2023-308 Bijlage 2_ Beheerplan openbaar groen

•

De structuur zoals die neergelegd wordt door hogere overheden zoals bijvoorbeeld de Ecologische Hoofdstructuur (EHS) vormt het minimale kader voor de groenstructuur van de gemeente Nieuwegein.

•

Er is ruimte om bijvoorbeeld paddenpoelen aan te leggen. De gemeente wil streven naar zo hoog mogelijke ecologische waarden.

•

Er moet rekening gehouden worden met het feit dat het hier gaat om stedelijk groen.

•

Gebleken is dat het oude beheersysteem van wijkers en blijvers onhoudbaar is. Ook het extensief beheerde groen binnen het stedelijk gebied moet passend beheerd worden.

•

Populierenbossen

zijn

niet

duurzaam.

De

wens

is

om

het

bestaande

populierenbestand om te vormen naar gemengde opstanden met duurzame soorten. •

Terreinen moeten veilig toegankelijk zijn.

Na een gebiedsbeschrijving (bodemsoort, water) volgt een beschrijving van diverse geschikte boomsoorten, waarbij de nadruk ligt op gebiedseigen soorten. In de boomlaag is loofhout het meest geschikt: haagbeuk, zomereik, berk, es, iep, zwarte els, abeel, schietwilg, grauwe wilg en laurierwilg. Ook voor de struiklaag worden inheemse soorten aanbevolen, waarna de kruidlaag door natuurlijke ontwikkeling tot stand moet komen. De afgelopen jaren zijn inmiddels verschillende percelen omgevormd nadat financiën beschikbaar gesteld waren. Beheer Aspecten die bij het beheer een rol moeten spelen zijn veiligheid, recreatieve infrastructuur, cultuurhistorie en flora en fauna. Voor een deel van de bospercelen wordt omvorming geadviseerd: met name de bossen die nu uit eenvormige rijen populieren bestaan moeten worden omgevormd naar bossen met meerdere soorten, zowel in de boomlaag als in de struiklaag en de kruidlaag. De omvorming dient gefaseerd plaats te vinden in zowel tijd als ruimte: locaties moeten verspreid over een aantal jaren omgevormd worden en grotere percelen moeten steeds gedeeltelijk omgevormd worden totdat na een aantal jaren het geheel is omgevormd.

Beheerplan openbaar groen Gemeente Nieuwegein 2024-2027 Raadsnummer

Versie

01

D atum 28 augustus 2023

35 (45)

Voor de bospercelen moeten beheerdoelstellingen worden geformuleerd, op basis van een

flora-

en

fauna-inventarisatie.

Als

beheermaatregelen

wordt

hoogdunning

aangeraden: het ingrijpen in het kronendak door (mede)heersende bomen weg te halen, om te kunnen sturen in de mengverhouding en de bosontwikkeling (afhankelijk van de doelstelling van het vak). Een dergelijke manier van dunnen geeft groeiruimte aan de te bevoordelen bomen. Verder wordt draagkrachtontwikkeling en samenwerking met stakeholders en bewoners benadrukt. Een kaart met de bospercelen is hieronder weergegeven.

Beheerplan openbaar groen Gemeente Nieuwegein 2024-2027 Raadsnummer

7.4

Versie

01

D atum 28 augustus 2023

36 (45)

Beheeradviezen Hoogstamboomgaarden

Dit beheeradvies is een update van de in augustus 2012 door het Landschap Erfgoed Utrecht opgestelde voorstellen

gedaan

‘Beheervisie Hoogstamboomgaarden’. In dit document worden voor

de

instandhouding

en

de

renovatie

van

44

hoogstamboomgaarden. De boomgaarden liggen verspreid door heel de gemeente en zijn zeer verschillend van grootte, onderhoudstoestand, leeftijd en vitaliteit. De waarde van hoogstamboomgaarden Hoogstamboomgaarden behoren tot het erfgoed van Nederland. Historisch gezien bepaalde vooral de vruchtopbrengst van de boomgaard de waarde. Tegenwoordig ziet men

in

dat

boomgaarden

nog

veel

meer

waarden

met

zich

meebrengen.

Hoogstamfruitbomen dragen bij aan de ruimtelijke afwisseling en hebben daarom een hele duidelijke landschappelijke waarde. Vaak verbinden ze bebouwing met het open buitengebied. Ook op zichzelf staande bomen zijn vaak karakteristieke elementen in het landschap. In het voorjaar, tijdens de bloeitijd, zijn fraai bloeiende bomen blikvangers in het landschap. In de gemeente Nieuwegein maken de meeste boomgaarden deel uit van het openbaar groen en hebben zo ook een recreatieve waarde. Evenals andere landschapselementen vertellen boomgaarden iets van de (agrarische) geschiedenis van het landschap en dragen zo bij aan de historische waarden van het landschap. Huisboomgaarden, boomgaarden die achter of rondom agrarische bebouwing liggen, zijn doorgaans het oudst en hebben een rijke soortensamenstelling. Ook op ecologisch gebied hebben boomgaarden een grote waarde. Door hun rijkdom aan bladeren, bloemen en vruchten hebben ze een grote aantrekkingskracht op dieren. Er komt een grote verscheidenheid aan insecten voor. Tevens vormen ze een goed jachtgebied voor diverse vogel- en vleermuissoorten. In oudere bomen komen vaak holtes voor waar steenuilen, duiven, spechten en andere holenbroeders kunnen nestelen. Tot slot heeft een hoogstamboom door zijn unieke eigen karakter ook een esthetische waarde.

Door een goede onderhoudssnoei komen de karakteristieke eigenschappen van een hoogstamboom het meeste tot zijn recht. Verwaarlozing vormt op dit moment de grootste bedreiging van de nog resterende bomen. Gebrek aan tijd, interesse, kennis en geld zijn hiervan meestal de oorzaak. Ook diverse gemeenteboomgaarden hebben hiermee van doen. Toch is het mogelijk om met een beperkt budget te zorgen voor een duurzame instandhouding van de elementen. Uitgangspunten Als belangrijkste uitgangspunt bij het beheer van de boomgaard, kan de duurzame instandhouding van het landschapselement worden genoemd. Ook in een later stadium dient de boomgaard zijn vitaliteit te behouden. Productie van fruit staat hierbij niet voorop. Wel van belang zijn de landschappelijke en ecologische waarden. Om de elementen in stand te houden is op diverse plaatsen herstel nodig. Daarnaast is een extensieve vorm van beheer noodzakelijk. Ook zullen op diverse plaatsen keuzes gemaakt moeten worden tussen de boomgaarden en andere aanwezige begroeiing.

Beheerplan openbaar groen Gemeente Nieuwegein 2024-2027 Raadsnummer

Versie

01

D atum 28 augustus 2023

De locaties van de boomgaarden 1. Parkhout 2. Geinoord 3. Park Geinoord 4. Geinoord achter huizen 5. Geinoord langs Doorslag 6. Parkje Kraageend 7. Park Oudegein 8. Park Oudegein bij molen 9. Park Oudegein bij picknickbank 10. Park Oudegein kinderboerderij 11. Park Oudegein schapenwei 12. Park Oudegein 13. Park Oude gein bij hooiberg 14. Parkje Zomertaling 15. Park Oudegein tegenover parkeerplaats ziekenhuis 16. Fokkesteeg I 17. Park nabij Norger Veste 18. Fokkesteeg II 19. Langs wandelpad nabij kasteel Oudegein 20. Fort Vreeswijk 21. Zandoever l 22. Zandoever II 23. Reinesteijnseweg I 24. Reinesteijnseweg II 25. Reinesteijnseweg III 26. Parkje Nedereindseweg 27. Nabij afrit 9 A2 28. Speeltuin Ritsemalaan 29. Naast restaurant De Middenhof (Duetlaan) 30. Kokke Bogaard I 31. Kokke Bogaard II 32. Kokke Bogaard III 33. Kokke Bogaard IV 34. Kokke Bogaard V 35. Verdistraat 36. Einsteinbaan 37. Havezatedrift 38. Welmoetsgaarde 39. Wormerveste 40. Rond Het Fort 41. Rond Het Fort, oude schapenwei 42. Rond Het Fort, Plettenburg 43. Fort Jutphaas 44. Perkinsbaan

37 (45)

Beheerplan openbaar groen Gemeente Nieuwegein 2024-2027 Raadsnummer

Versie

01

D atum 28 augustus 2023

Beheeradviezen De rapportage geeft technische richtlijnen voor de inrichting en het beheer van de boomgaarden. Wat de inrichting betreft gaat het om richtlijnen voor plantlocaties, plantafstanden en planttijdstippen en voor bescherming van de bomen. Voor beheer wordt onderscheid gemaakt in ontwikkelingsbeheer en instandhoudingsbeheer, met adviezen voor de wijze van snoeien, het tijdstip van snoeien en voor bemesting en onderhoud.

Afbeelding - Park Geinoord | 30 jonge peren- en appelbomen

38 (45)

Beheerplan openbaar groen Gemeente Nieuwegein 2024-2027 Raadsnummer

7.5

Versie

01

D atum 28 augustus 2023

Beheeradviezen grienden en Elzenbroekbossen

In maart 2012 heeft Landschap Erfgoed Utrecht een ‘Beheerplan Grienden Nieuwegein’ voor de gemeente opgesteld. In dit plan wordt ingegaan op de mogelijkheden om het beheer van vijf percelen goed af te stemmen op de ecologische potenties van de terreinen en de aangrenzende terreinen. Er is, waar van toepassing, ook rekening gehouden met de cultuurhistorische- en esthetische waarde van de terreinen. Tevens zijn in het nieuwe beheerplan de Elzenbroekbossen binnen Nieuwegein ook opgenomen omdat de werkzaamheden vergelijkbaar zijn met de grienden. Beschrijving De zeven percelen (vijf grienden en twee Elzenbroekbossen) liggen verspreid in de gemeente Nieuwegein. De perceelsnamen zijn achtereenvolgens: Valeriaangaarde (1), Structuurbaan (2), IJsselsteinseweg (3), Oudegein (4), Rijnhuizen (5), Princessenweg (6) en de Ringslangweide (7). De perceelnummers zijn ingetekend in onderstaande plattegrond. Perceel Valeriaangaarde ligt in een groene recreatieve strook tussen de A2 en de woonwijk Batau-Zuid. De oppervlakte is 0,16 ha. Het perceel is in 1981 ontstaan omdat er grond nodig was voor een geluidswal langs de A2. Bij het weggraven van grond is bewust een ondiepe waterpartij rondom een eiland gerealiseerd. Hierop is vegetatie gaan groeien, wat heeft geleid tot een houtopstand met dominantie van wilgen. Langs de snelweg staat een dubbele rij grote populieren die veelal de zon wegnemen.

Het perceel staat voor 80-90% onder water (na een natte periode) en heeft flauwe oevers en is omringd door water. Er is geen verbinding met het omringende land. Het omringende water is minimaal vier meter breed. Het perceel Structuurbaan is gelegen tussen het Merwede kanaal, begraafplaats Noorderveld, twee rietlandjes en de weg Structuurbaan. Het gebied is 0,65 ha groot. Op het perceel staan wilgen (boswilg en katwilg) op stobben. De stobben staan op ruime afstand van elkaar en hiertussen staan struiken (o.a. meidoorn) en veel ruigtekruiden. Daarnaast staat er enkele volwassen exemplaren Gewone es van 15m hoog en enkele Zomereik (+/-8m hoog). Het perceel wordt omringd door water. Aan de zuidkant is er een toegang via een dam. Het perceel IJsselsteinse weg ligt in de wijk Doorslag nabij de rivier Kromme IJssel. Het perceel is 0,24 ha groot. Het is goed bereikbaar. Het kleine park bestaat uit 5 eenheden met een totaal van ca. 100 stuks knotbomen met een diameter van ca. 50cm. De hoogte van de knot bij de bomen varieert van 30cm tot 200cm boven het maaiveld. In het midden van het perceel ligt een klein water. Onder de knotbomen staat een grasrijke kruidlaag en langs de rand van de poel ligt een rietkraag van ca 0,08 ha. Om de eenheden met knotbomen is een maaiweide en er loopt een wandelpad omheen. Het perceel Oudegein ligt in het park Oudegein.

Het perceel wordt omringd door park, sloten en bloemrijk hooiland. Aan de noordzijde loopt een natuurpad waarlangs hoge vegetatie groeit. De begroeiing van het perceel is hierdoor beperkt zichtbaar en voor wandelaars weinig herkenbaar. Het perceel is 1,85 ha groot. De breedte is ca. 110 m en de lengte ca. 170 m. De greppels liggen 20 tot 30 meter uit elkaar hetgeen betekent

39 (45)

Beheerplan openbaar groen Gemeente Nieuwegein 2024-2027 Raadsnummer

Versie

01

D atum 28 augustus 2023

dat er 3 tot 4 ondiepe greppels in de lengte van het perceel aanwezig zijn ter afvoer van het overtollige hemelwater. Binnen de gebiedsontwikkeling Rijnhuizen was van origine op particulier terrein al een griend aanwezig. In de Gebiedsvisie Rijnhuizen is aangegeven dat er op een deel van de griend op een bijzondere manier gebouwd kan worden. Slechts een deel van de griend komt in aanmerking voor bebouwing (zie onderstaande tekening). Dit deel blijft ook particulier eigendom. Het meest oostelijke deel van de griend komt in eigendom van de gemeente. De griend, het vroegere productiebos van het landgoed, wordt beheerd als natuurgebied. De griend bestaat uit kleine groengebieden waartussen de oude polderstroken en -sloten nog goed herkenbaar zijn.

Elzenbos is gelegen in de Vreeswijk. Het terrein is in eigendom van Domeinen en in pacht uitgegeven aan de gemeente Nieuwegein. Het Elzenbos en het omliggende grasland ligt tussen de Prinsessenweg, de Nieuwe Kerkweg, de Voorhavendijk en het voetpad tussen de Voorhavendijk en de Prinsessenweg. Het Elzenbroekbos is ongeveer 1,11 hectare groot. De boskern van het Elzenbroekbos is 0,22 hectare groot en is midden in het perceel gerealiseerd. Hier bestaat het beheer uit niets-doen-beheer. Dit betekent dat de kern zich zal gaan ontwikkelen tot een broekbos. Het Elzenbroekbos is gelegen in Batau Noord. Het bosje is aangelegd, waarbij de bomen op de grondrugjes (‘Rabatten’) geplant zijn. Aan de buitenranden aan, zowel de westzijde als aan de oostzijde is de beplantingsrand breder. Dit in verband met de, als ‘mantel’ aangeplante struikenrijen. Tussen de bomenrijen en Rabatten is de

40 (45)

Beheerplan openbaar groen Gemeente Nieuwegein 2024-2027 Raadsnummer

Versie

01

D atum 28 augustus 2023

41 (45)

slootstructuur (wadi’s) zichtbaar. De beplantingsrijen lopen van zuid naar noord. Het gehele bosje is ongeveer 0,16 hectare groot. Beheer- en inrichtingsmaatregelen Uitgaande van de actuele landschappelijke en ecologische betekenis die het hakhout en grienden en de aanliggende graslanden en sloten hebben en in potentie verder kunnen ontwikkelen worden onderstaande maatregelen voorgesteld. Met de maatregelen wordt een versterking en toename van de ecologische kwaliteiten voorgestaan. Het is vanuit natuurbeheeroogpunt

zeer

gewenst

om

in

één

hakhoutcomplex

verschillende

ontwikkelingsstadia te hebben. Door fasering van de kap kan meer ruimtelijke variatie worden verkregen en ontstaan veel ruimtegradiënten in de structuur. Zo blijven alle karakteristieke omstandigheden steeds aanwezig, zodat planten en dieren die afhankelijk zijn van een bepaald stadium, altijd een plek kunnen vinden. Dit is vooral van belang voor diersoorten met een geringe actieradius. Het oogsten van de gehele opstand in één keer geeft weliswaar variatie in tijd, maar niet in ruimte. Om meer ruimtelijke variatie te verkrijgen, kan een grotere hakhoutopstand bijvoorbeeld in vier delen geoogst worden. Kleinere en geïsoleerde terreinen zullen meestal in één of twee keer geoogst moeten worden. Zeker als geen fasering mogelijk is, kan de aanwezigheid van enkele opgaande bomen of struiken van groot belang zijn om een zekere structuurvariatie in stand te houden. Valeriaangaarde De Valeriaangaarde is onderdeel van een park waar gerecreëerd wordt. Het huidige beheer van dit perceel is hakhoutbeheer. Het advies is om dit terrein te beheren als hakhoutbosje in een cyclus van 8 jaar. Het perceel is te klein om gefaseerd te beheren en kan in een cyclus van 8 jaar in zijn geheel afgezet worden. Structuurbaan Voor deze historische griend is het advies om het hakhoutbos om te vormen tot hakgriendbeheer.

Vanwege het achterstallig onderhoud en de uitval van diverse stobben zal er eerst grootschalig herstelbeheer moeten plaatsvinden. Voor het beheer van een hakgriend geldt: eens per vier jaar afzetten. Het perceel zal daarom na herstel in vier stukken worden opgedeeld, zodat jaarlijks een deel kan worden afgezet. IJsselsteinseweg De circa 100 knotbomen staan verdeeld over 5 deelgebieden. Het advies is om de wilgen 1x in de 4 jaar te knotten. Oudegein Het perceel hakhoutbos in Oudegein bestaat uit circa 1,85 hectare hakhoutbos. Deze griend is tot eind jaren ’80 nog met de hiep afgezet. Het advies is om in het midden circa 7.000 m2 (broek)bos te ontwikkelen en de resterende circa 11.000 m2 als hakhout te gaan beheren in drie verschillende cycli. Dit om te zorgen dat er een gevarieerde mantel/zoom vegetatie ontstaat. Prinsessenweg Het elzenbroekbos is in negen delen opgesplitst. Aan de kern worden geen werkzaamheden uitgevoerd. Voor het onderhoud zijn de randen in acht delen opgesplitst

Beheerplan openbaar groen Gemeente Nieuwegein 2024-2027 Raadsnummer

Versie

01

D atum 28 augustus 2023

die ieder een ander uitvoeringsjaar hebben. De onderhoudscyclus is één keer per acht jaar afzetten. Hierdoor krijgen we dat er in het gebied verschillende groeihoogtes voorkomen wat voor de flora en fauna erg interessant is. Ringslangweide In 2020 is het gebied voor de laatste keer onderhouden. Vanuit eerdere ervaring is toen besloten om het gebied in één keer aan te pakken. Het verdelen in meer vakken levert namelijk een te versnipperd bosje op, waarbij het snel hergroeien van de afgezette bomen door de schaalverkleining wordt tegengegaan. Het gebied is te klein om in stuken uit te voeren. In de eerdere beheersvisie is aangegeven dat het gebied iedere 10 jaar onderhoud behoeft. Tijdens dit onderhoud worden gelijk de greppels geschoond en/of uitgediept omdat hier nu vanwege de ruimte mogelijkheden voor zijn.

Locatie Ringslangweide

42 (45)

Beheerplan openbaar groen Gemeente Nieuwegein 2024-2027 Raadsnummer

Versie

01

D atum 28 augustus 2023

Overzicht locaties grienden en Elzenbroekbossen

43 (45)

Beheerplan openbaar groen Gemeente Nieuwegein 2024-2027 Raadsnummer

7.6

Versie

01

D atum 28 augustus 2023

Uitvoeringsaspecten

Indeling bestekken en gebieden eigen dienst.

44 (45)

Beheerplan openbaar groen Gemeente Nieuwegein 2024-2027 Raadsnummer

7.7

Versie

Zelfbeheeroverzicht

Locaties zelfbeheer.

01

D atum 28 augustus 2023

45 (45)