2023-357 Rvs. Beleidskader Jeugd 2023-2028

Gemeenteraad

Onderwerp Datum

24 oktober 2023

Raadsvoorstel

2023-357

Afdeling

MO

E-mailadres opsteller m.eijkman@nieuwegein.nl Portefeuillehouder

Guido Bamberg

Onderwerp Beleidskader Jeugd 2023-2028

Gevraagd besluit 1. Het beleidskader Jeugd 2023-2028 vast te stellen met daarin opgenomen de volgende uitgangspunten: a) Het bevorderen van een positief opgroei- en opvoedklimaat rondom jeugdigen waarin kwetsbaarheid wordt gezien als onderdeel van het gewone leven. b) Het zorgen dat jeugdigen meer kansen krijgen om hun schoolloopbaan optimaal te starten en te doorlopen met als doel schooluitval te voorkomen, alle kansen te benutten en toegerust te zijn voor de arbeidsmarkt. c)

Het actief verder bouwen aan een toekomstbestendig Geynwijs zodat Geynwijs samen met de jeugdige/het gezin kan toeleiden naar de best passende ondersteuning

d) Het verbeteren van de inzet van geïndiceerde hulp en (jeugd)bescherming, zodat de jeugdige/het gezin de juiste hulp ontvangt bij (complexe) hulpvragen.

Inleiding Het nieuwe beleidskader jeugd vormt de leidraad om het jeugdbeleid in de komende jaren (2023-2028) door te ontwikkelen. De Koers Sociale Domein, die begin 2024 aan de gemeenteraad ter besluitvorming wordt voorgelegd, geeft de richting in de breedte van het sociaal domein. Het beleidskader Jeugd heeft de focus op jeugdigen die gezien hun (mogelijke) hulpvraag ondersteuning vragen om gezond en veilig op te groeien in de stad Nieuwegein. Het beleidskader richt zich daarom op jeugdigen met (jeugd)hulp en het voorkomen dat jeugdigen in een dergelijke situatie komen. We richten ons op de risicofactoren en de beschermende factoren die kunnen bijdragen aan onze ambitie om jeugdigen tot zelfredzame volwassenen te laten

Bladnummer 2/7 Raadsvoorstel 24 oktober 2023

opgroeien. De situatie in Nieuwegein vraagt ons om verdere transformaties te maken binnen de vier pijlers:

   

Sterke sociale basis en voorliggend veld Jeugdigen leren en ontwikkelen zich Toeleiding naar passende hulp Goede jeugdhulp

Elke pijler vraagt zijn eigen focus en aanpak om de door ons gewenste beweging te bereiken.

Gewenst effect Alle jeugdigen kunnen gezond en veilig opgroeien tot zelfredzame volwassenen

Argumenten 1.1

Dit beleidskader gaat verder op de ingeslagen weg

Onze stad kent veel jeugdigen met mentale klacht(en) en/of hulpvragen. We moeten er als gemeente voor zorgen dat al onze jeugdigen gezond en veilig kunnen opgroeien tot zelfredzame volwassenen. Sinds 2018 is hierin een aantal stappen gezet. Dit beleidskader bouwt voort op de stappen die al gemaakt zijn, zoals aanbevolen in het rekenkameronderzoek van 2021. 1.2

We bevorderen een positief opgroei- en opvoedklimaat rondom jeugdigen waarin kwetsbaarheid wordt gezien als onderdeel van het gewone leven.

De oplossing moet meer bij elkaar gezocht worden en bij de verwachtingen die we vanuit de maatschappij creëren en van elkaar hebben dan bij de inzet van jeugdhulp. Maar ook door te normaliseren: ieder mens is verantwoordelijk voor zijn of haar leven. Hoogte- en dieptepunten horen daarbij. Niet alles wat anders is of anders verloopt dan gewild, vraagt direct om professionele hulp of ondersteuning. Een positief opvoedklimaat in alle leefgebieden waar de jeugdige/het gezin zich bevindt bouwen, vraagt actief verder bouwen aan een sterke sociale basis en voorliggend veld wat in dit beleidskader is uitgeschreven. 1.3

Door Jeugdigen meer kansen te geven om hun schoolloopbaan optimaal te starten en te doorlopen wordt schooluitval voorkomen en

alle kansen benut om toegerust te zijn voor de arbeidsmarkt Onze kinderen hebben recht op gelijke kansen. Hiervoor moet er voor alle kinderen een plek zijn op een peuteropvang met kwalitatief goede pedagogische medewerkers, ouderbetrokkenheid en extra ondersteuning. Uit de theorie en de praktijk blijkt namelijk dat in deze periode de meeste winst te behalen valt wat betreft het verkleinen of voorkomen van een (ontwikkel)achterstand en daarmee een (dreigende) onderwijsachterstand. Een goede overgang van de voorschoolse naar de (vroeg)schoolse periode, één van de cruciale overgangen in de levensloop, wordt versterkt. Alle kinderen hebben recht op een passende onderwijsplek. We zetten het onderwijskansenbeleid (OKB) met kracht voort. We richten ons met name op achterstanden in de spraak- taalontwikkeling als gevolg van risicofactoren

Bladnummer 3/7 Raadsvoorstel 24 oktober 2023

zoals het ontbreken van een sociaal netwerk, sociaaleconomische factoren en overige gezinsaspecten. Ook is meer aandacht nodig voor soepele overgangen naar het voortgezet onderwijs en het MBO en voor de ondersteuning van deze leerlingen gezien de veranderende en toegenomen hulpvraag op alle leefgebieden van jongvolwassenen. Wij zorgen voor laagdrempelige toegang tot hulp, zodat zij weten waar ze terecht kunnen voor hulp, het onderwijs niet voortijdig verlaten en/of goed voorbereid de arbeidsmarkt op gaan. 1.4

We bouwen actief verder aan een toekomstbestendig Geynwijs zodat dit samen met de jeugdige/het gezin kan toeleiden naar de best passende ondersteuning

Door Geynwijs te verstevigen in hun rol als casusregisseur in het veld en samen te werken met de partners uit de sociale basis, het voorliggend veld, de WIL, huisartsen, jongerenloket, jeugdhulpaanbieders, etc wordt het passend op- en afschalen van hulp versterkt. Door de rol van Geynwijs e in het normaliseren van opvoed- en opgroeiproblemen worden vaker mogelijke oplossingen in het voorliggend veld of de sociale basis gevonden. Zonder het vangnet voor kwetsbaren uit het oog te verliezen. 1.5

We verbeteren de inzet van geïndiceerde hulp en (jeugd)bescherming, zodat de inwoner de juiste hulp ontvangt bij (complexe) hulpvragen.

De nieuwe inkoop (vanaf zomer 2023) beoogt Nieuwegein (samen met de andere Lekstroomgemeenten) het transformatieproces binnen het sociaal domein te stimuleren. Aansluiting op de ‘Landelijke Hervormingsagenda Jeugd’ is noodzakelijk door lichte hulp door Geynwijs te laten bieden. Hiermee kunnen jeugdigen en gezinnen in een vroeg stadium vanuit hun brede levenssituatie en zonder lange indicatieprocedures hulp ontvangen. Ook vraagt de huidige jeugdbeschermingsketen (GI, Veilig Thuis en Raad van de Kinderbescherming) een eenvoudigere inrichting, op basis van het landelijke Toekomstscenario Kind- en Gezinsbescherming. Dat houdt o.a. in dat Geynwijs meer veiligheidsexpertise opbouwt en zelf gezinnen begeleidt om onveiligheid te herstellen. 1.6

Onze jeugd vraagt een integrale benadering

Een hulpvraag kan voortkomen uit andere problematiek, zoals geldstress of GGZ-problematiek bij de ouders. De hulp en ondersteuning bekijken we daarom integraal. Er is een aantal andere wetten en regelingen die aan de (integrale) zorg voor jeugdigen bijdragen De schotten tussen de wetten maakt een aanpak complex. De gemeente moet de Jeugdwet samen met andere wetten uitvoeren voor effectief jeugdbeleid. Maar het is even belangrijk dat de integraliteit met de Jeugdwet ook wordt gezocht bij andere plannen binnen de gemeente zoals de Koers Sociaal Domein, diverse omgevingsprogramma’s en het programma leefbaarheid en veiligheid. 1.7

Actuele ontwikkelingen vragen om mee te bewegen binnen de kaders van dit beleidskader

Landelijke beleidsontwikkelingen vragen om meebewegen in maatregelen die zowel inhoudelijk als financieel worden aangekondigd zoals de landelijke hervormingsagenda Jeugd. Dit doen we vanuit de doelen die dit beleidskader

Bladnummer 4/7 Raadsvoorstel 24 oktober 2023

stelt. Maar ook een wereld die continue verandert, vraagt meebewegen van de gemeente en onze partners en aanbieders. Dit doen we door te leren en door te ontwikkelen. 1.8

De impact wordt inzichtelijk gemaakt door lokaal het beleid en activiteiten te monitoren en evalueren

Zowel kwantitatieve data (cijfers) als kwalitatieve data (gesprekken, verhalen) zijn bruikbaar om de impact van ons beleid en onze activiteiten te monitoren en evalueren. Juist de combinatie van cijfers en gesprekken is nuttig; de gesprekken geven vaak duiding aan de cijfers. Deze informatie wordt gebruikt om bij te sturen en zodoende gerichter en effectiever jeugdbeleid te maken. Het is niet mogelijk om de beweging ‘jeugdigen groeien op tot zelfredzame volwassenen’ met één indicator te monitoren. Dit komt doordat er vele verschillende factoren van invloed zijn op de beweging. Daarom kiezen wij voor een aantal indicatoren voor de P&C cyclus documenten. Samengenomen, en aangevuld met kwalitatieve data, wordt in beeld gebracht of de gewenste beweging daadwerkelijk plaatsvindt. 1.9

De Adviesraad Sociaal Domein (ASD) en het Op Overeenstemmingsgerichte Overleg (OOGO) kunnen zich inhoudelijk in het beleidsplan vinden. Op basis van het advies ASD zijn nog enkele punten aangescherpt.

Het beleidskader is met zowel de adviesraad sociaal domein als met het onderwijs (in het OOGO) besproken. Het OOGO heeft geen aanpassingen op het plan verzocht. Het plan is positief ontvangen en er is waardering geuit voor de betrokkenheid van het onderwijs bij het opstellen hiervan. Het advies van de ASD is positief en spreekt waardering uit voor het beleidskader. Op basis van het advies zijn nog enkele punten aangescherpt. In de reactie van het college van B&W op het advies (bijlage 3) wordt dit benoemd. 1.10

De input voor het beleidskader komt uit gesprekken met partners in de stad, jeugdigen, ouders en collega’s van Geynwijs en aanpalende beleidsvelden

De vier pijlers binnen het beleidskaders zijn met verschillende groepen in Nieuwegein besproken. Tijdens die gesprekken is opgehaald hoe we de transformaties binnen de pijlers het beste vorm kunnen geven en voor welke onderwerpen we (meer) aandacht moeten hebben. Deze input is in het beleidskader verwerkt.

Kanttekeningen 1. De kostenstijging van de afgelopen jaren laat zien dat steeds meer jeugdigen (langer) jeugdhulp ontvangen en dat de kosten voor die jeugdhulp stijgen Budgettair hebben we te maken met financiële schommelingen. Deels als gevolg van indexering van tarieven, alsook als gevolg van een toegenomen vraag én het aanbieden van aanbod dat vraag creëert. Nieuwegein staat hierin niet alleen. We beogen met de inzet uit dit beleidskader (intensieve) ondersteuning te voorkomen en verkorten. De nieuwe inkoop draagt hieraan

Bladnummer 5/7 Raadsvoorstel 24 oktober 2023

bij door met onze gecontracteerde jeugdhulpaanbieders in te zetten op de inhoud – onze ontwikkelopgaven. Mede met de gekozen financiële impulsen binnen de nieuwe inkoop beogen wij de transformatie verder in beweging te brengen. Zo komt het zorgstelsel verder in beweging om bij (complexe) hulpvragen de juiste ondersteuning tijdig, efficiënt en doelgericht in te zetten. Dat zal (op termijn) bijdragen aan de beheersing van de jeugdhulpkosten. Deze bijdrage aan de financiële beheersbaarheid betekent daarbij niet dat de benodigde hulp aan een inwoner wordt onthouden. 2.

Er is nog geen akkoord op de SPUK- aanvragen. Om deze reden hebben wij voor sommige activiteiten geen garantie dat we de middelen ontvangen om de activiteiten daadwerkelijk uit te voeren.

Wij benutten de kansen uit de verschillende specifieke uitkeringen van het Rijk om in het voorliggend veld te investeren (SPUK Jonge Kind, SPUK Kansrijke Wijk, SPUK GALA, etc.). Op dit moment loopt nog onderzoek over hoe we de werkzame elementen vanuit huidige incidentele maatregelen, zoals de pilots uit de incidentele NPO-middelen en STERK, structureel ingezet kunnen worden. Verder kijken wij naar de financiële ontwikkelingen in zowel het preventieve veld als bij de jeugdhulpbudgetten: in hoeverre heeft de inzet op het voorliggend veld zich (financieel) vertaald naar het voorkomen van geïndiceerde hulp? En in hoeverre zijn de financiële resultaten van de ontwikkelopgaven van de inkoop zichtbaar? Is een extra voorstel op inzet van financiële middelen in de Kadernota 2025 gewenst of is dekking binnen de reguliere (jeugdhulp)budgetten mogelijk? De uitgewerkte financiële effecten van dit beleidskader zullen wij meenemen in de Kadernota 2025, zodat de raad in gelegenheid wordt gesteld om een afgewogen oordeel te maken met betrekking tot de inzet van alle middelen.

3. De gemeente invloed en grip op het zorglandschap voor jeugd is beperkt Sturing op gecontracteerde aanbieders is gewenst om onze resultaten te behalen. De realiteit laat echter zien dat de toenemende uitgaven op jeugdhulp veel meer 'raakt’; jeugdhulp is een onderdeel van een veel groter zorglandschap wat invloed heeft op de inzet van onze gecontracteerde aanbieders denk aan landelijke wetgeving, uitvoering van wetgeving die niet onder de gemeente vallen zoals de Wet langdurende Zorg en het onderwijs. Het beleidskader kent daarmee geen streefwaarden. Wel volgen wij met monitoring en evaluatie of het zorgstelsel verder in beweging komt om bij (complexe) hulpvragen de juiste ondersteuning tijdig, efficiënt en doelgericht in te zetten.

4

Het Nieuwegeinse beleidskader wordt grotendeels in (boven) regionale samenhang uitgevoerd

In de regio Lekstroom werkt de Gemeente Nieuwegein met de gemeenten Houten, Lopik, IJsselstein en Vijfheerenlanden samen in het Sociaal Domein. De inkoop en administratieve verwerking van jeugdhulp gebeurt regionaal en is in de zomer van 2023 afgerond. Bovenregionaal werken we samen met de andere Utrechtse regio’s m.b.t. de inkoop van gecertificeerde instellingen,

Bladnummer 6/7 Raadsvoorstel 24 oktober 2023

essentiële functies (verblijf) en crisisopvang. Ook werken we bovenregionaal samen aan de bestrijding van voortijdig schoolverlaten en het verbeteren van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Het Nieuwegeinse beleidskader Jeugd bepaalt onze inzet in de regio, maar regionaal kan anders worden besloten wat consequenties kan hebben in de uitvoering van ons beleid.

Financiële aspecten De kosten voor Jeugd zijn onder diverse onderdelen binnen de programma’s Vrije Tijd, Versterking Eigen Kracht en Bedrijfsvoering (afdelingskosten Geynwijs) opgenomen in de Begroting 2024. Voor de dekking van de kosten voor Jeugd zijn we grotendeels afhankelijk van de rijksmiddelen hiervoor. De ontwikkeling van deze middelen is onzeker. Voor de Kadernota 2025 kijken wij naar de financiële ontwikkelingen in zowel het preventieve veld als bij de jeugdhulpbudgetten: in hoeverre heeft de inzet op (pilots in) het voorliggend veld zich (financieel) vertaald naar het voorkomen van geïndiceerde hulp? En in hoeverre zijn de financiële resultaten van de veranderopgaven van de inkoop zichtbaar? Is een extra voorstel op inzet financiële middelen in de kadernota gewenst of is dekking binnen de reguliere (jeugdhulp)budgetten mogelijk? Voor de Kadernota 2025 wordt de raad in gelegenheid gesteld om een afgewogen oordeel te maken met betrekking tot de inzet van alle middelen.

Communicatie aspecten Het beleidskader wordt gestuurd naar alle partijen en personen die hebben meegedacht met de inhoud. Daarbij gaat het om deelnemers van de partnerbijeenkomst, ouders en jeugdigen. Daarnaast wordt met een persbericht aandacht geschonken aan de vaststelling van dit beleidskader.

Uitvoering Het nieuwe beleidskader jeugd vormt de leidraad om het jeugdbeleid in de komende jaren (2023-2028) door te ontwikkelen. Het geeft richting aan de ingezette transformatie van de jeugdhulp om deze integraal en in samenhang met de andere leefgebieden vorm te geven en te verankeren. Daarnaast krijgt het beleidskader een plek in onze reguliere activiteiten in het voorliggend veld. In de P&C documenten van de gemeenteraad wordt dit verantwoord.

Bijlagen 1.

Beleidskader jeugd 2023-2028

2.

Advies van de Adviesraad Sociaal Domein

3.

Reactie van het college op het advies van de ASD

4.

Raadsbesluit

Bladnummer 7/7 Raadsvoorstel 24 oktober 2023

burgemeester en wethouders,

Ellie Liebregts

Marijke van Beukering-Huijbregts

Secretaris

burgemeester