2024-191 Rvs. RES U16 - herijkte bijdrage Nieuwegein

Gemeenteraad

Onderwerp

RES U16 - herijkte bijdrage Nieuwegein

Datum

21 juni 2024

Raadsvoorstel 2024-191

Afdeling

Ruimtelijk Domein

E-mailadr es opst eller ar.debree@nieuwegein.nl Portefeuilleh ouder

Marieke Schouten

Onderwerp RES U16 – herijkte bijdrage Nieuwegein

Gevraagd besluit 1. De provincie Utrecht met dit raadsvoorstel en raadsbesluit te informeren over de herijkte bijdrage zon Nieuwegein aan het RES-U16 doel voor 2030 2. Het zoekgebied zonnevelden Nieuwegein (buiten de OER-locaties) te beperken tot een gebied ten oosten van afslag Nieuwegein op de A27 / parkeerplaats De Knoest waar volgens het Afwegingskader Energieopwekking Hollandse Waterlinies zonnevelden onder voorwaarden mogelijk zijn. 3. De gebieden langs de twee Rijkwegen A2 en A27 in beeld te houden als zoekgebied zonne-energie 4. De gemeente Nieuwegein nagaat of realisatie van extra windturbines na 2030 in het oosten van de gemeente haalbaar is

Inleiding In Regionale Energie Strategieën (RES) worden veel nationale afspraken uit het Klimaatakkoord in de praktijk gebracht. Dit gebeurt in een landsdekkend programma van 30 RES-regio’s. In alle RES-regio’s werken de partners samen onder andere aan de opwekking van duurzame elektriciteit van 35 TWh in 2030. Nieuwegein maakt deel van de RES-regio U16. Recente ontwikkelingen geven aanleiding de grootte van de bijdrage in de duurzame elektriciteitsopwek van Nieuwegein in de RES U16 te herijken. Wat er aan vooraf ging Regionale Energiestrategie U16 1.0 In september 2021 heeft de raad de Regionale Energiestrategie (RES) U16 1.0 (2021-297) vastgesteld. In deze RES U16 1.0 staat voor 2030 een ambitie om 1,8 TWh (= 1.800.000 MWh) aan duurzame elektriciteit op te wekken. Nieuwegein Voor Nieuwegein is de bijdrage 0,08 TWh aan dat U16-doel samengesteld uit •

bestaande duurzame elektriciteitsopwek van

Bladnummer 2/8 Raadsvoorstel 7 mei 2024

•

o

het windpark Nieuwegein (25.000 MWh)

o

twee zonnevelden (Galecop en Waternet) (10.000 MWh)

o

zon-op-daken (grootschalige opwek) (32.000 MWh)

geplande duurzame elektriciteitsopwek voor 2030 van o

zoekgebieden zonnevelden (13.000 MWh)

o

zonnepanelen langs de twee Rijkswegen A2 en A27 via het programma Opwek Energie Rijkgronden (OER)

o

zon-op-dak (grootschalige opwek) (uitbreiding)

Nieuwegein heeft in de RES U16 1.0 naast het bestaande windpark Nieuwegein langs de A27 geen extra zoekgebieden voor windturbines ingebracht. De zonwindbalans van Nieuwegein is met bovenstaande opbrengsten beter dan in RES U16. De zoekgebieden zonnevelden en de twee OER-trajecten zijn vastgelegd de RES U16 1.0 ; zie onderstaande afbeelding Figuur 1.

Figuur 1 Zoekgebieden zonne-velden Nieuwegein uit RES U16 1.0

Tussenbalans provincie In september 2022 heeft de provincie Utrecht De Tussenbalans 2022 vastgesteld. In de provincie zijn drie RES-regio’s actief; U16, Eemland en Foodvalley. Deze Tussenbalans 2022 voor 2030 van de drie Utrechtse RES’sen geeft een beeld van de stand van zaken van de RES’sen. Waar zon op dak een positieve groei laat zien blijft de ontwikkeling van met name wind op land achter. De provincie concludeert dat de haalbaarheid van het gezamenlijke doel van de RES’sen voor 2030 onder druk staat. Tevens uit de provincie haar zorgen dat de balans zon-wind verder is verslechterd doordat meerdere

Bladnummer 3/8 Raadsvoorstel 7 mei 2024

windenergie-initiatieven afgevallen zijn bij of na behandeling van de RES 1.0. Dit heeft een groot negatief effect op de ontwikkeling van het toekomstige energiesysteem en op het elektriciteitsnet dat gezien de netcongestie al erg onder druk staat. Beperking opwek door aanwijzing UNESCO-werelderfgoed Hollandse Waterlinies De UNESCO heeft het verdedigingswerk de Hollandse Waterlinies aangewezen als werelderfgoed. De vier provincies waarin deze Hollandse Waterlinies liggen (Noord-Holland, Utrecht, Gelderland en Noord-Brabant) zorgen gezamenlijk voor de bescherming van dit werelderfgoed. In het gebied van de Hollandse Waterlinies staan projecten gepland om duurzame elektriciteit op te wekken. Om het werelderfgoed Hollandse Waterlinies te beschermen hebben de vier provincies gezamenlijk een Afwegingskader energieopwekking Hollandse Waterlinies opgesteld. In dit Afwegingskader worden drie zones aangewezen in verband met mogelijke aantasting van de kernkwaliteiten van de Hollandse Waterlinies. Voor de rode zone geldt dat de ontwikkeling van zonnevelden en windturbines een significant negatief effect heeft op die kernkwaliteiten.

Nieuwegein De oostelijke zoekgebieden zonnevelden Nieuwegein (aan weerszijden A27 en ten zuiden van de Achterweg in Het Klooster) liggen voor het overgrote deel in de rode zone van het Afwegingskader energieopwekking Hollandse Waterlinies, en zijn daarmee feitelijk niet toegestaan. Windlocatie-onderzoek provincie Utrecht De provincie heeft met behulp van een onderzoek wind in beeld gebracht waar de meest kansrijke gebieden voor extra windenergie in de provincie Utrecht liggen. Het betreft hierbij windturbines met een tiphoogte van 241 meter, wat significant hoger is dan de huidige Nieuwegeinse windturbines die een tiphoogte hebben van 135 meter. Mede op basis van dit beeld vraagt de provincie Utrecht aan alle gemeenten in de provincie concreet te maken hoe de gemeente invulling gaat geven aan het realiseren van de RES-doelstellingen van betreffende RES-regio voor 2030 via windenergie en/of zonne-energie. Het verzoek van de provincie is dat aan te geven via een raadsbesluit. Nieuwegein Geen van de kansrijke gebieden voor windenergie uit het windonderzoek van de provincie Utrecht liggen in de gemeente Nieuwegein.

Gewenst effect Opwek van extra duurzame elektriciteit door zon en wind onder andere ten behoeve van de ambitie Nieuwegein energieneutraal in 2040 en de gezamenlijke RES U16 ambitie.

Bladnummer 4/8 Raadsvoorstel 7 mei 2024

Argumenten 1.1

De provincie verzoekt via een raadsbesluit de gemeentelijk bijdrage aan de RES-doelen voor 2030 aan te geven

Mede op basis van het beeld uit het windonderzoek provincie Utrecht vraagt de provincie Utrecht aan alle gemeenten in de provincie concreet te maken hoe de gemeente invulling gaat geven aan het realiseren van de RESdoelstellingen van betreffende RES-regio voor 2030 via windenergie en/of zonne-energie (zie bijlage 1 Brief aan gemeenten van provincie Utrecht over Meest kansrijke gebieden windenergie), Het verzoek van de provincie is dat aan te geven via een raadsbesluit. De provincie verzoekt met name voor plannen over nieuwe locaties voor windturbines en dan speciaal voor de meest kansrijke locaties uit het windonderzoek die voor 2030 gerealiseerd moeten worden via een stappenplan aan te geven hoe de gemeente die realisatie voor 2030 gepland heeft. Nieuwegein heeft voor 2030 geen nieuwe locaties voor windturbines voorzien. Wij hebben nu dan ook nog geen stappenplan bijgevoegd. 2.1

Van de zoekgebieden zonnevelden Nieuwegein uit de RES U16 1.0 zijn in een beperkt gebied zonnevelden mogelijk vanwege werelderfgoed bescherming.

Het zoekgebied zonnevelden Nieuwegein (circa 37 ha) – buiten de gebieden langs de A2 en A27 - zoals opgenomen in de RES U16 (zie figuur 1 hierboven) ligt voor het overgrote deel in een zone van het werelderfgoed gebied waar zonnevelden vanuit de bescherming van de kernkwaliteiten van dit wereld erfgoed niet door de provincie worden toegelaten. Een klein deel (zie zwart omlijnde gebied in de figuur 2 hiernaast) (circa 5 -7 ha Figuur 2 Uitsnede Zones Afwegingskader energie Nieuwe Hollandse Waterlinies. De gele vlakken zijn onderdeel bedrijventererein Het Klooster.

met een (jaaropbrengst1 aan duurzaam opgewekte elektriciteit van circa 0,0045 TWh)) van het zoekgebied zonnevelden Nieuwegein ligt in een deel van de Hollandse Waterlinies waar onder

voorwaarden zonnevelden mogelijk zijn (de oranje zone van de figuur). Die voorwaarden staan opgenomen in het Afwegingskader Energieopwekking Hollandse Waterlinies. Buiten het zoekgebied zonnevelden Nieuwegein kwam een ontwikkelaar met het verzoek voor een zonneveld. Het gaat om een gebied van circa 10 ha ( jaaropbrengst aan duurzaam opgewekte elektriciteit van circa 0,0075 TWh) aan de oostkant van het Amsterdam-Rijnkanaal. Ook deze 10 ha liggen in het

1

We houden een opbrengst van een zonneveld tussen 0,5 tot 1,0 GWh/jaar/ha aan met

een gemiddelde van 0,75 GWh/jaar/ha . De zon-oriëntatie van de panelen en het piekvermogen per paneel hebben invloed op de jaaropbrengst.

Bladnummer 5/8 Raadsvoorstel 7 mei 2024

gebied waar zonnevelden vanuit de bescherming van de kernkwaliteiten van dit wereld erfgoed niet door de provincie worden toegelaten. 3.1

Samen met Rijkswaterstaat, buurgemeenten en de provincie Utrecht worden mogelijkheden van zonnevelden langs Rijkswegen onderzocht

In het programma Opwek van Energie op Rijksvastgoed (OER) verkent Rijkswaterstaat waar en hoe ze met steun van de omgeving grootschalig energie kunnen opwekken op Rijksgronden. Het programma treft de voorbereidingen voor daadwerkelijke realisatie van energieprojecten door ontwikkelaars. Doel van programma OER is om de uitvoering van de Regionale Energie Strategieën (RES) te ondersteunen. Voor Nieuwegein gaat het om de twee rijkswegen A2 en A27. •

A2: Voor het deel van de A2 tussen Oudenrijn en Zijderveld ( traject A2-zuid ) is het college een intentieverklaring aangegaan met Rijkswaterstaat en de gemeenten IJsselstein, Vijfheerenlanden en de provincie Utrecht. Hiermee hebben de ondertekenaars formeel kenbaar gemaakt dat ze de mogelijkheden voor zonne-energie langs de A2 verder willen onderzoeken. De potentieanalyse laat zien dat er in totaal 20 hectare aan kansrijke percelen in het zoekgebied ligt, daarvan ligt 1,2 ha in IJsselstein, 15 ha in Vijfheerenlanden en 3,5 ha (jaaropbrengst aan duurzaam opgewekte elektriciteit van circa 0,0026 TWh) in Nieuwegein.

•

A27 : De planning voor eenzelfde traject als A2-zuid staat gepland voor de 2e helft van 2024 Het deel van het zoekgebied Nieuwegein ten oosten van de afslag A27 Nieuwegein en parkeerplaats De Knoest biedt kansen om aan te sluiten bij een mogelijk gebied welke uit het potentieonderzoek A27 volgt. Dit deel ligt in het gedeelte van de Hollandse Waterlinies waar onder voorwaarden zonne-velden mogelijk zijn.

4.1

Extra windturbines dragen bij aan de RES U16-ambitie met name de ambitie na 2030

De ambitie van de RES U16 om in 2030 1,8 TWh aan duurzame elektriciteit op te wekken staat onder druk. De Nieuwegeinse bijdrage aan duurzaam opgewekte elektriciteit via zonnevelden is minder dan bij de RES U16 1.0 gedacht. Extra windturbines in het oosten van Nieuwegein kunnen de verminderde ingeschatte stroom van zonnevelden Nieuwegein compenseren. Een mogelijke realisatie van windturbines wordt verwacht na 2030. Echter ook na 2030 is er een RES U16-opgave voor duurzame elektriciteitsopwek. Het jaar 2030 is de eerste tussenstap richting het nationale doel dat in 2050 de uitstoot van broeikasgassen met 95% is afgenomen. Onder de aanname dat het gaat om windturbines van dezelfde afmetingen als het Windpark Nieuwegein is de verwachte jaaropbrengst aan duurzaam opgewekte elektriciteit per windturbine dan 0,005 TWh.

Bladnummer 6/8 Raadsvoorstel 7 mei 2024

4.2

Extra opwek van windenergie ontlast het elektriciteitsnet en zorgt voor meer balans op het elektriciteitsnet

De mogelijke extra windturbines in het oosten van Nieuwegein zorgen voor meer balans op het elektriciteitsnet en zorgt dat er minder netverzwaring van het elektriciteitsnet nodig is. Het elektriciteitsnet moet altijd in balans zijn. Dat betekent dat er net zoveel elektriciteit op het net wordt ingevoerd als er van het net wordt onttrokken.

Bij onbalans kunnen stroomstoringen ontstaan of zelfs een black-out. Wanneer er evenveel zonne-elektriciteit als windelektriciteit opgewekt wordt kan door het hele jaar ongeveer een constant vermogen geleverd worden. Hierdoor is een minder zwaar elektriciteitsnet nodig en is het elektriciteitsnet eenvoudiger in balans te houden. Zoals de Tussenbalans 2022 van de provincie Utrecht al aangeeft is volgens de plannen van de gemeenten de verhouding duurzame elektriciteitsopwek van zon en wind in de provincie Utrecht niet in balans. In de Tussenbalans 2022 staat dat de balans zon-wind van alle plannen van de drie Utrechtse RES’en wordt ingeschat op ongeveer 90%-10%. In de RES U16 wordt de balans zonwind zelfs op 92%-8% (opgesteld vermogen) ingeschat. Een optimale verdeling volgens Netbeheer Nederland is een 50%-50% verdeling van opgesteld vermogen zonne-energie (inclusief zon op dak) en windenergie, wat zich vertaalt in een verhouding in opwek van grofweg 75% wind en 25% zon.

Kanttekeningen 2.1

Kleine gebieden voor zonnevelden zijn minder interessant voor ontwikkelaars

Ervaring vanuit Utrecht laat zien dat een klein gebied van enkele ha minder interessant wordt gevonden door ontwikkelaars. Omdat het in Nieuwegein ook gaat om kleine gebieden van enkele ha’s kan het zijn dat er geen ontwikkelaar wordt gevonden om op die gebieden zonne-panelen te plaatsen. De overweging kan dan zijn dit als gemeente zelf ter hand te nemen of hiervoor een niet commerciële partij als een lokale energie-coöperatie te ondersteunen de realisatie ter hand te nemen. 2.2

Landelijk gebied en landbouw- en natuurgronden alleen gebruiken voor zonnevelden als dat niet anders kan

Het gebied ten oosten van oosten van afslag Nieuwegein op de A27 / parkeerplaats De Knoest is op de grens van het landelijk gebied. Het kabinet wil de schaarse ruimte zo efficiënt mogelijk benutten met behoud van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Daarom wordt voor de hernieuwbare opwek met zon-PV de Voorkeursvolgorde Zon gevolgd. In de afweging voor hernieuwbare opwek met zon-PV wordt daarbij door initiatiefnemers samen met bevoegd gezag in volgorde gezocht naar, hernieuwbare opwek met zonPV op: 1. daken en gevels; 2. terreinen en objecten binnen bebouwd gebied; 3. terreinen en objecten in het landelijk gebied (m.u.v. landbouw- en natuurgronden); 4. landbouw- en natuurgronden. Pas als trede 1, 2 en 3 onvoldoende mogelijkheden bieden komen locaties op trede 4 in beeld. De provincie wekt het liefst zonne-energie op met zonnepanelen op daken, gevels en infrastructuur. Daarmee kan echter niet genoeg opgewekt worden

Bladnummer 7/8 Raadsvoorstel 7 mei 2024

om aan de energievraag in de provincie Utrecht te voldoen. Daarom werkt de provincie mee aan zonnevelden, bij voorkeur op gronden met een andere functie dan landbouw of natuur en in combinatie met andere gebruiksfuncties. De provincie Utrecht vindt het belangrijk dat de zonneweiden die ontwikkeld worden, rekening houden met landschap en natuur.

4.1

Extra windturbine(s) in het UNESCO wereld erfgoedgebied Hollandse Waterlinies kunnen zorgen voor aantasting van de kernkwaliteiten.

Het huidige Windpark Nieuwegein is gerealiseerd voordat UNESCO de Hollandse Waterlinies als werelderfgoed heeft aangewezen. Een extra windturbine – ook van dezelfde afmetingen als de bestaande vijf windturbines van Windpark Nieuwegein - kan de kernkwaliteit van de Hollandse Waterlinies aantasten. Of deze aantasting zodanig is dat de UNESCO-status daardoor in gevaar komt is nu nog niet duidelijk. Het beheer van de UNESCO-status ligt gezamenlijk bij de vier provincies waarin de Hollandse Waterlinies liggen. Met de provincie Utrecht is afgesproken dat Nieuwegein dit gaat onderzoeken en dat de provincie een positieve grondhouding aanneemt bij een mogelijke extra windmolen ten zuiden van het bestaande Windpark Nieuwegein. Uitgangspunt daarbij is dat de windturbine van dezelfde afmetingen is als de windturbines van het bestaande Windpark Nieuwegein. Een grotere turbine zal naar verwachting van de provincie Utrecht de kernkwaliteit van het Hollandse Waterlinies-gebied teveel aantasten en daardoor niet worden toegestaan. 4.2

Beschikbaarheid windturbine ter grootte bestaande windpark is twijfelachtig

Een extra windturbine ten zuiden van het bestaande windpark Nieuwegein (tiphoogte 135 meter) is een kleine turbine volgens de huidige afmetingen van windturbines (tiphoogte 241 meter). Grotere turbines wekken meer stroom op en zijn daardoor economisch interessanter. Het is dan ook nog onduidelijk of een turbine van dezelfde afmetingen als de turbines van het bestaande windpark Nieuwegein leverbaar zijn (nieuw of tweede hands).

Financiële aspecten -

Communicatie aspecten -

Bladnummer 8/8 Raadsvoorstel 7 mei 2024

Uitvoering De provincie Utrecht wordt van het raadsbesluit op de hoogte gebracht.

Bijlagen 1.

Raadsbesluit RES U16 – herijkte bijdrage Nieuwegein

2.

Brief aan gemeenten van provincie Utrecht over Meest kansrijke gebieden windenergie en bijlagen bij de brief (Vergadering Provinciale Staten van 28 februari 2024 agendapunt 13)

3.

Brief aan Gedeputeerde Staten van de provincie Utrecht (2022-419)

burgemeester en wethouders,

Ellie Liebregts

Marijke van Beukering-Huijbregts

secretaris

burgemeester