2023-172 Rvs. Onderzoek grip op de groei van de stad.pdf

Gemeenteraad

Onderwerp

Onderzoek grip op de groei van de stad

Datum

2 mei 2023

Raadsvoorstel

Afdeling

Ruimtelijk Domein

2023-172

E-mailadr es opst eller

r.dejong@nieuwegein.nl

Portefeuilleh ouder

Marieke Schouten

Onderwerp Onderzoek grip op de groei van de stad

Gevraagd besluit 1. Voor de ontwikkeling van de stad in te zetten op vijf kritische succesfactoren: a.

Ruimtelijke ordening en inrichting moeten bijdragen aan een leefbare en veilige stad

b. Voorzieningen moeten meegroeien in de nabijheid c.

Investeren in de kwalitatieve versterking van het groen

d. Blijvend inzetten op lopen, fietsen en openbaar vervoer e.

Gebiedsgericht en integraal werken is een voorwaarde

2. Om aan monitoring en sturing van de doorontwikkeling van de stad structureel en gestructureerd invulling te geven, waarbij de doelen en ambities uit de omgevingsvisie worden gehanteerd als toetsingskader: a.

De groei van de stad te monitoren aan de hand van een jaarrapportage “ontwikkeling van de stad in balans: terugblik en vooruitblik”

b.

Gebruik te maken van het instrumentarium dat is ontwikkeld in het kader van het onderzoek naar de groei van de stad en in te zetten waar mogelijk als hulpmiddel/instrument bij bijvoorbeeld gebiedsgerichte afwegingen, omgevingsprogramma’s, gebiedsontwikkelingen (zoals de A12 zone) en strategisch beleid.

c.

Elke vier jaar de ambities uit de omgevingsvisie te evalueren; ook het instrumentarium is onderdeel van evaluatie

3. De pas op de plaats voor de woningbouw op te heffen op voorwaarde dat de groei van de woningen blijft plaatsvinden op de 67 vastgestelde woningbouwlocaties en rood voor rood locaties

Bladnummer 2/9 Raadsvoorstel 2 mei 2023

Inleiding Tijdens de bespreking van de actualisatie woningbouwmonitor in januari 2021 heeft uw raad het amendement A94 “wat kan de stad aan?” (link) aangenomen. In de actualisatie werd duidelijk dat in Nieuwegein mogelijk meer woningen gebouwd konden worden dan eerder werd verwacht. Er ontstonden in uw raad zorgen of bijvoorbeeld de infrastructuur, de bereikbaarheid, het groen en de voorzieningen in Nieuwegein hiermee onder druk kwamen te staan. Het college heeft met het amendement de opdracht gekregen om binnen het woningbouwprogramma 2017-2030 te onderzoeken wat de stad aan kan met betrekking tot een onbegrensde woningbouw. Naar aanleiding hiervan zijn vier onderzoeken uitgevoerd en in september en november 2021 aan u gepresenteerd. Uw raad heeft destijds aangegeven dat de onderzoeken niet genoeg houvast boden om de groei van de stad integraal te kunnen beoordelen. Het college heeft vervolgens toegezegd dat er aanvullend onderzoek wordt uitgevoerd en dat een pas op de plaats voor circa 3000 woningen (link)wordt ingesteld. Uitgangspunt bij de aanvullende onderzoeken is onze integrale omgevingsvisie. Dit alles met het doel om te komen tot een kader voor uw raad om te kunnen afwegen wat onze stad nu en in de toekomst aankan.

En wat daarvoor nodig is, passend bij de doelen van de omgevingsvisie: een duurzaam, gezond en veilig Nieuwegein Op verschillende informatieve avonden in 2022 te weten op 3 februari (link), 16 juni (link) en 8 december 2022 (link) en in dialoogvorm op 26 maart jongstleden (link) bent u betrokken geweest bij de vorderingen van het onderzoek. U bent op de avond van 16 juni 2022 geïnformeerd dat de pas op de plaats is verlengd tot 1 januari 2023 en nog geldt voor 1.695 woningen (link). Op de avond van 21 december 2022 bent u ook geïnformeerd dat de pas op de plaats verlengd is tot voor de zomer van dit jaar (link). Het onderzoek naar de groei van de stad maakt inzichtelijk welke groei de stad aankan passend bij de doelen van de omgevingsvisie. Er zijn vijf kritische succesfactoren benoemd voor een integrale gebalanceerde groei van de stad. De vijf kritische succesfactoren laten zien dat de ontwikkeling van de stad uiteraard over veel meer gaat dan alleen de woningbouwopgave. Ook geeft het onderzoek de raad de mogelijkheid om te sturen op de ontwikkeling en een gebalanceerde groei van een duurzame, gezonde en veilige stad.

Gewenst effect Om de stad te worden die we willen zijn in 2040 zoals is vastgesteld in de omgevingsvisie moet de stad zich kwalitatief ontwikkelen. Het betekent inzetten op de huidige kwaliteiten, waar mogelijk versterken van deze kwaliteiten en nadrukkelijk ook het toevoegen van kwaliteit aan de stad. Dit

Bladnummer 3/9 Raadsvoorstel 2 mei 2023

vraagt om een gebalanceerde en evenwichtige ontwikkeling passend bij de doelen van de omgevingsvisie naar een duurzaam, gezond en veilig stedelijk leven in Nieuwegein. Groeien zonder gelijktijdige inzet op en verbetering van de stedelijke structuur is niet wenselijk. Met het onderzoek naar de groei van de stad, de vijf kritische succesfactoren, de gebiedsgerichte afwegingen en de monitoring van de ruimtelijke ontwikkeling heeft Nieuwegein de instrumenten en afwegingskaders om te sturen op een samenhangende integrale groei van de stad volgens de doelen van de omgevingsvisie.

Argumenten 1.1

Met inachtneming van de kritische succesfactoren kan Nieuwegein als stad in zijn geheel de bouw van de 9000 woningen binnen het woningbouwprogramma 2017-2030 aan. Uit het onderzoek naar de groei van de stad komt naar voren dat Nieuwegein op stadsniveau de bouw aankan wanneer de vijf kritische succesfactoren in acht worden genomen. Met inachtneming van de kritische succesfactoren kan de stad op een gezonde, duurzame en veilige manier groeien. De stad kan de groei aan als er tegelijkertijd ook wordt geïnvesteerd in de kritische succesfactoren. Tot op heden zijn 2500 woningen al gerealiseerd, het gaat daarom om 6500 nieuwe woningen (4800 lopende initiatieven en 1700 pas op de plaats).

1.2

Hiermee verankeren we de vijf kritische succesfactoren behorende bij de ontwikkeling van de stad om de ambities uit de omgevingsvisie waar te maken. De kritische succesfactoren worden verankerd in de werkwijze en denkwijze over een integrale ontwikkeling van de stad en wat de stad aankan. Dit zal op verschillende plekken gebeuren om te kunnen sturen op een gebalanceerde groei op basis van de doelen van de omgevingsvisie (duurzaam, gezond en veilig). Zo worden de kritische succesfactoren meegenomen bij de diverse (te ontwikkelen) omgevingsprogramma’s van de omgevingsvisie zoals bijvoorbeeld de omgevingsprogramma’s Wonen, Ruimtelijke kwaliteit en Natuur in de stad. De omgevingsprogramma’s zijn een verdere uitwerking van de omgevingsvisie inclusief een “uitvoeringsbudget”. Op deze wijze worden niet alleen qua “beleid” de kritische succesfactoren verankerd maar ook qua uitvoering en financiering. Daarnaast zullen de kritische succesfactoren ook bij programma’s zoals Betere buurten, bij gebiedsgerichte afwegingen en bij gebiedsontwikkelingen leidraad zijn voor ontwikkeling.

Bladnummer 4/9 Raadsvoorstel 2 mei 2023

1.3

Nieuwegein heeft op veel punten een sterk fundament waarop de stad kan voortbouwen. De onderzoekers geven aan dat de onderzoeksresultaten in positieve zin hebben verrast als het gaat om het functioneren van de bestaande stad. Dit was niet het hoofddoel van het onderzoek maar mede door de beperkte invloed van 9.000 woningen op stadsniveau is de waarde van het inzicht in hoe de bestaande stad functioneert groter dan vooraf gedacht. De onderzoekers geven aan dat bij het in kaart brengen van de huidige staat van de stad opvalt dat de uitgangspositie voor een duurzame, gezonde en veilige stad behoorlijk goed is. Nieuwegein heeft op veel punten een sterk fundament, zoals bijvoorbeeld het groenblauwe raamwerk of de voorzieningenstructuur. De doorontwikkeling van de stad bouwt voort op dit stevige fundament.

1.4

Aantal kritische succesfactoren is ook zonder nieuwe woningbouw noodzakelijk om door te ontwikkelen. In de omgevingsvisie zijn doelen benoemd die los van het wel of niet bouwen van nieuwe woningen noodzakelijk zijn om aan te werken om de stad te worden die we willen zijn. Zo is het voor de bestaande stad met de huidige woningvoorraad bijvoorbeeld van belang om in te zetten op meer wandelen, fietsen en het openbaar vervoer. Ook het investeren in het groen voor een gezonde en duurzame omgeving is noodzakelijk. Dit zijn factoren waar de stad überhaupt mee aan de slag moet, ook zonder groei.

1.5

Een gebiedsgerichte afweging is een essentiële voorwaarde voor een gebalanceerde ontwikkeling van de stad In het kader van de kritische succesfactor “gebiedsgericht en integraal werken” wordt er ingezet op een gebiedsgerichte afweging. Het is van essentieel belang om aan het begin van een ontwikkeling gebiedsgericht af te wegen. Hierbij wordt onderzocht en afgewogen wat een gebied kan bijdragen aan de doelen van de omgevingsvisie. De grootte van het gebied staat niet van tevoren vast maar wordt bepaald door de samenhang en invloeden binnen het gebied van de ontwikkeling. Een gebiedsgerichte afweging hoeft niet per definitie woningbouw te bevatten. Het kan bijvoorbeeld ook gaan om een gebiedsgerichte afweging waarbij mobiliteit de aanjager is. Gebiedsgerichte afwegingen worden ingepast in de standaard gemeentelijke werkwijze.

2.1

Sturing hebben en houden is essentieel voor de ontwikkeling van de stad conform de doelen van de omgevingsvisie De uitkomsten van het onderzoek en het daarbij ontwikkelde instrumentarium bieden de kans om op langdurige wijze integraal te monitoren en te sturen op de gewenste ontwikkeling van de stad.

Bladnummer 5/9 Raadsvoorstel 2 mei 2023

Door een jaarlijkse rapportage “ontwikkeling van de stad in balans: terugblik en vooruitblik” inclusief dialoog wordt door uw raad stilgestaan bij de ontwikkeling van de stad. Onderdeel van deze rapportage en bespreking met uw raad is ook de woningbouwmonitor. Ook wordt het ontwikkelde instrumentarium als hulpmiddel gebruikt bij bijvoorbeeld gebiedsontwikkelingen, gebiedsgerichte afwegingen, strategische beleid. De monitoring en sturing vindt hiermee ook plaats in de dagelijkse gang van zaken. Het gaat om het totaal van strategisch werken, monitoren en (bij)sturen. Dit vereist met elkaar een constant afwegen tussen de ambities en haalbaarheid op het niveau van de stad versus projectniveau. Op deze manier worden op dezelfde wijze en integraal de verschillende ruimtelijke ontwikkelingen en initiatieven afgewogen. Zo werken we aan en sturen we op een gebalanceerde groei van de stad. 2.2

De monitoring is een hulpmiddel bij de stand van zaken van de omgevingsvisie Het onderzoek is opgebouwd aan de hand van de doelen van de omgevingsvisie. Het is daarmee ook mede een hulpmiddel bij de stand van zaken van de ontwikkeling van de omgevingsvisie. Het onderzoek en het ontwikkelde instrumentarium kunnen hiermee ook als input gebruikt worden om eens per collegeperiode de ambities op het fysieke domein te evalueren

3.1

Met inachtneming van de kritische succesfactoren kan de pas op de plaats worden opgeheven. Uit het onderzoek naar de groei van de stad komt naar voren dat Nieuwegein op stadsniveau de bouw aankan wanneer de vijf kritische succesfactoren in acht worden genomen. Dit betekent dat de pas op de plaats opgeheven kan worden. Het opheffen van de pas op de plaats is onlosmakelijk verbonden met het inzetten op de vijf kritische succesfactoren, gebiedsgerichte afwegingen en het monitoren van de groei van de stad.

3.2

De ontwikkeling van een stad is niet altijd volgordelijk te realiseren De ontwikkeling van een duurzame, gezonde en veilige stad is complex. Met een grote verscheidenheid aan projecten en processen in de verschillende beleidsvelden wordt er gewerkt aan de ontwikkeling van de stad. Deze hebben ieder verschillende tijdsplanningen. In deze verscheidenheid is timing vaak nog essentieel. Kansen komen soms maar een keer voorbij. Bij het werken aan het totaalpakket van de ontwikkeling van de stad zal daarom niet altijd de ideale volgorde te realiseren zijn.

3.4

Woningbouw kan in potentie andere beleidsdoelen aanjagen.

Bladnummer 6/9 Raadsvoorstel 2 mei 2023

Woningbouw is vaak een vliegwiel voor investeringen in het gebied. Een goed voorbeeld is Rijnhuizen waar de ontwikkelaars door middel van een gebiedsbijdrage meebetalen aan bijvoorbeeld het versterken van het groen. Woningbouw biedt daarmee een kans op het bijdragen aan meerdere doelen van de omgevingsvisie. Zonder woningbouw was Rijnhuizen een stenig gebied met hoge kantorenleegstand en verloedering. Tegelijkertijd vraagt het sturing en aandacht dat er in samenhang aan de doelstellingen gewerkt wordt.

Kanttekeningen 1.1

Het onderzoek naar de groei van de stad is een momentopname. Het onderzoek is gekaderd binnen de doelen van de omgevingsvisie, de huidige situatie en de plannen. De uitkomsten zijn daarom een momentopname van wat de stad nu aankan.

1.2

Wat de stad aankan is gebaseerd op de doelen van de Omgevingsvisie Wat de stad aankan is ook een kwestie van politieke ideologie en wat voor een stad we als Nieuwegein willen zijn. De door uw raad vastgestelde omgevingsvisie is daarom gekozen als uitgangspunt voor het onderzoek naar de groei van de stad. Een aanpassing (van de doelen/ambities) van de omgevingsvisie betekent ook een verandering van de uitkomsten van het onderzoek.

1.3

Er is gekeken naar de plannen die op dit moment voorzien zijn binnen het woningbouwprogramma 2030. Passend bij de vraag van de raad is onderzocht wat de stad aan kan binnen het woningbouwprogramma 2030. Er is dus niet onderzocht wat er zal gebeuren als bovenop op dit programma extra woningen worden ontwikkeld. Tevens is de ontwikkeling van de A12 zone niet meegenomen in het onderzoek. Door het instrumentarium te gaan gebruiken voor monitoring en gebiedsgerichte afwegingen worden nieuwe ontwikkelingen boven op het woningbouwprogramma, zoals bijvoorbeeld de A12-zone en mogelijke herontwikkelingen van het Ecolab/Henkelterrein en het Antoniusziekenhuis, vanaf het begin beoordeeld op de gevolgen en kansen voor de stad.

1.4

Het onderzoek naar de groei van de stad is niet allesomvattend. Het onderzoek laat zien wat van belang is om gezond ruimtelijk te kunnen groeien en te ontwikkelen. Er is bijvoorbeeld geen positie ingenomen op haalbaarheid en bijhorende investeringsstrategie van de omgevingsvisie. Het onderzoek doet ook geen uitspraken over de sociale ontwikkeling van de stad.

2.1

Het instrumentarium dat ontwikkeld is in het kader van het onderzoek heeft de potentie om nog verder doorontwikkeld te worden. Het ontwikkelde instrumentarium is nog relatief nieuw in Nederland. Verschillende instanties zoals bijvoorbeeld de Provincie Utrecht (vaak

Bladnummer 7/9 Raadsvoorstel 2 mei 2023

met een net iets ander doel) zijn ook bezig met deze ontwikkeling. Het betekent ook dat de mogelijkheden van het instrumentarium de komende jaren nog verder doorontwikkeld worden. Ook verwachten we dat er uit het dagelijks gebruik nog verbeteringen naar voren komen. 2.2.

Bij ontwikkellocaties werkt het digitale model het beste voor wat grotere ontwikkellocaties Met het opgebouwde model ligt er een stevig fundament om toekomstige woningbouwplannen die we nog niet kennen hierin op te nemen Het digitale model kan daarmee in de toekomst worden ingezet worden om te kunnen sturen op de gewenste doelen en dus waar behoefte aan is in plaats van te reageren op wat er op je afkomt als stad. Het digitale model werkt het beste met wat grotere ontwikkellocaties om daadwerkelijk de effecten te kunnen uitlezen. Op die manier kunnen bijvoorbeeld de effecten van verschillende scenario’s in beeld worden gebracht. Uit het gebruik van het instrumentarium blijkt dat projecten met kleine woningbouwaantallen in zichzelf een te verwaarlozen invloed hebben op wat de stad aan kan. Een heleboel kleine projecten bij elkaar hebben uiteraard wel invloed op de stad of in een buurt. Daarom is het breder trekken naar een gebiedsafweging van belang bij ontwikkelingen. Naast het digitale model wordt ook gebruik gemaakt van kwalitatieve afwegingen om ontwikkelingen goed te kunnen inschatten. Een precies aantal woningen per project dat geen noemenswaardige invloed is moeilijk in te schatten, omdat dit van veel factoren afhankelijk is zoals ligging, ontwikkelingen in de omgeving en andere omgevingsfactoren

3.1

Woningbouw kan op bepaalde plekken geen goede keuze zijn, ondanks de uitkomsten op stadsniveau Nieuwegein kan als stad in zijn geheel de bouw van 9000 woningen aan. Tegelijkertijd is er een gebiedsgerichte afweging nodig over kwalitatieve woningbouw. Uit deze gebiedsgerichte afweging kan naar voren komen dat woningbouw op bepaalde plekken geen goede keuze is.

3.2

Het oppakken van nieuwe initiatieven zal gedoseerd gebeuren. Nieuwe initiatieven moeten bijdragen aan de doelen van de omgevingsvisie. We zullen daarom de voorkeur/voorrang geven aan initiatieven die kansrijk zijn (of als vliegwiel kunnen dienen) om daadwerkelijk te kunnen bijdragen aan onze ambities. Dit betekent dat we gebalanceerd nieuwe initiatieven afwegen en waar nodig ook keuzes maken in het belang van de gewenste ontwikkeling van onze stad.

Bladnummer 8/9 Raadsvoorstel 2 mei 2023

Financiële aspecten Voor de verdere implementatie van het instrumentarium en de monitoring is budget benodigd. Dit wordt onder andere gefinancierd vanuit bestaand budget van de Omgevingswet. Daarnaast is het vanuit de Wro (wet ruimtelijke ordening) mogelijk om deze kosten te verhalen op initiatiefnemers. Het betekent dat er voor de implementatie en monitoring van de groei van de stad geen extra budget benodigd is. De vijf kritische succesfactoren worden meegenomen in de ontwikkeling van de omgevingsprogramma’s (inclusief) uitvoering en gebiedsontwikkelingen. De financiële middelen passend bij de uitvoering van deze omgevingsprogramma’s en gebiedsontwikkelingen zullen daar aan bod komen. Ook bij gebiedsontwikkelingen gaan we kosten verhalen op de ontwikkelende partijen. Een voorbeeld hiervan zijn de gebiedsbijdragen in Rijnhuizen die onder ander worden gebruikt om te investeren (in de kwaliteit) van de openbare ruimte.

Communicatie aspecten Bij positieve besluitvorming over dit voorstel worden de ontwikkelaars/initiatiefnemers van de pas op de plaats zo spoedig mogelijk op de hoogte gesteld. Daarnaast zal via de verschillende (gemeentelijke) kanalen hierover gecommuniceerd worden.

Uitvoering Met het afronden van het onderzoek groei van de stad begint het sturen op de ontwikkeling van de stad en wat de stad aan kan. Het gaat zoals eerder vermeld om het totaal van strategisch werken, monitoren en (bij)sturen. Dit vereist met elkaar een constant afwegen tussen de ambities en haalbaarheid op het niveau van de stad versus projectniveau. Concreet betekent het dat de vijf kritische succesfactoren leidraad zijn bij de ontwikkeling van de stad, het monitoren, het implementeren van het instrumentarium en het werken met de gebiedsgerichte afwegingen.

Bijlagen De volgende bijlagen behoren tot dit raadvoorstel: 1. Onderzoek Groei van de stad

Bladnummer 9/9 Raadsvoorstel 2 mei 2023

burgemeester en wethouders,

Ellie Liebregts

Frans Backhuijs

secretaris

burgemeester