2-2 Bijlage KWA - Inlaat IJsseldam.pdf

2-2 Bijlage

KWA+ - Inlaat in de IJsseldam? 22 juni 2021 Mariette van Oosterwijk Bruyn mvob@xs4all.nl

Samenvatting In de nieuwsbrief van de Historische Kring Nieuwegein van juni 2021 staat een berichtje over de plannen voor aanpassing van de Doorslagsluis die aan bod zijn gekomen tijdens de Avond van de Raad op 10 juni 2021. Het gaat om een grote aanpassing die nodig is om de capaciteit van de wateraanvoor naar West Nederland te vergroten. De aanpassing zal de sluis niet doen verdwijnen maar zal wel het aanzicht ervan flink veranderen. Deze aanpassing maakt deel uit van het project Capaciteitsuitbreiding Klimaatbestendige Wateraanvoer Midden-Nederland (KWA+) waarbij wordt gewerkt aan een betere watertoevoer naar Midden Nederland om de gevolgen van klimaatverandering zoveel mogelijk voor te zijn dan wel tegen te gaan. In de uitwerking van de plannen voor KWA+ komt de overweging om in de IJsseldam een waterinlaat te maken niet voor. Een waterinlaat op dat punt zou recht doen aan de oorspronkelijke loop van de Hollandse IJssel. Het ingelaten water kan zijn weg vinden naar het noorden via de Kromme IJssel en naar het westen via de Enge IJssel. De Doorslagsluis zou dan mogelijk een minder zware aanpassing behoeven.

Toelichting Het KWA+-project wordt op onderstaande afbeelding weergegeven in de vorm van een kaart van het gebied, waarbij de verschillende te nemen maatregelen in kleur zijn opgenomen.

Overgenomen uit https://www.hdsr.nl/buurt/klimaatbestendige-0/

Op dit moment wordt ook water ingelaten uit de Lek via de Oude Sluis in Vreeswijk en het Merwedekanaal waarbij gebruik wordt gemaakt van het verschil in waterpeil tussen de Lek en het Merwedekanaal. Dat

inlaten van het water vindt al eeuwen lang plaats, ook om de stad Utrecht van voldoende water in zijn grachten te voorzien. Hoe dat precies in zijn werk gaat wordt op een zeer duidelijke manier weergegeven op het informatiebord van het hoogheemraadschap dat bij de Oude Sluis in Vreeswijk staat opgesteld.

Informatiebord bij Oude Sluis Vreeswijk. Uitleg over waterinlaat van zoet water voor West Nederland. (www.hdsr.nl)

Dat het ingelaten water niet alleen naar de stad Utrecht stroomt, maar ook door de Doorslagsluis zijn weg naar via de Doorslag naar de Hollandsche IJssel vervolgt is daar goed te zien aan de stroming van het water dat zich behalve naar het noorden ook een weg baant door de Doorslagsluis. De Doorslag is grotendeels door mensenhand tot stand gekomen, in een eerder stadium was er een overtoom over de dijk langs de Hollandse IJssel. De Hollandsche IJssel was tot in de middeleeuwen een rivier die zich van de Lek afsplitste en naar het westen stroomde met wateroverlast voor het omliggende gebied tot gevolg. Om overstromingen te voorkomen is de rivier in 1285 afgedamd op de plaats waar hij uit de Lek aftakte met de ‘IJsseldam’ als resultaat. De dijk langs de Hollandse IJssel die het vaarwater naar Utrecht afsloot werd vervolgens doorgeslagen waardoor de ‘Doorslag’ zijn naam kreeg en het handelsverkeer vanuit Utrecht vrije doorvaart kreeg. Toen bleek dat er teveel water vanuit Utrecht naar het westen wegstroomde is de Doorslagsluis gebouwd. De ligging van de IJsseldam is te zien op de hedendaagse topografische kaart, aan de westkant van de Bossenwaard. Achter de dam is de bedding van de Hollandse IJssel met zijn bochten goed te zien.

Ligging van de IJsseldam op uitsnede topografische kaart 2011 met achter de dam de oorspronkelijke bedding van de Hollandse IJssel. (www.topotijdreis.nl)

IJsseldam met daarin een 'Sluis (Duiker)' in de winterdijk en een ‘Sl’ in de zomerdijk. Uitsnede uit kaart d.d. 1920. (www.topotijdreis.nl)

Op een kaart van honderd jaar eerder is te zien dat er in de IJsseldam op dat moment sprake was van een Sluis in de vorm van een Duiker in de winterdijk en van een Sluis in de zomerdijk. Teruggrijpend naar deze historische gegevens: de middeleeuwse situatie (die van vóór het afdammen van de IJssel in 1285) en de meer recente situatie (waarin sprake is van een duiker in de IJsseldam) zou een waterinlaat in de IJsseldam bestudeerd kunnen worden. Het water dat door de mogelijke inlaat in de IJsseldam naar het noorden stroomt kan na de Looije Brug westwaarts via de Kleine IJssel en noordwaarts via de Kromme IJssel. De capaciteit van de waterinlaat via de Doorslagsluis zou hiermee mogelijk verkleind kunnen worden, waardoor er minder aanpassingen aan die sluis noodzakelijk zijn.

In rood aangegeven: plaats van mogelijke inlaat in de IJsseldam (linksonder) met daarachter aftakking naar Enge IJssel (richting Lopikerwaard) en naar Kromme IJssel (richting Nieuwegein en IJsselstein). Rechtsonder de Oude Sluis in Vreeswijk. Rechtsboven de Doorslagsluis. Uitsnede uit kaart d.d. 2011. (www.topotijdreis.nl)

Bronnen www.topotijdreis.nl www.hdsr.nl. Infobord Oude Sluis Nieuwegein Nieuwsbrief Historische Kring Nieuwegein d.d. juni 2021 Diverse artikelen in Cronyck, Historische Kring Nieuwegein HDSR webpagina KWA+ https://www.hdsr.nl/buurt/klimaatbestendige-0/ HDSR. Projectbeslissing project KWA+ Maatregelenpakket A. december 2019 (www.hdsr.nl) Borger, G.J. e.a. De dam bij Hoppenesse. Gevolgen voor de afwatering van het gebied tussen Oude-Rijn en Hollandsche IJssel, 1250-1600. Hilversum, 2016.