2024-008 Rvs. Zienswijze begrotingswijziging 2024 en kaderbrief 2025 WIL

Gemeenteraad

Onderwerp

Werk en Inkomen Lekstroom: zienswijze begrotingswijziging 2024 en kaderbrief 2025.

Datum

9 januari 2024

Raadsvoorstel

Afdeling

2024-008

E-mailadr es opst eller d.steba@nieuwegein.nl

Maatschappelijke Ontwikkeling

Portefeuilleh ouder

Ellie Eggengoor

Onderwerp Werk en Inkomen Lekstroom: zienswijze begrotingswijziging 2024 en kaderbrief 2025.

Gevraagd besluit 1. Ten aanzien van de begrotingswijziging 2024 van Werk en Inkomen Lekstroom (WIL) een zienswijze kenbaar te maken met als kern dat de raad kan instemmen met deze begrotingswijziging onder de voorwaarde dat de omzetting van ingehuurd naar vast personeel plaatsvindt binnen het programma Inkomen. 2. Ten aanzien van de kaderbrief 2025 van WIL een zienswijze kenbaar te maken met als kern dat: a) de raad kennis neemt van de beleidsmatige kaders en van de in de kaderbrief naar voren gebrachte risico’s en b) WIL verzoekt rekening te houden met de financiële situatie van de gemeente Nieuwegein, door scenario’s te ontwikkelen in haar ontwerpprogrammabegroting 2025 waardoor bestuurlijke keuzes in het takenpakket gemaakt kunnen worden. 3. Het nadelige financiële effect van de begrotingswijziging 2024 ad € 669.000 te verwerken in de eerste technische begrotingswijziging 2024 van de gemeente Nieuwegein.

Inleiding Werk en Inkomen Lekstroom heeft haar begrotingswijziging 2024 en kaderbrief 2025 voor zienswijze voorgelegd aan de deelnemende gemeenten . Hoewel het aantal bijstandsklanten bij WIL de afgelopen jaren redelijk stabiel is, stijgt het aantal klanten in de schuldhulpverlening; en over de gehele linie stijgt het aandeel klanten met complexe problematiek (Kaderbrief p. 3). De pragmatische nullijn, die de raden enkele jaren geleden met WIL hebben

Bladnummer 2/8 Raadsvoorstel 9 januari 2024

afgesproken, kan niet meer overeind blijven zonder dat het consequenties heeft voor het niveau van de dienstverlening. Dit dilemma is reeds geschetst in het gesprek met de leden van de Lekstroomraden in oktober 2023. Om dit probleem op te vangen is 10,1 fte nodig, waarvan WIL 4,5 fte zelf kan financieren en de resterende 5,6 fte extra aanvraagt bij de deelnemende gemeenten. Wat eraan vooraf ging WIL kreeg de opdracht om breed te kijken naar de situatie van de klanten. Met de Participatiewet kregen de sociale diensten in het hele land de opdracht om mensen met een beperking te voorzien van inkomen, inkomensondersteuning en werk. Om deze kwetsbare groep goed te bedienen, hebben de gemeenten enkele jaren geleden aan WIL gevraagd om breed naar de situatie van haar klanten te kijken, wat heeft geleid tot een kwalitatief betere dienstverlening en een beter gebruik van de regelingen, zodat onze inwoners minder snel en minder diep in financiële problemen zouden raken. Het betekende wel dat er meer tijd en aandacht moest worden besteed aan de klanten. Beide ontwikkelingen hebben er mede toe geleid dat het aandeel klanten met complexe problemen is toegenomen en dat de consulenten meer tijd moeten inruimen voor deze klanten. Na enkele jaren op de nullijn, heeft WIL het financieel moeilijk.

Reeds enkele jaren hanteert WIL de (pragmatische) nullijn, inhoudende dat WIL de begroting pas kan verhogen na overleg met de leden van de gemeenteraden in Lekstroom. Deze maakten scherpe keuzes tussen taken die meer of minder prioriteit moesten krijgen. Maar inmiddels is de situatie zodanig dat alle kerntaken van WIL in het gedrang komen: binnen het gehele klantenbestand zijn er steeds meer mensen met een beperking en/of met multiproblematiek, waardoor de consulenten steeds meer tijd moeten investeren in de aanvragen voor uitkeringen en bijzondere regelingen. Tussenjaar: kan de dienstverlening verder worden versimpeld? WIL zegt dat zij in de afgelopen jaren aan veel knoppen heeft gedraaid om binnen de opdracht van de gemeenten en de regels van het Rijk, de dienstverlening zo ‘lean’ mogelijk te maken. In 2024 gaat ze op dit vlak nadere bedrijfsmatige ingrepen plegen. (Aanbiedingsbrief Raad, p. 2, 6 e alinea, begrotingswijziging, p. 2). De deelnemende gemeenten willen, eventueel samen met het omringende veld, hier graag een bijdrage aan leveren door samen met een procesbegeleider te kijken naar eventuele andere mogelijkheden die er zijn om de werkprocessen zodanig te innoveren, versimpelen en integraal te maken, dat de kostenstijgingen die we zien in 2024 en verder, deels kunnen worden ingeperkt.

Een en ander in eerste instantie wel met behoud van de kwaliteit van de dienstverlening: het tornen aan de kwaliteit van de dienstverlening is immers een besluit van de raad. Het begrotingsjaar 2024 is daarom uitgeroepen tot een ‘tussenjaar’, waarin gekeken wordt óf en waar er nog winst kan worden behaald binnen de

Bladnummer 3/8 Raadsvoorstel 9 januari 2024

programma’s Inkomensondersteuning en Inkomen. Zo gaan we kijken of er overlap is tussen de wens van WIL om vanuit het programma Inkomen alle klanten jaarlijks te spreken en de werkzaamheden van de Lokale Werkteams die eveneens alle klanten jaarlijks spreken.

Gewenst effect •

Een deskundige uitvoering van de wet- en regelgeving rondom de Participatiewet en aanpalende wet- en regelgeving.

•

Een transparante en planmatige besteding en verantwoording van de gemeentelijke middelen.

•

In het tussenjaar 2024 ontstaat er beter zicht op mogelijkheden om de dienstverlening bij WIL zodanig te innoveren dat er tijdwinst kan worden behaald, waarna er zicht ontstaat op de problematiek en benodigde kosten (omvang en aard klantenbestand, benodigde formatie, regelingskosten, etc.) om de dienstverlening op het gewenste niveau te houden.

Argumenten 1.1 Begrotingswijziging: 10,1 fte extra, waarvan 4,5 budgettair neutraal. WIL heeft 10,1 fte extra nodig om de dienstverlening op het huidige niveau te houden: 4,5 fte kan zij incidenteel budgettair neutraal realiseren; de resterende 5,6 vraagt zij aan bij de gemeenten. Hieronder wordt de situatie per programma geschetst op Lekstroomniveau; pas in de financiële paragraaf zoomen wij in op de kosten voor onze eigen gemeente. De regelingskosten zijn alle structureel van aard en de personeelskosten juist incidenteel. Reden: het jaar 2024 wordt gebruikt als tussenjaar (zie hierboven onder ‘Tussenjaar’). 1.1.a. Programma Inkomen: 2,6 formatieplaatsen en € 25k regelingskosten. Binnen het programma Inkomen moet er extra worden geïnvesteerd in de regelingen (Wet op de lijkbezorging, Wlb) en in het personeel (zowel bij de Wlb als bij Inkomensbeheer, waar de aanvragen van de uitkeringen worden behandeld). Beide problemen zien wij al enkele jaren terugkomen in de jaarrekening, waar ze als overschrijdingen worden opgenomen. Het gaat bij Wlb om 0,6 fte en € 25.000 regelingskosten; bij Inkomensbeheer (waar de bijstandsaanvragen worden behandeld) gaat het om 2 fte. In de § financiën doen we een voorstel om deze begrotingswijziging deels budgettair neutraal te realiseren. 1.1.b. Programma Werk: 1,5 fte extra, budgettair neutraal gefinancierd.

In lijn met de Participatiewet groeit het aandeel mensen met een arbeidsbeperking, dat door het Werkteam in samenwerking met WIL naar werk of participatie moet worden begeleid. Een extra investering in jobcoaching, loonwaardemetingen, arbeidsdeskundige onderzoeken en de administratieve processen is daarom noodzakelijk (1,5 fte).

Bladnummer 4/8 Raadsvoorstel 9 januari 2024

Het Rijk heeft incidenteel Europese Subsidie (ESF) beschikbaar gesteld, waardoor deze taak budgettair neutraal kan worden uitgevoerd in 2024. 1.1.c. Programma Inkomensondersteuning: € 250k regelingskosten en 6 formatieplaatsen, waarvan 3 budgettair neutraal. Binnen het programma Inkomensondersteuning is er sprake van een nijpend probleem en deels hebben we middelen ontvangen om de problemen op te vangen (zie § financiën). De volgende investeringen zijn nodig in 2024: •

De termijnen voor de wettelijke en minnelijke schuldhulpverlening zijn verkort met de helft: van 36 naar 18 maanden. Dat betekent een intensivering van de trajecten en dus (voorlopig) meer personeel (1 fte).

•

Daarnaast is het aantal klanten in de schuldhulpverlening met multiproblematiek toegenomen (2 fte).

•

De afgelopen jaren is bij de bijzondere regelingen het aandeel mensen met complexe problemen binnen deze groep toegenomen. Om deze groei op te vangen heeft WIL 1 fte nodig.

•

Bij bijzondere regelingen is het aantal statushouders toegenomen (2 fte).

•

De uitgaven bij Bijzondere Regelingen zijn ook structureel hoger. De regelingen worden daarom structureel opgeplust (€250.000).

WIL stelt voor om de formatie-kosten deels op te vangen door ESF-middelen in te zetten en daarnaast inhuur om te zetten in vast personeel, waardoor dit budgettair neutraal kan plaatsvinden. Nieuwegein kan zich vinden in de inhoudelijke argumentatie van WIL, maar stelt voor om de inwisseling van inhuur naar vast personeel te realiseren op het onderdeel Inkomen, o.a. omdat wij vanuit het Rijk voor Inkomensondersteuning deels extra middelen hebben gekregen (zie ook § financiën). 2.a Kaderbrief 2025 met risicoparagraaf. De kaderbrief biedt een overzicht van de uitdagingen in 2025, voor zover bekend. In tegenstelling tot vorig jaar verbindt WIL hier bewust geen kosten aan: zoals eerder vermeld heeft WIL besloten om van 2024 een tussenjaar te maken en gaat ze bedrijfsmatige ingrepen plegen om te kijken waar winst kan worden behaald. Een uitzondering vormen de regelingskosten voor de Wet op lijkbezorging en de Bijzondere regelingen: deze zijn onvermijdelijk en structureel en zijn daarom wel opgenomen in de kaderbrief. 2.b Verzoek om rekening te houden met de financiële vooruitzichten van Nieuwegein vanaf 2026. Wij kijken, net als veel andere gemeenten, aan tegen een substantiële financiële uitdaging vanaf het jaar 2026. De gemeente Nieuwegein is gestart met een traject om te kijken naar mogelijke oplossingen, waarbij ook naar WIL wordt gekeken.

WIL wordt nadrukkelijk verzocht om rekening te houden met de financiële situatie van onze gemeente op de middellange en lange termijn door ook binnen de eigen begroting en organisatie te zoeken naar mogelijkheden om de stijgende kosten op te vangen. De procesverbetering die zij voorstelt is een goede eerste stap.

Bladnummer 5/8 Raadsvoorstel 9 januari 2024

Kanttekeningen 1.1. Procesverbetering moet integraal worden vormgegeven. 1. Zoals gezegd is WIL voornemens om bedrijfsmatige ingrepen te plegen in 2024 (Aanbiedingsbrief raad, p. 2; Begrotingswijziging, p. 2). Wij willen dat de deelnemende gemeenten en eventueel het omringende veld hierbij nauw betrokken zijn, om gezamenlijk te kijken of er mogelijkheden zijn om de werkprocessen bij Inkomensondersteuning zodanig te innoveren, versimpelen en integraal te maken, dat de kostenstijgingen die we zien in 2024 deels kunnen worden ingeperkt. Dit in eerste instantie met behoud van de kwaliteit van de dienstverlening: de verbetersuggesties moeten gunstig zijn voor onze inwoners, de medewerkers van WIL en onze financiën. 2. Voorts is het wenselijk dat ook de processen binnen het programma Inkomen onder de loep worden genomen. 1.1.c De omzetting van inhuur-formatie naar vaste formatie realiseren in het programma Inkomen. In de paragraaf ‘Argumenten’ is onder 1.1.c gemeld dat WIL voornemens is om bij Inkomensondersteuning (ten gevolge van de stijging van het aantal aanvragen voor o.a. bijzondere regelingen) inhuur-formatie om te zetten naar 2 á 3 vaste formaties (zie Begrotingswijziging, p. 6). Het is beter dat WIL deze omzetting met voorrang realiseert binnen het programma InkomenInkomensbeheer (dat is: de verstrekking van de bijstandsuitkeringen). Redenen: 1.

al enkele jaren komt WIL personeel tekort op het taakveld Inkomen, waardoor ze genoodzaakt is om in te huren. De bijstandsuitkering vormt de basis van het bestaan voor deze mensen en heeft daarom op dit moment voor ons de eerste prioriteit. 2. Wij hebben ten behoeve van schuldhulpverlening en bijzondere regelingen rijksmiddelen ontvangen waarmee wij incidenteel een deel van de formaties binnen het taakveld Inkomensondersteuning kunnen financieren. Deze middelen zijn verwerkt in het Plan van aanpak Energiearmoede 2023-2025. In dit scenario kan WIL in ieder geval 2 vaste formaties realiseren bij Inkomen; bij Inkomensondersteuning wordt dan van de benodigde 6 fte’s maximaal 1 fte omgezet van inhuur naar vast en worden dan resterende formaties ingehuurd met incidentele middelen.

Financiële aspecten a. Begrotingswijziging 2024. WIL vraagt in totaal € 408.000 extra aan bij de gemeente Nieuwegein om de dienstverlening in 2024 op het gewenste niveau (o.a. binnen de gestelde termijnen en met voldoende aandacht voor de complexe problematiek) te kunnen uitvoeren. Hiervan is € 259.000 incidenteel en bestemd voor personeel. De resterende kosten (€ 149.000) hebben een structureel karakter en zijn bestemd voor de regelingen.

Bladnummer 6/8 Raadsvoorstel 9 januari 2024

Nieuwegein

Begrotingswijziging

Incidenteel

Structureel

Programma

Onderwerp

Formatie (49,95%*)

Regelingen

Inkomen

Inkomensbeheer: complexe problematiek Wet op de Lijkbezorging

Regionale Werk werkdienstverlening (RWD) Inkomensonder- Schuldhulpverlening steuning minnelijk en wettelijk Schuldhulpverlening: complexe problematiek Bijzondere regelingen: complexe problematiek Bijzondere regelingen: aanvragen i.v.m. statushouderschap. Bedrijfsvoering Innovatieagenda Totaal begrotingswijziging 2024

110.000

Structureel: begr. wijz. 2022-2023 42.000

25.000

ESF

57.000

127.000 ESF + omzetting inhuur naar vaste formatie**.

126.000 124.000

22.000 259.000

36.000 149.000

261.000

* WIL neemt in haar begrotingswijziging om onduidelijke redenen diverse verdeelsleutels op. De correcte verdeelsleutel is echter 49,95%. ** In de zienswijze verzoekt Nieuwegein deze omzetting van inhuur naar vast te realiseren binnen het programma Inkomen en niet geheel binnen Inkomensondersteuning, omdat wij voor dit laatste deels rijksmiddelen hebben ontvangen.

Naast de structurele kosten voor 2024 moeten we ook de structurele kosten uit de begrotingswijziging 2022-2023 (€ 261.000) doortrekken naar 2024. In totaal moeten we daarom een structureel bedrag van (€ 261.000+149.000=) € 410.000 verwerken in onze begroting, zie bovenste rij in onderstaande tabel.

Samenvatting Totaal structureel Totaal incidenteel Totaal struct. + incid.

2024 2022-2023 Totaal 149.000 261.000 410.000 259.000 259.000 408.000 261.000 669.000

Voor een meer gedetailleerde tabel wordt verwezen naar bijlage 1: Bijlage bij de financiële paragraaf. Dekking De totale kosten 2023-2024 ad. €669.000 worden als onvermijdelijke kosten opgenomen in de 1 e Technische wijziging 2024 (1 e TW 2024). De incidentele kosten voor Inkomensondersteuning ad € 127.000 worden gedekt uit de reeds beschikbare rijksbudgetten, zoals verwerkt in het Plan van aanpak Energiearmoede 2023-2025. Het restant wordt ten laste gebracht van het begrotingsresultaat. De structurele effecten zullen worden opgenomen in de Kadernota 2025. b. Kaderbrief 2025 Voor het jaar 2025 hanteert WIL in haar kaderbrief de nullijn (p. 2 van de Kaderbrief). In de aanloop naar 2025 moeten de raden aangeven of ze kiezen voor een kwalitatief goede dienstverlening (en dus hogere personeelskosten)

Bladnummer 7/8 Raadsvoorstel 9 januari 2024

of voor een inperking hiervan en dus een significante aanpassing van de opdracht van WIL. Hoewel WIL geen begroting opneemt in de kaderbrief, geeft ze wel inzicht in de mogelijke kosten in een risicoparagraaf: •

In de 1e tabel (p. 6 van de kaderbrief) worden de onvermijdelijke kosten opgenomen voor de cao (€ 384.000) en de BUIG (€ 205.000) voor Nieuwegein. Het totaalbedrag van € 589.000 verwerken we in onze kadernota 2025;

•

In de 2e tabel (p. 7, cijferkolommen 4, 5 en 6) geeft zij daarnaast inzicht de personele kosten, indien de gemeenten de dienstverlening wil handhaven op het huidige niveau en met de huidige uitgangspunten (o.a. de leefwereld en hanteren van een brede kijk op de klanten). Voor Nieuwgein gaat het om een aanvullend bedrag van €365.000. Dit bedrag wordt niet op voorhand verwerkt in onze kadernota; wij wachten de ontwikkelingen in het tussenjaar 2024 af.

Inmiddels is het cao-resultaat over 2024 bekend: 4,75% loonstijging per 1 januari 2024 en 1,25% per 1 oktober 2024, in totaal dus 6%. Naar verwachting past de toename van de personeelslasten binnen de uitgangspunten zoals die bij de meicirculaire bekend waren: wij hielden rekening met 5,2%. Voor 2024 is het financiële effect daarmee beperkt aangezien een deel pas in oktober ingaat. Echter, deze verhoging werkt ook door in het jaar 2025. De verbonden partijen dienen eerder in het jaar hun kaderbrief op te stellen en hebben daarmee niet altijd de mogelijkheid om de meest actuele ontwikkelingen, zoals het CAO resultaat over 2024, mee te nemen. Dit kan nog leiden tot bijstelling van de loonvoet. In de aanloop naar de begroting 2025 van onze gemeente komen we met een nadere analyse.

Communicatie aspecten WIL vraagt om uiterlijk 28 februari 2024 een zienswijze in te dienen op beide stukken.

Uitvoering Niet van Toepassing

Bladnummer 8/8 Raadsvoorstel 9 januari 2024

Bijlagen 1. Bijlage bij de financiële paragraaf. 2. Raadsbesluit. 3. Conceptzienswijze op de begrotingswijziging 2024 en de kaderbrief 2025. 4. Begrotingswijziging 2024 van WIL, met aanbiedingsbrief. 5. Kaderbrief 2025 van WIL, met aanbiedingsbrief. 6. Oogst raadsgesprek 4 oktober 2023.

burgemeester en wethouders,

Ellie Liebregts

Marijke van Beukering-Huijbregts

secretaris

burgemeester

Bijlage 1: Bijlage Begrotingswijziging bij de financiële paragraaf.

Programma

Onderwerp

Uitvoeringskosten: Formatie incidenteel

Nieuwegein: 49,95% WIL

WIL Inkomen

Inkomensbeheer: complexe problematiek

Werk Inkomensondersteuning

Bedrijfsvoering

Innovatieagenda

1,5

42.000

110.000

0,6

25.000 ESF

ESF

255.000

127.000

Nieuwegein: begr. wijz. 2022-2023, structureel

Nieuwegein

2 221.000

Wet op de Lijkbezorging Regionale werkdienstverlening (RWD) Schuldhulpverlening minnelijk en wettelijk Schuldhulpverlening: complexe problematiek Bijzondere regelingen: complexe problematiek Bijzondere regelingen: aanvragen i.v.m. statushouderschap.

Regelingskosten: structureel

25.000 57.000

1 2 Omzetting 1 inhuur naar vaste 2 formatie*. 45.000

Omzetting inhuur naar vaste formatie*. 22.000

126.000 250.000

124.000

36000

Totaal begrotingswijziging 2024 10,1 521.000 259.000 275.000 149.000 261.000 * In de zienswijze verzoekt Nieuwegein deze omzetting van inhuur naar vast te realiseren bij Inkomen en niet bij Inkomensondersteuning, omdat wij deels hier middelen voor hebben.

Bladnummer 2/2 Raadsvoorstel 9 januari 2024

Naast bovengenoemde kosten die expliciet worden opgenomen in de begrotingswijziging 2024, geeft WIL aan dat er meer kosten zijn waar gemeenten mee geconfronteerd kunnen worden. Voor een deel zijn de waarschuwingen voor extra kosten begrijpelijk, bv. indien WIL wordt verzocht om extra taken uit te voeren voor bv. de Sociale Recherche of op het gebied van Sociale Werkvoorziening. Extra kosten zijn echter niet altijd vanzelfsprekend; dat geldt bv. voor de eerder in het raadsvoorstel genoemde verbetering van de werkprocessen. WIL moet deze verbetereingen zoveel mogelijk realiseren binnen de fte’s/middelen die in de huidige begrotingswijziging worden aangevraagd.