2023-425 Br. college aan raad dd 20-12-23 over Alternatief Ring Utrecht

2023-425 Contactpersoon Telefoon

Sander van der Eijk

14 030

E-m ail s.vandereijk@nieuwegein.nl

Gemeenteraad Nieuwegein

Datum

20 december 2023

Uw kenmerk Kenmerk Zaaknummer Berichtnummer

Ond erwerp

Alternatief Ring Utrecht

Geachte leden van de raad, Hierbij bieden we u het alternatief voor de verbreding van de A27 aan: het Alternatief Ring Utrecht (ARU). Via www.alternatiefringutrecht.nl vindt u de samenvatting van het Alternatief voor het tracébesluit Ring Utrecht, dat de stad Utrecht en de provincie, samen met omliggende gemeenten hebben uitgewerkt. Met deze brief informeren wij u over het alternatief en het vervolgproces. Aanleiding en het proces In 2022 heeft het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat een herzien tracébesluit genomen. Via deze link kunt u meer informatie vinden over het voorgestelde tracébesluit. Tegen dit besluit loopt momenteel een beroepsprocedure. Het besluit is daarom nog niet onherroepelijk. Het tracébesluit Ring Utrecht stelt maatregelen voor om de bereikbaarheid, verkeersveiligheid en leefbaarheid te verbeteren. De Ring Utrecht wordt ook wel ‘de draaischijf van Nederland’ genoemd. Het tracébesluit zet onder meer in op: -

Extra rijstroken op de A27 tussen Houten en Bilthoven door verbreding van de ‘bak Amelisweerd’;

-

Een extra rijstrook aan weerszijden van de parallelrijbanen van de A12 tussen de knooppunten Oudenrijn en Lunetten;

-

Minder geluid door stiller asfalt en nieuwe, hogere of langere geluidschermen.

De gemeente en provincie Utrecht hebben in reactie op het tracébesluit gepleit voor een alternatief voor de geplande verbreding van de A27. Sinds het opstellen van het tracébesluit is veel veranderd dat om aandacht vraagt. We staan voor een grote woningbouwopgave, klimaatopgave, stikstofvraagstuk en een mobiliteitstransitie. Ook zijn er nieuwe inzichten in hoe we de bereikbaarheid kunnen realiseren. Het regeerakkoord heeft de regio ruimte geboden om een alternatief te ontwikkelen.

De gemeente en de provincie Utrecht hebben het initiatief genomen om een alternatief te onderzoeken. Op 21 januari 2022 werd de Utrechtse gemeenteraad per brief geïnformeerd over hoe zij als gemeente een alternatief wilden ontwikkelen voor het tracébesluit Ring Utrecht. Om daarmee de geplande verbreding van de bak van de A27 bij Amelisweerd te voorkomen. Dat heeft geresulteerd in de ARU-aanpak (7 juli 2022). Er zijn mogelijke bouwstenen voor het alternatief onderzocht (1 februari 2023) en er is voortgang op het ARU-dossier gedeeld (21 april 2023). Ook de regionale raden zijn in het voorjaar uitgenodigd geweest om hier kennis van te nemen. Dit onderzoek is nu afgerond. Aanpak gericht op grote maatschappelijke vraagstukken Het ARU, zoals wordt voorgesteld en aan het Rijk aangeboden, berust op drie pijlers: 1. Verbeteren van alternatieven voor de auto, in combinatie met het ontmoedigen van autogebruik door parkeerbeleid en met het stimuleren van spitsmijding; 2. Vergroten van de wegcapaciteit van de knooppunten Rijnsweerd en Lunetten en de bestaande snelweg A27 bij Amelisweerd, door de beschikbare ruimte in de bak optimaal te benutten; 3. Beter benutten van het onderliggend en het hoofdwegennet.

Binnen deze drie pijlers zijn maatregelen uitgewerkt die bijdragen aan landelijke en regionale opgaven op het gebied van bereikbaarheid, verkeersveiligheid, leefbaarheid en klimaat, gezondheid en woningbouw. Daarbij is zorg besteed aan een verkeersveilig alternatief. De analyse die door deskundige adviesbureaus is uitgevoerd geeft aan dat de voorgestelde oplossing verkeersveilig is. Dat is ook het oordeel van een panel van onafhankelijke experts. Alle bovenwettelijke geluidsmaatregelen uit de bestuursovereenkomst A27/A12 Ring Utrecht maken onderdeel uit van het ARU. Diverse ingenieurs- en adviesbureaus hebben doorgerekend wat de effecten van het ARU zijn. Naast een beoordeling aan de hand van verkeersmodellen, haalbaarheid en kosten, is gekeken naar de impact op brede welvaart. Om die impact te bepalen is een breed beoordelingskader opgesteld, gebaseerd op recente inzichten van het Planbureau van de Leefomgeving (PBL). Dat beoordelingskader richt zich niet alleen op het functioneren van het mobiliteitsnetwerk voor verschillende gebruikers, maar ook op de kwaliteit van leven voor inwoners van stad en regio. Positieve MKBA-score ARU Aan de hand van de uitkomsten van de hiervoor genoemde doorrekeningen is een maatschappelijke kosten-batenanalyse (MKBA) opgesteld.

Daarin zijn de verwachte kosten en maatschappelijke baten van het ARU en het reconstructie A27/A12 Ring Utrecht (tracébesluit) met elkaar vergeleken. De resultaten laten zien dat de maatschappelijke baten van het tracébesluit en het ARU vergelijkbaar zijn, maar dat de kosten van het ARU aanzienlijk lager zijn. Er is een analyse gemaakt van het ARU zonder en met invoering van ‘betalen naar gebruik’. Hieruit blijkt dat zonder de maatregel een stevige groei van het autoverkeer te verwachten is.

De baten-kostenratio van ARU zonder de maatregel is lager, maar nog steeds positief (boven de 1). Ook de kwalitatief beoordeelde aspecten zoals welzijn spelen een rol in de besluitvorming. Op deze aspecten laat het ARU een positiever resultaat zien. Expertpanel oordeelt positief over ARU Vanaf de start van de ontwikkeling van het ARU heeft een panel van experts, dat bestaat uit drie hoogleraren op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling en mobiliteit, kritisch meegekeken met het plan en erover geadviseerd. Het expertpanel heeft geconstateerd dat nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen adequaat zijn meegenomen bij de ontwikkeling en analyses van het alternatief. De conclusies die worden geformuleerd zijn navolgbaar vanuit de uitkomsten van het onderzoek. Het expertpanel waardeert het brede beoordelingskader. De uitkomsten lijken volgens het expertpanel voldoende degelijk om te gebruiken voor besluitvorming. Resultaten In de bijlagen bij deze raadsbrief vindt u de resultaten van onderzoek. Het betreft: 1. De rapportage met de resultaten van het ARU; 2. De MKBA met daarin de vergelijking van de referentiesituatie (situatie in 2040 zonder aanvullende maatregelen) met kosten en baten van het tracébesluit en het alternatief; Ook is via www.alternatiefringutrecht.nl een samenvatting van het ARU beschikbaar.

Noordelijke Randweg Utrecht belangrijke schakel in het netwerk Gemeente en provincie realiseren in samenwerking met het Rijk een Noordelijke Randweg Utrecht (NRU) die het groeiende autoverkeer kan verwerken en bijdraagt aan de leefbaarheid in Overvecht. Een goed functionerende NRU is nodig voor het alternatief voor het tracébesluit Ring Utrecht, een bereikbare regio en een robuust nationaal wegennetwerk. Het Alternatief Ring Utrecht zorgt ook voor een minder sterke groei van het verkeer op de Noordelijke Randweg Utrecht (NRU) dan het tracébesluit. Desondanks neemt het verkeer op de NRU in de komende decennia toe. De huidige NRU heeft onvoldoende capaciteit om deze toekomstige verkeersvraag te kunnen verwerken. Omdat de NRU een belangrijke schakel is in het functioneren van het regionale en nationale wegennetwerk, hebben het Rijk, provincie en gemeente Utrecht al in 2010 afspraken gemaakt over de aanpak van de NRU. In het kader van de herprioritering van de rijksbijdrage uit het Mobiliteitsfonds staat de NRU op dit moment op de pauzestand. De komende maanden werken gemeente en provincie kansrijke NRUvarianten uit om samen met het Rijk tot afspraken komen over één voorkeursvariant inclusief afspraken over het opnieuw activeren en realiseren van het project. In het eerste kwartaal van 2024 zullen wij u hierover nader informeren.

Conclusie: een gelijkwaardig alternatief voor minder geld Bij het alternatief voor het tracébesluit kiest de regio voor een verbreding van de A27 zonder dat de betonnen bak verbreed hoeft te worden, het beter benutten van het wegennet, waaronder de NRU, en instandhouding van het bos bij Amelisweerd. Ook wordt met het ARU geïnvesteerd in het openbaar vervoer, het fietsnetwerk en mobiliteitshubs. Met deze maatregelen blijkt -uit de doorrekening van de adviesbureaus- dat een gelijkwaardige bereikbaarheid, doorstroming en verkeersveiligheid kan worden bereikt als met het tracébesluit. Het ARU zorgt voor beperktere groei van het autoverkeer ten opzichte van het tracébesluit, ook op het onderliggend wegennet, waarmee we veel fileproblemen kunnen voorkomen. De mogelijkheden om nieuwe woongebieden te ontsluiten, (o.a. Rijnenburg) zijn bij het ARU hetzelfde als bij het tracébesluit. Bovendien voorkomen we met het ARU het aantasten van de omgeving, zoals het verlies van een deel van Amelisweerd en brengt het alternatief minder kosten en risico's met zich mee. De Ring is belangrijk voor Nieuwegein Als gemeente Nieuwegein zijn we betrokken bij de ontwikkeling van het ARU. Voor Nieuwegein is het in de eerste plaats van belang dát de ring wordt aangepakt. Het alternatief is daarbij wezenlijk anders dan het tracébesluit, omdat het meteen ook inzet op alternatieven voor de auto.

Het Alternatief is in vergelijking met het tracébesluit veel meer een pakket, dat in samenhang met de ring ook inzet op een mobiliteitstransitie naar openbaar vervoer en fiets en dat stuurt op vraag en aanbod. Belangrijke baten van het ARU voor Nieuwegein zijn: 1. Borgen van toekomstige autobereikbaarheid, door verruiming van capaciteit op de A27 en de A12 en het beter benutten van het regionale wegennet (waaronder de Waterlinieweg en de Noordelijke Randweg Utrecht); 2. Het op gang brengen van een mobiliteitstransitie, door inzet op alternatieven voor de auto (pijler 1), met voor Nieuwegein relevante fiets- en OV-projecten: -

Fietsroute A12 Laagraven (Utrecht, Nieuwegein, Houten)

-

Fietsroute Waterlinieweg - Laagraven, inclusief onderdoorgang A12 (Utrecht, Nieuwegein, Houten)

-

Opwaarderen fietsverbinding Liesboschbrug - Liesbosch pad (Liesboschbrug) (Utrecht, Nieuwegein)

-

5 P+R’s/HOV-haltes (nader te bepalen welke: De Bilt, Soest, Zeist, Bunnik, Houten, Nieuwegein, Vijfheerenlanden)

-

Hoogwaardig busvervoer (Bus Rapit Transit) Westraven - USP - Zeist (Vijfheerenlanden, Nieuwegein, Utrecht, De Bilt, Zeist),

-

Uitbreiding van de P+R bij Vianen;

3. Zorgen voor (leef)omgevingskwaliteiten, onder meer door extra aanzuigende werking van autoverkeer te voorkomen en zo de druk op het onderliggend wegennet te beheersen. Daarbij zijn alle mitigerende maatregelen (geluidsafscherming) uit het tracébesluit 1-op-1 overgenomen in het Alternatief; 4. Het bieden van ruimte om nieuwe woongebieden te ontsluiten en te ontwikkelen, onder meer door mobiliteitstransitie op gang te brengen; 5. Het beperken van de bouwduur en bouwrisico’s voor de inwoners en bezoekers van Nieuwegein, doordat de bak Amelisweerd niet verbreed hoeft te worden.

Omliggende gemeenten ondertekenen het alternatief Het alternatief is uitgewerkt door de provincie en de gemeente Utrecht in nauwe samenwerking met de gemeenten Bunnik, Zeist, Houten, Nieuwegein, De Bilt en Stichtse Vecht. Dat is bijzonder, omdat de aanleiding een knelpunt op het hoofdwegennet is, waar het Rijk bevoegd gezag voor is. Dat maakt dit een project met een bijzondere rolverdeling tussen Rijk en regio. We zijn blij met de ruimte die het Rijk heeft geboden om een alternatief voor het tracébesluit uit te werken. Met het ministerie heeft afstemming plaatsgevonden over het proces en met RWS is gedurende het proces inhoudelijk overleg gevoerd over de te hanteren uitgangspunten voor het alternatief. Constructieve gesprekken met stakeholders en kennisinstellingen Over het ARU is gesproken met verschillende stakeholders, waaronder de Kerngroep Ring Utrecht en werkgevers en onderwijsinstellingen in de regio. We zijn deze organisaties dankbaar voor hun inbreng. Ook hebben we ons voordeel gedaan met enkele suggesties van het PBL en het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) over de aanpak en resultaten. Vervolgproces Een besluit over het alternatief is aan een nieuw kabinet en zal daarom nog enige tijd op zich laten wachten. We zijn echter blij dat het is gelukt om een gelijkwaardig alternatief voor het tracébesluit Ring Utrecht op te stellen.

Een alternatief dat blijkens onderzoeken door adviesbureaus en ondersteund door een panel van onafhankelijke experts een gelijkwaardige oplossing biedt voor de bereikbaarheidsproblematiek, verkeersveilig is en minder kosten en risico's met zich meebrengt. Het alternatief wordt samen met de provincie en mede namens de regiogemeenten aangeboden aan de minister van Infrastructuur en Waterstaat. Het Rijk is immers verantwoordelijk voor de Ring Utrecht. Met het Rijk wordt het voorstel besproken, verder uitgewerkt en wordt zo nodig aanvullend onderzoek gedaan naar punten waar nog vragen over zijn. De regio ziet in vertrouwen uit naar deze vervolgstappen. Om zo, als Rijk en regio, de bereikbaarheid, leefbaarheid en het vestigingsklimaat van de Metropoolregio Utrecht te versterken, een bijdrage te leveren aan brede welvaart en de realisatie van nieuwe woningbouw mogelijk te maken. De leden van Provinciale Staten en raden van omliggende gemeenten ontvangen een brief van gelijke strekking. Wij houden u op de hoogte over het vervolg. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders,

Bijlagen

Ellie Liebregts

Marijke van Beukering-Huijbregts

secretaris

burgemeester

Rapportage ARU MKBA