2023-347 Bijlage 3 Bouwhistorische verkenning Vredebestlaan 23

2023-347 Bijlage 3

Bouwhistorische verkenning Vredebestlaan 23 Nieuwegein

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

2

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

COLOFON

Vredebestlaan 23 3431 CG Nieuwegein

kadastrale gemeente Jutphaas sectie B nummer 13053

in opdracht van de gemeente Nieuwegein

DA Erfgoedadvisering ing. Debby Aarsman Keizerstraat 29a 3512EA Utrecht

3

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

4

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

Inhoud 1.

INLEIDING................................................................................................................................................ 7

2.

BOUW- EN GEBRUIKSGESCHIEDENIS .................................................................................................... 10

2.1

Stedenbouwkundige ontstaansgeschiedenis ................................................................................... 10

2.2

Bouwgeschiedenis ............................................................................................................................ 13

2.3

Faseringstekeningen ......................................................................................................................... 17

3.

BOUWHISTORISCHE BESCHRIJVING ...................................................................................................... 18

3.1

Stedenbouwkundige situatie en context .......................................................................................... 18

3.2

Exterieur ........................................................................................................................................... 19

3.3

Constructie........................................................................................................................................ 25

3.4

Interieur ............................................................................................................................................ 26

4.

WAARDESTELLING................................................................................................................................. 31

4.1

Inleiding ............................................................................................................................................ 31

4.2

Contextuele waardestelling .............................................................................................................. 31

4.3

Interne waardestelling ...................................................................................................................... 33

4.4

Waarderingstekeningen ................................................................................................................... 34

5.

ADVIES/CONCLUSIE............................................................................................................................... 35

6.

BRONNEN EN LITERATUUROPGAVE...................................................................................................... 36

5

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

6

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

1. INLEIDING Voor u ligt de bouwhistorische verkenning (BHV) van het pand Vredebestlaan 23 in Nieuwegein. Deze verkenning is gemaakt in opdracht van de gemeente Nieuwegein. Het pand, gebouwd in 1962 als de Dag Hammarskjöldschool, heeft tot 1994 ook als zodanig gefungeerd. Daarna heeft het pand lange tijd dienst gedaan als dagbehandelingscentrum van Altrecht onder de naam ‘t Kluster. Momenteel wordt het pand gebruikt door de Speelgoedbank en de Kledingbank, de verdieping wordt tijdelijk verhuurd als woonruimte. De gemeente Nieuwegein onderzoekt momenteel de mogelijkheid voor herbestemming van het pand. Voor deze bouwhistorische verkenning is het pand bezocht voor onderzoek op 29 juni en 18 juli 2023. Niet alle ruimten in het pand waren toegankelijk. De ruimten in gebruik door de Speelgoedbank en het verhuurde deel op de verdieping, met uitzonderding van ruimte 1.3, konden niet worden opgenomen. Gezien de beperkte ouderdom van het pand is dit echter geen belemmering voor het doen van bouwhistorisch onderzoek. Het Utrechts Archief is diverse malen bezocht voor onderzoek in secundaire bronnen. Bij het tot stand komen van deze bouwhistorische verkenning is dank verschuldigd aan de dames van de kledingbank, met name Nelly, die mij hartelijk ontvingen in het pand.

Tevens ben ik dank verschuldigd aan Evelien van Es, architectuurhistoricus met veel kennis over het naoorlogse gebouwde erfgoed, die mij adviseerde bij de waardering van het pand. Leeswijzer Dit rapport is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 2 wordt de stedenbouwkundige en de bouw- en gebruiksgeschiedenis van het pand beschreven, dit wordt visueel ondersteunt door de faseringstekeningen. De bouwhistorische beschrijving in hoofdstuk 3 omschrijft de stedenbouwkundige context, het exterieur, de constructie en het interieur van het pand. In hoofdstuk 4 wordt de waardestelling van het pand beschreven, zowel in tekst als door middel van plattegronden van het pand. Tenslotte wordt in hoofdstuk 5 advies uitgebracht naar aanleiding van het onderzoek en worden in hoofdstuk 6 de gebruikte bronnen beschreven. De term oorspronkelijk verwijst naar de uitvoering van de bouw van het betreffende bouwdeel in 1962 of 1969.

1.1 Boven de open entree aan de voorzijde van de school bevindt zich een decoratief houten paneel, niet zichtbaar aan de buitenzijde door de vlag van de Speelgoedbank.

7

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

Het pand Het huidige pand is in drie fases gebouwd. Het oorspronkelijk deel stamt uit 1962. In 1969/1970 is dit deel in dezelfde stijl aan twee zijden uitgebreid. In 1983 is het pand aan de voorzijde uitgebouwd.

1.1 Overzicht bouwfases begane grond en verdieping met jaar van afgifte bouwvergunning

Het pand bestaat uit twee bouwlagen en een kleine kelder die is gelegen onder de centrale hal met het trappenhuis. De verdieping is momenteel grotendeels in gebruik als woonfunctie: er bevinden zich drie appartementen. Op de begane grond zijn de voormalige klaslokalen en enkele bergingen in gebruikt bij de Kledingbank. Het voormalige speellokaal en de voormalige kamer van het hoofd van de school zijn in gebruik bij de Speelgoedbank. Het merendeel van de verkeersruimten, de keuken en de toiletgroepen zijn algemeen toegankelijk. Onduidelijk is de huidige indeling in het voormalige klaslokaal 1.5 en de voormalige informatiehoek 1.8 omdat deze ruimten niet toegankelijk waren. In 2003 is bouwvergunning verleend voor het opdelen van deze ruimten met tussenwandjes in drie kantoren en twee spreekruimten. Het is echter waarschijnlijk dat deze wandjes ondertussen weer zijn verwijderd. Afbeelding 1.2 geeft een overzicht van de verschillende ruimten, de nummer aanduiding van de ruimten en het huidige gebruik.

-1.1 = kelder (1962) 0.0 = overdekte toegang buiten (1962) 0.1 = tochtportaal (1970) 0.2 = gang (1962, 1970) 0.2a = centrale hal/trappenhuis (1962) 0.2b = trappenhuis (1983) 0.2c = voorportaal voormalig speellokaal (1970) 0.3 = voormalige gemeenschapsruimte(1970) Speellokaal (1983) 0.4 = voormalige toiletgroep (1970) berging (1983) 0.5 = personeelstoilet (1970) 0.6 = voormalige kamer schoolhoofd (1962) 0.7 = voormalig klaslokaal (1962) 0.8 = voormalig klaslokaal (1962) 0.9 = voormalig klaslokaal (1970) 0.10 = berging (1970) 0.11 = toiletgroep (1970) 0.12 = werkkast (1970) 0.13 = gemeenschappelijke ruimte (1983) 0.14 = keuken (2003) 0.15 = berging 0.16 = tochtportaal (1983) 0.17 = toiletgroep (1983) 0.18 = berging (1983) 0.19 = voormalige personeelskamer (1983)

1.1a = toiletgroep (1962) 1.1b = toiletgroep (1962) 1.2 = gang (1962) 1.2a = centrale hal/trappenhuis (1970) 1.2b = trappenhuis (1983) 1.3 = voormalig klaslokaal (1962) 1.4 = voormalig klaslokaal (1962) 1.5 = voormalig klaslokaal (1970) 1.6 = voormalig magazijn (1970) 1.7 = technische ruimt (1970) 1.8 = voormalige informatiehoek (1983)

8

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

1.2 Overzicht ruimten en huidig gebruik begane grond en verdieping

9

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

2. BOUW- EN GEBRUIKSGESCHIEDENIS 2.1

Stedenbouwkundige ontstaansgeschiedenis

Het pand Vredebestlaan 23 is gelegen in de wijk Wijkersloot, een deel van de gemeente Nieuwegein dat tot 1971 behoorde tot de voormalige gemeente Jutphaas. De geschiedenis in dit gebied gaat ver terug, er was reeds bewoning in en rondom het huidige Jutphaas tijdens de ijzertijd en de romeinse tijd, hiervan getuige diverse opgravingen. Daarna was het gebied een lange periode niet bewoond. Het dorp Jutphaas ontstond waarschijnlijk in de 12e eeuw na de ontginning van de Nedereindse polder in de 11e eeuw. Het dorp wordt, voor zover bekend, voor het eerst vermeld in een acte uit 1165, de nederzetting heet dan nog Iudifax. Het van oorsprong agrarisch lintdorp ontstond langs één van de ontginningsassen: de nog steeds bestaande Nedereindseweg en de hieraan gelegen Nedereindsewetering, nu deels gedempt. Ook de Wijkersloot was zo’n oude wetering, iets zuidelijker gelegen. De lintbebouwing langs de Nedereindseweg bestond voornamelijk uit boerderijen. Het centrum van het dorp was lange tijd het huidige Kerkveld waar zich de dorpskerk, de brink, het gerechtshuis en ook enkele eenvoudige arbeiderswoninkjes bevonden. De oude dorpskerk is in het begin van de 19e eeuw wegens bouwvalligheid afgebroken, er werd een nieuwe dorpskerk gebouwd, westelijker, dichter bij de Vaartse Rijn.

Het dorp was gelegen tegen de Vaartse Rijn, een van de oudste kanalen van Nederland, die de stad Utrecht met de Hollandse IJssel en met De Lek verbond. Het deel van de vaart gelegen in Jutphaas was reeds in het midden van de 12e eeuw gegraven. Ondanks dat het één van de belangrijkste vaarroutes was van Nederland lijkt de Vaart in de eerste eeuwen van het bestaan van Jutphaas weinig invloed op het dorpje te hebben gehad, het dorp bleef tot ver in de 18e eeuw een hoofdzakelijk agrarisch karakter houden. Pas vanaf de 19e eeuw begint zich industrie van betekenis te vestigen langs de kade van de Vaartse Rijn en verplaatst de dorpskern zich langzaam steeds meer naar dit gebied. Aan de andere zijde van de Vaartse Rijn was en is, waarschijnlijk al sinds het midden van de 14e eeuw, het kasteel Rijnhuizen gelegen, oorspronkelijk een ridderhofstad. Ook aan deze zijde werd aan het begin van de 19e eeuw, Fort Jutphaas gebouwd, als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie.

2.1 De voormalige gemeente Jutphaas in 1867 (bron: www.atlas1868.nl)

10

De gemeente Jutphaas ontstond in 1812. Het grondgebied van de gemeente grensde destijds ter hoogte van Tolsteeg (de huidige Aquamarijnlaan) aan de gemeente Utrecht. Vanaf het einde van de 19e eeuw brokkelde het grondgebied van Jutphaas langzaam af ten gunste van de stad

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

Utrecht. Tot 1954 was het grondgebied van de gemeente Jutphaas echter nog steeds vier keer zo groot als dat van de stad Utrecht. Bij de gemeentelijke herindeling van 1954 raakt Jutphaas een groot deel van zijn grondgebied en maar liefst driekwart van zijn inwoners aan de stad Utrecht kwijt. Deze laatsten woonden voor het overgrote deel in de wijk Hoograven. Langs de Vaartse Rijn, aan de Herenstraat, ontstonden vanaf de 19e eeuw steeds meer industriële activiteiten die zorgde voor de aanwas van arbeiders in het dorp. De eerste wat grotere planmatige uitbreiding in de gemeente Jutphaas dateert uit de jaren 20. Aan de Stormerdijkstraat, destijds Wilhelminastraat geheten, werden arbeiderswoningen gebouwd. De slechte staat van woningen en de woningnood die ook hier sterk voelwaar was, zorgen ervoor dat het dorp na de oorlog bleef doorgroeien en uitbreiden. Dit waren tot het begin van de jaren 60 echter nog geen grootschalige uitbreiding. In de jaren 50 wordt het gebied tussen de bestaande bebouwing aan de Nedereindseweg, de Stormerdijkstraat, de Vredebestlaan en de Zwanenburgstraat bebouwd. Het gaat hier vooral om kleine initiatieven van aannemers waarbij per initiatief een beperkt aantal woningen werd gebouwd. Rond 1960 wordt gebouwd in het gebied tussen de Zwanenburgstraat, de latere Professor Doctor Claylaan en de het Kerkveld.

Dit zijn grotere projecten, hier wordt aan de Zwanenburgstraat de eerste hoogbouw in Jutphaas gebouwd. Ook wordt er in deze periode gebouwd aan de Emmalaan, de latere Vredebestlaan, waaronder de Dag Hammarskjöldschool en de lange flats aan de zuidzijde van de Sluyterlaan. Nog grotere uitbreidingen vinden plaats in de jaren 60 en begin jaren 70 in het gebied tussen de huidige A.C. Verhoefweg en de Noordstedeweg. Een groot deel van deze wijken stoelde op de CIAM gedachte; een functionele stad waar wonen, werken en recreëren gescheiden worden en dat veelal resulteerden in hoge flats in een groene setting. De appartementen waren destijds zeer modern, ruim en licht en gewild. Het bebouwen van dit gebied gebeurd nog allemaal onder het regime van gemeente Jutphaas. De wijk, vanaf eind jaren 50 reeds aangeduid met Wijkersloot, was dus oorspronkelijk een uitbreidingswijk van de gemeente Jutphaas, die het oude bescheiden dorp qua oppervlakte en inwoners ruimschoots overtrof. Vanaf de jaren 70 raakte het CIAM-model uit de gratie, in de nieuwe groeisteden werd gekozen voor kleinschaligheid en laagbouw. Binnen de gemeente Nieuwegein is Wijkersloot de enige erfenis van het CIAM gedachtengoed, hier is dan ook de meeste en hoogste hoogbouw van Nieuwegein te vinden.

2.2 Een overzicht van de groei van Jutphaas. Het groene gebied geeft het oude dorp weer, het rode gebied is de uitbreiding daterend uit de jaren 20 van de 20ste eeuw. Het lichtblauwe gebied (1) betreft de uitbreiding daterend uit de jaren 50, de blauwe gebieden (2) zijn de uitbreidingen uit het begin van de jaren 60, het paarse gebied (3) dateert uit de jaren 60 en begin jaren 70 (bron: DA)

11

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

Nieuwegein Vanuit de provincie Utrecht was in 1961 de commissie Doorslag opgericht. Deze commissie werkte aan een structuurplan voor een satellietstad voor de stad Utrecht die door de naoorlogse groei uit zijn voegen aan het barsten was. In deze nieuwe stad zouden de gemeenten IJsselstein, Jutphaas, Vreeswijk en Houten opgaan. Een naam was er vanaf 1966 ook al voor deze stad: Nieuwegein. Vanaf 1963 werden er vooruitlopend hierop door de gemeentebesturen van Jutphaas en Vreeswijk reeds gemeenschappelijke vergaderingen gehouden. Van een soepele samenwerking op het stedenbouwkundig gebied was echter geen sprake. Zo koos Jutphaas voor hoogbouw naar het stedelijke CIAM-model terwijl Vreeswijk in de nieuwbouwwijken voor de meer dorpse traditionele laagbouw koos. In 1969 werd besloten tot het samenvoegen van Jutphaas en Vreeswijk, de gemeenten IJsselstein en Houten zouden uiteindelijk geen onderdeel worden van de nieuwe groeistad. Op 1 juli 1971 ontstond de nieuwe gemeente Nieuwegein.

2.3 Luchtfoto van Jutphaas en de wijk Wijkersloot begin jaren 70, de Dag Hammarskjöldschool, Vredebestlaan 23 (bron: https://innieuwegein.nl/jutphaas-wijkersloot-kerngebied-van-het-oude-jutphaas)

12

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

2.2

juli 2023

Bouwgeschiedenis

1958 - 1962 De openbare lagere school van Jutphaas was tot 1963 gelegen aan de Schoolstraat (hoek Kerkstraat). Deze school, waarvoor ten behoeve van het lager onderwijs slechts twee lokalen in gebruik waren, was verouderd, het pand was in een slechte staat en voldeed niet meer aan de eisen van de tijd. De klasse 3 en 4 van de school werden elders in het dorp ondergebracht en hadden een zwervend bestaan. In het voorjaar van 1957 werd er in de gemeenteraad gediscussieerd over het wel of niet herbouwen van de openbare lagere school en met 2.4 De oude openbare lagere school in Jutphaas, tegenwoordig zijn er name over wat de juiste plek was ateliers in het pand gehuisvest hiervoor. De burgemeester vond dat het bestaande centraal gelegen schoolterrein voldeed als locatie en stelde ook de noodzaak voor nieuwbouw ter discussie, renovatie zou voldoende zijn. Een van de raadsleden, dhr. Kievit, was het hier niet mee eens: als de uitbreidingsplannen van de gemeente zouden worden uitgevoerd, zou de school niet meer centraal gelegen zijn, de locatie aan de Emmalaan zou daarom geschikter zijn. 1 De nieuwe burgemeester van Jutphaas, aangetreden in het najaar van 1957, had over dit onderwerp andere ideeën dan zijn voorganger. Op 28 november 1958 werd dan ook door B&W van Jutphaas aan de raad het voorstel gedaan tot de stichting van een nieuw schoolgebouw voor de openbare lagere school.

De vrij te komen lokalen in de oude school zouden in gebruik kunnen worden genomen door het neutrale kleuteronderwijs dat ook met ruimtegebrek kampte. Het voorstel werd zonder veel discussie aangenomen door de gemeenteraad. Het was nu wachten op rijksgoedkeuring voor de bouw van de nieuwe school, de rijksoverheid had bij de bouw van scholen tot 1968 (Mammoetwet) de centrale leiding. Het lijkt niet erg te vlotten, in juni 1961 was er nog steeds geen goedkeuring ontvangen, wat de irritatie veroorzaakte in de raad: de uitzonderlijke primitieve huisvesting van de leerlingen (….) is een schande voor deze tijd.2 Ondertussen was door de architect op 25 mei 1961 de bouwaanvraag ingediend bij de gemeente. Op 24 januari 1962 ontving de gemeente eindelijk de goedkeuring van het rijk voor de bouw van de school. Op 7 mei deelt B&W aan de raad mede dat de naam van de nieuwe school de Dag Hammarskjöldschool zal zijn. Deze secretaris-generaal van de Verenigde Naties was enkele maanden daarvoor verongelukt in Congo.

1 2

UA 1603-9, 2 april 1957 UA 1603-11, 10 juni 1961

13

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

Uiteindelijk werd op 3 april 1962 een bouwvergunning verleend voor de bouw van een school voor G.L.O = gewoon lager onderwijs aan de Emmalaan.3 Voor de vergunning diende een uitgebreide procedure doorlopen te worden: het schoolgebouw paste niet in de bestaande uitbreidingsplannen van de gemeente Jutphaas, hierin had het terrein de bestemming open woningbouw en agrarisch doeleinden. Er kon echter toch vergunning worden verleend voor de bouw omdat het pand wel paste in het in voorbereiding zijnde uitbreidingsplan. De bouwkosten bedroegen fl. 150.000. Aannemersbedrijf Van der Mispel uit Wijk bij Duurstede was de bouwer van de school. Deze aannemer was ook betrokken bij de bouw van 104 woningen in de gemeente. De nieuwe school kon in 1963 in gebruik worden genomen. Leo Visser Architect van de school is Leendert (Leo) Gerrit Visser (1910-1991) destijds woonachtig in Zeist. Architect Visser had en heeft vooral bekendheid in Zeist, waar hij met name (vrijstaande) woningen en appartementengebouwen heeft ontworpen. Hij was een moderne vooruitstrevende architect, vaak technisch vernieuwend.

Hoewel hij niet echt in een hokje te plaatsen is, komt zijn bouwstijl nog het meest overeen met het functionalisme: rechte lijnen, weinig 2.5 De afgebroken technische school van Visser in ornamenten, platte overstekende daken en grote Zeist (bron: uit Overduin, Leendert Gerrit Visser: raamoppervlakte. Een bouwstijl die goed paste bij de 1910-1991 : werk architect Visser niet weg te CIAM gedachte. Enige gelijkenis vertoond de school in denken uit Zeist) Jutphaas met Vissers gemeentelijke technische school aan Dijnselburglaan in Zeist, hoewel deze school qua omvang veel groter was (ze bood onderdak aan 600 leerlingen) en qua ontwerp, ook technisch, hoogstaander en verfijnder. De in hoofdzaak verticale belijning afgewisseld met een meer ondergeschikt horizontale belijning, de terugliggende gevelpuien met veel glasoppervlakte en de grote metselwerk gevelvlakken komen in beide ontwerpen terug. Helaas is de school in Zeist afgebroken. De school die Visser ontwierp voor de gemeente Jutphaas is traditioneel en eenvoudig van opzet. Ze bestaat uit twee bouwlagen onder een plat dak met een kleine kelder onder de entreehal/trappenhuis. Op de begane grond bevinden zich naast de verkeersruimten, twee klassen, een toiletgroep en de kamer voor het hoofd van de school. Op de verdieping bevinden zich ook twee klassen en een toiletgroep.

De school heeft geen aula of gymnastiekzaal, hier werd in deze periode door de rijksoverheid veelal vanaf gezien om financiële redenen. Op de situatietekening is te zien dat de architect al wel rekening houdt met een eventuele 2.6 De situering van de school in1962 met gestippeld de uitbreidingsmogelijkheden (bron: bouwvergunning uitbreiding van de school en met de mogelijk groei 1962) van Jutphaas. De school bestaat in eerste instantie uit vier lokalen in plaats van de gebruikelijk zes, mogelijk dat de twee lokalen aan de Schoolstraat tot 1970 3

Bij de samenvoeging van Vreeswijk en Jutphaas werd de naam Emmalaan in 1972 gewijzigd in Vredebestlaan. De laan werd vermoedelijk vernoemd naar een (voormalige) boerderij/hoeve aan de Utrechtsestraatweg in Jutphaas

14

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

ook nog in gebruik waren. Hoe het schoolplein er precies uitzag in 1962 is niet bekend. Schoolpleinen met groene afscheidingen in plaats van hekken waren een ontwikkeling in de naoorlogse periode die ook goed paste in de CIAM gedachte. Van de naoorlogse 1% regeling ten behoeve van kunst/decoratie lijkt geen gebruikt te zijn gemaakt.

2.7 Tekening va de bestaande situatie van de school bij de bouwvergunning uit 1969

1969-1970 In oktober 1969 wordt een bouwvergunning verleend voor het vergroten van de school. Het ontwerp voor de uitbreiding, geheel in dezelfde stijl als de bestaande bouw, is ook weer afkomstig van architect Leo Visser nu in samenwerking met zijn compagnon ir. A. van Noortwijk. Hoewel qua uiterlijk dus bijna identiek aan de bestaande bouw zijn de materialen, met name de interne constructie, niet geheel hetzelfde, zie ook H 3.3. De uitbreiding bestaat uit een lokaal op de begane grond en een lokaal de verdieping aan de noordwestzijde van de school. Daarnaast wordt er een grote éénlaags aanbouw aan de zuidoostzijde gebouwd ten behoeve van een gemeenschapsruimte, waarvoor nu wel de financiële middelen waren. De toiletgroep op de begane grond wordt aangepast om een doorgang naar deze gemeenschapsruimte te creëren. Naast de nieuwe lokalen komt op de begane grond een toiletgroep en werkkast, op de verdieping komt een magazijn. Aan deze noordwestgevel wordt een brandtrap geplaatst aansluitend op de nooddeur naast het magazijn. De overdekte toegang tot de school wordt deels dichtgezet waardoor er een tochtportaal wordt gecreëerd. Er wordt een fietsenstalling op het terrein gebouwd, nu niet meer aanwezig. De totale kosten bedroegen fl. 211.294. 1981-1983

2.8 Een plaquette geplaats bij de bouw van in 1983 ter plaatse van de nieuwe entree

Op 3 november 1981 wordt een bouwvergunning verleend voor uitbreiden en wijzigen van de Dag Hammarskjöldschool. De architect is ir. P. Stipkovits, een architect die meerdere scholen op zijn naam heeft staan en betrokken bij het Informatiecentrum Scholenbouw (ICS). Hoewel hij enigszins probeert voort te borduren op de stijl van architect Visser, met bakstenen muurdammen en grote gevelpuien, zijn de aanbouwen van Stipkovits toch afwijkend, in een typische jaren 80 bouwstijl, ten opzichte van de bestaande bebouwing. Er zijn wijzigingen op het oorspronkelijke plan waardoor de werkzaamheden pas in 1983 beginnen.

15

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

Bij deze verbouwing wordt de gemeenschapsruimte een speellokaal en in de grote aanbouw aan de voorzijde van het pand wordt een nieuwe gemeenschappelijke ruimte gerealiseerd, op de vide komt een informatiehoek. In de kleinere aanbouw aan de voorzijde komen een toiletgroep, een personeelsruimte en een opslagruimte. De bouwkosten bedroegen fl. 388.102. De school heeft niet heel lang van de uitbreiding gebruik kunnen maken. Op 1 augustus 1994 fuseert de Dag Hammarskjöldschool met de openbare lagere school De Boogaard. Er wordt voor gekozen om de school voort te zetten in het schoolgebouw van De Boogaard. Het pand aan de Vredebestlaan komt leeg te staan en het is even onduidelijk wat er met het pand zou moeten gebeuren. Niet veel later komt Altrecht met het dagbehandelingscentrum ’t Kluster in het pand. 2003 In 2003 wordt een bouwvergunning verleend aan Altrecht voor het opsplitsen van het meest noordwestelijke lokaal op de verdieping in drie kantoortjes. Op grond van de bestaande situatie blijkt trouwens dat Altrecht dit lokaal al eerder heeft opgesplitst in twee kantoortjes. Op de verdieping wordt de afscheiding ter plaatse van de vide dichtgezet, ook hier worden twee kantoortjes gerealiseerd. Omdat deze ruimten op dit moment niet toegankelijk zijn is het niet bekend hoe de huidige situatie van deze ruimten is.

Het voormalige schoolgebouw werd tot eind 2013 verhuurd aan de stichting Altrecht. Wijzigingen na 2003 In 2014, na het vertrek van Altrecht, zijn er plannen om het pand te slopen zodat er op het terrein woningbouw kan plaatsvinden. Dit vindt echter geen doorgang. Sinds april 2017 bevinden zich op de begane grond van het pand de Speelgoedbank en de Kledingbank. De verdieping wordt momenteel antikraak verhuurd. Er hebben enkele grotendeels ondergeschikte wijzigingen aan het pand plaatsgevonden waarvan niet geheel duidelijk wanneer dit is gebeurd. Waarschijnlijk na de interne verbouwing van het pand in 2003, maar het is ook goed mogelijk dat deze wijzigingen al eerder hebben plaatsgevonden, wellicht zelfs al toen de het pand nog in gebruik was als school. Het gaat om de volgende wijzigingen: • • • • • • •

In de voormalige gemeenschappelijke ruimte uit 1983, is een deel afgescheiden waarin een keuken met een counter is gerealiseerd. Een ander deel van de voormalige gemeenschappelijke ruimte is afgescheiden en wordt momenteel gebruikt als opslagruimte. De doorgang tussen ruimten 0.8 en 0.9, beide voormalige klaslokalen, is verbreed, hier is een dubbele deur geplaatst. Ter plaatse van de overdekte oorspronkelijk hoofdentree zijn multiplexplaten aan de binnenzijde van de betonnen poeren aangebracht. In de linkerzijgevel van de grote aanbouw aan de voorzijde uit 1983 zijn aluminium schuiframen aangebracht. In de ramen in de achtergevel van het voormalige speellokaal is dubbelglas aangebracht. In de werkkast op de begane grond, ruimte 0.12 is ter plaatse van de buitendeur een muurtje gemetseld waardoor deze ruimte niet meer toegankelijk is vanaf buiten.

Op dit moment onderzoekt de gemeente Nieuwegein of het pand geschikt is te maken voor een vorm van gemengd wonen voor 60-75 mensen. Het gaat dan om een plek voor jongeren met een lichte hulpvraag, samen met statushouders en inwoners van Nieuwegein die ondersteuning bieden aan deze groep.

16

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

2.3

juli 2023

Faseringstekeningen

In de onderstaande faseringstekeningen zijn de verschillende bouwfases van het pand weergegeven. Voor de verschillende deuren, die geen van alle van bijzondere waarde zijn, is niet onderzocht uit welke fase deze afkomstig zijn. Het lijkt erop dat diverse deuren in een later stadium zijn vervangen. De kleur van de deur op de tekeningen geeft aan in welke fase de doorgang tot stand is gekomen.

17

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

3. BOUWHISTORISCHE BESCHRIJVING 3.1

Stedenbouwkundige situatie en context

Het perceel Vredebestlaan 23 in Nieuwegein is gelegen in de wijk Jutphaas-Wijkersloot, tegen de oude dorpskern van Jutphaas aan. De Vredebestlaan loopt vanaf de Vaartse Rijn en de hieraan gelegen Herenstraat (zuidoost) tot aan de kruising met de Zwanenburgstraat en de Sluyterslaan (noordwest). Voorbij de kruising heet het verlengde van de Vredebestlaan, Professor Doctor Claylaan. Tussen de oude dorpskern van Jutphaas (Nedereindseweg, Kerkveld) ten noorden van het perceel en het perceel Vredebestlaan 23 bevinden zich de naoorlogse laagbouwwijkjes, deels ook met recentere woningen. Ten zuiden en noordwesten wordt het perceel omringd door de uitbreidingswijken uit de jaren 60. Direct ten zuiden van het perceel bevindt zich het Hessepark(je) waarin wat sportveldjes, een kinderdagverblijf en een islamitisch cultureel centrum zijn gelegen. Het pand is ongeveer 20 meter teruggelegen ten opzichte van de Vredebestlaan. Het perceel wordt hiervan afgescheiden door bosschages en bomen. Het ruime perceel, is aan de voorzijde grotendeels verhard, ooit het schoolplein maar momenteel vooral in gebruik als parkeerterrein. Een overblijfsel van de voormalige school is de zandbak die zich ook op het voorterrein bevindt, deze fungeert nu echter vooral als ‘plantenbak’. Aan de achterzijde van het pand bevindt zich een sterk verwilderde tuin, deze tuin wordt afgescheiden van het Hessepark door bomen.

3.1 Situering Vredebestlaan 23 in de wijk Jutphaas-Wijkersloot (bron: OpenStreetMaps)

18

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

3.2

juli 2023

Exterieur

3.2 Luchtfoto Vredebestlaan 23 en omgeving (bron: https://app.pdok.nl/viewer)

De voorgevel van het pand, de noordoostgevel, is parallel gelegen aan de Vredebestlaan. Het centrale rechthoekige deel van het pand, ook parallel aan de Vredebestlaan, bestaat uit twee bouwlagen onder een plat dak (1962/1970). Aan de rechterzijde van de voorgevel bevindt zich een grote aanbouw (1983) onder een lessenaarsdak. Aan de linkerzijde van de voorgevel bevindt zich een éénlaags aanbouw met plat dak (1962) . Tussen deze twee aanbouwen bevindt zich ten opzichte van de linker aanbouw een minder diepe en iets lagere éénlaags aanbouw met plat dak (1983). Tegen de zuidoostgevel van het centrale hoge deel van het pand bevindt zich een grote éénlaags aanbouw (1970) die iets verbreed ten opzichte van het centrale deel. Voor het metselwerk is een gladde strakke oranjerode baksteen toegepast. Alleen een klein geveldeel aan de achtergevel heeft een afwijkende paarsrode baksteen (fig.3.11). Het verschil tussen de oranje rode bakstenen uit 1962 en 1970 is nihil. De baksteen toegepast in 1970 is een tint donkerder ten opzichte van de steen uit 1962. De steen uit 1983 komt qua kleur overeen met de oudere stenen maar heeft een poreuzer oppervlakte. Het voegwerk is overal platvol. Het centrale hoge deel, de linker aanbouw aan voorgevel en de grote aanbouw aan de zuidoostgevel zijn gemetseld in een opvallend staand verband.

De overige aanbouwen aan de voorgevel, daterend uit 1983, hebben een halfsteensverband. De gevelpuien en ramen bestaan bijna overal uit houten kozijnen met enkel glas. De ramen in de draaiende delen behorend bij de bouw van 1962 en 1970 bevinden zich in stalen kozijnen geplaatst in het raamhout. De ramen in de zuidwestgevel van de aanbouw aan de zuidoostgevel hebben dubbel glas, dit zal recentelijk zijn aangebracht. De platte daken zijn afgewerkt met bitumen.

3.3 Staand verband metselwerk 1970

19

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

Noordoostgevel/voorgevel

3.4 Voorgevel (bron: vergunningstekening 1981)

3.5/3.6 Deel van de voorgevel

De linkerzijde van de noordoostgevel bestaat uit de voorgevel van de lage aanbouw, het voormalige speellokaal (1970). De gevel bestaat uit vier grote verdiept liggende gevelpuien, bestaande uit een raampartij en een borstwering, tussen smalle bakstenen muurdammen. De raampartij is verdeeld in negen raamvlakken, aan de onderzijde van het kozijn bevinden zich bruine raamdorpelstenen. De borstwering bestaat uit een vlak van rechthoekige witte en vierkante grijze tegeltjes in een verticaal streeppatroon. De iets overstekende dakrand, bestaande uit een houten boeiboord met zinken daktrim, sluit direct aan op de raampartij. Aan de onderzijde van het dakoverstek bevinden zich houten latjes. De linkerzijde van het hoge centrale deel van het pand bestaat uit een gesloten gemetseld muurvlak aan de bovenzijde een zinken daktrim. Rechts hiervan bevindt zich een éénlaags aanbouw (1962). Deze aanbouw die tot 1983 vrij stond was oorspronkelijk aan de linkerzijde open, enkel drie betonnen poeren ondersteunden (en ondersteunen) hier het dak. Deze zijgevel is in 1970 deels en meer recentelijk bijna geheel dichtgezet met (multiplex) platen en een raam. Aan de linkerzijde van de aanbouw bevindt zich de deels open overdekte toegang naar de (voormalige) hoofdentree van het pand.

Rechts naast deze toegang bevindt zich een bakstenen muurvlak, rechts hiervan een gevelpui, identiek aan de gevelpuien van het voormalige speellokaal. De rechterzijgevel van de aanbouw had/heeft een bakstenen gevel waarin zich aan de rechterzijde een raam bevond. De aanbouw uit 1983 is tegen dit deel van de rechter zijgevel aangebouwd. Aan de bovenzijde van de gevels van de aanbouw uit 1962 bevinden zich houten boeiboorden met een zinken daktrim. De gevel van het centrale hoge deel boven de aanbouw bestaat uit een grote raampartij verdeeld in negen raamvlakken met rechts een gemetseld muurvlak waarin zich een enkel raam bevindt. Naast dit muurvlak bevinden zich verdiept liggende gevelpuien tussen smalle bakstenen muurdammen, vergelijkbaar met de gevel van de aanbouw van het voormalige speellokaal. De borstwering is hier echter hoger waardoor de raampartij kleiner zijn en slechts zes raamvlakken hebben. De bovenste raamvlakken zijn waarschijnlijk later dichtgezet met plaatmateriaal, deels met 20

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

ventilatieopeningen. De dakrand, tussen het bakstenen muurvlak aan de linkerzijde tot aan het bakstenen muurvlak aan de rechterzijde bestaat uit een houten boeiboord met zinken daktrim en helt iets naar binnen. Ook hier bevinden zich houten latjes aan de onderzijde van het dakoverstek. De éénlaags aanbouw uit 1983 onder de gevelpuien, is iets lager dan de aanbouw uit 1962 links hiervan. De aanbouw bestaat uit een gemetseld gevelvlak met over de gehele breedte bovenlichten, daaronder links een raam met twee raamvlakken en in het midden een dichte deur. Rechts, naast een smalle muurdam, bevindt zich de overdekte toegang naar de entree, bestaande uit een glazen pui met dubbele deuren. Een houten boeiboord met zinken daktrim bevindt zich aan de bovenzijde van deze aanbouw. De grote aanbouw uit 1983, aan de rechterzijde van de voorgevel, heeft deels een plat dak met dezelfde diepte als de éénlaags aanbouw uit 1983. Het platte dak loopt over in een lessenaarsdak met een dakhelling van ongeveer 25 graden. Op het lessenaarsdak liggen antracieten golfplaten, zogenaamde eterniet Gallia golfplaten. De linkerzijgevel van de aanbouw bestaat onder het platte dak uit een gemetseld muurvlak met een enkel raam aan de bovenzijde begrenst door een boeiboord. Over de gehele bovenrand van dit muurvlak bevindt zich een zinken daktrim.

Het schuine gevelvlak heeft vier smalle naar voren springende bakstenen muurdammen, hier tussen bevinden zich raampartijen met een lage bakstenen borstwering. De onderste ramen bestaan uit aluminium schuiframen, Het schuine deel tussen de ramen en het dak bestaat uit plaatmateriaal. De voorgevel van de aanbouw bestaat uit een gesloten gemetseld muurvlak een afvoerpijp komend van de keuken. De gevelpuien, zoals aangegeven op de vergunningstekening van 1983 (fig.3.4), zijn waarschijnlijk nooit aanwezig geweest, er bevinden zich geen

3.8 Rechterzijde voorgevel (1970)

3.7 Rechterzijgevel aanbouw (1983)

bouwsporen van een latere wijziging. De rechterzijgevel van de aanbouw is grotendeels identiek aan de linkerzijgevel. Het geveldeel onder de het platte dak heeft echter een doorlopende gevelpui waarvan de ramen worden afgewisseld met dichte delen van plaatmateriaal. Er bevinden zich hier geen aluminium schuiframen bij de raampartij in het schuine geveldeel. Rechts van de aanbouw bevindt zich een geveldeel behorend bij het hoge centrale deel. Links ter hoogte van de verdieping bevindt zich een gevelpui met borstwering identiek aan de gevelpuien op de verdieping in het midden van de voorgevel. Hieronder bevindt zich, gescheiden door een betonnen vooruitspringende rand ter hoogte van de verdiepingsvloer, een gelijksoortige gevelpui als boven. Ter plaatse van het middelste raam en een deel van de borstwering bevindt zich hier een deels glazen deur. De voorgevel wordt aan de rechterzijde beëindigd door een metselwerk gevelvlak met een dichte deur.

21

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

Noordwestgevel/zijgevel

3.9 Noordwestgevel (1970)

Deze zijgevel heeft aan de linkerzijde een bakstenen muurvlak met ter hoogte van de verdieping een dichte deur waar een ronde brandtrap op aansluit. Het muurvlak wordt aan de bovenzijde begrenst door een zinken daktrim. Het rechterdeel van de gevel is enigszins verdiept gelegen ten opzicht van het linkerdeel en de aansluitende muurdam van de achtergevel. Dit vlak bestaat uit twee bakstenen gevelvlakken gescheiden door een betonnen rand ter hoogte van de verdiepingsvloer. Aan de bovenzijde van de beide gevelvlakken bevindt zich over de gehele breedte een pui grotendeels bestaande uit bovenlichten. In het onderste gevelvlak bevindt zich een dichte deur. Aan de bovenzijde van dit geveldeel bevindt zich een vooruitspringend boeiboord dat iets naar binnen helt met houten latjes aan de onderzijde van het dakoverstek.

22

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

Zuidwestgevel/achtergevel

3.10

Achtergevel (bron: vergunningstekening 1969)

Aan de linkerzijde van het centrale hoge deel bevindt zich een gesloten bakstenen muurvlak aan de bovenzijde begrenst door een zinken daktrim. Het grootste deel van de achtergevel bestaat uit achttien verdiept gelegen gevelpuien: negen op de begane grond en negen op de verdieping, gescheiden door een betonnen rand ter hoogte van de verdiepingsvloer. De gevelpuien zijn qua detaillering gelijk aan de gevelpuien van de aanbouw van de voormalige speelruimte, de indeling van de ramen is echter anders. De gevelpuien bevinden zich ook hier tussen smalle naar voren springende bakstenen muurdammen. Aan de rechterzijde wordt de ritmiek van de gevelpuien begrensd door een smalle bakstenen muurdam, het verlengde van een smalle zijgevel ter plaatse van een teruggelegen geveldeel. Deze zijgevel bestaat uit een gesloten bakstenen muurvlak. De dakrand, tussen dit muurvlak en het bakstenen muurvlak aan de linkerzijde bestaat uit een houten boeiboord met zinken daktrim en helt iets naar binnen. Ook hier bevinden zich houten latjes aan de onderzijde van het dakoverschot.

3.11 Achtergevel centrale hal/trappenhuis

Rechts hiervan bevindt zich de achtergevel van de centrale hal en het trappenhuis dat ongeveer tweeënhalf meter naar achteren verspringt ten opzichte van de lange gevel. Deze gevel bestaat ook weer uit twee delen. Links een enigszins verdiept geveldeel dat op de verdieping geheel uit een raampartij bestaat, onderverdeeld in tien ramen. Een betonbalk ter hoogte van de verdiepingsvloer scheidt de raampartij van een smalle strook bovenlichten met daaronder een gesloten bakstenen muurvlak met een opvallende paarsrode baksteen, afwijkend van de overige bakstenen. In dit muurvlak zijn de bouwsporen zichtbaar van een raam dat hier oorspronkelijk heeft gezeten. Aan de bovenzijde van dit geveldeel bevindt zich een vooruitspringend boeiboord dat iets naar binnen helt met houten latjes aan de onderzijde. Rechts een bijna geheel gesloten bakstenen muurvlak. Iets onder de verdiepingsvloer bevinden zich hier twee enkele ramen. Dit muurvlak wordt aan de bovenzijde begrenst door een zinken daktrim. Aan de rechterzijde bevindt zich de achtergevel van de aanbouw van de oorspronkelijke speelruimte. Deze gevel is identiek aan de voorgevel van deze aanbouw.

23

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

Zuidoostgevel/zijgevel

3.12 Zuidoostgevel (bron: vergunningstekening 1969)

Het hoge centrale deel van de zuidoostgevel bestaat aan de linkerzijde, zoals reeds hierboven omschreven, uit een smalle gesloten bakstenen gevel. De gevel wordt aan de bovenzijde begrenst door een zinken daktrim. De gevel rechts hiervan, feitelijk de zijgevel van de centrale hal/trappenhuis, wordt aan beide zijden begrenst door vooruitspringende smalle muurdammen, het verlengde muurvlak van de voor- en achtergevel van dit bouwdeel. In het verdere dichte bakstenen muurvlak bevindt zich aan de bovenzijde een pui met bovenlichten. Het boeiboord met zinken daktrim hierboven, gelegen tussen de muurdammen, helt iets naar binnen. Ook hier bevinden zich houten latjes aan de onderzijde van het dakoverstek. De zuidoostgevel van de voormalige speelruimte bestaat uit een geheel gesloten bakstenen muurvlak aan de bovenzijde begrenst door een boeiboord met zinken daktrim. De oorspronkelijk open zijgevel van de éénlaags aanbouw aan de voorgevel (1962) is reeds beschreven bij het kopje noordoostgevel/voorgevel.

24

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

3.3

juli 2023

Constructie

Bouwdeel 1962 Het bouwdeel uit 1962 is onderheid met 138 palen met betonnen opzetters die een raster van in het werk gestorte gewapend betonnen liggers ondersteunen. De kelderbak, de bovengelegen vloeren van de centrale hallen en het trappenhuis en de vloer van de entree bestaan uit in het werk gestort gewapend beton. De verdiepingsvloer en het dak hebben rondom een in het werk gestorte gewapend betonnen ‘ring’. Deze is aan de buitenzijde zichtbaar onder andere in de achtergevel ter plaatse van de verdiepingsvloer (zie afb. 3.9 t/m 3.11). De overige delen van de begane grondvloer bestaan uit zogenaamde Isoliet vloeren: tegen elkaar aan gelegde holle betonnen vloerelementen met hiertussen wapening en dichtgestort met beton. Om de constructie lichter te maken zijn gesinterde kleideeltjes, isoliet, als toeslagmateriaal toegevoegd. De overige delen van de verdiepingsvloer en het dak bestaan uit Cusveller elementen, ook bij deze vloeren worden holle prefab betonelement tegen elkaar aangelegd en in hoofdlijnen op dezelfde wijze afgewerkt als de Isoliet vloeren. Deze systeemvloeren werden veel toegepast in de wederopbouwperiode. De vloeren en het dak worden gedragen door de betonnen ring, de gemetselde muurdammen, de dragende binnenwanden en de zijgevels. De bakstenen spouwmuren zijn opgebouwd uit twee halfsteens muurtjes met een smalle spouw van 7 centimeter.

3.13 Langsdoorsnede bouwdeel 1962 (bron: vergunningstekening 1962)

Bouwdeel 1970 Hoewel dit bouwdeel qua voorkomen bijna geheel overeenkomt met het deel uit 1962 heeft men voor de constructie niet overal dezelfde materialen gekozen als in 1962. De fundering komt overeen met de wijze van funderen in 1962. De begane grondvloer bestaat hier ter plaatse van de gemeenschapsruimte uit NeHoBo-vloerplaten en ter plaatse van de uitbreiding van de klaslokalen uit staltonvloeren, ook van de firma NeHoBo. De verdiepingsvloer bestaat dan wel weer uit Cusveller elementen, voor het dak is echter gekozen voor stalen liggers gecombineerd met houten balken en houten dakbeschot. De bakstenen spouwmuren zijn geheel identiek aan de het bouwdeel uit 1962. Bouwdeel 1983 Ook hier is op dezelfde wijze gefundeerd als bij de eerdere bouwdelen. De vloeren bestaan uit een niet nader gespecificeerd type vloerdelen. Vloerisolatie lijkt niet te zijn toegepast. Het dak bestaat ook hier uit stalen liggers gecombineerd met houten balken. Het dakbeschot bestaat uit geïsoleerde dakplaten van Opstalan. Het opgaande metselwerk is ook identiek aan de eerdere uitbreidingen, hier is in de spouwen echter 5 centimeter isolatie aangebracht. Tevens zijn er voor de ondersteuning van het dak stalen kolommen, deels ingemetseld, toegepast. 25

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

3.4

juli 2023

Interieur

We hebben hier te maken met een relatief jong pand, daarom is de omschrijving van het interieur beperkt gehouden. Indien in de betreffende ruimte een bijzonder interieuronderdeel aanwezig is, wordt dit vermeld bij de omschrijving. De drempels in de bouwdelen uit 1962 en 1970 zijn grotendeels van hardsteen. Tussen de gangen en de lokalen zijn ramen aangebracht hierdoor was tweezijdig lichtinval in de lokalen mogelijk. -1.1 (kelder) Vloer: beton Wanden: beton Plafond: onderzijde betonnen begane grondvloer wit geschilderd Halletje naar de kelder Vloer: lichtgrijze gemêleerde tegels Wanden: witte vierkante tegels Plafond: stucwerk In het halletje bevindt zich een spoelbak. De keldertrap is nog oorspronkelijk. Twee luiken in de wanden geven toegang tot de waterleidingen het oude verwarmingssysteem (?) en de kruipruimte. lichtgrijze gemêleerde

3.14 Trap naar kelder

3.15 Kelderruimte

0.0 (overdekte toegang) Vloer: tegels, een afwisseling van grijze, lichtgrijze gemêleerde en donkergrijze tegels Wanden: schoon metselwerk wit geschilderd, multiplex platen geschilderd, toegangspui Plafond: onderzijde dak Cusveller elementen geschilderd 0.1 (tochtportaal) Vloer: droogloopmat Wanden: schoon metselwerk wit geschilderd, gevelpui Plafond: gipsplaten 26

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

0.2 (gang 1962/1970) Vloer: tegels, veelal vierkant, afwisseling van grijs, lichtgrijs gemêleerde en donkergrijs, plint van zwarte tegels Wanden: schoon metselwerk wit geschilderd, gipsplaten, ramen tussen gang en voormalige lokalen, mozaïek, plint zwarte tegel Plafond: verlaagd plafond houtvezel platen

0.2c (toegangsportaal voormalige speelruimte) Vloer: tegels, veelal vierkant, afwisseling van grijs, lichtgrijs gemêleerde en donkergrijs Wanden: schoon metselwerk wit geschilderd Plafond: verlaagd plafond houtvezel platen

3.16 Gang langs de klaslokalen bg

0.2a (centrale hal/trappenhuis 1962) Vloer: tegels, veelal vierkant, afwisseling van grijs, lichtgrijs gemêleerde en donkergrijs, plint van zwarte tegels Wanden: schoon metselwerk wit geschilderd Plafond: gestuct De eenvoudige maar sierlijke trap in het trappenhuis bestaat uit grijze betonnen kunststeen treden en stootborden van travertin. De stootborden zijn smaller dan de treden. De zijkanten en leuning zijn van metaal met een kunststof bovenzijde. De recentelijk aangebrachte afscheiding onder de trap verstoort het trapbeeld. 3.17 Trappenhuis 1962

0.2b/1.2b (trappenhuis 1983) Vloer: houten delen (bordessen) Wanden: schoon metselwerk wit geschilderd, gipsplaten Plafond: houtwolcement platen De traptreden bestaan uit hetzelfde hout als de bordessen. De betonen kern van de trap fungeert als stootbord, deze is wit geschilderd. De metalen trapleuningen zijn eenvoudig vormgegeven. In het wandje dat de trappen scheidt zijn drie donkere kunststeen versieringen opgenomen.

3.18 Trappenhuis 1983

27

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

0.3 (voormalige gemeenschapsruimte 1970, speellokaal 1983) Niet toegankelijk 0.4 (voormalige toiletgroep 1962 berging 1983) Niet toegankelijk 0.5 (personeelstoilet 1970) Vloer: tegels identiek aan gang Wanden: tot +/- 1,8 m witte vierkante tegels, hierboven stucwerk Plafond: onderzijde betonvloer verdieping wit geschilderd Tegels op de vloer en aan de wand zijn overgespoten met een epoxylaag. 0.6 (voormalige kamer schoolhoofd 1962) Niet toegankelijk Naast de toegangsdeur tot kamer bevinden zich drie deuren. Achter twee hiervan bevinden zich voormalige kleedkamertjes, ten behoeve van de schoolarts. Achter de derde deur bevindt zich de stoppenkast. 0.7 (voormalig klaslokaal 1962) Vloer: tapijt, hieronder vinyl vloerbedekking Wanden: stucwerk, ramen tussen voormalige lokalen en gang Plafond: stucwerk Via een intern raam, aangebracht in 1970, heeft dit lokaal uitzicht op de centrale hal. 0.8 (voormalig klaslokaal 1962) Vloer: vinyl vloerbedekking Wanden: stucwerk, ramen tussen voormalige lokalen en gang Plafond: stucwerk 0.9 (voormalig klaslokaal 1970) Vloer: linoleum vloerbedekking Wanden: stucwerk ramen tussen voormalige lokalen en gang Plafond: stucwerk Via een intern raam heeft dit lokaal uitzicht op de toiletgroep.

In alle drie de voormalige klaslokalen op de begane grond bevinden zich nog de originele radiatoren, drie per klas, volgens de gebruikers functioneren ze niet meer (goed). Op de vensterbank liggen rechthoekig crèmekleurige tegeltjes.

3.19 Radiator in de voormalige klaslokaal bg

28

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

0.10 (berging 1970) Niet toegankelijk Deze ruimte is alleen toegankelijk van buiten af, dit is vermoedelijk een technische ruimte waar zich ook de cv bevindt. 0.11 (toiletgroep 1970) Vloer: tegels, een afwisseling van grijze, lichtgrijze gemêleerde en donkergrijze tegels Wanden: tot +/- 1,8 m witte vierkante tegels, hierboven stucwerk Plafond: stucwerk Tegels op de vloer en aan de wand zijn overgespoten met een epoxylaag. 0.12 (werkkast 1970) Vloer: tegels vierkant lichtgrijs gemêleerd Wanden: tot +/- 1,8 m witte vierkante tegels, hierboven stucwerk, wandje met witte steen Plafond: onderzijde verdiepingsvloer Deze ruimte was bij de bouw toegankelijk vanaf buiten. Er is nu een wandje aangebracht achter de buitendeur zodat de ruimte alleen nog van binnen toegankelijk is. 0.13 (gemeenschappelijke ruimte 1983) Vloer: vinyl vloerbedekking Wanden: schoonmetselwerk wit geschilderd, gipsplaten, vensters, schilderingen, plaatmateriaal Plafond: houtwolcementplaten 0.14 (keuken na 2003) Vloer: vinyl vloerbedekking Wanden: schoonmetselwerk wit geschilderd, gipsplaten, tegeltjes, plaatmateriaal Plafond: houtwolcementplaten Breed aanrecht met eenvoudige spaanplaat werkblad en kastjes. Los rvs werkblad, diverse keukenapparatuur.

0.15 (berging na 2003) Vloer: vinyl Wanden: schoonmetselwerk wit geschilderd, gipsplaten, stucwerk Plafond: houtwolcementplaten 0.16 (tochtportaal 1983) Vloer: droogloopmat Wanden: schoonmetselwerk niet geschilderd Plafond: houtwolcementplaten 0.17 (toiletgroep 1983) Niet toegankelijk, toiletten zijn niet meer aanwezig (?)

29

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

0.18 (berging 1983) Vloer: linoleum vloerbedekking Wanden: schoonmetselwerk niet geschilderd Plafond: houtwolcementplaten 0.19 (voormalige personeelskamer 1983) Vloer: tapijt Wanden: gipsplaten met glasvezelbehang Plafond: houtwolcementplaten De doorgang die hier aanwezig was naar ruimte 0.6 (voormalige kamer schoolhoofd) en wat voor 1983 een raam was, is dichtgezet. 1.1a (toiletgroep 1962) Vloer: lichtgrijze gemêleerde tegels Wanden: tot +/- 1,8 m witte vierkante tegels, daarboven stucwerk Plafond: stucwerk De afscheiding toiletten uit 1962 is nog aanwezig. 1.1b (toiletgroep 1962) Vloer: lichtgrijze gemêleerde tegels Wanden: tot +/- 1,8 m witte vierkante tegels, daarboven stucwerk Plafond: stucwerk De afscheiding toiletten uit 1962 is nog aanwezig. Er is recentelijk in de hoek een losse douche geplaatst. 1.2 (gang 1962/1970)

3.20 Oorspronkelijke afscheiding toiletten in ruimte 1.1a

Vloer: een afwisseling van grijze, lichtgrijze gemêleerde en donkergrijze tegels, hierover tapijt (loper), plint van zwarte tegels Wanden: schoon metselwerk wit geschilderd, ramen tussen gang en voormalige lokalen Plafond: verlaagd plafond houtvezel platen 1.2a (centrale hal/trappenhuis 1962)

Vloer: een afwisseling van grijze, lichtgrijze gemêleerde en donkergrijze tegels, plint van zwarte tegels Wanden: schoon metselwerk wit geschilderd Plafond: stucwerk 1.3 (voormalig klaslokaal 1962) Vloer: linoleum vloerbedekking Wanden: stucwerk, ramen tussen voormalige lokalen en gang Plafond: stucwerk De ruimten 1.4 t/m 1.8 zijn niet toegankelijk 30

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

4. WAARDESTELLING 4.1

Inleiding

Deze waardestelling is opgesteld aan de hand van de Richtlijnen Bouwhistorisch Onderzoek 2009. Voor deze waardestelling is alleen gekeken naar de cultuurhistorische waarde en niet naar de bouwtechnische toestand of gebruikersbelangen. Deze waardestelling dient in samenhang met waarderingstekeningen te worden gelezen. Aan de hand van de drie standaardkleuren worden de monumentenwaarden aangegeven. Een hoge monumentale waarde is met de kleur blauw aangegeven (hier niet aan de orde), een positieve monumentale waarde met de kleur groen en een indifferente waarde met de kleur geel. Een groene ster in combinatie met een cijfer betreft een bijzonder interieuronderdeel. Allereerst zal de contextuele waardestelling van het pand worden omschreven. Hierbij worden algemene cultuurhistorische waarden van het bouwwerk vergeleken met soortelijke gebouwen op landelijk, regionaal en plaatselijk niveau. Als tweede wordt de interne waardestelling omschreven, hierbij wordt vooral een relatief vergelijk gemaakt van de waarden binnen het pand waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen exterieur, constructie en interieur. De verschillende onderdelen van waarde worden specifiek beschreven en hun monumentale waarde nader toegelicht.

De algemene monumentale waarde zijn opgebouwd uit de deelwaarden: algemene (cultuur)historische waarden, stedenbouwkundige/ensemblewaarden, architectuurhistorische waarden, bouwhistorische waarden en gebruikshistorische/herinneringswaarden. Voor deze waardestelling is ook te rade gegaan bij de brochure van de RCE: Scholen; categoriaal onderzoek wederopbouw 1940-1965 uit 2002.

4.2

Contextuele waardestelling

Algemene cultuurhistorische waarden De cultuurhistorische waarde van het pand van de voormalige school is met name gelegen in het feit dat het pand een sprekend onderdeel is van de geschiedenis van de groei van Jutphaas en Nieuwegein. Het pand Vredebestlaan 23 is gebouwd op het moment dat het dorp Jutphaas midden in de transitie zat van een traditioneel dorp dat vanuit de middeleeuwen grotendeels organisch gegroeid was, dorpen waar we er in jaren 50 nog veel van hadden in Nederland, naar een dorp waarvan de uitbreidingswijken, in dit geval gestoeld op de CIAM gedachte, het oorspronkelijke dorp geheel overschaduwde, zowel letterlijk als figuurlijk. In het huidige Nieuwegein nemen de oorspronkelijke dorpen Jutphaas en Vreeswijk een bescheiden plaats in. Mensen buiten Nieuwegein zijn vaak in het geheel niet bekend met het feit dat deze twee van oorsprong middeleeuwse dorpen ook behoren tot de gemeente Nieuwegein en dat er in Nieuwegein dus ook bouwwerken staan die ouder zijn dan 60 jaar. Het voormalige schoolgebouw aan de Vredebestlaan verbind de geschiedenis van het oude dorp Jutphaas en de geschiedenis van het ontstaan van Nieuwegein met elkaar.

31

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

Ensemblewaarden/stedenbouwkundige waarden Het pand van de voormalige school staat in hoofdzaak op zichzelf. De functionalistische architectuurstijl van het pand past echter goed in de omliggende jaren 60 uitbreidingswijken van Jutphaas die zijn gestoeld op het CIAM gedachtengoed. De school aan de rand van het park/groen is onderdeel van de ontspanningszone in de wijk, een zone verdeling gebruikelijk binnen de functiescheiding van het CIAM. Het grote speelplein zonder hekken maar met groene afscheiding is exemplarisch voor de nieuwe ontwikkelingen in de naoorlogse scholenbouw en ook passend binnen de CIAM gedachte. Architectuurhistorische waarden Het oorspronkelijk pand samen met de uitbreiding uit 1970 is een voorbeeld van een eenvoudig en traditioneel maar zorgvuldig vormgegeven functionalistisch schoolgebouw. De ritmiek van de geveldelen, met licht- en donkerewerking, zorgt voor een speels maar ook rustig en evenwichtig gevelbeeld. Het gebouw is zorgvuldig ontworpen met veel aandacht voor detaillering, hierin getuigd niet alleen de gevelritmiek maar ook het metselverband, de raamindeling, betegelde borstwering en de kleurstelling. Het lichte fraai vormgegeven trappenhuis uit 1962 past goed bij deze architectuur.

De indeling van de school is nog traditioneel met lokalen aan een lange gang terwijl in deze periode ook al vernieuwende schooltypes werden gebouwd zoals bijvoorbeeld het haltype. De architect hield bij het ontwerp rekening met de toekomstige uitbreiding van Jutphaas, er was al voorzien in de uitbreiding van de school die deels ook is uitgevoerd. De school is op een kantelpunt in de Jutphaase geschiedenis gebouwd. De behoefte aan een nieuwe openbare lagere school ontstond in eerste instantie uit de slechte staat van de bestaande school. Met de uitbreiding van het dorp in het vizier werd echter ook al ingespeeld op toekomstige toename van het aantal leerlingen. De situering en het uiterlijk van het functionalistische schoolgebouw paste in de nieuwe ontwikkelingen in het dorp en het CIAM gedachtengoed dat in Jutphaas hierbij een hoofdrol speelde. Waarschijnlijk is deze school in het huidige Nieuwegein uniek in zijn voorkomen. De architect Leo Visser is, behalve in Zeist, geen grote bekendheid. Toch hebben zijn vaak vooruitstrevende ontwerpen een hoge kwaliteit. Diverse door hem ontworpen panden zijn helaas al gesloopt. De aanbouwen uit 1983 doen de beleving van de oorspronkelijk bouwdelen van de hand van Visser geen goed.

Hoewel architect Stipkovits getracht heeft op de bestaande bouw aan te sluiten door voort te borduren op elementen uit de bestaande bouw, lijkt dit net niet gelukt waardoor deze aanbouwen afbreuk doen aan de beleving van het pand.

4.1 De voorgevel van de school zoals deze er tussen 1970 en 1983 uit heeft gezien (bron: vergunningstekening 1969)

32

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

Bouwhistorische waarden De bouwhistorische waarde van het pand is minimaal. De toegepaste bouwtechniek en de materialen van de bouwdelen uit 1962 en 1969 zijn veelal typerend voor de wederopbouwperiode en de periode hierna tot aan de oliecrisis (1973). Ze zijn veelvuldig toegepast en daardoor niet bijzonder, met wellicht een uitzondering voor de Isoliet vloer. Dit geldt nog meer voor het bouwdeel uit 1983, de hier gebruikte bouwtechniek en materialen komen nog veelvuldig voor. Gebruikshistorische/herinneringswaarden Het pand is herkenbaar als school gebouwd in de tweede helft van de 20ste eeuw. Deze herkenbaarheid zou nog duidelijker zijn zonder het bouwdeel uit 1983. Het pand van de voormalige school zal voor veel ex-leerlingen, hun ouders en ex-docenten een emotionele herinneringswaarde hebben. Deze herinneringswaarde zal nu en in de toekomst ook spelen voor kinderen en kleinkinderen van leerlingen die op deze school hebben gezeten.

4.3

Interne waardestelling

Exterieur De monumentale waarde van het pand is met name gelegen de architectonische waarde van de bouwdelen uit 1962 en 1970. De gevels van deze twee delen hebben dan ook een positieve monumentenwaarde. Dit betreft met name het gevelbeeld, in mindere mate het materiaal. Constructie De constructie van het pand heeft geen bijzondere (bouwhistorische) waarde. De toegepaste materialen zijn niet heel bijzonder, er staan nog veel gebouwen in Nederland waar gelijksoortige materialen zijn toegepast. De interne structuur van het pand heeft enige gebruikshistorische/herinneringswaarden omdat hier het voormalige gebruik van het pand als lagere school uit af te lezen valt. Deze waarde is echter niet van dermate belang dat dit het behoud van deze gehele structuur van (dragende) wanden zou rechtvaardigen. Interieur Het interieur heeft slechts twee onderdelen die hier het vermelden waard zijn. Dat betreft allereerst het trappenhuis van het bouwdeel uit 1962, zie foto achterzijde. Dit is een eenvoudig doch met aandacht vormgegeven trappenhuis dat goed aansluit bij het de functionalistische architectuur van het pand. Bij behouden van het pand zou dit trappenhuis dan ook zeker onderdeel van het behoud moeten zijn. In de toiletgroepen op de verdieping bevinden zich nog de originele afscheiding (zie afb. 3.20).

Deze eenvoudig maar toch zorgvuldig vormgegeven wand past bij de architectuur van de bouwdelen uit 1962 en 1970.

33

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

4.4

juli 2023

Waarderingstekeningen

34

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

5. ADVIES/CONCLUSIE Het oorspronkelijk schoolpand uit 1962 en de uitbreiding uit 1970 hebben een hoge architectonische waarde in hun oorspronkelijke staat. Er is hier tevens sprake van een cultuurhistorische waarde en een gebruikshistorische-/herinneringswaarde. Behoud van de bouwdelen uit 1962 en 1970 als beeldbepalend pand is dan ook te rechtvaardigen. Het heeft dan wel de voorkeur dat de aanbouwen uit 1983 worden verwijderd en het pand weer zoveel mogelijk de oorspronkelijke gevelindeling en aanzicht uit 1962 en 1970 krijgt, zie afbeelding 4.1. Intern heeft met name het trappenhuis uit 1962 architectonische waarde, zeker in samenhang met de vormgeving van het pand. Het trappenhuis zou daarom, bij behoud van het pand ook behouden moeten worden.

35

Vredebestlaan 23 Nieuwegein

juli 2023

6. BRONNEN EN LITERATUUROPGAVE Literatuuropgave Bot, P. (2009). Vademecum, Historische bouwmaterialen, installatie en infrastructuur. Alphen aan de Maas: Veerhuis. Hendriks, L., & Van der Hoeve, J. (2009). Richtlijnen bouwhistorisch onderzoek. Den Haag: RCE. Overduin, O. (2011, maart/juni). Leendert Gerrit Visser: 1910-1991 : werk architect Visser niet weg te denken uit Zeist. Seijst : bulletin ter bevordering van de kennis van de geschiedenis van Zeist, deel 1 en 2, pp. 9-11, 40-46. RDMZ. (2002). Scholen; categoriaal onderzoek wederopbouw 1940-1965. Stenvert, R. B. (2000). Bouwstijlen in Nederland 1040-1940. Nijmegen: Sun.