2021-360 Bijlage 1 Programma Woonwijs.pdf

De buurtpleinen zijn een belangrijk onderdeel van de sociale basisinfrastructuur24. Samen met partners in het informele en formele ondersteunings- en zorgnetwerk, werken we aan digitale, sociale en fysieke steunstructuren in de gemeenschap. 23 24

Omgevingsvisie Nieuwegein Meerjarenopgave Welzijn 2021-2024

28

2021-360 Bijlage 1

4 Fysieke leefomgeving In dit hoofdstuk kijken we naar de fysieke leefomgeving die we voor ouderen en voor kwetsbare groepen willen realiseren. Ambitie In de woonbuurt die wij als Nieuwegein ambiëren is er voldoende ruimte om elkaar te ontmoeten, te spelen en te bewegen. De gemeente zet daarom in op een beweegvriendelijke, goed toegankelijke omgeving, met een breed aanbod aan voorzieningen en een optimale spreiding van ontmoetingsplekken, speel- en beweegmogelijkheden voor alle doelgroepen, ook voor mensen met een handicap of die zich met een hulpmiddel verplaatsen. Iedereen moet zich op een veilige manier kunnen verplaatsen in de leefomgeving. Daarom streven we naar basisvoorzieningen dichtbij in de wijk en goed bereikbare overige voorzieningen. De gemeente hecht waarde aan de nabijheid van winkelcentra als sociaal hart van de wijk. Ten behoeve van een gezonde leefomgeving stimuleren we het gebruik van de fiets en het openbaar vervoer25. Voor mensen met dementie zijn aanvullende voorzieningen in de openbare ruimte nodig. Zeker in een gebied waar een woonvoorziening voor mensen met dementie staat of komt. Looproutes van woonzorgcomplexen naar voorzieningen zijn altijd veilig en rollator/rolstoelproof. En er wordt nagedacht over de inrichting van de openbare ruimte in hun woonomgeving door gebruik te maken van oriëntatiepunten.

We willen dat de openbare ruimte en de voorzieningen in onze gemeente toegankelijk zijn voor mensen met een beperking. Waarbij ontmoetingsplekken en voorzieningen goed bereikbaar zijn voor langzaam vervoer (lopend, met rollator of rolstoel, fietsend) en met het juiste type verharding is bekleed. De uitdaging ligt in het zodanig ontwerpen en (her-)inrichten van de bebouwde omgeving, dat daarmee onnodige obstakels of drempels worden voorkomen. Deze drempels veroorzaken namelijk dat bewoners met een functiebeperking achterblijven in actieradius en daarmee in hun maatschappelijke participatie. Ook bij het beheer van de openbare ruimte besteden we veel aandacht aan de toegankelijkheid. Met name in de zorgcirkels vraagt dit extra aandacht. Inzet gemeente Vanuit de programma’s Betere buurten, Programma Leefbaarheid en Veiligheid en een nieuw handboek stedelijk tapijt zet de gemeente in op een goede toegankelijkheid. We werken met het OD aan een handboek stedelijk tapijt, waarbij meer aandacht is voor mensen met een fysieke beperking. De randvoorwaarden in de openbare ruimte zijn van belang om het programma te kunnen realiseren. Bij een nieuw ontwerp van de fysieke leefomgeving is het noodzakelijk om rekening te houden met bovengenoemde ambitie. Dit is het uitgangspunt bij de inrichting. De gemeente heeft afspraken met corporaties over woningaanpassingen in complexen.

Als gemeente willen we bij nieuwe ontwikkelingen en zeker binnen de zorgcirkels in een vroeg stadium meedenken bij een toegankelijke inrichting van de openbare ruimte. De gemeente werkt aan een nieuw handboek stedelijk tapijt 26 dat hierbij zal helpen. Een bijzondere categorie binnen de rood-voor-rood locaties vormen de schoollocaties. Door de samenvoeging van schoolgebouwen komen locaties vrij voor herontwikkeling. Deze locaties 25 26

Omgevingsvisie Handboek voor inrichting openbare ruimte

29

2021-360 Bijlage 1 liggen vaak centraal in een woonbuurt en dichtbij bij voorzieningen. Ze zijn daardoor bij uitstek geschikt voor herontwikkeling voor woningen voor ouderen en zorg 27.

27

Woningbouwprogramma 2030

30

2021-360 Bijlage 1

Bijlagen 1. 2. 3. 4.

Evaluatie Woonwijs 2016-2020 Richtlijn Wmo proof – ‘bouw je voor oud, dan bouw je nooit fout’ Zorgcirkels Consultatielijst

31

2021-360 Bijlage 1

1. Evaluatie Woonwijs Versie augustus 2020

Pitstop DOELEN Tijdelijk onderdak bieden aan spoedzoekers die even rust, extra zorg of aandacht nodig hebben om hun leven weer op orde te brengen. DOELGROEP Mensen die door persoonlijke omstandigheden dakloos dreigen te raken. RESULTAAT Sinds begin 2018 zijn er 7 cliënten gehuisvest. Er kunnen 1 kernbewoner en 2 cliënten tegelijkertijd wonen. Dit is een samenwerking tussen Leger des Heils, Portaal en Geynwijs. Goede landing in de wijk.

Inn Between DOELEN Dit is een gemengd wonen project waar we een woonplek bieden voor statushouders, starters en jongeren die coaching nodig hebben (Kamers met Kansen) zodat zij daarna volledig op eigen benen kunnen staan. We hebben nu een tijdelijk onderkomen in de Luifelstede. We gaan Inn Between een definitieve plek geven op een andere locatie en zijn hierover in gesprek met Jutphaas Wonen. DOELGROEP Statushouders, spoedzoekers en jongeren met en zonder coaching. De jongeren die coaching ontvangen zijn tussen 16 en 26 jaar. Zij kunnen niet langer thuis, in een pleeggezin of verblijfsinstelling wonen en kunnen ook nog niet volledig zelfstandig wonen. RESULTAAT

32

2021-360 Bijlage 1 Begin 2019 zijn we van start gegaan met Inn Between. Bij Inn Between bieden we tijdelijk 76 betaalbare kamers voor diverse doelgroepen samen in een community met elkaar leven. Alleen al voor Kamers met Kansen hebben we ruim 150 aanmeldingen sinds de start terwijl we 25 plekken hebben. De eerste jongeren wonen hier nu ruim een jaar en stromen binnen nu en een paar maanden uit.

Bewonersinitiatieven DOELEN We stimuleren en begeleiden diverse ruimtelijke initiatieven die bijdragen aan het langer zelfstandig wonen. DOELGROEP We zijn benaderd door diverse initiatieven waaronder Woonstichting Mandala. Dit is een woongroep voor jongvolwassenen met een verstandelijke beperking. RESULTAAT We hopen dat de samenwerking tussen Jutphaas Wonen en deze woonstichting resulteert in een eigen woonplek voor 16 jongvolwassenen in Nieuwegein.

In- en uitstroom maatschappelijke opvang en beschermd wonen DOELEN Beperken van de instroom en bevorderen van de uitstroom van cliënten door het bieden van zelfstandige woonruimte met passende ambulante begeleiding. DOELGROEP (potentiele) Dak en thuislozen en cliënten van de maatschappelijke opvang en beschermd wonen die een goed perspectief hebben op zelfstandig wonen. Eventueel in combinatie met ambulante begeleiding.

33

2021-360 Bijlage 1 RESULTAAT We maken als gemeente afspraken hierover met o.a. Lister en de woningcorporaties. In Meanderpark, dat Portaal in 2020 oplevert, zijn 40 woningen voor (ex) cliënten van Lister en 30 woningen voor cliënten van de Tussenvoorziening.

Meanderpark DOELEN Het realiseren van een gemengd wonen project met zo’n 250 sociale huurwoningen. De huurders vormen met elkaar een community waar mensen naar elkaar omkijken en waar nodig elkaar helpen. DOELGROEP De woningen zijn bedoeld voor starters, mensen die tijdelijk of permanent begeleiding nodig hebben en statushouders. RESULTAAT In 2020 levert Portaal de Meander op.

Verzorgd Wonen DOELEN Creëren van zorgwoningen; zelfstandige toegankelijke woningen met zorg op afroep. Behoefte komt voort uit extramuralisering en de wens en noodzaak om ouderen en inwoners met een beperking langer zelfstandig te laten wonen. DOELGROEP Het accent ligt op inwoners uit Nieuwegein vanaf 55 jaar. RESULTAAT 5 complexen en woningen zijn aangepast. Verzorgd Wonen staat. In 2019 is nieuwe instroom Verzorgd Wonen gerealiseerd.

Wooncoach 34

2021-360 Bijlage 1

DOELEN De wooncoach adviseert en begeleidt inwoners bij het vinden van een kleinere en gelijkvloerse woning. Hiermee is de dienstverlening zoals deze voorheen werd vervuld door de verhuisadviseur geborgd en wordt samengewerkt met de woningcorporaties. Zowel inwoners met een sociale huurwoning of een koopwoning krijgen ondersteuning. DOELGROEP Het accent ligt op inwoners uit Nieuwegein vanaf 55 jaar. RESULTAAT De gemeente heeft wooncoaches. Er is een loket (digitaal en fysiek) voor inwoners, in samenwerking met Geynwijs en de woningcorporaties

Drempelloos wonen DOELEN Nieuwegein wijst woningen in de sociale huur, die goed toegankelijk zijn, met voorrang toe aan mensen met een fysieke beperking. DOELGROEP Inwoners met een fysieke beperking, ongeacht leeftijd. RESULTAAT De regelingen ‘Van groot naar beter’, Verzorgd Wonen en de medische indicaties vormen een sluitende aanpak. Dit betekent dat inwoners met een fysieke beperking, ongeacht leeftijd, in aanmerking kunnen komen voor en nultreden-woning.

Blijverslening DOELEN Het meer geschikt maken van de bestaande woningvoorraad (koopwoningen) voor ouderen en mensen met een beperking. DOELGROEP 35

2021-360 Bijlage 1 • •

De eigenaar-bewoner met een zorgvraag die aanpassing van de woning vereist; De eigenaar-bewoner die zijn of haar woning levensloopbestendig wil maken.

RESULTAAT De Blijverslening is beschikbaar in Nieuwegein en de eerste lening is verstrekt. www.nieuwegein.nl/leningen/blijverslening

Verzilverlening DOELEN Het meer geschikt maken van de bestaande woningvoorraad (koopwoningen) voor ouderen en mensen met een beperking. De Verzilverlening is voor het duurzaam en/of levensloopbestendig maken van het huis, zodat u er ook in het geval van ouderdom, een chronische ziekte of handicap kunt blijven wonen. DOELGROEP • De eigenaar-bewoner met een zorgvraag die aanpassing van de woning vereist; • De eigenaar-bewoner die zijn of haar woning levensloopbestendig wil maken. RESULTAAT De Verzilverlening is beschikbaar in Nieuwegein en de eerste lening is verstrekt.

36

2021-360 Bijlage 1

2. Richtlijn Wmo Proof Gemeente Nieuwegein: Richtlijn ‘bouw je voor oud, dan bouw je nooit fout’ Nieuwbouwwoningen en wooncomplexen geschikt voor ouderen Wmo-proof 2021 Van: Gemeente Nieuwegein (Conny Hofstede, Marije Zijlstra) Datum: 12 april 2021 1. Inleiding Met het toenemend aantal ouderen dat zorg nodig heeft en de extra taken die naar de gemeenten zijn gekomen, is zelfstandig wonen een actueel en ook lokaal onderwerp geworden. Traditionele verzorgingshuizen zijn verdwenen en er zijn minder zorgplaatsen binnen een instelling. Minder intramurale zorg betekent een grotere vraag naar zelfstandig wonen met daarbij passende zorg. En dat betekent het binnen beschikbare budgetten ontwikkelen van een variatie aan vormen van wonen tussen 24-uurszorg en zelfstandig wonen in, betaalbaar en met passende flexibele zorg en ondersteuning. Er is een grotere vraag naar levensloopgeschikte woningen in de nabijheid van voorzieningen, zorg, welzijn, mantelzorg en soms ook dagbesteding. De gemeente Nieuwegein wil een goede basiskwaliteit voor wat betreft de toegankelijkheid en aanpasbaarheid van de woningvoorraad en nieuwbouw in Nieuwegein. Voor de nieuwbouw in de zorgcirkels is deze richtlijn opgesteld. Definitie: - Een voor ouderen geschikte woning = een levensloopbestendige woning. Vaak zit de woning dicht bij een supermarkt, ontmoetingsruimte en gezondheidscentrum voor eventuele zorg.

Ook hebben de woningen geen trap wat zeer prettig is voor mensen die slecht ter been zijn. En is het in een wooncomplex dan is dat goed toe- en doorgankelijk28. Uitgangspunt van deze richtlijn is uiteraard dat een nieuwbouwwoning altijd voldoet aan het meest recente bouwbesluit29, daarin opgenomen onder meer de maatvoering van deuren, liften, drempels, etc. In deze richtlijn zijn aanvullende eisen opgenomen om deze woningen geschikt te maken voor bewoning door ouderen en waaraan een wooncomplex voor ouderen moet voldoen. Voor de specifieke ouderencomplexen zijn aanvullende afspraken nodig, bijvoorbeeld over het percentage rolstoeltoegankelijk en rolstoeldoorgankelijke woningen in het complex.

Goed toe- en doorgankelijk; o.a. voor mensen met minimaal een rollator, drempelloos, balkon met minimale afstap, vrije doorgang en draa icirkel van 1,5 meter bij de voordeur. En een deel specifiek voor mogelijk gebruik met rolstoel. 29 https://rijksoverheid.bouwbesluit.com/Inhoud/docs/wet/bb2003_nvt/4 28

37

2021-360 Bijlage 1 Bijvoorbeeld: Van de woningen moet minimaal 25% worden uitgevoerd als een rolstoeltoe- en -doorgankelijke woning. Van de woningen moet 75% (zijnde dat deel dat niet als rolstoeltoe- of –doorgankelijke woningen wordt ontwikkeld) van de woningen worden uitgevoerd als gelijkvloerse woning en is rollator- en toe- en doorgankelijk (zoals een benedenwoning, appartement met lift). Hieronder volgen de specifieke maatregelen en suggesties: 2. Maatregelen en suggesties 2.1.Maatregelen in het wooncomplex • Het wooncomplex en de woning is traploos te bereiken en zonder obstakels zoals deuren met drangers. Volledige toe- en doorgankelijkheid van het complex zelf in termen van gangbreedtes, draaicirkels (minimaal 150 cm) en brede deuren. Deze obstakelvrije toegang moet ook geborgd zijn in de openbare ruimte. •

Automatische collectieve deuren met stroomvoorziening, wandcontactdoos (entreedeur, galerijdeur, bergingsdeur); knop op aangepaste hoogte i.v.m. rolstoelgebruik. automatisch aan- en uitgaande verlichting in de centrale gangen.

•

Bereikbare brievenbussen en deurbellen (ook bij rolstoelgebruik).

•

Geen drempels >2 cm (ook niet bij toegangsdeur en galerijdeur).

•

Een audio-videosysteem bij toegangsdeur voor bezoek.

•

Voorkeur voor een aparte scootmobielstalling met oplaadmogelijkheid bij voorkeur in individuele bergingen in en om de woning. Of anders in een gemeenschappelijke berging per verdieping, op de begane grond, gescheiden van fietsen. Indicatief kan gedacht worden aan 1 stallingsplaats voor één scootmobiel per woning.

•

Een toegangspad (buiten) naar de berging van 1,20 meter breed; dagmaat deur minimaal 95 cm en een dorpelhoogte van maximaal 2 cm. Wat betreft de ruimte in het bergingcomplex: het berginggedeelte moet rolstoel- en scootmobieltoegankelijk zijn. Daarvoor is o.a. nodig de optelsom van A ((breedte gangpad) en B (dagmaat deur individuele berging) van minimaal 225 cm (i.v.m. de te maken draai van rolstoel of scootmobiel).

38

2021-360 Bijlage 1 •

In een wooncomplex met minder dan 30 woningen: 1 lift min. 2 x 1 meter. Bij 30 woningen of meer is het uitgangspunt twee liften; maatvoering van de lift moet ten minste 2 meter bij 1 meter zijn (geschikt voor bed/brancard) bij een gemengd complex (bijv. met sociale huur en vrije sectorhuur of koop) dan bij onderhoud van één van beide liften de mogelijkheid worden gecreëerd voor het gebruik van de tweede lift (bijv. via het tijdelijk openzetten van een tussendeur). Bedieningsknop lift tegenover liftdeuren ipv ernaast ivm aanrijden van rolstoel of scootmobiel.

•

Voorbereidingen voor aansluitingen van elektra ivm sleutelkasten voor de zorg.

•

Per 40 à 50 woningen 1 woning beschikbaar voor collectief gebruik, of een andere vorm van ontmoeting (gemeenschappelijke ruimte) in het complex.

2.2. Maatregelen in de woning, rollator toe- en doorgankelijk • De essentiële woonfuncties in de woning (woonkamer + slaapkamer + keuken + badcel + toilet) zijn drempelvrij en traploos of per lift en zonder obstakels (zoals deuren met drangers) te bereiken. Geen afstap bij een balkon. Een overbruggingsbalk o.i.d. tbv goten of andere waterafvoer is wel toegestaan. •

De woning is volledig rolstoel toegankelijk. Er zijn brede deuren voor rolstoelen (minimaal 95 cm), voldoende gangbreedte (120 cm) en een draaicirkel (150 cm).

•

Oppervlakte van de badkamer (incl. wc) minimaal 6 m2. Een inloopdouche zonder drempel (als waterkering) met ruwe tegelvloer in de badcel. Eventueel een separaat toilet grenzend aan de badkamer, met een demontabele wand. Wandconstructie geschikt voor evt. beugels en douchezitje.

•

De oppervlakte van een eenpersoonsslaapkamer (1 persoon) is minimaal 12 m2; de oppervlakte van een tweepersoonsslaapkamer (2 personen) is minimaal 18 m2.

•

Aan minimaal 1 zijde van het bed in de slaapkamer is een draaicirkel benodigd van minstens 150 cm i.v.m. een postoel. Slaapkamer bij voorkeur grenzend aan de badkamer.

•

De keuken is bij voorkeur in een open relatie met de woonkamer. Achterwand keukenblok geschikt voor evt. montagerails van hoog laag keuken.

39

2021-360 Bijlage 1 2.3.Maatregelen in de woning, rolstoel toe- en doorgankelijk De essentiële woonfuncties in de woning zijn volledig rolstoel toe- en doorgankelijk. Het aantal benodigde m2 ten behoeve van rolstoelgebruik staat hieronder verder uitgewerkt. •

De essentiële woonfuncties in de woning (woonkamer + slaapkamer + keuken + badcel + toilet) zijn drempelvrij en traploos of per lift en zonder obstakels (zoals deuren met drangers) te bereiken. Geen afstap bij een balkon.

•

Er zijn brede deuren voor rolstoelen (minimaal 95 cm), voldoende gangbreedte (120 cm) en een draaicirkel (minimaal 150 cm) direct achter de voordeur. Waarbij in de haakse bochten zowel de breedte als de draaicirkel in acht worden genomen (totale som van beide verkeersruimte minimaal 195 cm).

•

Het plafond heeft voldoende draagvermogen voor een plafondtillift ook bestendig op obesitas.

•

Oppervlakte van de badkamer (douche 3 m2, wastafel 2m2, toilet (liefst staand) 2 m2) minimaal 7 m2. Een inloopdouche zonder drempel (als waterkering) met ruwe tegelvloer in de badcel. Elektra en watertoevoer voor een spoel-föhntoilet voorbereid. En een separaat toilet voor bezoek. Wandconstructie geschikt voor evt. beugels en douchezitje. In ieder geval 1 wand met een lengte van 2,25 meter, voor liggende verzorging. Badkamer en slaapkamer met elkaar door een schuifdeur verbinden.

•

De oppervlakte van de slaapkamer (1 persoon) is minimaal 12 m2; de oppervlakte van de slaapkamer (2 personen) is minimaal 18 m2.

•

Aan minimaal 1 zijde van het bed in de slaapkamer is een draaicirkel benodigd van minstens 150 cm i.v.m. een rolstoel/tillift. Slaapkamer bij voorkeur grenzend aan de badkamer.

•

De keuken is bij voorkeur in een open relatie met de woonkamer. Achterwand keukenblok geschikt voor evt. montagerails van hoog laag keuken.

2.4.Suggesties voor preventieve veiligheidsmaatregelen Hang- en sluitwerk • Huisnummer plaatsen naast handgreepzijde voordeur tussen 140-160 cm hoogte. Contrasterende kleuren met voelbare cijfers (reliëf). • Deurklink plaatsen aan handgreepzijde voordeur op 95 cm hoogte, in een contrasterende kleur.

40

2021-360 Bijlage 1 • • •

Sleutelgat bóven klink van de woningtoegangsdeur (‘seniorenslot’). Ramen en ventilatiesysteem te bedienen op hoogte tussen 90-120 cm vanaf de vloer. Stopcontact en thermostaat op +/- 95 centimeter vanaf de vloer.

Tegelwerk • Ruwe vloertegels in de badcel • Matte wandtegels in badcel (voorkoming reflectie) Sanitair • Douche: thermostaatkraan met veiligheidsbegrenzing, • Douche bij rolstoelgebruik: kraanhart op 65 uit de hoek en 100 cm vanaf de douchevloer. • Douche: glijstang 50 cm uit de hoek • Wastafel: hendelkraan • Toilet: hoogte 45 cm Veiligheid Bij voordeur deurspion uitvoeren met beeldscherm aan binnenzijde; plaatsen vanaf 105 cm vanaf de vloer (zittend te bedienen). Verlichting/verwarming • Lichtschakelaar plaatsen 95 cm boven de vloer • Thermostaat plaatsen 90-120 cm boven de vloer, 50 cm uit de hoek of deuropening • Radiatorknop/wandcontactdoos plaatsen 50-120 cm hoog, 35 cm uit de hoek • Buitenlamp bij voordeur met een minimale lichtsterkte op het slot van 300 lux. • Buitenlamp richting straatzijde afgeschermd (verlichting gericht op de ingang) 2.5.Suggesties buitenruimte en woonomgeving • Bestrating • Breedte van paden • Hellingbaanpercentages • Ontmoetingsplekken ook geschikt voor rolstoel/rollator • Route naar openbaar vervoer • Blindegeleidestroken

41

2021-360 Bijlage 1 •

Openbare verlichting

Voorbeeld plattegronden rolstoeltoe- en doorgankelijke woning:

42

2021-360 Bijlage 1

3. Zorgcirkels

43

2021-360 Bijlage 1

4. Consultatielijst In onderstaande lijst staat de organisaties die mee hebben gewerkt aan de totstandkoming van dit programma, onder andere: Organisatie Organisatie Organisatie Organisatie Corporaties Wmo en Jeugd aanbieders Vertegenwoordiging inwoners Commerciële beleggers Jutphaas Wonen ZorgSpectrum ASD (Adviesraad Sociaal Domein) ASR Mitros Reinaerde Huurdersnetwerk Mitros Achmea Portaal Youké Huurdersplatform Jutphaas Bouwinvest Timon Huurdersraad Portaal Welzijn Lister Nieuwegeinse Scootmobielclub Gemeente Nieuwegein MOvactor Nedereind Afdeling RD Santé Partners Abrona Zorgverzekering Afdeling MO Huisartsen (1e lijn) Zorgkantoor Zilveren Kruis Afdeling OD Afdeling TVL

Proces

44

2021-360 Bijlage 1

Gerelateerde beleidsstukken Dit programma is een omgevingsprogramma onder de omgevingsvisie Andere gerelateerde beleidsstukken, projecten en programma’s zijn onder andere: • •

• • • • •

Woonvisie Transformatie Agenda • Meerjarenopgave welzijn • Buurtkracht • Positieve gezondheid Wmo Beleidskader Jeugd Vitale Wijken Openbaar Domein, toegankelijkheid en het Handboek Stedelijk Tapijt Betere Buurten

45