Bijlage 4f - Archeologisch bureauonderzoek en IVO-O
Tekst van het document
Er w ordt verwacht dat grondsporen (zoals poelen, waterputten, diep ingegraven paalkuilen) nog goed bewaard zijn. Alleen ter plekke van grootschalige en diepe verstoringen wordt verwacht dat ze verstoord zijn Onder droge omstandigheden is de conservering van o rganisch materiaal slecht. Veelal is alleen keramie k en steen bewaard gebleven. In natte omstandigheden kun nen organische restanten bewaard zijn gebleven. Samenvatting Jager verzamelaars Complextype: kampementen. Omvang: Onbekend, dit is afhankelijk van het type v indplaats. Deze kan variëren tussen minder dan tien en enkele tientallen vierkante meters. 31 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Diepteligging: Op grond van de bodemkaart (bodemtyp e) kunnen archeologische waarden onder de teelaarde worden aangetroffen Uiterlijke kenmerken: Vindplaatsen uit deze periode kenmerken zich voornamelijk door een strooiing van vuursteen. Het is echter niet uitgesloten dat ook grondsporen (bijv. vuur) kunnen worden aangetroffen. Mogelijke verstoringen: Bij de veldpodzolgronden ka n omwille van ontginning een deel van de B-horizont zich bevinden in de bouwvoor. Dit betekent dat de artefa cten, de voornaamste informatiebron, verspreid zijn en in de bouwvoor opgenomen. Verwachting plangebied: Er geldt een lage specifieke verwachting voor jager-verzamelaars.
Landbouwers Complextype: nederzettingsresten van landbouwers en /of off-site sporen gerelateerd aan bewoning dan wel landbouwactiviteiten; grafvelden onbekend maar niet geheel uitgesloten. Omvang: Onbekend. De omvang kan sterk variëren. Diepteligging: Op grond van de bodemkaart (bodemtyp e) kunnen archeologische waarden onder de teelaarde of een dun cultuurdek worden aangetroffen. Uiterlijke kenmerken: vindplaatsen (huisplaatsen) u it deze perioden kenmerken zich door een spreiding van aardewerkresten en het voorkomen van grondsporen (p aalsporen, afvalkuilen, greppels). Mogelijke verstoringen: verstoringen naar verwachti ng beperkt gebleven tot de bouwvoor. Omdat de informatiewaarde van vindplaatsen van landbouwers m inder afhankelijk is van erosie, wordt verwacht dat grondsporen (zoals poelen, waterputten, diep ingegraven paalkuilen) nog goed bewaard zijn. Verwachting plangebied: Er is een middelhoge verwachting voor vindplaatsen uit het Midden Neolithicum en de periode Midden Bronstijd t/m Volle Middeleeuwen; er geldt een lage verwachti ng op het voorkomen van vindplaatsen uit het Laat Neolithicum en Vroege Bronstijd. Voor de periode L ate Middeleeuwen t/m Nieuwe Tijd worden alleen off-site sporen verwacht.
32 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 3 Veldonderzoek 3.1 Algemeen Het doel van inventariserend veldonderzoek (IVO) is het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting, zoals geformuleerd in h et bureauonderzoek. Het IVO-O verkennende fase best ond uit een verkennend booronderzoek met als doel inzicht te krijgen in de vormeenheden van het landschap die van invloed zijn op de locatiekeuze in het verleden. Do el daarbij is het uitsluiten van kansarme zones en het selecteren van kansrijke zones voor de volgende vormen van onderzoek. Het uitgevoerde booronderzoek is niet geschikt voor het opsporen van archeologische vindplaatsen. Het veldonderzoek is uitgevoerd op 22 februari 2023. Er zijn in totaal negen boringen verspreid over het terrein uitgevoerd met een Edelmanboor met een diameter van 7 cm waarbij geboord is tot een maximale diepte v an 1,5 m -Mv (Afbeelding 12). De boringen zijn tijdens het veldwerk lithologisch digitaal beschreven in h et boorbeschrijvingssysteem van Terraindex en middels GPS ingemeten. Afbeelding 12: Boorpuntenkaart. Het boorresidu is globaal geïnspecteerd op de aanwe zigheid van archeologische indicatoren. De boordich theid en boordiameter zijn echter ontoereikend om een archeologische vindplaats op te sporen.
22 Er konden vanwege 22 Booronderzoek is een geschikte prospectietechniek voor het opsporen van sites die zich kenmerken door een archeologische laag of een vondststrooiing met een voldoende hoge dichtheid. Indien een op te sporen site zich kenmerkt door een lage vondstdichtheid (< 40 vondsten/m²) is booronderzoek minder geschikt. Sites met een lage vondstdichtheid en een grondsporenniveau, zoals grafvelden, zijn het efficiëntst op te sporen aan de hand van de
de hoge grondwaterstand en de beperkte infiltratie van het regenwater op het terrein geen proefputten gezet worden. 3.2 Resultaten 3.2.1 Bodem Beschrijving Het bodemprofiel in het plangebied kan globaal als volgt worden beschreven: | een 20-30 cm dikke A-horizont (bouwvoor), die gekenmerkt werd door zeer humeus, donker grijsbruin, zwak siltig zand met plaatselijk veel wortels en puinpartikels. | in de boringen B6, B8 en B9 was onder deze A-horizont nog een 10 tot 15 cm dikke BC-horizont aanwezig. Deze bruinbeige horizont gevormd in zwak siltig zand bestond was zwak roestig. Het betrof hier een BC-horizont (31,21 m +NAP). | In de overige boringen bevindt zich onder de A-horizont direct het lichtgeelgrijze tot lichtgrijze moedermateriaal (C-horizont). Hoewel plaatselijk (B8) het moedermateriaal nog bovenin uit een matig siltig zandpakket bestond, was deze over het algemeen sterk siltig. In de boringen 8 en 9 werd deze horizont op een diepte van respectievelijk 0,75 en 0,9 m – mv gekenmerkt door veel ijzervlekken en/of concreties. Deze laag wordt hier niet als een klassieke Bs-horizont geïnterpreteerd maar een gevolg van oxidatie-reductieverschijnselen. Het zuidwestelijke deel van het plangebied blijkt opgehoogd met een heterogeen, zwak siltig zandpakket (boringen 1, 2, en 5). 23 De dikte van het ophoogpakket varieert tussen de 20 en 50 cm dikte.
Onder de ophoging is de oude bouwvoor nog herkenbaar. Onder de begraven A-horizont bevindt zich direct het moedermateriaal (C-horizont). Interpretatie van de boringen In het plangebied komen van nature veldpodzolgronden voor. Een intacte podzol met E- en B-horizont is echter niet meer waargenomen. Over het algemeen blijkt het natuurlijke podzolprofiel onthoofd tot in de C-horizont (AC-profiel). Slechts plaatselijk blijkt nog een restant van de BC-horizont bewaard gebleven. De C-horizont is over het algemeen sterk siltig. Dit duidt mogelijk op de aanwezigheid van fluvioperiglaciale afzettingen of Oud Dekzand. De lemigere ondergrond bemoeilijkte waarschijnlijk tijdens natte perioden de waterafvoer (stuwwater) waardoor de lichtgeelgrijze tot lichtgrijze C-horizont gekenmerkt wordt door oxidatie- en reductieverschijnselen. Dit werd ook bevestigd tijdens het veldonderzoek. De | bodem was dusdanig waterverzadigd dat op enkele plekken het water niet meer de bodem kon intrekken. Uit combinatie van de gedocumenteerde profielen en de hoogtes lijkt het natuurlijke maaiveld kan gesteld worden dat het natuurlijk reliëf in het plangebied daalt richting het zuidwesten (ca. 31,7 m NAP tot 30.78 m NAP). Het zuidwestelijk perceel van het plangebied blijkt dan ook lichtjes opgehoogd.
Mogelijk komt dit perceel overeen met het deel van het plangebied dat pas op het einde van de 19e eeuw in ontginning is genomen. Het hogere noordoostelijke deel van het plangebied blijkt al in de nieuwe tijd ontgonnen. Mogelijk was het reliëf van nature nog iets meer geprononceerd. Opvallend is dat in het hogere, noordelijke deel van het plangebied de bouwvoor relatief dun is (ca. 20 cm) hoewel volgens de gedetailleerde bodemkaart in dit proefsleuvenonderzoek (met een graafmachine). Proefsleuven zijn bij lage vondstdichtheden en een grondsporenniveau effectiever in het opsporen van sites dan booronderzoek. Sites met een lage vondstdichtheid, maar zonder een grondsporenniveau kunnen het best opgespoord worden door het (handmatig) graven van testputten. 23 Dat deze delen waren opgehoogd met zand (voor paarden) werd bevestigd door de terreineigenaar. AA230189.R01v0.2.ARG598 | 33 van 41 34 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 noordelijke deel een matig dik (ca. 40 cm)cultuurdek zou voorkomen. Een zeer lichte egalisatie kan derhalve niet volledig uitgesloten worden 3.2.2 Archeologie Hoewel het onderzoek niet geschikt was voor het ops poren van archeologische vindplaatsen is het opgebo orde residu zeer globaal geïnspecteerd op het voorkomen van archeologische indicatoren. Deze zijn tijdens h et booronderzoek echter niet aangetroffen.
3.2.3 Besluit De gegevens van het veldonderzoek komen in grote ma te overeen met de verwachtingen op basis van het bureauonderzoek. Uit combinatie van de gedocumentee rde profielen en de maaiveldhoogtes kan gesteld worden dat het natuurlijk reliëf in het plangebied daalt richting het zuidwesten (ca. 31,7 m NAP tot 30,78 m NAP). Het zuidwestelijk perceel van het plangebied blijkt dan ook lichtjes opgehoogd. Opvallend is dat in he t hogere, noordelijke deel van het plangebied de bouwvoor rel atief dun is (ca. 20 cm) hoewel volgens de gedetail leerde bodemkaart in dit noordelijke deel een matig dik (ca. 40 cm) cultuurdek zou voorkomen. Een zeer lichte egalisatie kan derhalve niet volledig uitgesloten worden. Dat een eventuele egalisatie zeer licht is, wordt bewe zen door het plaatselijk voorkomen van een BC-horizont. In het plangebied komen van nature veldpodzolgronde n voor. Over het algemeen blijkt het natuurlijke podzolprofiel onthoofd tot in de C-horizont (AC-pro fiel). Slechts plaatselijk blijkt nog een restant van de BC- horizont bewaard gebleven. Hoewel het plangebied ee n lage verwachting heeft voor vindplaatsen van jage r- verzamelaars zouden eventuele vindplaatsen door het onthoofde natuurlijke profiel ook een lage informatiewaarde hebben. De informatiewaarde van vi ndplaatsen van jager-verzamelaars is immers sterk afhankelijk van de intactheid van het bodemprofiel.
Het plangebied heeft op basis van het bureauonderzo ek een middelhoge verwachting voor vindplaatsen van landbouwers voor de perioden Midden Neolithicum en Bronstijd t/m Volle Middeleeuwen. Voor de periode Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd worden uitsluitend off-site sporen verwacht. Aangezien vindplaatsen van landbouwers minder erosiegevoelig zijn, kunnen onda nks de onthoofde profielen nog steeds dieper gegrav en grondsporen aanwezig zijn. De gespecifieerde archeologische verwachting zoals geschetst tijdens het bureauonderzoek blijft dan oo k grotendeels gehandhaafd. Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat grote nederzettingen niet direct verwacht worden. Door de lemige ondergrond lijkt het plangebied van nature tijdens natte perioden last te hebben gehad van wateroverlast (stuwwater). Geïsoleerde erven kunnen echter niet uitgesloten worden. 35 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 4 Conclusies en aanbevelingen 4.1 Conclusies De conclusies worden gegeven in de vorm van de antwoorden op de onderzoeksvragen. 1. Wat is bekend over de geo(morfo)logische en bodemku ndige opbouw van het plangebied? Het plangebied behoort tot het Zuid-Nederlands dekz andlandschap. Volgens de geomorfologische kaart va n Nederland bevindt het plangebied zich op dekzandwel vingen (L51). Ten westen van het plangebied komt ee n dekzandrug voor (B53).
Volgens de bodemkaart zijn in het plangebied veldpodzolgronden aanwezig en ten westen ervan hoge zwarte enkeerdgronden. In deze veldpodzolgronden kan omwille van ontginning een deel van de B-horizont zich bevinden in de bouwvoor. Volgens een meer gedetailleerde bodemkaart komt in het zuidelijke deel van het plangebied dan ook een zogenaamde roestarme A/C-grond voor met een dunne h umeuze A1-horizont. Dit betekent dat bepaalde archeologische contexten, vondsten van jager-verzamelaars, alsook ondiep bewaarde sporen al verstoord zullen zijn. In het noordelijk deel van het plangebied is een dikke humushoudende bovenlaag aanwezig van ca. 40 cm dikte. Hier bevindt zich een sterk lemige ijzerpodzolgrond (X). 2. Wat was het historisch landgebruik van het plangebi ed, wat is het huidig landgebruik en wat is de verwachte invloed daarvan op de (bodem)gaafheid en mogelijk aanwezige archeologische waarden? Uit de historische ontwikkeling van het plangebied kan geconcludeerd worden dat het plangebied tot ein d 19 e eeuw lag op de overgang van de cultuurgronden en de woeste gronden. Het zuidelijke deel behoorde tot e en uitgestrekt heidegebied, het noordelijke deel was i n gebruik als landbouwgrond. Vermoedelijk betreft h et akkerperceel een relatief late ontginning in de nieuwe tijd (zogenaamde kampontginning).
Pas op het ei nde van de 19 e eeuw is het volledige plangebied in cultuur gebrac ht. De diverse fasen van ontginningen kunnen ook op basis van het bodemkundig luik afgeleid worden. Hoewel in het begin van de 19 e eeuw direct ten zuidoosten bebouwing aanwezig was, lijkt het plangebied nooit bebouwd. Ondergrondse bouwhistorische gegevens word en daarom niet verwacht. Daarnaast zijn er in het plangebied ook geen kabels en leidingen aanwezig. D e enige mogelijke verstoring waaraan het plangebied onderhevig is geweest, is deze van de ontginningen in de nieuwe tijd en de 2 e helft van de 19 e eeuw. 3. Welke gegevens met betrekking tot archeologische waarden zijn over het plangebied bekend? Het plangebied maakt geen deel uit van een AMK terrein. Ook zijn er geen archeologische vondstlocaties bekend. In de omgeving van het plangebied zijn met name vin dplaatsen uit de Steentijd bekend. Deze vindplaatse n bevinden zich vooral in de nabijheid van voormalige vennen ten zuiden en oosten van het plangebied. Tw ee vondstlocaties, waarvan één vindplaats uit het Pale olithicum en één uit het Neolithicum, bevinden zich binnen een straal van ca. 500 m van het plangebied. De his torische kern van (Nederweert-) Eind is aangeduid a ls AMK- terrein. In het plangebied is nog geen archeologisch onderzo ek uitgevoerd. In de omgeving van het plangebied zi jn in totaal 17 onderzoeken uitgevoerd.
Met name op de we stelijk gelegen onderzoekslocaties, waar zich de ho ge enkeergronden bevinden, werd een vervolgonderzoek geadviseerd 4. Wat is de gespecificeerde archeologische verwachting van het plangebied? 36 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Op basis van het bureauonderzoek geldt een lage spe cifieke verwachting voor jager-verzamelaars. Het plangebied heeft een middelhoge verwachting voor vi ndplaatsen van landbouwers voor de perioden Midden Neolithicum en Bronstijd t/m Volle Middeleeuwen. Voor de periode Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd worden uitsluitend off-site sporen verwacht. 5. Komt het middels het IVO-O vastgestelde bodemtype o vereen met hetgeen op basis van het bureauonderzoek werd verwacht? Het middels het IVO-O vastgestelde bodemtype komt d eels overeen met wat in het bureauonderzoek werd verwacht. In het plangebied komen van nature veldpodzolgronden voor. Over het algemeen blijkt het natuurlijke podzolprofiel onthoofd tot in de C-horizont (AC-pro fiel). Slechts plaatselijk blijkt nog een restant van de BC- horizont bewaard gebleven. Het moedermateriaal is over het algemeen sterk silt ig. In de boringen 8 en 9 werd deze horizont op een diepte van respectievelijk 0,75 en 0,9 m – mv gekenmerkt door veel ijzervlekken en/of concreties. Deze laag wordt hier niet als een klassieke Bs-horizont geïnterpreteerd maar een gevolg van oxidatie-reductieverschijnselen. 6.
Indien er in (delen van) het plangebied sprake is van een intacte bodemopbouw vanaf welke diepte t.o.v. het maaiveld kunnen archeologische waarden dan word en verwacht? Is er sprake van meerdere archeologische lagen die potentieel archeologische waarden kunnen bevatten? Zo ja, op welke diepte t.o.v. maaiveld bevinden deze zich? Uit combinatie van de gedocumenteerde profielen en de maaiveldhoogtes kan gesteld worden dat het natuurlijk reliëf in het plangebied daalt richting het zuidwesten (ca. 31,7 m NAP tot 30.78 m NAP). Het zuidwestelijk perceel van het plangebied blijkt dan ook lichtjes opgehoog d. Opvallend is dat in het hogere, noordelijke deel van het plangebied de bouwvoor relatief dun is (ca. 20 cm) hoewel volgens de gedetailleerde bodemkaart in dit noordelijke deel een matig dik (ca. 40 cm) cultuurdek zou voorkomen. Een zeer lichte egalisatie kan derhalve niet volledig uitgesloten worden. Dat een eventuele ega lisatie zeer licht is, wordt bewezen door het plaat selijk voorkomen van een BC-horizont. In het plangebied wordt slechts één archeologisch l eesbaar niveau verwacht. Dit niveau bevindt zich in de top van de BC- horizont (ca. 31,16 m +NAP) – en waar de ze ontbreekt – in de top van de C-horizont (ca. 30, 91 m +NAP). 7. Indien er in (delen van) het plangebied sprake is v an een verstoorde bodemopbouw tot welke diepte t.o.v.
maaiveld is deze verstoord en wat zegt dit o ver de gaafheid van eventueel aanwezige archeologische waarden? Er is in het plangebied geen diepgaande verstoorde bodemopbouw waargenomen. Hoewel het plangebied een lage verwachting heeft voor vindplaatsen van jager- verzamelaars zouden eventuele vindplaatsen door het onthoofde natuurlijke profiel ook een lage informat iewaarde hebben. De informatiewaarde van vindplaats en van jager-verzamelaars is immers sterk afhankelijk van de intactheid van het bodemprofiel. Aangezien vindplaatsen van landbouwers minder erosi egevoelig zijn, kunnen ondanks de (licht) onthoofde profielen nog steeds dieper gegraven grondsporen aanwezig zijn. 8. Kan de gespecificeerde verwachting zoals geformulee rd in het archeologisch bureauonderzoek aan de hand van de resultaten van het IVO-O verkennende fase door middel van boringen worden gehandhaafd of dient deze (in delen van het plangebied) worden bijgesteld? Zo ja waaruit bestaat de bijstelling en waarom? 37 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 De gespecifieerde archeologische verwachting zoals geschetst tijdens het bureauonderzoek blijft groten deels gehandhaafd. Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat grote nederzettingen niet direct verwacht worde n. Door de lemige ondergrond lijkt het plangebied van nature tijdens natte perioden last te hebben gehad van wateroverlast (stuwwater).
Geïsoleerde erven kunnen echter niet uitgesloten worden. 9. Wat is de invloed van de toekomstige inrichting op eventueel aanwezige archeologische waarden? Het gebied zal verkaveld gaan worden. Vervolgens za l men hier – net zoals bij fase 1 – huizen gaan bou wen. De funderingen en overige bodemingrepen die dieper rei ken dan ca. 20 cm – mv tot plaatselijk 50 cm -mv ku nnen het archeologisch niveau en bijgevolg eventuele archeologische waarden verstoren. 10. Is in het plangebied archeologisch vervolgonderzoek noodzakelijk en zo ja welke onderzoeksmethode wordt aanbevolen? Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in het plangebied archeologische resten bedreigd kunnen worden door de voorgenomen bodemingrepen. Daarom wo rdt geadviseerd om de plannen zodanig aan te passen dat verstoringen hier worden voorkomen. Indien planaanpassing niet mogelijk is, wordt geadviseerd de gespecificeerde verwachting te toetsen in de vorm van een karterende fase van een inventariserend vel donderzoek. Gezien de prospectiekenmerken is een onderzoek met behulp van proefsleuven de geëigende methode voor vervolgonderzoek. 4.2 Aanbevelingen Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in het plangebied archeologische resten bedreigd kunnen worden door de voorgenomen bodemingrepen.
Indien het niet mogelijk is de plannen aan te passen, wordt een archeologisch vervolgonderzoek door middel van een proefsleuven (IVO-P) aanbevolen. Dit onderzoek heef t als doel te achterhalen of zich in het plangebied behoudenswaardige archeologische waarden bevinden. Ten behoeve van het uitvoeren van het IVO-P dient een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld dat ter goedkeuring dient worden voorgelegd aan het bevoegd gezag. Deze aanbevelingen vormen een advies dat getoetst d ient te worden door de bevoegde overheid (gemeente Nederweert). Deze zal een besluit nemen over wat ev entuele vervolgstappen dienen te zijn ten aanzien v an eventueel aanwezige archeologische waarden binnen het plangebied. Te alle tijden geldt dat, mochten tijdens de voorgenomen graafwerkzaamheden alsnog archeologische waarden worden aangetroffen, hiervan een melding dient te worden gemaakt conform artikel 5.10 van de erfgoedwe t.24 24 Degene die anders dan bij het verrichten van opgravingen een vondst doet waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een archeologische vondst betreft, meldt dit zo spoedig mogelijk bij Onze Minister. 2.
De gerechtigde tot een archeologische vondst als bedoeld in het eerste lid, is gehouden de vondst gedurende zes maanden, te rekenen van de dag van de in het eerste lid bedoelde melding, ter beschikking te houden of te stellen voor wetenschappelijk onderzoek. Opmerking auteur: met monument wordt bedoeld: 1. ve rvaardigde zaken welke van algemeen belang zijn weg ens hun schoonheid, hun betekenis voor de wetenschap of hun cultuurhistorische waarde; 2. Terreinen welke van algemeen belang zijn wegens daar aanwezige zaken als bedoeld onder 1.Melding kan plaats vinden bij de gemeente (niet bij de minister). Literatuurlijst en gebruikte bronnen Literatuurlijst Auwerda, F./ P. Grimm, 2008: Verliesregister 1939-1945, Alle militaire vliegtuigverliezen in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog, Den Haag. Berendsen, H.J.A. 2004. De vorming van het land. Inleiding in de geologie en de geomorfologie. Koninklijke Van Gorcum, Assen. Berendsen, H.J.A. 2005. Fysisch-geografisch onderzoek. Thema’s en methoden. Koninklijke Van Gorcum, Assen. Berendsen, H.J.A. 2005. Landschappelijk Nederland. De fysisch-geografische regio’s. Koninklijke Van Gorcum, Assen. Berendsen, H.J.A., 2008: De vorming van het land. Inleiding in de geologie en Geomorfologie, Assen. Blankenstein, van, E., 2006: Defensie- en oorlogsschade in kaart gebracht (1939 – 1945), Zeist. Gaauw, P. van der, 2008.
Provinciale archeologische aandachtsgebieden. Archeologisch selectiedocument. Maastricht: Cluster Erfgoed, Afdeling Cultuur, Welzijn en Zorg. Koomen, A.J.M. & G.J. Maas, 2004: Geomorfologische kaart van Nederland (GKN). Achtergronddocument bij het landsdekkende digitale bestand. Alterra-rapport 1039, Wageningen. Kortlang, | F.P.2010. | Nota | Archeologiebeleid | gemeenten | Weert | en | Nederweert. | ArchAeO | Rapport | 0915. Eindhoven. CCvD, 2018. Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie Landbodems versie 4.1, 2018. Vastgesteld door het Centraal College van Deskundigen (CCvD) Archeologie, ondergebracht bij de SIKB te Gouda. Louwe Kooijmans, L., P.W. van den Broeke, H. Fokkens & A. van Gijn (red.), 2005. Nederland in de Prehistorie. Uitgeverij Bert Bakker, Amsterdam. Mulder, E.F.J. e.a. (red.), 2003. De ondergrond van Nederland. Wolters-Noordhoff, Groningen Renes, J., 1999. Landschappen van Maas en Peel. Een toegepast historisch-geografisch onderzoek in het streekplangebied Noord- en Midden-Limburg. Maaslandse monografieën, Maastricht. Rensink, E., H.J.T. Smeets, M. Kosian, H. Feiken en B.I. Smit, 2016: Archeologische Landschappenkaart van Nederland, versie 2.6, Amersfoort. STIBOKA, | 1972. | Bodemkaart | van | Nederland, | schaal | 1:50.000. | Toelichting | bij | de | kaartbladen | 57 | Oost Valkenswaard en 58 West Roermond. Stichting voor Bodemkartering, Wageningen.
AA230189.R01v0.2.ARG598 | 38 van 41 39 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Tranchot en v. Müffling, 1806. Topografische Aufnahme rheinischer Gebiete durch fr anzösische Ingenieurgeographen unter Oberst Tranchot und durch preussische Offiziere unter Generalmajor Frhr. v. Müffling1816-1820 mit Ergänzungsblättern 1826-1828. Reproduktion und druck: Landesvermessungsamt Nordrhein-Westfalen, 1967. Aus dem Originalmassstab 1:20.000 in den Massstab 1:25.000 reduziert. Gebruikte bronnen http://zoekencultureelerfgoed.nl www.atlasleefomgeving.nl www.topotijdreis.nl www.arcgis.com https://portal.prvlimburg.nl/viewer/app/default http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl http://www.ruimtelijkeplannen.nl https://easy.dans.knaw.nl http://www.sikb.nl http://www.pdok.nl www.ikme.nl 40 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Verklarende woordenlijst en gebruikte afkortingen Verklarende woordenlijst ARCHIS geautomatiseerd Archeologisch Informatiesys teem voor Nederland. Dit bestaat uit een databank waarin allerlei gegevens over archeologische vindplaatsen en terreinen in Nederland zijn opgeslagen, daterend van de prehistorie tot de Nieuwe tijd. AMK digitaal bestand van alle bekende behoudenswaa rdige archeologische terreinen in Nederland dat door de RCE in samenwerking met de desbetreffen de provincie is opgesteld. Op de kaart staan terreinen met archeologische status aangegeve n.
De kaart baseert zich op gegevens uit ARCHIS. Statustoekenning vindt plaats nadat het terrein is getoetst aan een aantal door de RCE gehanteerde criteria (kwaliteit, zeldzaamheid en co ntextwaarde). Sinds 2014 is dit een statische kaart die niet meer wordt bijgewerkt. Archeologische Indicator Indicatief archeologisch materiaal dat bi j (boor)onderzoek een aanwijzing kan zijn voor de aanwezigheid, ter plaatse of in de nabijheid, van een archeologische vindplaats. Bodemhorizonten: Aa-horizont horizont met door de mens opgebracht ma teriaal, zoals het plaggendek van enkeerdgronden. AC-horizont geleidelijke overgang van een A- naar e en C-horizont. AB-horizont geleidelijke overgang van een A- naar e en B-horizont. Ab-horizont begraven A-horizont. Ah-horizont minerale of moerige, donker gekleurde h orizont, ontstaan aan of nabij het oppervlak, waarin de organische stof geheel of gedeeltelijk is omgezet (humushoudende bovengrond). Ap-horizont bouwvoor, de A-horizont die door de men s is bewerkt (geploegd). B-horizont laag waar door inspoeling bestanddelen z ijn terechtgekomen, zoals humus, ijzer of lutum (inspoelingshorizont) of die biologisch is omgewe rkt (gehomogeniseerd). C-horizont minerale of moerige horizont, die niet t ot weinig door bodemvorming is veranderd (uitgangs- of moedermateriaal).
E-horizont minerale, licht gekleurde horizont die d oor uitspoeling verarmd is aan kleimineralen, humus of ijzer- en aluminiumverbindingen of aan alle vier (uitspoelingshorizont). *g-horizont horizont met gleyverschijnselen: roestv lekken of -concreties, eventueel met mangaanconcreties, en grijze, gereduceerde, vlekken. O-horizont laag met onverteerbare en weinig vertee rde plantenresten opgehoopt in een aeroob milieu op het minerale deel van de bodem (strooisellaag) . *r-horizont een minerale of moerige, niet-geaëreer de horizont, bij mineraal materiaal meestal donkergrijs of donker blauwgrijs van kleur (‘gere duceerde’ ondergrond); bij moerig materiaal meestal donkerbruin. 41 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Dekzand sediment dat onder koude, periglaciale, o mstandigheden door de wind is afgezet. Het bestaat vooral uit korrels met een grootte van ci rca 105 tot 210 μm. Een pakket dekzand kan ook lagen fijner zand en zandige leem bestaan. Enkeerdgrond dik pakket met donkere, min of meer ru lle grond, met organische en anorganische bestanddelen ontwikkeld op een zandgrond door de mens. Esdek oud opgehoogd pakket op bouwland, ontstaan do or bemesting met plaggen of met zand vermengde potstalmest. In geval van een es is de op gebrachte laag ten minste 50 cm dik. De term ‘es’ is een gangbare aanduiding voor op deze w ijze bemeste akkers in Noord- en Oost- Nederland.
In Midden-Nederland wordt gesproken van ‘enk’ of ‘eng’. Holoceen geologisch tijdvak binnen het Kwartair, va n ongeveer 11.700 jaar geleden tot nu, met daarin onder andere het Mesolithicum, het Neolithicum, de Bronstijd, de IJzertijd, de Romeinse tijd en de Nieuwe tijd klei sediment dat rijk is aan lutum, onderscheiden worden siltige klei en zandige klei Löss Eolische (wind) afzetting van zeer fijnkorreli g materiaal waarvan het overgrote deel van de korrels (60-85%) kleiner is dan 63 μm. Periglaciaal koude omstandigheden in de zone buiten gletsjers of vergletsjerde gebieden. Periglaciale verschijnselen zijn vervormingen van grondlagen doo r die koude omstandigheden. Pleistoceen geologisch tijdvak binnen het Kwartair, van ongeveer 2,6 miljoen jaar geleden tot 11.700 j aar geleden, met daarin onder andere de eerste mensenso orten en het Paleolithicum (oude steentijd). Potstal uitgediepte veestal. Potstalmest potstalmest of aardmest werd bereid in een zogenaamde potstal en bestond uit stalmest, huisafval, bos- en heidestrooisel en meestal zand uit sloten of uit humusarme ondergrond van het bouwland zelf en ook werden in plaats van zand heideplaggen gebruikt. Prehistorie dat deel van de geschiedenis waarvan ge en geschreven bronnen bewaard zijn gebleven. Silt korrels met een grootte tussen die van zand e n lutum, namelijk met een grootte van 2 tot 63 μm.
Site een plaats waar in het verleden menselijke ac tiviteiten hebben plaatsgevonden. situ (in situ) nog in de oorspronkelijk positie op de oorspronkelijke plaats. Veen pakket met niet vergane plantenresten, ontsta an door zuurstofloze omstandigheden onder natte omstandigheden. Vindplaats ruimtelijk begrensd gebied waarbinnen zi ch archeologische informatie bevindt (monument, type monument, aard archeologische waarde, archeologische indicatie). Vondst Alle soorten mobilia : roerende of roerend geraakte onderdelen van onroe rende goederen afkomstig van archeologisch veldwerk of uit bestaan de collecties. Weichselien geologische periode, namelijk van de la atste ijstijd, waarin het landijs Nederland niet bereikte, van circa 115.000 en 11.700 jaar geleden. Zand korrels met een grootte van 63 μm tot 2 mm, zand als sediment bezien bestaat vooral uit korrels met die grootte. Zaakidentificatie- nummer (=ARCHIS-nummer). Het landelijk registratien ummer ten behoeve van archeologisch onderzoek, uitgegeven door het Centraal Informaties ysteem. Dit nummer dient op alle vondsten en documentatiemateriaal vermeld te worden. Gebruikte afkortingen AMK Archeologische Monumentenkaart 42 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 ARCHIS ARCHeologisch Informatie Systeem Archis 3 voor Chr. (jaren) voor Christus na Chr.
(jaren) na Christus GHG gemiddelde hoogste grondwaterstand GLG gemiddelde laagste grondwaterstand Gwt grondwatertrap KNA Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie mv maaiveld -mv onder maaiveld RCE Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed RGD Rijks Geologische Dienst (tegenwoordig onderde el van TNO-NITG Bodem) StiBoKa Stichting voor Bodemkartering AA230189.R01v0.2.ARG598 Bijlagen AA230189.R01v0.2.ARG598 Bijlage 1 Boorprofielen opdrachtnummer | :AA230189 projectomschrijving :Nederweert Eind, Tiskeswey Boring: | B1 | Boring: | B2 Maaiveldhoogte : | 31.24 | m+NAP | Maaiveldhoogte : | 31.28 | m+NAP Datum : | 22-2-2024 | Datum : | 22-2-2024 Coördinaten X - Y : | 182667,64 | - 365300,59 | Coördinaten X - Y : | 182697,10 | - 365307,60 31.24 | gras | 31.28 | gras 0.00 | 0.00 Zand uiterst fijn, matig siltig, | Zand uiterst fijn, sterk siltig, grijs, donkergrijs, Edelmanboor, | Edelmanboor, opgebrachte grond opgebrachte grond 31.04 A-HORIZONT Zand uiterst fijn, matig siltig, matig humeus, matig wortelhoudend, weinig baksteen, donker grijsbruin, Edelmanboor, bouwvoor 0.50 | 30.74 | 0.50 | 30.78 C-HORIZONT | A-HORIZONT Zand uiterst fijn, sterk siltig, | Zand uiterst fijn, matig siltig, sterk lichtgrijs, Edelmanboor, bouwvoor | humeus, matig wortelhoudend, weinig puin, donker grijsbruin, 30.53 | Edelmanboor, bouwvoor C-HORIZONT Zand uiterst fijn, sterk siltig, lichtgrijs, Edelmanboor 1.00 |
30.24 | 1.00 | 30.28 Boring: | B3 | Boring: | B4 Maaiveldhoogte : | 31.26 | m+NAP | Maaiveldhoogte : | 31.31 | m+NAP Datum : | 22-2-2024 | Datum : | 22-2-2024 Coördinaten X - Y : | 182732,46 | - 365314,72 | Coördinaten X - Y : | 182710,22 | - 365334,63 31.26 | gras | 31.31 | gras 0.00 | A-HORIZONT | 0.00 | A-HORIZONT Zand uiterst fijn, sterk siltig, sterk | Zand uiterst fijn, matig siltig, sterk humeus, donker grijsbruin, | humeus, matig wortelhoudend, Edelmanboor, bouwvoor | weinig baksteen, donker grijsbruin, Edelmanboor 30.96 | 31.01 C-HORIZONT | C-HORIZONT Zand uiterst fijn, sterk siltig, | Zand uiterst fijn, sterk siltig, lichtgrijs, Edelmanboor | lichtgrijs, Edelmanboor, Boring 0.50 | 0.50 | gestaakt ivm grondwater 1.00 | 30.26 | 1.00 | 30.31 pagina | 1 / 3 verticale schaal | 1: 20 opdrachtnummer | :AA230189 projectomschrijving :Nederweert Eind, Tiskeswey Boring: | B5 | Boring: | B6 Maaiveldhoogte : | 31.31 | m+NAP | Maaiveldhoogte : | 31.41 | m+NAP Datum : | 22-2-2024 | Datum : | 22-2-2024 Coördinaten X - Y : | 182677,52 | - 365336,12 | Coördinaten X - Y : | 182724,56 | - 365366,90 31.31 | gras | 31.41 | gras 0.00 | 0.00 Zand uiterst fijn, sterk siltig, | A-HORIZONT lichtgrijs, Edelmanboor, | Zand matig fijn, matig siltig, sterk opgebrachte grond | humeus, weinig baksteen, matig 31.11 | 31.21 | wortelhoudend, weinig puin, donker A-HORIZONT | 31.16 | bruingrijs,
Edelmanboor, bouwvoor Zand uiterst fijn, matig siltig, sterk | BC-HORIZONT humeus, matig baksteenhoudend, | Zand uiterst fijn, matig siltig, matig 30.91 | matig wortelhoudend, donker | roesthoudend, bruin, Edelmanboor bruingrijs, Edelmanboor, | C-HORIZONT 0.50 | Cultuurlaag, subrecent | 0.50 | 30.91 | Zand uiterst fijn, sterk siltig, C-HORIZONT | beigebruin, Edelmanboor 30.71 | Zand uiterst fijn, sterk siltig, lichtgrijs, Edelmanboor, Boring | C-HORIZONT gestaakt ivm grondwater | Zand uiterst fijn, sterk siltig, lichtgrijs, Edelmanboor 1.00 | 30.41 Boring: | B7 | Boring: | B8 Maaiveldhoogte : | 31.44 | m+NAP | Maaiveldhoogte : | 31.62 | m+NAP Datum : | 22-2-2024 | Datum : | 22-2-2024 Coördinaten X - Y : | 182691,41 | - 365366,38 | Coördinaten X - Y : | 182708,37 | - 365390,19 31.44 | gras | 31.62 | gras 0.00 | A-HORIZONT | 0.00 | A-HORIZONT Zand zeer fijn, matig siltig, sterk | Zand uiterst fijn, sterk siltig, sterk humeus, weinig wortels, weinig | humeus, weinig baksteen, matig baksteen, zwak puinhoudend, donker | 31.42 | wortelhoudend, zwak puinhoudend, bruingrijs, Edelmanboor, bouwvoor | 31.37 | donker grijsbruin, Edelmanboor, 31.14 | bouwvoor C-HORIZONT | BC-HORIZONT Zand uiterst fijn, sterk siltig, | Zand matig fijn, matig siltig, zwak lichtgrijs, Edelmanboor | roesthoudend, bruin, Edelmanboor 0.50 | 0.50 | C-HORIZONT Zand matig fijn, matig siltig, licht bruingrijs,
Edelmanboor 30.87 C-HORIZONT Zand uiterst fijn, sterk siltig, matig roesthoudend, grijsrood, Edelmanboor 1.00 | 30.44 | 1.00 | 30.62 pagina | 2 / 3 verticale schaal | 1: 20 opdrachtnummer | :AA230189 projectomschrijving :Nederweert Eind, Tiskeswey Boring: | B9 Maaiveldhoogte : | 31.7 | m+NAP Datum : | 22-2-2024 Coördinaten X - Y : | 182707,74 - 365413,80 31.70 | gras 0.00 A-HORIZONT Zand zeer fijn, matig siltig, sterk humeus, weinig wortels, weinig 31.50 | baksteen, zwak puinhoudend, donker grijsbruin, Edelmanboor, bouwvoor BC-HORIZONT Zand uiterst fijn, zwak siltig, zwak 31.30 | roesthoudend, grijsbruin, Edelmanboor 0.50 | C-HORIZONT Zand uiterst fijn, sterk siltig, licht beigegrijs, Edelmanboor 30.80 C-HORIZONT 1.00 | Zand uiterst fijn, sterk siltig, sterk roesthoudend, grijsrood, Edelmanboor 30.50 C-HORIZONT Zand uiterst fijn, zwak siltig, zwak roesthoudend, beigebruin, Edelmanboor 1.50 | 30.20 pagina | 3 / 3 verticale schaal | 1: 20 AA230189.R01v0.2.ARG598 Bijlage 2 Tijdtabel AA230189.R01v0.2.ARG598
47