1-6 De nieuwsbrief van Stichting Poldermolen Oudegein d.d. 08-01-23.pdf

1-6

Vrienden nieuws

januari 2023

Met Vrienden bruist Stichting Poldermolen Oudegein pas echt goed!

Of meehelpen met het organiseren van activiteiten, b.v. bij het Lentefeest;

Allereerst wensen we iedereen een heel gelukkig en gezond Nieuw Jaar toe. Het Nieuwe Jaar leek ons hét moment om alle belangstellenden en alle vrienden te laten weten hoe het met de molen en de stichting gaat.

Of misschien weet je veel van digitale promotie Of misschien wil je als adviseur van het bestuur helpen ontwikkelen van lesbrieven mocht je bekend zijn met het basisonderwijs, of neem zitting in het bestuur . Of misschien weet je nog een fonds dat we kunnen aanschrijven, enz enz.

Vriend, vrijwilliger of donateur worden? Je kunt je via een aanmeldformulier op onze website opgeven als vrijwilliger of vriend via de volgende link of een e-mail sturen naar: info@poldermolenoudegein.com Wil je opnieuw een bijdrage storten als vriend? Dat kan op rekeningnummer: NL61RABO 0364338814 Natuurkwartier

Foto gemaakt door: Will Helwegen, FC De Ontspanner En natuurlijk willen we je ook van harte uit te nodigen om ons te steunen. Door Vriend te worden, donateur of door mee te helpen. Bijvoorbeeld straks met de aanleg van De kleine Oudegeinse polder, Of misschien vind je het leuk om te helpen bij de rondleidingen; Of misschien wil je wel kleine klusjes op je nemen;

Het bijzondere van het afgelopen jaar vinden wij dat het Natuurkwartier voor ons veel meer is gaan leven. Er zijn nieuwe partners gekomen. Er is meer reuring. En waar mogelijk werken we meer en meer samen. Zo heeft bijvoorbeeld fotoclub “De Ontspanner” foto’s voor ons gemaakt tijdens de handtekenactie van de Hollandsche molen. De stichting is trouwens van meet af aan heel sterk gericht op samenwerking. Zonder die samenwerking was het niet gelukt om de molen weer echt te laten malen. En voor het project De Kleine Oudegeinse Polder werken we nauw samen met het intergemeentelijke project Buitenwijs. Meer over dit project is te lezen in deze nieuwsbrief.

Vrienden nieuws Stichting Poldermolen Oudegein De stichting is in november 2020 opgericht met het doel de bijzondere betekenis van de Poldermolen Oudegein, de (op een na) oudste wipwatermolen in de provincie Utrecht, als beeldbepalend, cultuurhistorisch monument van Nieuwegein te versterken en te behouden. De molen ligt weliswaar centraal in onze gemeente maar de afgelopen decennia hebben laten zien dat daarmee haar behoud nog lang niet zeker is. Het doel van de stichting is om de belangrijke rol die de molen voor onze omgeving eeuwenlang heeft gehad als essentieel onderdeel van de waterhuishouding en het polderbeheer ook levend te houden voor de huidige en toekomstige generaties. Wij zijn er heel gelukkig mee dat de Oudegeinse molen als historisch werktuig sinds januari 2021 weer kan laten zien waarvoor ze ooit (1667) gemaakt is. “Wie zijn geschiedenis kent heeft meer zicht op de toekomst” De stichting wil haar steentje bijdragen om de molen onder de aandacht van te brengen van de huidige en toekomstige generatie door middel van voorlichting en educatieve programma’s. Essentieel vinden we het daarbij om de molen als cultuurhistorische erfgoed te verbinden met hedendaagse vraagstukken als klimaatverandering in relatie tot waterhuishouding. De statutaire opdracht voorlopig uitgewerkt met 3 stappen. 1. De molen kan weer echt werken, dit is gerealiseerd januari 2021 2.

“Leven van de wind”, korte documentaire voor bezoekers, te zien tijdens openingsuren van museum De Warsenhoeck, première november 2021, ter gelegenheid van 50 jaar Nieuwegein

januari 2023 3. Ontwikkeling van ”De Kleine Oudegeinse Polder”, speel-en leerpolder voor de jeugd presentatie Raad van Nieuwegein, januari 2022 Dat het echt kunnen laten werken van de molen nog niet zonder slag of stoot gaat kunt u lezen in het verslag van woensdag-molenaar Heiko Prak. Ger Nagtegaal, bestuurslid en projectleider van De kleine Oudegeinse polder is het afgelopen jaar behoorlijk druk geweest om samen met een kleine projectgroep het plan verder te concretiseren. Hij heeft dit gedaan in samenwerking met het ROCMidden Nederland. Een groepje studenten heeft het plan helemaal uitgewerkt en is nu doende het plan bestekgereed te maken. Wij zijn heel enthousiast over de samenwerking met het ROC. Vooral in dit geval, is het bijna voor en door jeugd! Foto: Kimberley Orth, student ROC-Midden Nederland Regelmatig komen er schoolklassen op bezoek in de molen, maar ook het voortgezet onderwijs weet de molen te vinden en vragen regelmatig onze medewerking voor kleine opdrachten door hun leerlingen. In dit de verband is de rol van een groepje leerlingen 6 VWO Calscollege apart te vermelden. Zij hebben een spel voor de jeugdige bezoekers van De kleine Oudegeinse polder bedacht (juni 2022)!

Vrienden nieuws Fundraising Veel aandacht ging het afgelopen jaar al uit naar de fundraising en we zullen er het komend jaar nog harder aan trekken. We mochten mooie bijdragen van de Lions en Rotary ontvangen, o.a. via de Wijnactie, ruim € 2500 en ook ijssalon Lorenzo doneerde ruim €200,- Nog net in het oude jaar ontvingen we een bijdrage van € 5000,- van het Univé buurtfonds. En natuurlijk waren we heel blij met de tweede prijs van de vereniging De Hollandse molen waarmee we €5800 binnenhaalden. Mede ook dankzij onze vrienden! Afgelopen jaar heeft de Stichting Poldermolen Oudegein van de belastingdienst officieel de status van Algemeen Nut Beogende instelling (goede doelen) gekregen. Intussen voeren we overleg met de gemeente en de provincie en benaderen we diverse fondsen. Al met al hopen we eind 2023 zover te zijn dat we met de aanleg kunnen starten. De planning is om in ieder geval in de tweede helft van 2024 feitelijk te starten, maar mogelijk eerder. Leny Smit

Jelle Doosje

Voorzitter

secretaris

De Molen en de molenaars Door: Heiko Prak, de woensdag molenaar De molen is heel 2022 in bedrijf geweest. De molen is oorspronkelijk in een open polderlandschap gebouwd. Het was, zoals bij bijna alle poldermolens, daarom niet nodig een hoge molen met stelling te bouwen; een grondzeiler (waarbij de wieken net boven de grond draaien)

januari 2023 volstond om de molen van alle kanten goed op de wind te kunnen laten vangen. Omdat de - overigens in 2003 verplaatste molen - nu wordt omgeven door bomen en bebouwing, is de biotoop (windvang) verre van optimaal en ving de molen ook in 2022 vaak te weinig wind om het scheprad in werking te zetten. De molen draaide meestal ‘voor de prins’, waarbij alleen de wieken rondgingen. In 2022 heeft de bovenas (de as waaraan de wieken zijn bevestigd) van de molen ongeveer 70.000 omwentelingen gemaakt.

Maalvaardig maken van de molen Het vaak niet in werking kunnen zetten van het scheprad hangt er ook mee samen, dat het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR), er nog niet in is geslaagd het watersysteem rondom de molen te laten functioneren zoals bij het maalvaardig maken van de molen, in het najaar van 2020, was uitgedacht. Het is nog niet mogelijk met de molen water te circuleren in park Oudegein. Wel kan water worden uitgemalen op de Doorslag en maalt de molen in ‘klein circuit’ als het peil in park Oudegein door toedoen van de molen te veel zakt. In beide situaties is sprake van ongeveer 1 meter opvoerhoogte wat voor een aanzienlijke weerstand zorgt

Vrienden nieuws

januari 2023

als wordt gemalen. Omdat het niet mogelijk bleek de aansturing van het watersysteem bij de molen volledig te automatiseren heeft HDSR in 2022 een schakelpaneel in de molen aangebracht, waarmee binnen bepaalde randvoorwaarden de molenaars zelf de afsluitkleppen van het kleine circuit en van de circulatiesloot van het park kunnen bedienen. Zodra dit paneel operationeel is, daar is het wachten nog op, kan het scheprad vaak werken zonder het water een meter op te hoeven voeren en zal het daarom vaker in werking zijn dan in 2022 het geval was. Als waarschijnlijk enige molen in Nederland is de Poldermolen Nieuwegein voorzien van een verstelbare opleider. Deze bestaat uit onder het scheprad geplaatste, in hoogte verstelbare kleppen die in neergelaten toestand zorgen voor een minder optimale werking van het scheprad. Deze mogelijkheid is gecreëerd om de efficiëntie van het scheprad desgewenst te kunnen verlagen, waardoor het scheprad minder water opmaalt, maar gemakkelijker draait. Eén van de kleppen is wat te hoog afgesteld en heeft in de hoge stand de uiteinden van enkele schoepen van het scheprad licht beschadigd. Het in hoogte verstellen van de andere klep heeft alleen zin als kan worden gemalen zonder het water noemenswaardig op te voeren. Hiermee kon door het nog niet ingeregeld zijn van het watersysteem, nog geen ervaring worden opgedaan.

De wateras (de as waar het scheprad op is bevestigd) bestaat uit twee delen die met een mantelbuis aan elkaar zijn gezet. Deze constructie blijkt veel slijtage aan de lagering te veroorzaken. De eigenaar van de molen, de Stichting de Utrechtse Molens, heeft daarom in 2022 besloten de wateras te vervangen. Om budgettaire reden is dit pas eerst in 2025 mogelijk.

De gemeente Nieuwegein heeft rondom de molen een degelijk, rustiek hekwerk geplaatst. De tijdelijke dranghekken konden na anderhalf jaar gelukkig worden opgeruimd. De molenaars Begin 2022 waren Frank van der Lecq, Heiko Prak en Ton van der Heiden de vaste molenaars. In 2022 hebben we twee nieuwe molenaars kunnen verwelkomen: Hans Putker is geslaagd voor het molenaarsexamen en nu ook molenaar op onze molen. Rob Ruitenbeek heeft kort na de verplaatsing van de molen naar Park Oudegein enkele jaren op onze molen gedraaid en is daarna overgestapt op de Nieuwe Molen in Veenendaal. Rob, die net als Hans ook in Nieuwegein woont, heeft echter besloten weer terug te keren naar de Poldermolen Nieuwegein. Ton van der Heiden heeft zich om gezondheidsredenen genoodzaakt gezien zijn inzet op de molen terug te brengen, maar is nog regelmatig op woensdag aanwezig. De molen draait in principe op woensdag- en zondagmiddag en onregelmatig op vrijdag- en zaterdagmiddag. Verder zijn er regelmatig molenaars-in -opleiding (mio’s) actief op de molen. Zij worden begeleid door een molenaar bij het onder de knie krijgen van het mooie molenaarsambacht.

Vrienden nieuws

januari 2023

Bezoekers Door de ligging in het Natuurkwartier met Kinderboerderij IJsselstee als grootste publiekstrekker, mag de molen zich verheugen op veel bezoekers, vaak (groot)ouders met (klein)kinderen. In 2022 hebben we op de molen ca. 1500 bezoekers mogen verwelkomen. Daarnaast hebben de molenaars in 2022 15 x een schoolklas verwelkomd, meestal als onderdeel van een educatieproject dat de provinciale Stichting Kunst Centraal uitvoert op Nieuwegeinse basisscholen. Het jeugdige bezoek aan de molen vormt een relatief groot veiligheidsrisico, met name door de kans dat ze getroffen worden door een draaiende wiek als ze de afzetting van het deel van het molenerf waar de wieken langskomen, niet respecteren. Om de kans hierop te verkleinen zijn in 2022 de rood-witte veiligheidskettingen vervangen door tennisnetten.

Wat gebeurde er in 2022 rond het project de Kleine Oudegeinse speel- en leerpolder? Door: Ger Nagtegaal, projectleider In 2022 is de projectgroep 3 keer bij elkaar geweest. In deze vergaderingen is de voorgang van het project besproken aan de hand van tekeningen en bevindingen van o.a. de studenten van het ROC midden Nederland. Op basis van hun onderzoek is de volgende plattegrond van de speelpolder ontstaan, en wat detaillering van de sluisdeurtjes. In mei van dit jaar deed zich de mogelijkheid voor om deel te nemen aan de nationale molenprijs met dit project. En eind juni kregen we te horen dat wij tot de 4 genomineerden behoorden voor de nationale molen prijs. In de periode van dat moment tot de daadwerkelijke start van de actie op 7 september, is er veel inspanning verricht zoals de opzet voor een folder en de banners en de teksten voor de advertentie en persberichten.

Vrienden nieuws En op 7 September was het dan zover de start van de stemming met gelukkig veel aandacht van de media en het uitbrengen van de eerste stem door de wethouder van Nieuwegein. De bedoeling van de campagne is om zoveel mogelijk stemmen te verzamelen waarbij het project met de meeste stemmen de hoofdprijs kan winnen van € 75.000,-Er is er veel inzet geweest van vrijwilligers en de molenaars van de molen Oudegein. Er is veel in wijken geflyerd en er zijn stemmen verzameld bij veel scholen en bij tramhaltes in Nieuwegein. Ook heeft onze secretaris meegedaan aan een sponsorloop waarbij ook veel stemmen zijn verzameld. Ook is er veel aandacht voor onze actie geweest door de gemeente die zowel op facebook als op hun site aandacht voor ons project hebben gevraagd. is. Uiteindelijk resulteerde deze campagne helaas niet de hoofdprijs maar mochten we ons tefreden stellen met een wqel verdiende 2e prijs. Het bedrag wat we hiervoor hebben gekregen bedraagt € 5856,- Het verschil met de nummer 1 bedroeg bijna 10.000 stemmen, daar konden we niet tegenop. Ook is er in deze periode een begin gemaakt met het aanvragen van het vergunningen traject. Dit is gestart begin oktober ’22 met de aanvraag bij de de gemeente van de vergunning in het voortraject waarbij met de

januari 2023 gemeente wordt bekeken of er voldoende informatie is om het definitieve vergunningtraject in te gaan. We verwachten dit in februari 2023 te kunnen doen. Hieronder een fotocollage weergegeven van de campagne die is gevoerd

Vrienden nieuws

januari 2023

Vrienden nieuws Sponsoren “de Kleine Oudegeinse Polder”

januari 2023