2-6 Advies ASDN bezuinigingskeuzes maart 2025

2-6

Adviesraad Sociaal Domein Nieuwegein Betreft: sluitende meerjarenbegroting 2026 Datum: 13 maart 2025 Contact: h.bakker@nieuwegein.nl

Geacht college,

Op 20 februari heeft u aan de gemeenteraad een stand van zaken gegeven van de financiële opgave waar de gemeente Nieuwegein komende jaren voor staat. Daarbij heeft u een pakket aan maatregelen gepresenteerd dat er voor moet zorgen dat de inkomsten en uitgaven van de gemeente ook na 2026 in evenwicht blijven. Dit pakket is nog nader toegelicht in uw brief aan de gemeenteraad van 4 maart met een bijlage over de stand van zaken ten aanzien van het traject sluitende meerjarenbegroting en een bijlage met een overzicht van mogelijke maatregelen. Dat de bezuinigingen van het Rijk doorwerken naar de gemeente, is dit jaar actueler dan ooit. Het jaar 2026 staat bekend als het ‘Ravijnjaar’, waarin gemeenten, niet in het minst de gemeente Nieuwegein, tot zwaarwegende keuzes worden gedwongen om de meerjarenbegroting sluitend te houden. Uit het recent verschenen rapport ‘Sociale en Culturele Ontwikkelingen 2025’ blijkt dat verdere bezuinigingsmaatregelen in het sociaal domein zullen leiden tot grotere structurele ongelijkheid tussen burgers en tot minder welzijn, minder participatie en meer wantrouwen, ook in de richting van de gemeente.

Deze gevolgen vormen welhaast het spiegelbeeld van de koers die de gemeente Nieuwegein voorstaat in het sociaal domein, waarin een goede brede toegang tot voorzieningen, een betrouwbare overheid, integraal werken en participatie van inwoners meer aandacht vragen. In de reactie van het college aan de Adviesraad Sociaal Domein over de Koers Sociaal Domein schrijft het college: “Het punt van koersvast zijn en blijven is belangrijk en geeft tegelijkertijd ook uitdagingen in een politiek-bestuurlijke omgeving in een veranderende wereld.” Het college heeft ruim 40 maatregelen voorgelegd aan de gemeenteraad die enerzijds de inkomsten van de gemeente kunnen verhogen en anderzijds de uitgaven kunnen verlagen. Veel is echter nog onzeker, zoals de bereidheid van het Rijk om (deels) af te zien van geplande bezuinigingen in de jeugdzorg, zoals de commissie Van Ark bepleit. Ook zal de invoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor hulp bij huishouden een verlichting kunnen betekenen van de kosten die de gemeente hierin maakt.

Los daarvan heeft de gemeente nog verschillende eigen mogelijkheden om de inkomsten te verhogen, zoals de door het college benoemde “technische maatregelen”, of het verder verhogen van de OZB. Met deze maatregelen heeft de gemeente meer ruimte om ongewenste bezuinigingen in het sociaal domein af te wenden. Opvallend vinden wij dat het college zeer beperkt voorstellen doet voor maatregelen in het fysiek domein, zoals onderhoud van groen, wegen en riolering. Wij menen dat hier zeker mogelijkheden liggen voor besparingen. De Adviesraad Sociaal Domein is er van overtuigd dat preventie de beste remedie is om de kosten voor onder meer de jeugdzorg in de toekomst omlaag te brengen. Dat betekent: investeren in goede voorzieningen die voor alle kinderen van belang zijn, zoals gezondheidszorg, kinderopvang en onderwijs. Kinderen moeten kunnen sporten of een andere hobby kunnen uitoefenen. Ook bij een laag gezinsinkomen. Om die reden staat de Adviesraad dan ook afwijzend tegenover een eventuele verhoging van de tarieven voor sport, één van de maatregelen die het college zou willen onderzoeken. De pilots (experimenten) die inmiddels zijn gestart ter voorkoming van jeugdhulp zullen, indien succesvol, hopelijk worden voortgezet in staand beleid.

Het voorstel van het college om uit te gaan van een bezuiniging in de zorg door triageteams op te zetten om geïndiceerde hulp van professionals te verminderen, achten wij nogal voorbarig. Wij ondersteunen de gedachte om meer tijd te nemen om het probleem van een inwoner die hulp vraagt in kaart te brengen om zo de meest passende (door)verwijzing te kunnen doen. Onder druk van bezuinigingen kan dit echter gemakkelijk leiden tot het vermijden van professionele zorg voor mensen die hier juist mee geholpen zouden zijn; of zelfs het onthouden van voorzieningen aan inwoners die daar recht op hebben. Ook de vermindering van professionele begeleiding door individuele begeleiding te vervangen door groepsbegeleiding en begeleiding uit de eigen sociale omgeving lijkt ons qua (financieel) resultaat te rooskleurig ingeschat. De kwaliteit van de zorg wordt hier ondergeschikt gemaakt aan de wens tot bezuinigen. De vermindering van huishoudelijke ondersteuning is een generieke maatregel die geen rekening houdt met het ontzien van de meest kwetsbare cliënten. De Adviesraad Sociaal Domein adviseert om onafhankelijke advisering toe te voegen aan het proces van besluitvorming over mogelijke vermindering van huishoudelijke hulp. Tevens zou vooruitlopend op de verwachte invoering van inkomensafhankelijke bijdrage gekeken kunnen worden hoe daar bij de beoordeling rekening mee kan worden gehouden.

In 2025 heeft het college al 400.000 euro ingeboekt aan bezuinigingen voor de WIL Lekstroom onder de noemer ‘harmonisatie van regelingen’. De Adviesraad Sociaal Domein is voorstander van het eenvoudiger maken van de regelgeving, zeker als dit als bijkomend effect op termijn een besparing kan opleveren. Ook zijn wij voor het delen van goedwerkende regelingen met onze buurgemeenten. We waken echter voor een versobering van maatregelen die juist bedoeld zijn voor de inwoners die het het hardst nodig hebben. De bevolkingssamenstelling van onze gemeente rechtvaardigt in onze ogen volledig de regelingen die er in Nieuwegein zijn. Een afbouw van dergelijke voorzieningen kan daarom niet gemotiveerd worden door een administratieve wens tot harmonisatie.

Steeds duidelijker wordt dat armoede en bestaansonzekerheid een grote impact heeft op (oudere) inwoners en gezinnen met opgroeiende kinderen. Ook daar zullen het Rijk en gemeenten gezamenlijk moeten optrekken om in de eerste plaats het sociaal minimum boven de armoedegrens te brengen en bovendien hulp te bieden bij het oplossen van problematische schulden, iets waarin de overheid nog altijd sterk tekortschiet. De Adviesraad Sociaal Domein roept het college op om haast te maken met het versterken en simpelweg uitvoeren van het bestaande armoedebeleid. Het Sociaal Cultureel Planbureau haalt in haar rapport diverse onderzoeken aan dat bepaalde groepen te maken hebben met een stapeling van problemen. Een citaat uit het rapport: “Als er bijvoorbeeld wel hulp is voor mentale gezondheid, terwijl er tegelijkertijd zorgen zijn over geldgebrek, dan is de gegeven hulp minder effectief dan deze zou kunnen zijn. Problemen blijven dan langer bestaan.” Het CPB wijst er daarnaast op dat “(…) passende zorg verder reikt dan gezondheid: mensen die niet passend geholpen worden, kunnen het gevoel hebben er alleen voor te staan en kunnen het vertrouwen in instanties en de overheid kwijtraken.” De Adviesraad Sociaal Domein begrijpt de overwegingen die aan de bezuinigingsvoorstellen ten grondslag liggen.

Zeker waar het gaat om het gaat om maatregelen die er op gericht zijn om de zorg in de toekomst goed, toegankelijk en betaalbaar te houden. Voor wat betreft de uitvoering is er echter nog te veel onduidelijkheid en bezorgdheid om tot een definitief advies te komen. Of de voorgestelde triage door het (nog in te richten) ‘Team Sociaal Toegang’ van Geynwijs een positieve uitwerking zal hebben op de zorgvraag, zal zich eerst nog in de praktijk moeten bewijzen. Daarnaast vrezen wij dat een deel van de voorgestelde maatregelen afbreuk zal doen aan de Koers Sociaal Domein die de gemeenteraad begin 2024 heeft vastgesteld, zoals de voorgestelde bezuinigingen op betere buurten, de bibliotheek, speelplekken, cultureel erfgoed en (sport)parken. Wij hopen dat de Voorjaarsnota van het Rijk meer duidelijkheid zal bieden over de omvang van het ‘ravijn’ dat in 2026 de gemeentebegroting onder druk zet. Laat bij de politieke keuzes die gemaakt moeten worden voorop staan dat het financiële ravijn zich niet zal vertalen in een sociaal ravijn, waar de meest kwetsbare inwoners van onze gemeente tegenop moeten klimmen.

De Adviesraad Sociaal Domein, Namens deze, Jaap Wienen, Voorzitter