2021-224 Rvs. over herstelwerkzaamheden en capaciteitsuitbreiding Doorslagsluis.pdf

2021-224 Gemeenteraad

Onderwerp Datum

Raadsvoorstel

Doorslagluis

26 april 2021

Afdeling

Ruimtelijk Domein

E-mailadr es opst eller

r.vanrooijen@nieuwegein.nl

Portefeuilleh ouder

Marieke Schouten

Onderwerp Herstelwerkzaamheden en capaciteitsuitbreiding Doorslagsluis.

Gevraagd besluit 1. In te stemmen met de, door het Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden (HDSR) opgestelde, voorkeursvariant voor de capaciteitsuitbreiding waterdoorvoer bij het gemeentelijke monument Doorslagsluis. Daarbij worden de volgende aanpassingen voorgesteld: a.

Het bruggenhoofd van de voormalige brug over de Doorslag verwijderen;

b. De beide sluishoofden van de Doorslagsluis verwijderen; c.

Het beeld van de sluis herstellen door terugbrengen van de sluishoofden in oorspronkelijke/huidige stijl, zwevend op de waterlijn;

d. Terugbrengen van een brughoofd; e.

Waar nodig vervangen van aanvaarbeveiliging.

2. Het verder uitwerken van 2 scenario’s binnen de voorkeursvariant voor de nieuwe invulling van het brughoofd; a.

Brughoofd met vlonder en aanvaarbeveiliging;

b. Brughoofd verkorte variant.

Inleiding In opdracht van het Rijk is het HDSR bezig met het uitvoeren van de capaciteitsuitbreiding van de Klimaatbestendige Water Aanvoer (KWA). De doelstelling van de KWA is om het westen van Nederland te voorzien van voldoende zoetwater. De Hollandse IJssel is aan het verzilten. Om dit probleem op te lossen wordt vanuit het Amsterdam-Rijnkanaal en de Lek extra zoetwater naar het westen van Nederland aangevoerd. Om dit te bewerkstelligen zijn verschillende maatregelen op dit traject noodzakelijk. Maatregelen zijn onder andere het baggeren van de Hollandse IJssel, verplaatsen gemaal Oudegein en het vergroten van de doorstroming Polsbroek (zie bijlage 1). Ook de Doorslagsluis staat op de lijst van maatregelen die noodzakelijk zijn om deze doorstroming te bewerkstelligen. De Doorslagsluis vormt een knelpunt in de aanvoer van voldoende water naar West-Nederland tijdens extreem droge omstandigheden. Naast de vraag tot capaciteitsuitbreiding is er bij de Doorslagsluis ook sprake van achterstallige

Bladnummer 2/6 Raadsvoorstel 26 april 2021

onderhoud, welke het HDSR gelijktijdig met de capaciteitsuitbreiding op wil pakken. Om te komen tot een aanpak van deze doelstellingen heeft het HDSR in het voortraject verschillende varianten uitgezocht. Deze varianten zijn onder andere getoetst op cultuurhistorische waarde, ruimtelijke waarde, technische haalbaarheid en financieel haalbaarheid. Wij hebben u als raad over de trechtering van deze keuze geïnformeerd door middel van een raadsbrief (d.d. 21 juli 2020, 2020-312). In het derde kwartaal van 2020 is het HDSR begonnen met de gesprekken met de betrokken stakeholders om met hen te komen tot een afgewogen voorkeursvariant.

Gewenst effect Het westen van Nederland te voorzien van voldoende zoetwater door klimaatbestendige waterafvoer te realiseren door de capaciteit van de Doorslagsluis uit te breiden.

Argumenten 1.1 De voorkeursvariant zorgt voor de capaciteitsuitbreiding van de KWA en houdt rekening met de gemeentelijke monumentale status van de sluis. De KWA is een landelijke opgave om ervoor te zorgen dat alle gemeentes voldoende water hebben tijdens droge periodes. De Doorslagsluis is een van de barrières die in het kader van het KWA programma aangepakt wordt. Het aanpakken van de Doorslagsluis, met het voorliggend voorkeursvariant, zorgt voor een goede doorvoer van water naar het westen van Nederland. Op dit moment bemoeilijkt het ontwerp van de Doorslagsluis een dergelijke doorvoer. Naast het garanderen van de doorvoer van voldoende watercapaciteit houdt deze variant ook rekening met de gemeentelijke monumentale status van deze sluis. 1.2 Diverse aspecten zijn meegewogen bij de keuze voor de voorkeursvariant. De Doorslagsluis is een gemeentelijk monument. De waarde hiervan is in dit traject zwaar meegewogen. Maar naast dit aspect zijn ook andere beleidsvelden hier van belang die bijdragen aan goede inpassing in de omgeving.

Zo heeft deze voorkeursvariant ook de voorkeur wanneer we kijken naar de ondergrondse infrastructuur (de krapte in de ondergrond met kabels en leidingen en de wens in de toekomst voor het verleggen van het riool), naar groen (de wens om een bomenrij langs de kade door te trekken) en wanneer we kijken naar de veiligheidsrisico’s tijdens de aanleg voor de aangrenzende woningen (de risico’s zijn bij deze variant kleiner dan bij de variant van een bypass). 1.3 De voorkeursvariant is afgestemd met omgevingspartijen. In het derde kwartaal van 2020 heeft het HDSR met verschillende partijen afstemming gezocht. Zo heeft men onder andere gesproken met Ecolab, Wijknetwerk Jutphaas, de Monumentencommissie en de Historische Kring. Door de input van deze partijen heeft het HDSR de voorkeursvariant aangescherpt. Om zo te komen tot een variant waarbij een balans gevonden is

Bladnummer 3/6 Raadsvoorstel 26 april 2021

tussen functionaliteit en de cultuurhistorische waarde van het monument en de plek. 2.1 Voor het brughoofd liggen twee scenario’s voor waarbij in het DO een definitieve keuze gemaakt gaat worden. Het brughoofd, ten noorden van de sluis, heeft eenzelfde opgave als de sluishoofden. Ook hier moet de doorvoercapaciteit vergroot worden. Het brughoofd is een tastbaar overblijfsel van de verdwenen brug, waarover de Route Napoleon liep. De brug heeft geen monumentenstatus. In het ontwerpproces en de gesprekken met de stakeholders is gekomen tot een tweetal scenario’s voor het terugbrengen van het brughoofd. Ofwel de huidige vorm op het maaiveld behouden (de vlonder) of een ingekorte versie. De ingekorte versie is het scenario die bij de stakeholders (monumentencommissie, historische kring en het wijknetwerk) het meeste draagvlak heeft. Vanuit het nieuwe brughoofd is er zicht op de Vaartsche Rijn in het noorden op de gereconstrueerde sluis in het zuiden.

Kanttekeningen 1.1 Een deel van de historische waarde van het gemeentelijk monument gaat verloren. Ondanks het omgevingstraject en de ontwerpopgave die het HDSR op zich heeft genomen zal een deel van gemeentelijk monument verloren gaan. Zowel boven als onder het waterpeil zal het monument geroerd worden. De ondergrond van de sluis, en het daar aanwezige metselwerk, zal verwijderd worden voor het verdiepen van de sluis. Daarnaast zullen de sluishoofden en de kolksluiswanden verwijderd worden en (deels) opnieuw, met hergebruik van bestaand metselwerk en natuurstenen hoekblokken, geplaatst worden. Het monument is vaker in zijn bestaansgeschiedenis aangepast, maar door deze aanpassing gaat er weer een deel van deze geschiedenis verloren. 1.2 Over de gemeentelijke monumentale status wordt in deze fase van het project nog niet beslist In deze fase van het project, waarbij we spreken over een Voorlopig Ontwerp (VO), staat de gemeentelijke monumentale status nog niet ter discussie. De voorkeursvariant (zie bijlage 3), die nu voorligt als VO, zorgt ervoor dat boven de waterlijn de vorm van de sluis teruggebracht wordt. De vorm van de sluis is karakteristiek en het behouden doet zo veel mogelijk recht aan de monumentale status en herkenbaarheid van de sluis. Onder de waterlijn wordt gezorgd voor voldoende doorvoercapaciteit. Wel zullen de sluisdeuren verwijderd worden.

Deze hebben geen functie meer en zorgen voor een belemmering van de waterdoorvoer. Dit kan opgelost worden door de sluisdeuren alleen boven het waterpeil zichtbaar te maken. Hier hebben de stakeholders niet positief op gereageerd. Aangezien dit geschiedvervalsing zal zijn. Hierdoor is gekozen om de sluisdeuren niet terug te laten komen. Wel is het HDSR met de gemeente op zoek naar een nieuwe bestemming voor de sluisdeuren in de gemeente. Een VO is nog niet een voldoende basis om een eventuele verandering aan de monumentale status te onderbouwen. Hiervoor moet eerst een Definitief

Bladnummer 4/6 Raadsvoorstel 26 april 2021

Ontwerp (DO) vastgesteld worden. Voor het opstellen van een DO, in het kader van de Omgevingsvergunning, zal het HDSR met stakeholders en de gemeente in gesprek gaan. In dit traject kan, zo nodig, gekeken worden of en hoe de cultuurhistorische waarde van deze locatie beter zichtbaar gemaakt kan worden. Zo kan gekeken worden hoe de verwijzing naar de Route Napoleon in ere gehouden wordt of kan gedacht worden aan het plaatsen van een informatiebord om zo de geschiedenis van deze plek te vertellen. Door het nu behouden van de gemeentelijke monumentale status moet het HDSR, tot en met het moment dat deze status opnieuw beoordeeld wordt, voldoen aan de eisen die aan een gemeentelijke monument gesteld zijn.

Financiële aspecten De gemeente zal het beheer en onderhoud van de droge delen van het brughoofd op zich nemen, zoals deze nu ook al in de huidige situatie onder ons beheer vallen. Hier valt onder andere de straatverharding, eventuele lantaarnpalen, hekwerk en eventuele straatmeubilair onder. Op dit moment ligt alleen nog een VO voor. In het DO zal een keuze gemaakt worden in scenario en voor de invulling van het scenario. Bij deze invulling kan gedacht worden aan welke soort straatverharding gebruikt gaat worden en het wel of niet plaatsen van overig straatmeubilair. Voor de droge delen is zowel structureel als incidenteel onderhoud te onderscheiden. De kosten voor het beheer en onderhoud zal gedekt worden uit de onderhoudsbudgetten. De kosten voor het structureel onderhoud valt onder de post “regulier onderhoud”. Het incidentele onderhoud valt onder de post “groot onderhoud”. Afhankelijk van de uitwerking van het DO zal gekeken worden of dit buiten de huidige budgetten gaat vallen. De raming die op basis van het voorliggend VO te gemaakt is, is als volgt: Scenario brughoofd vlonder: Voor het structureel onderhoud moet rekening worden gehouden met € 3.600,- per jaar (incl. BTW en risicoreservering) voor het onderhoud terrein, schilderwerk, verlichting en mogelijke cultuurhistorische onderdelen.

Het incidentele onderhoud is het grote onderhoud aan de vlonder (te verwachten over circa 30 jaar). Deze wordt, op basis van het huidige prijspeil, begroot op € 55.000,-. Scenario brughoofd ingekort: Voor het structureel onderhoud moet rekening worden gehouden met € 2.300,- per jaar (incl. BTW en risicoreservering) voor het onderhoud terrein, schilderwerk, verlichting en mogelijke cultuurhistorische onderdelen. Groot onderhoud aan de vlonder komt bij dit scenario te vervallen.

Communicatie aspecten HDSR is, als initiatiefnemer, met verschillende stakeholders het gesprek aangegaan aangaande de inpassingsmogelijkheden van de variant. Hierbij zijn ze in gesprek gegaan (1-op-1 gesprekken, bewonersavonden, aanschuiven bij vergaderingen en door middel van informatiebrieven) met: -

Bewoners,

Bladnummer 5/6 Raadsvoorstel 26 april 2021

-

Wijknetwerk Jutphaas,

-

Monumentencommissie,

-

Historische Kring,

-

Ecolab.

Binnen de gemeente zijn de varianten, zoals beschreven in bijlage 4, behandeld ware het een principebesluit. De verschillende vakdisciplines hebben hun input kunnen geven op de varianten. Wanneer het HDSR het Omgevingsvergunningen traject gaat starten zullen de interne en externe contacten wederom door het HDSR betrokken worden.

Uitvoering Voor de raadsvergadering van de gemeente Nieuwegein op 15 juli zal het HDSR zijn eigen Algemeen Bestuur vragen, begin mei, om een besluit aangaande alle KWA projecten te nemen. Nadat beiden ingestemd hebben zal het HDSR overgaan tot het aanvragen van een Omgevingsvergunning. Deze zal bij de gemeente Nieuwegein aangevraagd worden en de normale procedure doorlopen. In de vergunningprocedure wordt bepaald welke van de scenario’s van het brughoofd uiteindelijk uitgewerkt gaat worden in het DO Omgevingsvergunning. Tijdens deze fase zal het HDSR verder in gesprek gaan met omgevingspartijen en wordt het voorkeursvariant met de twee scenario’s ambtelijk getoetst. De uitkomsten van deze consultatie zal leiden tot een DO met het voorkeursvariant en één scenario. Dit DO zal ter besluitvorming aan het college voorgelegd worden in het kader van een principebesluit op de aanvraag Omgevingsvergunning. De investeringen die nodig zijn voor de werkzaamheden, zal het HDSR (als eigenaar van de sluis) voor haar rekening nemen. Er zullen dus geen investeringskosten van de gemeente Nieuwegein gevraagd worden. Voor het beheer- en onderhoud zal bij het brughoofd onderscheid gemaakt worden tussen wat in het water staat (HDSR), en de droge delen (gemeente). Voor de droge delen was de gemeente reeds deels verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud.

Bijlagen 1.

Overzicht maatregelen in het kader van de KWA

2.

Verslagen Monumentencommissie

3.

Memo: Toelichting ruimtelijk structuurontwerp Doorslagsluis en voormalig brughoofd te Nieuwegein

4.

Multi criteria analyse, variantenstudie. 14 april 2020.

Bladnummer 6/6 Raadsvoorstel 26 april 2021

burgemeester en wethouders,

Ellie Liebregts

Frans Backhuijs

secretaris

burgemeester