2022-352 Bijlage nota risicomanagement.pdf

Postbus 1 3430 AA

Bezoekad res Stadsplein 1 3431 LZ

www.nieuwegein.nl

2022-352 Bijlage

Risicomanagement & Weerstandsvermogen

Raadsnummer Datum

5 oktober 2022

Auteur

Marloes Klooster - Steinmeijer

Risicoman agem ent & Weerstan dsvermogen Raadsnummer

Datum

21 september 2022

Inhoudsopgave 1

2

3

4

5

6

Inleiding...................................................................................................... 3 1.1

Wettelijk kader .................................................................................... 3

1.2

Leeswijzer ........................................................................................... 4

Risicomanagement ....................................................................................... 5 2.1

Het begrip risico ................................................................................... 5

2.2

Het begrip risicomanagement ................................................................ 5

2.3

Wat levert risicomanagement op?........................................................... 6

2.4

Het proces van risicomanagement .......................................................... 7

Weerstandsvermogen ................................................................................... 8 3.1

De benodigde weerstandscapaciteit ........................................................ 8

3.2

Beschikbare weerstandscapaciteit .......................................................... 8

3.3

Weerstandsvermogen ........................................................................... 9

Kengetallen ................................................................................................ 11 4.1

Inleiding ............................................................................................ 11

4.2

Signaalwaarden en rapportage .............................................................. 12

Rapportage................................................................................................. 13 5.1

Begroting & jaarrekening ..................................................................... 13

5.2

Tussentijds ......................................................................................... 13

Bijlage – toelichting kengetallen .................................................................... 14

2 (15)

Risicoman agem ent & Weerstan dsvermogen Raadsnummer

1

Datum

21 september 2022

Inleiding

De gemeente Nieuwegein werkt in een wereld waarin zich onverwachte gebeurtenissen kunnen voordoen. De omgeving is complex en voortdurend in beweging. Onzekerheden kunnen van invloed zijn op het behalen van gemeentelijke doelstellingen. Die onzekerheden doen zich voor in de vorm van risico’s, die een negatief (en in sommige gevallen een positief) gevolg hebben. Risico’s kunnen, als ze zich voor doen, ervoor zorgen dat de doelstellingen voor een deel of helemaal niet meer haalbaar zijn. Een risico dus is een onzekere gebeurtenis met oorzaken, een kans van optreden en mogelijke gevolgen voor onze doelstellingen. Ondanks de complexiteit en de soms onzekere context waarin wordt gewerkt is, willen raad en college dat de gemeentelijke doelstellingen worden gehaald. Ook al zijn er risico’s die daarop invloed kunnen hebben. Daarom is het belangrijk risico’s te inventariseren, maatregelen te nemen om ze te voorkomen of te verkleinen en daarop goed te sturen. Die manier van werken heet risicomanagement. Risicomanagement omvat het continu identificeren, kwalificeren en kwantificeren van de risico’s die doelrealisatie in gevaar brengen. En vervolgens het bepalen welke activiteiten die de kans van optreden en/of gevolgen van optreden beheersbaar maken. Risicomanagement is deels vastgelegd in landelijke wet- en regelgeving en in onze financiële beheersverordening.

Jaarlijks rapporteert het college over de financiële risico’s in de paragraaf weerstandsvermogen bij de jaarrekening en de begroting. De paragraaf bevat ook informatie over de actuele beschikbare middelen om de financiële gevolgen van die risico’s te kunnen afdekken (weerstandsvermogen).

1.1

Wettelijk kader

Het wettelijk kader, waar deze nota uit voortvloeit, bestaat uit externe wetgeving: het BBV (Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten) en interne regelgeving: de Financiële verordening van de gemeente Nieuwegein. BBV In artikel 9 van het BBV is bepaald dat de begroting de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ moet bevatten. In artikel 26 is opgenomen dat het jaarverslag verantwoording wordt afgelegd over hetgeen in de paragrafen van begroting is opgenomen. In artikel 11 is de inhoud van de paragraaf verder uitgewerkt. 1. het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen: a. de weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken; b. alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie. 2. De paragraaf betreffende het weerstandsvermogen en risicobeheersing bevat ten minste: - een inventarisatie van de weerstandscapaciteit;

3 (15)

Risicoman agem ent & Weerstan dsvermogen Raadsnummer

Datum

21 september 2022

- een inventarisatie van de risico's; - het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico's; - een kengetal voor de: a.

netto schuldquote;

b.

netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen;

c.

solvabiliteitsratio;

d.

grondexploitatie;

e.

structurele exploitatieruimte; en

f.

belastingcapaciteit.

- een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie. 3. Bij ministeriële regeling worden nadere regels gesteld over de wijze waarop de kengetallen, genoemd in het tweede lid, onderdeel d, door gemeenten worden vastgesteld en in de begroting en het jaarverslag worden opgenomen. Financiële beheersverordening De financiële beheersverordening van de gemeente Nieuwegein is in 2021 geactualiseerd. Hierin is het volgende opgenomen over risicomanagement (art. 12): 1.

Het college biedt ten minste één keer in de vijf jaar aan de raad de

(bijgestelde) nota ‘Risico management & weerstandsvermogen’ aan. 2.

In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing bij de begroting en

de jaarstukken neemt het college de verplichte onderdelen op grond van artikel 11 van het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten op. De nota “Risicomanagement & Weerstandsvermogen”, als uitvloeisel van deze verordening, bevat het beleid en nadere regels over het risicomanagement.

1.2

Leeswijzer

Met deze nota risicomanagement wordt aangesloten bij de actuele wet- en regelgeving en aangesloten bij de doorontwikkeling die afgelopen jaren heeft plaatsgevonden in risicomanagement. Daartoe wordt in het volgende hoofdstuk eerst een toelichting gegeven op (de toepassing van) risicomanagement in Nieuwegein. Daarnaast wordt ingegaan op het weerstandsvermogen. In hoofdstuk 4 worden een nadere uitwerking gegeven aan de kengetallen. Tot slot wordt toegelicht hoe risicomanagement en kengetallen in de P&C cyclus worden verwerkt.

4 (15)

Risicoman agem ent & Weerstan dsvermogen Raadsnummer

Datum

2

Risicomanagement

2.1

Het begrip risico

21 september 2022

Een risico is een kans op het optreden van een ongewenste gebeurtenis (door een oorzaak) met een (negatief) gevolg voor de organisatie en heeft invloed op het behalen van de doelstellingen. Het kan hierbij gaan om gaan om diverse type risico’s: •

Afkomstig van buiten de eigen organisatie of binnen de eigen organisatie

•

Onbeïnvloedbare en beïnvloedbare risico’s

•

Terugkerende risico’s (structureel) en eenmalige risico’s (incidenteel)

•

In geld te kwantificeren en niet in geld te kwantificeren risico’s.

Voor alle duidelijkheid: een risico is iets anders dan een probleem. Een risico is een onzekere gebeurtenis of situatie met mogelijke invloed op het halen van de gemeentelijke doelen. Een risico kan dus optreden, maar dat is niet zeker. Sommige risico’s treden zelfs nooit op. Pas als een risico optreedt, wordt het een probleem.

2.2

Het begrip risicomanagement

Risicomanagement is het geheel aan activiteiten dat erop gericht is op een gestructureerde wijze risico’s in kaart te brengen, te evalueren, te beheersen en te rapporteren. Het is een continu proces, omdat er nieuwe risico’s kunnen optreden, of risico’s kunnen wijzigen, waardoor er aanpassing van de beheersmaatregel nodig is. Of anders gezegd: risicomanagement is het effectief en systematisch omgaan met (de kansen) en bedreigingen die de realisatie van organisatiedoelstellingen kunnen beïnvloeden. Het is gericht op proactief handelen in plaats van reactief. Met risicomanagement proberen we ervoor te zorgen dat de belangrijkste risico’s zo compleet en nauwkeurig mogelijk worden ingeschat. Risicomanagement neemt de onzekerheid niet weg, maar het maakt de gemeente bewust van mogelijke veranderingen in de omgeving (externe risico’s), strategische onzekerheden en onvoorziene omstandigheden in de beleidsuitvoering. Daardoor blijven we alert en kunnen we tijdig bijsturen om het beleid zo goed mogelijk uit te voeren en worden we mindere verrast, waardoor we professioneel kunnen handelen. Het managen van risico’s geeft echter geen garantie dat gebeurtenissen met een negatief gevolg niet meer zullen optreden. Maar het geeft wel aan dat actief wordt gewerkt aan het in beeld brengen, voorkomen en het bewust verminderen van het effect van risico’s.

Risicomanagement houdt ook niet in dat koste wat het kost risico’s vermeden moeten worden. Het gaat om het inzicht creëren in de risico’s die spelen en vervolgens bewust afwegen of het risico kan worden beheerst. Soms is het bewust accepteren van een risico de meest optimale beheersingsmaatregel. Risicomanagement verschaft een organisatie de mogelijkheid optimaal om te gaan met onzekerheden. De realiteit is ook dat het niet mogelijk is alle risico’s als gemeente op voorhand te onderkennen. In onze complexe samenleving doen zich altijd verrassingen voor. Deze kunnen grote impact hebben op de mate waarin de gemeente Nieuwegein haar

5 (15)

Risicoman agem ent & Weerstan dsvermogen Raadsnummer

Datum

21 september 2022

doelstellingen zal kunnen bereiken. Niet vooraf bekende en (vrijwel) niet te voorspellen gebeurtenissen met grote gevolgen worden ‘zwarte zwanen’ genoemd. Voorbeelden hiervan zijn de bankencrisis en de aanslagen op de Twin Towers. Ook zijn er ‘grijze neushoorns’. Dit zijn reële risico’s met grote gevolgen, maar die niet in beeld zijn of onderschat worden. Denk bijvoorbeeld aan het risico op een wereldwijde pandemie. Op zich was dit een bekend risico, maar niemand heeft vooraf in beeld wat de gevolgen konden zijn van corona.

2.3

•

Wat levert risicomanagement op?

Expliciet maken en beheersen van risico’s expliciet (inzicht en overzicht)

Door het risicomanagement worden risico’s geregeld, met vastgestelde tussenpozen, geïnventariseerd en besproken. Op deze wijze worden de risico’s ‘levend gehouden’ en is er een voortdurende aandacht voor de beheersing ervan. Door het gestructureerd toepassen van risicomanagement ontstaat een completer beeld van de risico’s. De kans dat risico’s over het hoofd worden gezien wordt hiermee gereduceerd.

•

Risicoalertheid creëren (risicoalertheid en risicobewustzijn & expertise)

Door het risicomanagement worden de risico’s voor de betrokkenen inzichtelijk gemaakt. Dit bevordert het risicobewustzijn en de expertise in risico’s en het beheersen ervan.

•

Proactief met risico’s omgaan in plaats van reactief

Het is mogelijk proactief met risico’s om te gaan door beheersmaatregelen vroegtijdig te benoemen en uit te voeren. Dus: vóórdat de risico's optreden. Dit is beter dan af te wachten tot het risico optreedt en dan pas actie te ondernemen om de gevolgen te beperken.

•

Informatie voor besluitvorming & risicobereidheid

Door het risicomanagement krijgen de ambtelijke organisatie, het college en de raad meer inzicht in de risico’s die aangegaan worden en de risico’s die beheerst moeten worden. De risico’s worden meegenomen in de besluitvorming. Hiermee wordt de risicobereidheid explicieter gemaakt. Zie hierover ook hoofdstuk 5 over de P&C cyclus.

•

Weerstandsvermogen

Op basis van de risico’s met een financieel gevolg (benodigde weerstandscapaciteit) kan worden bekeken of deze in balans zijn met de beschikbare weerstandscapaciteit. Zie hierover ook hoofdstuk 3 over het weerstandsvermogen.

6 (15)

Risicoman agem ent & Weerstan dsvermogen Raadsnummer

2.4

Datum

21 september 2022

7 (15)

Het proces van risicomanagement

Risicomanagement bestaat uit vier stappen:

Identificeren

Rapporteren, monitoren en evalueren

Kwantificeren

Beheersen

1.

Identificeren van risico’s: Het proces begint met het in kaart brengen van de

risico’s die de gemeente loopt. 2.

Kwantificeren van financiële risico’s: Dit gebeurt door middel van het aangeven

wat het negatieve gevolg van het risico is én wat de kans (%) is dat het risico daadwerkelijk zal optreden. Het negatief gevolg kan zijn een gevolg in geld of anderzijds. Bij het analyseren en beoordelen wordt gebruik gemaakt van de hulpzin: “Als gevolg van.... (oorzaak), bestaat de kans dat.... (risico), waardoor..... (gevolg)”. 3.

Beheersen. De derde stap is het in beeld brengen van de mogelijke

beheersingsmaatregelen en vervolgens de gekozen beheersmaatregelen uitvoeren. Beheersingsmaatregelen zien op: (vermijden, beheersen, overdragen (bijvoorbeeld verzekeren) en accepteren (financiële dekking organiseren via voorziening, weerstandsvermogen). 4.

Rapporteren, monitoren en evalueren

De laatste stap van de cyclus bestaat uit communiceren over de aard en omvang van risico’s, de beheersmaatregelen en deze monitoren en evalueren. Dit vormt onderdeel van de P&C cyclus (zie hoofdstuk 5).

Risicoman agem ent & Weerstan dsvermogen Raadsnummer

3

Datum

21 september 2022

Weerstandsvermogen

Risicomanagement en het weerstandsvermogen zijn nauw met elkaar verbonden. Het doel van het hebben van weerstandsvermogen is dat er een buffer aanwezig is om de financiële tegenvallers op te vangen, zodra risico’s werkelijkheid worden. Kortom: weerstandsvermogen is het vermogen om risico’s te kunnen dekken. In dit hoofdstuk worden de belangrijkste kernbegrippen, als het gaat over weerstandsvermogen, toegelicht.

3.1

De benodigde weerstandscapaciteit

Om de benodigde weerstandscapaciteit te berekenen, worden de financiële gevolgen van de risico’s geïnventariseerd (zie vorige paragraaf). Hierbij gelden de volgende uitgangspunten: -

We houden rekening met restrisico’s: dit is het financiële gevolg van een risico, waarvan de effecten van de beheersmaatregelen zijn afgetrokken.

-

Voor risico’s met een structureel effect hanteren we de volgende berekeningswijze: We gaan ervan uit dat deze risico’s in 4 jaar geleidelijk worden opgelost. We nemen daarvoor een buffer op van 2,5 maal het jaarrisico. Bijvoorbeeld: we verwachten dat we een jaarlijks risico hebben dat oploopt tot € 100.000. In het risicoprofiel nemen we dan € 250.000 op (2,5 x € 100.000).

-

Alle risicobedragen tellen we op om te bepalen wat het totale risico is dat we lopen. Maar als we alle individuele restrisico’s bij elkaar optellen ontstaat een te negatief beeld. Het is immers vrijwel zeker dat niet alle risico’s zich tegelijkertijd voor zullen doen. Daarnaast zal niet ieder risico zich daadwerkelijk in de maximale omvang voordoen. Om deze overschatting van de te lopen risico’s te voorkomen, maken we gebruik van een algemeen geaccepteerde en krachtige simulatietechniek, de Monte Carlo-methode. Om dit te berekenen maken we gebruik van een softwaretool.

-

Bij de Monte Carlo methode wordt gerekend met een zekerheidspercentage. Dit percentage geeft aan hoe waarschijnlijk het is dat de financiële gevolgen van de werkelijk opgetreden risico’s onder de berekende waarde valt. We gaan uit van een zekerheidspercentage van 90%. Dat wil zeggen dat het bedrag dat uit de simulatie naar voren komt met een zekerheid van 90% voldoende is om de risico’s af te dekken.

3.2

Beschikbare weerstandscapaciteit

De beschikbare weerstandscapaciteit is het totaal aan middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet-voorziene financiële tegenvallers op te vangen. Het gaat om buffers in het eigen vermogen of in de exploitatie, die kunnen worden vrijgemaakt om onverwachte kosten te dekken, zonder dat dit gevolgen heeft voor het beleid en de uitvoering van taken. De beschikbare weerstandscapaciteit van gemeente Nieuwegein bestaat uit: - de algemene reserve - de reserve Grondbedrijf - de post onvoorzien in de begroting

8 (15)

Risicoman agem ent & Weerstan dsvermogen Raadsnummer

Datum

21 september 2022

- eventuele begrotingsruimte - de onbenutte belastingcapaciteit Zoals uit bovenstaande blijkt, worden, behalve de reserve grondbedrijf, geen andere bestemmingsreserves tot het weerstandsvermogen gerekend. Dit omdat aan bestemmingsreserves een bepaalde bestemming is gegeven door de raad. Conform het provinciaal toezichtkader is het uitgangspunt dat de bestemmingsreserves niet tot de weerstandscapaciteit worden gerekend. De reserve Grondbedrijf is een bestemmingsreserve, maar omdat het specifieke bestedingsdoel van algemene aard is en de middelen voor langere tijd beschikbaar zijn zonder dat er zicht is op daadwekelijke uitvoering van de beoogde bestemming, wordt de reserve grondbedrijf wel tot de beschikbare weerstandscapaciteit gerekend. De onbenutte belastingcapaciteit is onderdeel van de beschikbare weerstandscapaciteit. De mogelijkheid om gemeentelijke belastingen, tarieven en heffingen te verhogen, kan namelijk bijdragen aan het opvangen van financiële risico’s. De ruimte die een gemeente heeft om belastingen en tarieven / heffing te verhogen is gebonden aan (wettelijke) restricties. Het gaat dan bijvoorbeeld over vastgestelde maximum (verhoging van) belastingtarieven of dat heffingen maximaal het niveau van kostendekkend mogen bedragen.

Op dit moment is er in Nieuwgein geen sprake van ruimte tussen het OZB-tarief en het redelijk peil van de OZB, die wordt vastgesteld in het kader van art. 12 financiële verhoudingswet. Ook bij de afvalstoffenheffing en rioolheffing streven we kostendekkende tarieven na. Dit betekent dat er op dit moment geen sprake is van onbenutte belastingcapaciteit. In de toekomst kan dit echter veranderen. Op het moment dat er wel sprake is van onbenutte belastingcapaciteit wordt hierover gerapporteerd in de paragraaf risicomanagement en weerstandsvermogen. 3.3

Weerstandsvermogen

Het weerstandsvermogen is de verhouding (ratio) tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit: Beschikbare weerstandscapaciteit Ratio weerstandsvermogen =

-------------------------------------Benodigde weerstandscapaciteit

9 (15)

Risicoman agem ent & Weerstan dsvermogen Raadsnummer

Datum

21 september 2022

Voor de beoordeling van de omvang van het weerstandsvermogen wordt gebruik gemaakt van onderstaande waarderingstabel. Deze normeringsystematiek is ontwikkeld door het Nederlandse Adviesbureau voor Risicomanagement (NAR) in samenwerking met de Universiteit Twente.

A B C D E F

Ratio > 2,0 1,4-2,0 1,0-1,4 0,8-1,0 0,6-0,8 < 0,6

Normering Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

We streven een ratio na die minimaal van ruim voldoende niveau is (> 1,4). Hierbij is de beschikbare weerstandscapaciteit 140% van de omvang van de benodigde weerstandscapaciteit. Als de ratio weerstandsvermogen onder de signaalwaarde komt, wordt aan de raad advies uitgebracht hoe weer op de streefwaarde uit te komen.

10 (15)

Risicoman agem ent & Weerstan dsvermogen Raadsnummer

4

Kengetallen

4.1

Inleiding

Datum

21 september 2022

Zoals in de inleiding aangegeven, is sinds 2015 in het BBV voorgeschreven in de begroting en jaarrekening te rapporteren over vijf kengetallen. Onderstaande figuur geeft de kengetallen weer. Een toelichting op de verschillende begrippen staat in de bijlage.

11 (15)

Risicoman agem ent & Weerstan dsvermogen Raadsnummer

4.2

Datum

21 september 2022

12 (15)

Signaalwaarden en rapportage

Door de rijksoverheid is geen normering aangegeven bij deze kengetallen. In het provinciaal toezichtskader worden signaleringswaarden aangegeven. Deze waardering hanteert de gemeente Nieuwegein ook in haar eigen beoordeling van de kengetallen. Het gaat hierbij om de volgende waarden:

Waarderingscijfer

Minst risicovol

Neutraal

Meest-risicovol

Netto schuldquote

< 90%

90-130%

> 130%

Solvabiliteitsratio

>50%

20-50%

<20%

Grondexploitatie

<20%

20-35%

>35%

Structurele

>0%

0

<0%

<95%

95-105%

>105%

(gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen)

exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Ieder kengetal wordt in de begroting en jaarrekening voorzien van een toelichting en visuele weergave. Hierbij is in 1 oogopslag de waardering zichtbaar, evenals de ontwikkeling in de tijd. SOLVABILITEIT – JAARREKENING 2021

Op het moment dat de signaleringswaarde in het ‘’rood” terecht komt, worden maatregelen voorgesteld. Ook in het geval van “geel” wordt toegelicht wat hiervan de oorzaak is en / of bijsturing nodig is. Daarnaast wordt het beeld uit de kengetallen (en de ontwikkeling daarvan, betrokken bij de analyse van de financiële positie van de gemeente.

Risicoman agem ent & Weerstan dsvermogen Raadsnummer

Datum

5

Rapportage

5.1

Begroting & jaarrekening

21 september 2022

In de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing in de begroting en in de jaarstukken informeert het college de raad over het weerstandsvermogen en de kengetallen. In deze paragraaf wordt het volgende gerapporteerd: -

Het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s

-

De risico’s met de grootste financiële gevolgen

-

De belangrijkste wijzigingen in de risico’s worden toegelicht. Bijvoorbeeld nieuwe risico’s met een fors financieel gevolg of risico’s waarvan het financiële gevolg substantieel gestegen of gedaald is.

-

De benodigde weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit.

-

De ontwikkeling van het weerstandsvermogen in de afgelopen 3 jaar.

-

De vijf kengetallen, inclusief een toelichting en visuele weergave. Hierbij wordt ook een vergelijking in de tijd gemaakt (conform BBV): o

Begroting: jaarrekening t-2, begroting t-1, begroting t t/m t+3 (meerjarenraming)

o -

Jaarrekening: jaarrekening t-1, begroting t, jaarrekening t

een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie

5.2

Tussentijds / Een continu proces

Risicomanagement is niet alleen een proces dat twee keer per jaar plaatsvindt bij begroting en jaarrekening om de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing te vullen, maar is een doorlopend proces binnen de gemeente. Zo is risicomanagement ook onderdeel van projectmanagement en bij elk besluit dat de gemeenteraad neemt, kunnen risico’s spelen. Hierbij gaat het niet alleen om besluitvorming bij (grote) projecten, maar ook bijvoorbeeld bij de invoering van nieuw beleid of andere besluiten die worden genomen door de gemeenteraad. Het is van belang om bij elk besluit dat wordt genomen af te wegen welke risico’s er zijn en of het verantwoord is het besluit op deze manier te nemen. Daarnaast is het belangrijk om van te voren bewust keuzes te maken over de wijze van risicobeheersing. In raadsvoorstellen worden onder het kopje ‘kanttekeningen’ en / of, waar nodig, de financiële paragraaf de (financiële) risico’s toegelicht en, indien van toepassing, de gevolgen ervan voor het weerstandsvermogen of de financiële kengetallen.

13 (15)

Risicoman agem ent & Weerstan dsvermogen Raadsnummer

6

Datum

21 september 2022

Bijlage – toelichting kengetallen -

Netto schuldquote en netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen: Hoe hoger de schuld, hoe hoger de netto schuldquote. De netto schuldquote weerspiegelt het niveau van de schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen en geeft een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Een hoge netto schuldquote hoeft op zichzelf geen probleem te zijn. Of dat het geval is valt niet direct af te leiden uit de netto schuldquote zelf, maar hangt af van meerdere factoren. Zo kan een hoge schuld worden veroorzaakt doordat er leningen zijn afgesloten en die gelden vervolgens worden doorgeleend aan bijvoorbeeld woningbouwcorporaties die op hun beurt weer jaarlijks aflossen. In dat geval hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn. Om inzicht te verkrijgen in hoeverre er sprake is van doorlenen wordt de netto schuldquote zowel in- als exclusief doorgeleende gelden weergegeven (netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen).

-

Solvabiliteitsratio Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Indien er sprake is van een forse schuld én veel eigen vermogen (het totaal van de algemene en de bestemmingsreserves), hoeft een hoge schuld geen probleem te zijn voor de financiële positie. Daar is bijvoorbeeld sprake van indien een lening is aangegaan omdat het eigen vermogen niet liquide is (omdat het vast zit in bijvoorbeeld een gemeentehuis of dat er andere investeringen mee zijn gefinancierd). Hoe hoger de solvabiliteitsratio, hoe groter de weerbaarheid van de gemeente. De mate van weerbaarheid geeft in combinatie met de andere kengetallen een indicatie over de financiële positie van een gemeente.

-

Grondexploitatie De afgelopen jaren is gebleken dat grondexploitatie een forse impact kan hebben op de financiële positie van een gemeente. Indien gemeenten leningen hebben afgesloten om grond te kopen voor een (toekomstige) woningbouwproject hebben zij een schuld. Bij de beoordeling van een dergelijke schuld is het van belang om te weten of deze schuld kan worden afgelost wanneer het project wordt uitgevoerd. Van de opbrengst van de verkochte gronden kan immers de schuld worden afgelost. Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de waarde van de grond) is ten opzichte van de totale (geraamde) baten. Wanneer de grond tegen de prijs van landbouwgrond is aangekocht, loopt een gemeente relatief gering risico. Het is dus belangrijk om te kunnen beoordelen of er een reële verwachting is of grondexploitatie kan bijdragen aan de verlaging van de schuld. Staat de grond tegen een te hoge waarde op de balans en moet die worden afgewaardeerd dan leidt dit tot een lager eigen vermogen en dus een lagere solvabiliteitsratio.

-

Structurele exploitatieruimte

14 (15)

Risicoman agem ent & Weerstan dsvermogen Raadsnummer

Datum

21 september 2022

Voor de beoordeling van de financiële positie is het ook van belang te kijken naar de structurele baten en structurele lasten. Structurele baten zijn bijvoorbeeld de algemene uitkering uit het gemeentefonds en de opbrengsten uit de onroerende zaakbelasting OZB. Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele exploitatieruimte is, doordat wordt gekeken naar de structurele baten en structurele lasten en deze worden vergeleken met de totale baten. Een positief percentage betekent dat de structurele baten toereikend zijn om de structurele lasten (waaronder de rente en aflossing van een lening) te dekken. -

Belastingcapaciteit De OZB is voor gemeenten de belangrijkste eigen belastinginkomst. De belastingcapaciteit geeft inzicht in de mate waarin bij het voordoen van een financiële tegenvaller in het volgende begrotingsjaar kan worden opgevangen of ruimte is voor nieuw beleid. Om deze ruimte weer te kunnen geven is een ijkpunt nodig. In dit geval landelijk gemiddelde tarieven. Voor de gemeenten wordt de belastingcapaciteit gerelateerd aan de hoogte van de gemiddelde woonlasten (OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing). Naast de OZB wordt tevens gekeken naar de riool- en afvalstoffenheffing omdat de heffing niet kostendekkend hoeft te zijn, maar ook lager mag worden vastgesteld (er is dan sprake van belastingcapaciteit die niet benut wordt).

15 (15)