2023-258 Bijlage 7 SOK PvE Openbare Ruimte Nijpelsplantsoen d_d_ 30 mei 2023

2023-258 Bijlage 7

Programma van Eisen openbare ruimte Nijpelsplantsoen Gemeente Nieuwegein, 30-5-2023

Het gebied en de plannen In de stad Nieuwegein ligt in de wijk Jutphaas Wijkersloot de buurt Nijpelsplantsoen. Hier staan vier grote flats van 10 lagen, gebouwd in 1971. De flats zijn eigendom van de woningbouwvereniging WoonIn. De flats zijn er slecht aan toe. Er zijn constructieve problemen in de galerijen en de woningen hebben een laag energielabel. WoonIn gaat drie flats groot onderhoud geven en verduurzamen en één flat wordt gesloopt. Daarvoor in de plaats komen er drie nieuwe woongebouwen terug. Een nieuwe galerijflat en een torenflat op de plek van de huidige flat die gesloopt wordt, en een zgn ‘urban villa’ op een bestaand parkeerterrein ten noorden van de flats. De openbare ruimte is ook aan vernieuwing toe. De buitenruimte voldoet niet aan de eisen van deze tijd wat betreft klimaatadaptatie en biodiversiteit. Bovendien is met Woonin afgesproken dat de gemeente het kwaliteitsniveau van de buitenruimte in lijn brengt met het niveau van de investeringen van het groot-onderhoud van de flats en de nieuwbouw. Daarnaast zal door het groot onderhoud, sloop en nieuwbouw de openbare ruimte beschadigd worden waardoor nieuwe inrichting ook nodig zal zijn. Er komen meer woningen en dus meer bewoners in het gebied, waardoor de druk op de buitenruimte naar verwachting toeneemt. Er zijn ook kansen.

De sociale cohesie en betrokkenheid bij de directe leefomgeving is niet groot, waardoor problemen op het gebied van veiligheid, leefbaarheid en aantrekkelijkheid van de leefomgeving ontstaan. De kwaliteitsverbetering van het openbaar gebied moet hier een positieve bijdrage aan leveren. Het gebied valt uiteen in een gebied waar de gemeente aan zet is (rondom de flats die in het grootonderhoud gaan), en waar Woonin verantwoordelijk is (rondom de nieuwbouw op kavel 1 en 5). Deze opdeling is slechts administratief, uitdrukkelijk uitgangspunt is om onder regie van de gemeente één buitenruimte ontwerp te realiseren waarin deze begrenzing geen rol speelt.

Stedenbouwkundige opzet huidige situatie De opzet van de buurt is kenmerkend voor zijn tijd, de jaren ’70, met hoogbouw in het groen, in combinatie met laagbouwbuurtjes en portieketagewoningen die in een meer versteende setting geplaatst zijn. Bovendien kent de wijk een duidelijke functiescheiding tussen wonen, werken en voorzieningen. De bestaande flats zijn omgeven door royale groenstructuren (voornamelijk gras) met veel waardevolle bomen.

Huidige volumes Nijpelsplantsoen

2

Toekomstige situatie Uitgangspunt voor het groot onderhoud en de nieuwbouw is zoveel mogelijk het behoud van bestaande bomen en het vergroten van de relatie met het groen. Bebouwing en parkeren is in principe alleen mogelijk op de bestaande bebouwing en de parkeerzone ernaast. De nieuwe gebouwen hebben open plinten: met programma/woningen op de begane grond met entrees grenzend aan het openbaar gebied. Bij nieuwbouw wordt differentiatie in bebouwingtypologie en bouwhoogte toegepast. Het parkeren bevindt zich zoveel mogelijk op maaiveld in verband met de sociale veiligheid (zicht), behalve bij de urban villa waar het om zoveel mogelijk bomen te behouden, onder het gebouw wordt opgelost.

Toekomstige bebouwingsvolumes (nog geen architectonisch ontwerp) Nijpelsplantsoen (Bron: KCAP Photoshop)

3

2607

P

1 0

1872

1 2

2409

Ra ed ec

Me

2606 21

29

2408

1 3

ke

1 9 24

1 5

4 7445

7442

6

7446

7443

12689

8

1 1

1881

1 4

1 7

23

1876

1 0

2416 2411

2608

1 6

1880

1 9

1 8

2421

2418

1 5

2413

2427

20

2422

23

1 4

1 7

2419 22

2414

1 2

1 3

2417

2412 21

8405

7444

7441 7

9

2415 2410

es l aan

2605

22

2634

We rk ma nl aa n

va n

1 7

2633 2622

Ha l l l aa n

rp l an ts oe

da

54

nd es

1 30

2519

n

st al aa n

20

Co

1 28

2

2428

2423

2429

24

2424

3068

va n

1 8

21

12771

Re

1 6

1 9

2420

2430

y N

37 0

2425

e p

20 12770

o s t n a l p s l

23

2431 3066

22

2426

e n

1 /1 1 /9

24

2432

P

12690

P

12769

70 01

27 1 -3 1 5

9369 12348

P

12768 P

12767

70 03

44 3

1 32

44 5

7125

44 7

2142 2143 2144

5

12835

4A

2145

1 81 -2 25

4B

P

Sl uyt er sl aa n

31 636 0

7127

3A

91 1 35

3B

P

P

7126

22 627 0

3373 48 590 64 7129

1C

2A

1 -7 00 2

2B

P

1A

P

7128

1B

1 36 1 80 8411

Sc hi l ds te de

8412 8413 7131

1 -7 00 1

8414 2104 8410

1 1 1 0 9

2102

8

1 60

7

2881

1945 1946

3324

5

2902 1947

2734

4

2901

2715

70 02

8415

2100

8416

2099 2098 1 56

2097

1 54

1 52 1 50

2

7130

No or ds te de we g

1

2678 2679

P

2680

2716

2101

1 58

PP

3

2676 2677

3

5

1C

6

2882

46 -9 0

1 48

1 46 2089

7 2717 P

2718

1 44

1A

9

1B

1 1

1 3

1 5

3150

12940 3151

P

236 P

2720

1 -7 6 0 5 01

7132

3 bouwvlakken (grenzen zijn indicatief)

2721 3230 3499 3500

2735 2758

1 9 21

23

25

27

29 3088

31

Kor tes ted e

3231

1 -1 7

2237

Aan te kopen door Mitros van Gemeente 1445m2

3435

Ba nk st ed e

Aan te kopen door Gemeente van Mitros 325m2

2688 2722 2723 2807 2806 33

Openbare ruimte bestaand 27755m2

3437

2994 35

Er fs te de

Openbaar ruimte 6420m2 37

39

41

43 -8 2236 3

Nieuwegein

1937 1

2035

Plangrens

Grondbedrijf & Vastgoedzaken

Po st st ed e

57

Gevic

5

3428

Gebruikskaart Nypelsplantsoen Mitros/Gemeente

1948

3

2454

2235 26

tekeningnummer GEVIC-Jw-GRO-00270

P

1991

Datum

Getekend

Formaat Schaal

25-11-2022

RB

A1

1 : 500

1

2

ngstede Ri

postadres: Postbus 1, 3430 AA Nieuwegein

bezoekadres: Stadsplein 1

tel. 14 030

fax. 030 60 54 613

Plangrens met in geel gearceerd specifieke ontwerpopgaves voor verbindingen met omgeving. Landschap en erfgoed De kwaliteit van het gebied is de rust en eenvoud in de inrichting. Gazon met daarin verspreid verschillende soorten bomen. Daarnaast zijn er verschillende waterpartijen. De inrichting is zowel functioneel en gericht op de oorspronkelijke rechtlijnige verkavelingsstructuur, maar kent ook plekken in de, meer romantische, Engelse landschapsstijl. Dit werd eind 19e eeuw een veel toegepaste stijl. Parken werden ingericht met verschillende soorten inheemse en uitheemse bomen. Het gazon speelt een belangrijke rol in combinatie met organisch gevormde waterpartijen met flauwe oevers.

Zicht vanaf Sluyterslaan

4

Enerzijds is het Nijpelsplantsoen een typische naoorlogse ontwikkeling, waarbij door woningnood snel veel woningen bijgebouwd moesten worden. De hoogbouw, tot dat moment niet gebruikelijk in Nieuwegein, faciliteerde dat. Anderzijds onderscheidt het Nijpelsplantsoen zich echter van vergelijkbare ontwikkelingen uit de jaren ’60. De opzet van gestapelde bouw in een parkachtige omgeving was op dat moment niet gebruikelijk. In de ontwikkeling van het Nijpelsplantsoen heeft men met gras, bomen en water willen bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit en aan de kwaliteit van leven van bewoners. Dit laat de omslag zien in denken van het snelle, efficiënte bouwen van de Wederopbouw naar het kwalitatieve bouwen met aandacht voor mens en omgeving van de jaren ’70. De ruimtelijke openbare ruimte met heldere inrichting van Nijpelsplantsoen en de omliggende, meer romantische kwaliteit van het groen rondom het water, is een kwaliteit die behouden moet blijven. Voor het Nijpelsplantsoen geldt dat er in het nieuwe ontwerp aandacht moet zijn voor het cultuurlandschap en verwijzingen komen naar de geschiedenis van het Nijpelsplantsoen. Dit met in achtneming van de behoefte van de bewoners van nu.

Betekenis openbare ruimte Naast de kernkwaliteiten van het groen zou de openbare ruimte ook veel meer betekenis voor de bewoners moeten krijgen. Hierbij onderscheiden we twee thema’s; -

Het groen als huiskamer van het Nijpelsplantsoen. Een verbonden Nijpelsplantsoen.

Om de sociale cohesie op het Nijpelsplantsoen te versterken zou de buitenruimte volop de kans moeten bieden om met elkaar buiten te zijn, elkaar te ontmoeten, tegen te komen, activiteiten te organiseren of gewoon van het buiten zijn te genieten, een huiskamerfunctie voor de buitenruimte. De buitenruimte zou hier ruimte aan moeten bieden, op een aantrekkelijke, flexibele en toch robuuste manier. Om te weten waar behoefte aan is bij de bewoners is participatie hiervoor heel belangrijk. Te denken valt aan het toepassen van meer variatie in het groen (vaste planten die tegen een stootje kunnen, bloembollen, knollen, kruiden), picknicktafels, moestuinbakken, spelaanleidingen voor kinderen, etc. Naast het vooraf inventariseren en realiseren van deze wensen van bewoners, is ook achteraf en gedurende de tijd de rol van Woonin en de gemeente, hierin van groot belang. Er moet gemonitord worden hoe en of bepaalde zaken gebruikt worden en indien nodig kan dan bijgestuurd worden naar aanpassingen waarbij altijd het robuuste basis-ontwerp van de buitenruimte leidend blijft. Dat basisontwerp moet robuust zijn en goed verbonden. Verbonden met de omgeving in de breedste zin van het woord. In de gebouwen zoeken we een relatie door middel van architectuur en hoogte-opbouw.

In de buitenruimte zal het gaan om de letterlijke fysieke verbindingen naar de omliggende wijk en naar City, die zijn goed ingepast en toegankelijk. Maar ook de verbinding in de gebruikte materialen en soorten groeninrichting versterken de relatie met de omgeving, hierin kunnen nog keuzes gemaakt worden. Het lijkt logisch om ook op een bepaalde manier de link te leggen met de plannen die momenteel gemaakt worden om City verder te vergroenen. Daarnaast spelen de verbindingen met de gebouwen een belangrijke rol, goede overgangen van de

5

buitenruimte naar de gebouwen (entrees, (fietsen)bergingen, privé-terrassen) vragen extra aandacht op het Nijpelsplantsoen. Praktisch moet het gebied (sociaal) veilig voelen en een bepaalde openheid hebben/ houden. Dichte bosjes hoger dan 1,5 meter zijn niet wenselijk. We kunnen mogelijk wel meer beplanting inzetten om de auto wat meer uit het zicht te krijgen. Het gebied is toegankelijk voor mensen met een fysieke beperking.

Parkeren Parkeren is in de huidige inrichting erg zichtbaar, niet alleen als gebruiker van het openbaar gebied maar ook vanuit de woningen. Wij kunnen ons voorstellen dat parkeren meer gecentreerd wordt aan de noordzijde en deels langs de toegangsweg. Bereikbaarheid voor de bewoners moet goed blijven. Per flat zijn er twee stijgpunten. Er moeten dus ook parkeerplaatsen zijn bij het meest zuidelijke stijgpunt. Ondanks de toename van het aantal woningen, worden er niet meer parkeerplaatsen gemaakt op het maaiveld. Om dit mogelijk te maken, wordt onder andere ingezet op deelmobiliteit. Uitgangspunt is de inzet van 10 deelauto’s. Voor deze auto’s dienen parkeerplaatsen te worden voorzien op de meest aantrekkelijke locaties. Bijvoorbeeld direct bij de ingang van de flatgebouwen. De parkeerplekken kunnen groen ingevuld worden, mits er geen grote bomen staan. Foutparkeren door een overmaat van de weg moet worden tegengegaan. In de middenberm tussen het dubbel haaks parkeren staan momenteel bomen, uitgangspunt is om die te behouden. Gekeken moet worden op welke manier dat zou kunnen, misschien door niet alle bestrating op deze plekken te vernieuwen. Er komen ook oplaadplaatsen voor elektrische vervoermiddelen. De diverse parkeerterreinen per flatgebouw dienen makkelijk onderling uitwisselbaar te zijn, zodat bewoners van alle parkeerplaatsen gebruik kunnen maken.

Hiertoe dienen voetpaden tussen de parkeerterreinen te worden gerealiseerd. Hieronder twee zeer uiteenlopende varianten hoe je kunt parkeren in het gebied. Deze zijn slechts bedoeld om het denken te stimuleren en geenszins bedoeld als ontwerp. Model velden is opgezet met het idee dat iedereen vanuit de flat een goede toegang tot zijn auto moet hebben en korte loopafstand met bijvoorbeeld boodschappen. De Nijpelsplantsoenweg is vrij van parkeren en hierdoor een lommerrijke toegangsweg. Model slinger concentreert al het parkeren rond de weg, waardoor zo min mogelijk verharding wordt gemaakt. De groene ruimte aan de zuidkant is vergroot en zou een park sfeer en functie kunnen hebben. Echter is de loopafstand met bijv. boodschappen voor de zuidelijk gelegen appartementen behoorlijk lang. De flats hebben in het noorden en het zuiden een stijgpunt.

Model Velden

Model Slinger

6

Bomen Uitgangspunt is zoveel mogelijk behoud van de bestaande bomen, mits gezond. Verplanten is ook een mogelijkheid, mits de boom te verplanten is. Op de parkeerplaatsen worden deze voorzien van ondergrondse groeiplaatsen zoals treeparker systeem zodat de huidige bomen vitaler worden en sneller zullen uitgroeien. Aandachtspunt zijn de bomen die dicht bij de bouwplaatsen (ook van toepassing bij het grootonderhoud) staan. Hier moeten voorzieningen worden getroffen om de bomen te beschermen. (zie handboek bomen 2022). Eventueel zouden de bomen in het plangebied verplaatst kunnen worden. Nieuwe bomen moeten de diversiteit van boomsoorten vergroten in het gebied, dit om de biodiversiteit te vergroten. Er is een overzichtstekening aanwezig met de soorten en gezondheid van de bomen. Gegevens over diameter stamomtrek en kroondiameter zijn aanwezig.

Groenstructuurplan Het gebied aan de noordzijde, de singel, is onderdeel van het groenstructuurplan. Het is een zogenaamde stapsteen en daarmee een belangrijk onderdeel in de groene verbinding met de omgeving. Het groenstructuurplan is te vinden op: https://geoserver.nieuwegein.nl/apps/groenstructuurplan/ Ingrepen in de openbare ruimte van het Nijpelsplantsoen moeten, daar waar mogelijk, een bijdrage leveren aan de versterking van de ecologische verbindingszone zoals in het Groenstructuurplan aangegeven.

Uitsnede Groenstructuurplan

Beheer en biodiversiteit Bij het ontwerpen van groen is het belangrijk om rekening te houden met het toekomstig beheer. Ook het gebruik en gedrag van bewoners is een belangrijk gegeven. Door de jaren heen zijn de beplantingsvakken bijvoorbeeld verwijderd vanwege rattenoverlast. Deze ontstond doordat voedsel vanuit de flat naar beneden werd gegooid, tussen de beplanting.

7

Onderzoek waar nutteloze verharding is en ontwerp dit als groen. Vanuit beheerdersoptiek is het verder gewenst om het groen te ontwerpen met diverse soorten maar wel bloksgewijs. Solitairen zijn ook een optie. Ontwerp met soorten voor een lange bloeiboog. Beheerders willen graag betrokken worden bij de keuze van soorten en beplantingsplannen. Ambitie is om de biodiversiteit door de keuze van beplanting te vergroten.

Ecologie Er zijn vleermuizen in het gebied. Deze verblijven overdag in de spouwmuur van de flats. Een eerste onderzoek is gedaan, hier volgt een tweede onderzoek en actualisering van het rapport. Maatregelen voor de vleermuizen hebben met name te maken met de gebouwen.

Klimaat, duurzaamheid en hittestress Op de ontwikkeling zijn de prestatie-eisen voor klimaatadaptatie van het Omgevingsprogramma Duurzaam bouwen van toepassing. De duurzaamheids-eisen voor het project zijn ook vastgelegd in de Samenwerkingsovereenkomst Nijpelsplantsoen ‘Uitgangspunten Duurzaamheid Nijpelsplantsoen’. Voor de buitenruimte is aangegeven dat er een voorziening moet komen voor waterberging en de afkoppeling van het hemelwaterriool.

8

Woonin is van plan om op de koppen van de flats klimplanten toe te passen in de volle grond. Het zou mooi zijn om deze plantvakken mee te nemen in het ontwerp van de buitenruimte, zodat ze qua soorten en materialisering goed op elkaar afgestemd zijn.

Water Het oppervlaktewater rondom het gebied is in beheer en onderhoud van het Waterschap. Het zijn primaire watergangen. Het water aan de zuidzijde heeft een vast peil van 0,00 m NAP. Het water aan de oost- en noordzijde heeft een vast peil van 0,20 m NAP. Rondom de watergangen ligt een beschermingszone (klasse A).

Watergangen

Riolering In dit gebied ligt een gescheiden rioolstelsel. Dit houdt in dat het hemelwater rechtstreeks wordt afgevoerd naar oppervlaktewater en het huishoudelijk afvalwater naar het rioolgemaal. Er dient een rioleringsplan opgesteld te worden zodat duidelijk wordt hoe het afvalwater van de nieuwe woningen afgevoerd gaat worden naar het rioolgemaal en hoe er wordt omgegaan met afvloeiend hemelwater, bijvoorbeeld door het toepassen van wadi’s in de openbare ruimte. Aandachtspunt is de vuilwaterriolering (hieronder in geel aangegeven) die op termijn aan vervanging toe is.

Riolering

9

Kunstwerken De huidige houten brug staat op de planning om de komende twee jaar te vervangen.

Bereikbaarheid te voet, fiets, OV en auto Voetgangers hebben directe routes nodig naar de Noordstedeweg, om City te bereiken en de bushaltes daar, maar ook het nieuwe stationsgebied in City. Hiervoor zijn verbindingen over en langs de singel. Een eventuele extra brugverbinding over de singel kan worden onderzocht, maar heeft waarschijnlijk weinig effect op de huidige loopafstanden naar City en het stationsgebied. Een extra brug kan ook het zicht op de lange lijn van het water belemmeren. Naast functionele routes is het maken van goede ommetjes en aantakken op wandelstructuren in de omgeving van belang. Dit stimuleert wandelen en draagt bij aan gezondheid. Dit in combinatie met goede zitgelegenheden in de zon.

Langzaamverkeerroutes naar OV Fietsers moeten goede routes krijgen naar de bestaande bergingen en de nieuwe collectieve fietsenbergingen (in de nieuwbouw van kavel 1 en 5). De routes hiervoor en de ontwerpen voor de gebouwen moeten op elkaar afgestemd worden. 10

Een aandachtspunt bij bereikbaarheid is dat het parkeren voor het Nijpelsplantsoen als een gebiedsontwikkeling wordt beschouwd, waarbij het aantal parkeerplekken overeenkomt met de totale behoefte van de kavels 1 t/m5. Het is niet zo dat bij elke kavel de voor die kavel benodigde plekken worden aangelegd. Sterker nog, bij de dichtst bebouwde kavel komen de minste parkeerplekken. Voor de inrichting betekent dit dat er goede en snelle routes tussen de gebouwen en parkeerterreinen moeten komen, het kan zo zijn dat een bewoner van kavel 1 straks een parkeerplek vindt bij kavel 3. Dit vraagt om makkelijke korte en goed verlichte routes, en natuurlijk een goede aantakking op de entrees van de gebouwen.

Kabels en leidingen Vooraf moet door middel van proefsleuven onderzocht worden hoe en waar de kabels en leidingen lopen. De ligging kan namelijk tot ca 1 meter afwijken van de KLIC. Ook moet vooraf contact gezocht worden met de netbeheerders. Als in de openbare ruimte kabels en leidingen verlegd moeten worden morgen er geen bomen op het nutstracé geplaatst worden. Ook moet het nutstracé bestaan uit open verharding zodat de netbeheerders altijd gemakkelijk de kabels en leidingen kunnen bereiken. De kabels en leidingen moeten aangelegd worden via een gemeentelijk standaard profiel.

Verlichting De verlichting op het Nijpelsplantsoen dateert van 2010 en is daarom nog niet aan vervanging toe. Als er binnen de financiën van het project mogelijkheid is dan zou vervangen voor ledverlichting wel wenselijk zijn. Door het deels wijzigen van de inrichting is het nodig om hierbij een passend lichtbeeld te maken.

Coproductie met bewoners De bewoners van het Nijpelsplantsoen zijn de voornaamste gebruikers van het openbaar gebied op het Nijpelsplantsoen. Kleine kinderen die onder toezicht van hun ouders buiten spelen, oudere kinderen die hun eigen weg en ruimte vinden, jongeren die elkaar ontmoeten, ouderen die een ommetje maken en op een bankje willen genieten van het groen en uitrusten, mensen die op een snelle manier bij winkels en voorzieningen willen komen, noem maar op. Aantrekkelijkheid en veiligheid zijn belangrijke waarden voor de bewoners. Het gaat hierbij om zowel sociale veiligheid als verkeersveiligheid als ‘speel’ veiligheid. Daarnaast moet de openbare ruimte ook ‘functioneel’ goed zijn. Schoon, veilig en heel. Op bewonersavonden wordt expliciet naar speelvoorzieningen voor kleine kinderen op het Nijpelsplantsoen gevraagd. Ook wordt aan gegeven dat er vaak te hard wordt gereden over de Nijpelsplantsoenweg aan de noordkant van het gebied. In het ontwerpproces is het belangrijk dat het ontwerp zoveel als mogelijk tegemoetkomt aan de wensen van bewoners. Deze wensen zijn nu nog beperkt opgehaald. Het ontwerp moet in coproductie met de bewoners worden gemaakt. Voor het op te stellen participatieplan geldt de Leidraad voor initiatieven in de fysieke leefomgeving van de gemeente Nieuwegein.

Het plan dient nauw afgestemd te worden met het Communicatie en participatieplan van Woonin V1.2 d.d. 12 januari 2023.

11

Referentiebeelden

Apollodreef, Utrecht

Schansen Noord en Zuid, Nieuwegein

12