2021-468 Bijlage 4 Memo eindconclusie Brink.pdf

2021-468 Bijlage 4

MEMO ONDERWERP PROJECT DATUM REFERENTIE AAN TER ATTENTIE VAN VAN BIJLAGE(N)

Conclusies onderzoek maatschappelijke financiering Klimcentrum Blokhoeve West 21 oktober 2021 B002471/211020/MvR/ISO:EvdL/PC Gemeente Nieuwegein Olette Koops Michel van Rhee Bijlage 1: Tabel safe harbour premie

01 Inleiding, vraagstelling en werkwijze In deze memo wordt een samenvatting gegeven van de belangrijkste conclusies en aanbevelingen die voortkomen uit het onderzoek inzake de mogelijke garantstelling aan Mountain Network. 01.01 Vraagstelling De gemeente heeft Brink gevraagd om antwoord te geven op de vraag ‘of’ én onder welke condities de gemeente moet ingaan op het voorstel van Mountain Network om een garantie te verstrekken voor de financiering van het klimcentrum Mountain Network, als onderdeel van de gebiedsontwikkeling Blokhoeve. In ruil voor de garantie zal Mountain Network een maatschappelijke ruilvoet leveren in de vorm van onder andere het aanbieden van werkervaringsplekken, het bieden van werk aan personen in de bijstand, het gebruik van het klimcentrum door scholen als (aanvullende) sportvoorziening en het aanbieden van korting op abonnementen voor houders van een stadspas. De gemeente heeft daartoe behoefte om meer inzicht te krijgen in: 1 de (financiële) risico’s en consequenties van de garantieverstrekking; 2 op welke wijze de sociaal-maatschappelijke baten kunnen worden vormgegeven; 3 een staatssteun toetsing met de condities en voorwaarden waaronder de gemeentegarantie zou kunnen worden verstrekt in relatie tot staatssteunregelgeving.

01.02 Werkwijze De analyse van Brink is vanuit drie perspectieven uitgevoerd: financiële, sociaalmaatschappelijke en juridische afwegingen. Deze afwegingen tezamen dienen het nut en de noodzaak van de garantstelling inzichtelijk te maken. Met andere woorden: de gemeente moet de garantstelling ‘kunnen’, ‘willen’ en ‘mogen’ verstrekken. Vanuit die beredenering zijn de volgende afwegingscategorieën gedefinieerd:

 financiële afwegingen (kunnen) gaan in op de mate waarin het voorstel bijdraagt aan een gunstige financiële positie en het verkleinen van het financieel risico van de gemeente;  sociaalmaatschappelijke afwegingen (willen) gaan in op de mate waarin het voorstel bijdraagt aan een efficiënte en effectieve realisatie van sociaalmaatschappelijke doeleinden;  juridische afwegingen (mogen) gaan in op de juridische haalbaarheid, met name staatssteun, van het voorstel. Per afwegingscategorie zijn verschillende toetsingscriteria opgesteld in samenspraak met de gemeente. Deze zijn nader toegelicht in Tabel 1. Tabel 1: Afwegingscategorieën en toetsingscriteria

Afwegingscategorie Financieel (kunnen)

Toetsingscriteria a) Faillissementsrisico

Toelichting Welk financieel risico gaat gepaard met de garantstelling?

Sociaalmaatschappelijk (willen)

c) Directe maatschappelijke meerwaarde (ruilvoet)

Is de invulling van de maatschappelijke ruilvoet doeltreffend (effectief) en doelmatig (efficiënt)?

d) Indirecte maatschappelijke meerwaarde

Welke maatschappelijke bijdrage levert het klimcentrum in relatie tot de gebiedsontwikkeling Blokhoeve West?

(e) Staatssteun

Is de garantstelling staatssteun ‘proof’?

(f) Grip afspraken

Heeft de gemeente voldoende grip op het waarborgen van de ruilvoet en garantstelling?

Juridisch (mogen)

01.03 Conclusies Brink concludeert op basis van het verrichte onderzoek dat het voorstel van Mountain Network op de volgende wijze kan voldoen aan verschillende financiële, sociaalmaatschappelijke en juridische afwegingen en toetsingscriteria. Financiële afwegingen (a) faillissementsrisico en financieel risico

PAGINA

2 van 5

Brink adviseert om als gemeente niet meer risico te nemen dan een bank bereid is te nemen; middels de garantstelling neemt de gemeente het risico van de bank immers over. Naarmate te tijd verstrijkt wordt het risico voor de gemeente lager.

Vanwege de aflossingen op de lening door Mountain Network neemt het bedrag af waarvoor de gemeente immers aangesproken kan worden onder de garantstelling. De garantstelling heeft een acceptabel risico gelet op het feit dat; 1. deze aansluit bij de hoogte van de financiering die een bank bereid is te verstrekken na een zorgvuldig kredietbeoordelingsproces; 2. een aflossingscomponent bevat waardoor het risico in de loop van de tijd afneemt; 3. maximaal 60% van de totaal benodigde investering bedraagt; 4. een absoluut maximum bedrag heeft van € 3.750.000; 5. een looptijd heeft van 15 jaar met de mogelijkheid tot verlenging; 6. er een 1e recht van hypotheek namens de gemeente gevestigd wordt op het klimcentrum. Bij een eventueel faillissement kan de gemeente het klimcentrum verkopen. De verwachting is dat de verkoopopbrengst het bedrag dekt waarvoor de gemeente (maximaal) onder de garantie kan worden aangesproken. Sociaalmaatschappelijke afwegingen (c) invulling ruilvoet De invulling van de maatschappelijke ruilvoet ligt in lijn met de prioriteiten en wensen van de gemeente. Deze invulling bestaat onder andere uit het bieden van stage- en werkervaringsplekken, reguliere werkplekken aan inwoners die een bijstandsuitkering ontvangen, het gebruik van sportfaciliteiten door onderwijs en “stadspas-korting”.

De financiële waarde die middels de maatschappelijke ruilvoet gerealiseerd kan worden voor de gemeente bedraagt indicatief tussen € 50.000 tot € 80.000 op jaarbasis. Tot slot geldt dat des te langer de garantie loopt, des te meer de gemeente kan profiteren van de ruilvoet. Dit dient echter in verhouding te staan tot bijvoorbeeld het financiële en juridische risico dat de gemeente loopt. (d) indirecte meerwaarde

Juridische afwegingen (e) staatsteun

PAGINA

3 van 5

Indien de gemeente instemt met de garantstelling zal het klimcentrum een aanzienlijk en aantoonbare maatschappelijke meerwaarde opleveren voor de gebiedsontwikkeling Blokhoeve West. Het alternatief, het plaatsen van een geluidsscherm, is in financieel opzicht aantrekkelijk, maar in maatschappelijk opzicht levert deze invulling de minste ruimtelijke kwaliteit en geen maatschappelijke meerwaarde op. Het realiseren van woningen met een dove gevel op deze plek draagt op enkele punten eveneens positief bij aan de maatschappelijke meerwaarde van de gebiedsontwikkeling. Deze invulling leidt echter tot ongewenste, additionele parkeerdruk in het gebied; een onwenselijke ontwikkeling vanuit het perspectief van de gemeente.

Er heeft een volledige externe staatssteun toets plaatsgevonden. Deze toets geeft aan dat onder bepaalde voorwaarden, de garantstelling voldoet aan de staatssteun regels. Hierna is een samenvatting opgenomen van de toets op staatssteun. De staatsteuntoets richt zich op twee aspecten van het te realiseren project: A. de verkoop van de gronden, respectievelijk de grondexploitatie. B. de te verstrekken garantstelling.

Ten aanzien van (A) de verkoop van gronden concluderen wij als volgt. Gemeente is met ontwikkelaar overeengekomen dat ontwikkelaar geluidswerende maatregelen realiseert, daarmee zijn deze kosten onderdeel geworden van de residuele grondwaardeberekening en verlagen deze kosten dus de residuele grondwaarde in de GREX van het gebied. Deze kosten zijn dan ook verdisconteerd in de koopsommen van de diverse percelen. Hiermee is dus geen sprake van staatssteun doch louter het verleggen van het risico van realisatie van geluidswerende maatregelen. Ten aanzien van de (B) te verstrekken garantstelling concluderen wij als volgt. De garantieverstrekking wordt in zijn geheel niet aangemerkt als staatssteun, indien de financieel-economische waarde van de invulling van de maatschappelijk ruilvoet voldoet aan een marktconforme premie. De marktconforme premie wordt bepaald aan de hand van de kredietkwaliteit van Mountain Network middels de safe harbour premie tabel (bijlage 1). Hoe hoger de kredietkwaliteit is, des te lager het financieel risico dat de gemeente loopt en dus de te leveren tegenprestatie.  Indien Mountain Network voldoet aan het leveren van een marktconforme tegenprestatie (waarvan de hoogte afhankelijk is van de kredietkwaliteit), dan is er géén sprake van staatssteun.

 Indien de te leveren maatschappelijke ruilvoet niet geheel marktconform blijkt dan kan de steun onder de de-minimisregeling (= geoorloofde staatssteun) vallen mits de steun maximaal € 200.000 per 3 kalenderjaren bedraagt. Voor het verstrekken van de garantie is een raadsbesluit noodzakelijk omdat afgeweken wordt van artikel 17 in de financiële beheersverordening 2021. (f) grip afspraken

PAGINA

4 van 5

Wanneer een garantie verstrekt wordt is er geen directe cash out vereist. De garantie kan echter na de verstrekking niet meer teruggetrokken worden. Het is daarom belangrijk om voorafgaand aan het verstrekken van de garantie, goede afspraken te maken. Om voldoende grip te houden adviseert Brink het volgende: 1. Sluit een separate overeenkomst met Mountain Network over de invulling van de maatschappelijke ruilvoet met duidelijke en meetbare afspraken. 2. Verstrek de gemeentegarantie voor een bepaalde periode met een mogelijkheid tot verlenging van deze garantie. 3. De premie die Mountain Network vereist is te betalen middels de safeharbour-premies (zie bijlage 1) zou kunnen worden ingevuld met behulp van deze maatschappelijke ruilvoet. 4. Indien Mountain Network niet in staat is om de maatschappelijke ruilvoet in te vullen kan een boetebeding worden opgelegd ter hoogte van het restant van de safe harbourpremie. 5. Evalueer minimaal jaarlijks waarbij de invulling van de maatschappelijke ruilvoet wordt besproken en eventueel kan worden aangepast of bijgestuurd. 6. Zorg dat de interne processen en aansturing vanuit de gemeente goed op orde zijn zodanig dat Mountain Network in staat wordt gesteld de maatschappelijk ruilvoet zo goed mogelijk in te vullen.

01.04 Advies Op basis van de resultaten van het onderzoek achten wij het mogelijk voor de gemeente om garant te staan voor de financiering van het klimcentrum van Mountain Network middels het verstrekken van een gemeentegarantie onder de navolgende voorwaarden en condities: 1. de gemeente verstrekt een gemeentegarantie van 15 jaar met de mogelijkheid tot verlenging van de garantietermijn. Na uiterlijk 13 jaar na ingang van de garantstelling dient de gemeente een besluit te nemen over een mogelijke verlenging van de garantstelling en de condities waaronder dit zal plaatsvinden; 2. de gemeente sluit met de garantstelling aan bij specifieke bancaire voorwaarden; 3. de gemeente maakt duidelijke en meetbare, zakelijke afspraken met Mountain Network over de invulling van de maatschappelijke ruilvoet. De maatschappelijke ruilvoet dient zowel inhoudelijk als financieel te worden uitgewerkt. Indien niet wordt voldaan aan de invulling van de maatschappelijke ruilvoet, dient Mountain Network de gemeente financieel te compenseren (in contanten) minimaal ter hoogte van het restant van de toepasselijke safe harbour premie. 4. de gemeente vestigt een eerste recht van hypotheek op de onroerende zaak, zodat financiële risico’s aan de zijde van de gemeente worden verkleind, indien Mountain Network onverhoopt failliet zou worden verklaard; 5.

nader uitwerken hoe de gemeente kan zorgen voor een optimale invulling en profijt van de maatschappelijke ruilvoet.

PAGINA

5 van 5