2022-225 Br. college aan raad dd 24-06-22 over meicirculaire 2022 gemeentefonds.pdf

Postbus 1 3430 AA Bezoekadres Stadsplein 1 3431 LZ IBAN: NL49 BNGH 0285 0043 87 BIC: BNGHNL2G

www.nieuwegein.nl

2022-225

Contactpersoon Telefoon

Harry Harkema

030 6071848

E-m ail h.harkema@nieuwegein.nl

Gemeenteraad Nieuwegein

Datum

Postbus 1

Uw kenmerk

3430 AA NIEUWEGEIN

Kenmerk

24 juni 2022 OPF

Zaaknummer Berichtnummer

Ond erwerp

Meicirculaire 2022 gemeentefonds

Geachte leden van de raad,

Onlangs is de meicirculaire 2022 van het gemeentefonds verschenen. Dat is, samen met de jaarlijkse septembercirculaire, de belangrijkste berichtgeving van het Ministerie van BZK over de ontwikkeling van de algemene uitkering aan de gemeenten. De gevolgen voor het lopende jaar hebben we verwerkt in de Bestuursrapportage 2022, die staat geagendeerd voor de raadscyclus van september. In deze brief willen we u, zoals toegezegd in de Kadernota 2023, informeren over de gevolgen van de meicirculaire voor de jaren 2023 tot en met 2026. Inleiding Doordat er in de meicirculaire drie belangrijke ontwikkelingen samenkomen, is het beeld anders en veel gecompliceerder dan in eerdere jaren. Deze circulaire is de eerste waarin de effecten van het regeerakkoord van het kabinet Rutte IV zijn verwerkt. Daarnaast is er een fors effect als gevolg van de hogere loon- en prijsontwikkeling. En ten derde wordt vanaf 2023 de herijking van het gemeentefonds doorgevoerd en is deze voor het eerst doorgerekend in de circulaire. Voor een deel lopen deze effecten door elkaar heen, waardoor niet volledig scherp te krijgen is wat het effect van de drie ontwikkelingen per onderdeel is. Door de combinatie van deze factoren zijn de verschillen tussen de jaren, en met name in 2026, vele malen groter dan gebruikelijk in circulaires.

Nieuwe ontwikkelingen en inzichten leiden ook tot, soms forse, verschillen met cijfers die we eerder hebben gedeeld. Onderstaand lichten wij vanuit de laatst vastgestelde stand van de algemene uitkering bij de eerste technische wijziging de ontwikkelingen toe, die leiden tot de nieuwe stand die wij zullen verwerken in de begroting 2023. Daarbij sluiten wij in eerste instantie aan bij de ontwikkelingen die eerder in de kadernota zijn gemeld en gaan wij vervolgens in op de nieuwe ontwikkelingen.

Bladnummer Kenmerk

2/6

OPF

Ond erwerp

Meicirculaire 2022 gemeentefonds

1. Ontwikkelingen ten opzichte van kadernota Onderstaand informeren wij u per onderdeel, zoals in paragraaf 2.3 van de kadernota aangegeven, over de ontwikkelingen uit de meicirculaire. De bedragen geven daarbij het effect op het perspectief van de begroting aan. De gearceerde regels in de tabellen komen niet uit de circulaire zelf, maar zijn een toepassing van de beleidslijnen zoals die in de kadernota zijn aangegeven. Dit betreft eigen beleid van ons als gemeente. a. Ontwikkeling algemene uitkering Verwachte ontwikkeling alg. uitkering (x € 1.000) Bedrag opgenomen in kadernota 2023

2023

2024

2025

2026

5.720

7.890

7.102

7.102

3.323 -3.323 4.885 0 -839 1.342 5.388

5.293 -5.293 8.577 0 -840 1.796 9.533

6.992 -6.992 10.468 0 -835 2.257 11.890

8.042 -8.042 1.370 7.213 0 0 8.583

-332

1.643

4.788

1.481

Ontw ikkelingen meicirculaire 2022: 1 Nominaal deel accres 2 Beschikbaar voor indexeringen 3 Volumedeel accres 4 Doortrekken accres 2025 naar 2026 5 Uitname accres (regeerakkoord) 6 Opschorten opschalingskorting (regeerakkoord)

Verschil meicirculaire t.o.v. kadernota

1. De sterk gestegen inflatie, en daaraan gekoppeld de verwachte hogere loonontwikkeling, leiden door de koppeling van het gemeentefonds aan de rijksuitgaven tot een hoger nominaal deel van het accres. De circulaire geeft geen onderverdeling van het accres in het nominaal en volumedeel. Dit is ingeschat op basis van de toename tussen de verwachte loon- en prijsstijgingen ten opzichte van de septembercirculaire 2021. 2. Het bedrag ten behoeve van de loon- en prijsstijgingen in de meerjarenbegroting benodigd voor het indexeren van de betreffende budgetten. 3. De stijging van het volumedeel van het accres ontstaat vooral door de intensiveringen uit het regeerakkoord. Tot en met 2025 zorgt dat voor een forse stijging van de rijksuitgaven en daarmee, via de trap op, trap afsystematiek, ook van het gemeentefonds. Het kabinet heeft alle nieuwe plannen tot en met 2025 doorgerekend. In 2026 vervallen deze weer en daarmee ook de bedragen die aan het gemeentefonds worden toegevoegd. Het accres voor het jaar 2026 laat daardoor in de circulaire een forse daling zien ten opzichte van 2025. 4. Zoals wij ook in de kadernota hebben aangegeven, trekken we voor het jaar 2026 de omvang van het accres 2025 door, met een correctie voor het nominale effect.

Bladnummer Kenmerk

3/6

OPF

Ond erwerp

Meicirculaire 2022 gemeentefonds

Omdat het accres van het gemeentefonds in principe structureel is, zou het onbehoorlijk zijn als het kabinet, afgezien van eventuele “trap op-trap af” effecten, het accres in 2026 lager zou vaststellen dan in 2025. 5. In het regeerakkoord heeft het Rijk aangegeven het geld voor twee onderwerpen uit het gemeentefonds te halen en in plaats daarvan via een specifieke uitkering aan gemeenten ter beschikking te stellen. Hierdoor kan het Rijk voorwaarden stellen aan de besteding van de betreffende middelen. Het gaat hierbij om middelen voor het volkshuisvestingsfonds en de woningbouwimpuls. Gemeenten (en mogelijk ook andere bestuursorganen) kunnen aanvragen doen om voor deze middelen in aanmerking te komen. Hoe dit precies vorm wordt gegeven, is nog niet bekend. 6. In 2015 heeft het kabinet besloten een korting op de algemene uitkering door te voeren om gemeenten te bewegen meer samen te gaan werken of zelfs te fuseren. Hiervoor is destijds gekozen voor een groeimodel waarbij tot en met 2025 een jaarlijks oplopende korting werd verwerkt in het gemeentefonds. In de achterliggende jaren 2020 tot en met 2022 is de oploop van deze korting geschrapt en nu is dit ook voor de jaren 2023 tot en met 2025 besloten. Omdat de maatregel zelf niet geschrapt is, heeft dit tot gevolg dat in de circulaire vanaf 2026 alsnog de hele korting op het gemeentefonds wordt verwerkt.

Dit is niet zichtbaar in bovenstaande tabel, omdat dit niet afwijkt van de eerdere ramingen van het accres. Het voordeel van het opschorten van de maatregel is wel zichtbaar in de jaren 2023 tot en met 2025. b. Vervallen korting jeugd Vervallen korting jeugd (x € 1.000) Bedrag opgenomen in kadernota 2023

2023

2024

2025

2026

1.370

1.287

1.185

817

1.370 -468 902

0 -330 -330

0 -304 -304

0 -210 -210

-468

-1.617

-1.489

-1.027

Ontw ikkelingen meicirculaire 2022: 1 Extra middelen jeugdzorg 2 Effect herijking gemeentefonds

Verschil meicirculaire t.o.v. kadernota

1. In de meicirculaire worden extra middelen voor de jeugdzorg op basis van het rapport van de commissie van wijzen formeel beschikbaar gesteld. In de begroting was, op basis van een richtlijn van de toezichthouder, rekening gehouden met 75% van dat bedrag. De resterende 25% kan nu ook worden geraamd voor 2023. Het totale bedrag is echter € 468.000 lager geworden doordat de middelen nu over de gemeenten verdeeld worden op basis van de herijkte maatstaven.

Bladnummer Kenmerk

4/6

OPF

Ond erwerp

Meicirculaire 2022 gemeentefonds

De extra middelen voor de jaren 2024 en verder zijn, in tegenstelling tot de verwachting bij de kadernota, niet verwerkt in de meicirculaire. Op dit moment wordt daarom de huidige raming van 75% van de bedragen uit het rapport gehandhaafd. 2. De herijking van het gemeentefonds heeft ook gevolgen voor de verwachte middelen voor de jeugdzorg in de jaren 2024 en volgende. De opgenomen raming in de betreffende jaren is hierop aangepast. c.

Vorming risicobuffer

Vorming risicobuffer (x € 1.000) Bedrag opgenomen in kadernota 2023

2023

2024

2025

2026

-587

-1.049

-1.196

-1.196

-977 -977

-1.715 -1.715

-2.094 -2.094

-274 -274

-390

-667

-897

922

Ontw ikkelingen meicirculaire 2022: 1 Vorming risicobuffer (20% volumedeel accres)

Verschil meicirculaire t.o.v. kadernota

1. De omvang van het accres beweegt mee met de uitgaven van het rijk (“trap op, trap af” systematiek). De groei van het accres is dan ook gebaseerd op de toename van de uitgaven, als gevolg van de plannen uit het regeerakkoord Rutte IV. Het is echter de vraag of het kabinet in staat zal zijn om alle plannen uit te voeren in deze periode, onder meer als gevolg van krapte op de arbeidsmarkt. Om, als gevolg hiervan, een eventuele daling van het accres op te kunnen vangen, nemen wij in het meerjarenperspectief een buffer op voor het risico van onder uitputting door het rijk. De omvang hiervan bedraagt 20% van het extra volume-accres. Doordat dat deel van het accres in de meeste jaren hoger is, neemt ook deze storting toe. d. Effecten herijking gemeentefonds Effecten herverdeling (x € 1.000) Bedrag opgenomen in kadernota 2023

2023

2024

2025

2026

-480

-1.400

-2.400

-3.400

-2.531 3.717 1.186

-2.786 2.759 -27

-2.876 1.801 -1.075

-2.706 843 -1.863

1.666

1.373

1.325

1.537

Ontw ikkelingen meicirculaire 2022: 1 Herverdeeleffect gemeente 2 Suppletie-uitkering herverdeling

Verschil meicirculaire t.o.v. kadernota

1. Het Rijk heeft besloten om met ingang van 2023 de herijking van het gemeentefonds door te voeren. Om tegemoet te komen aan de bezwaren die bij veel gemeenten leven, wordt de herijking vooralsnog alleen tot en met 2025 doorgevoerd. Het is de bedoeling dat in 2026 een nieuw stelsel voor de financiële verhouding tussen het Rijk en de gemeenten wordt ingevoerd. Nieuwegein is op basis van de nieuwe berekeningen nog steeds een

Bladnummer Kenmerk

5/6

OPF

Ond erwerp

Meicirculaire 2022 gemeentefonds

gemeente met een fors nadelig effect. De korting is op basis van de berekeningen echter wel iets minder groot dan verwacht. 2. Het effect van de herijking wordt niet in één keer doorgevoerd, maar via een ingroeipad. De gemeente ontvangt een suppletie-uitkering waardoor het nadelige effect voor 2023 gemaximeerd op € 7,50 per inwoner. In 2024 en 2025 komt daar steeds € 15 per inwoner per jaar bij. Voor 2026 hebben wij, in tegensteling tot de meicirculaire, deze lijn doorgetrokken. Het ministerie gebruikt voor de berekening van de suppletie-uitkering gegevens over 2022. Hierdoor sluit deze niet aan op de werkelijke korting. 2. Nieuwe ontwikkelingen in de meicirculaire Naast de onderwerpen die in de kadernota waren opgenomen, kent de meicirculaire ook een aantal nieuwe ontwikkelingen. Deze zijn veel kleiner van omvang. Nieuwe ontwikkelingen meicirculaire (x € 1.000)

2023

2024

2025

2026

Ontw ikkelingen meicirculaire 2022: 1 Loon-/prijscompensatie participatie en voogdij 18+ 2 Korting vanwege eigen bijdrage huishoudelijke zorg 3 Diverse taakmutaties (zie toelichting) 4 Verwerking taakmutaties in begroting 5 Ontw ikkeling uitkeringsfactor en scores maatstaven

Verschil meicirculaire t.o.v. kadernota

97 0 59 -156 -108 -108

98 0 46 -144 -156 -156

101 -253 46 106 -33 -33

103 -260 43 114 179 179

-108

-156

-33

179

1. Een aantal onderdelen van het sociaal domein wordt nog niet verdeeld via de verdeelmaatstaven van het gemeentefonds. Voor deze onderdelen wordt buiten het accres om afzonderlijk loon- en prijscompensatie toegekend. De bijbehorende lasten worden in onze gemeentebegroting geraamd. 2. Het kabinet werkt aan een aanpassing van de eigen bijdrage voor de huishoudelijke hulp in de Wmo met ingang van 2025. De bijdrage die de gemeente dan kan ontvangen wordt in mindering gebracht op de algemene uitkering. 3. Voor de komende jaren worden bedragen voor een aantal nieuwe of vervallen taken geraamd. Deze taakmutaties zullen in de gemeentelijke meerjarenbegroting op de betreffende producten worden verwerkt. Concreet gaat dit om de volgende onderwerpen en bedragen:

6/6

Bladnummer Kenmerk

OPF

Ond erwerp

Meicirculaire 2022 gemeentefonds

4. De bedragen voor de onderdelen onder 1 tot en met 3 reserveren we om in de begroting te verwerken op de betreffende producten. 5. In de berekeningen is rekening gehouden met actualisering van de scores op de verdeelmaatstaven, gebaseerd op de landelijke ontwikkeling. Met ingang van 2023 is het aantal maatstaven overigens meer dan gehalveerd. Er zijn er nu nog 46 over. Landelijk worden de ontwikkelingen van de maatstaven verrekend met de uitkeringsfactor, om het totaal van het gemeentefonds constant te kunnen houden. 3. Meerjarenperspectief na meicirculaire Op basis van bovenstaande ontwikkelingen ontstaat het volgende meerjarenperspectief na verwerking van de meicirculaire: Meerjarenperspectief na meicirculaire (x € 1.000) Stand eerste technische wijziging 2022

2023

2024

2025

2026

562

-355

-149

-1.100

Bedragen opgenomen in kadernota 2023 Ontw ikkelingen meicirculaire 2022: Verwachte ontw ikkeling algemene uitkering Vervallen korting jeugd Vorming risicobuffer Effecten herverdeling Nieuw e ontwikkelingen meicirculaire

6.024

6.728

4.691

3.323

-332 -468 -390 1.666 -108 368

1.643 -1.617 -667 1.373 -156 576

4.788 -1.489 -897 1.325 -33 3.693

1.481 -1.027 922 1.537 179 3.092

Overige ontw ikkelingen kadernota

-1.459

-1.119

-1.050

-1.064

Meerjarenperspectief na meicirculaire 2022

5.494

5.830

7.185

4.252

Voorstellen coalitieakkoord 2022-2026 Resultaat concept-bestuursrapportage

-4.365 pm

-4.645 pm

-3.065 pm

-850 pm

Meerjarenperspectief na coalitieakkoord

1.129

1.185

4.120

3.402

Zoals eerder aangegeven is het jaar 2026 in de meicirculaire een heel bijzonder jaar. Het is zeer ongebruikelijk dat het Rijk het accres in meerjarenperspectief niet structureel vastlegt. Zoals we in de kadernota al hebben aangegeven, en ook door de 100.000+ gemeenten wordt geadviseerd, trekken we het accres van de algemene uitkering over 2025 door naar 2026. Hiermee vertoont ook het jaar 2026 een positief resultaat en wordt voorkomen dat er onbedoeld een gat in het meerjarenperspectief ontstaat. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders,

Ellie Liebregts

Frans Backhuijs

secretaris

Burgemeester b.a.