Bijlage 13-14 Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten
Tekst van het document
PROJECT GUTJESWEG KENMERK BB23-058-VO-01 (DEFINITIEF) OPDRACHTGEVER GEMEENTE NEDERWEERT CONFLICTPERIODE Documentcode BB23-058-VO-01 Aantal pagina’s 79 Datum 25 september 2023 Status Definitief Bezoek- en postadres Damstraat 24 3371 AD Hardinxveld-Giessendam +31 (0)10 820 29 20 info@beobom.nl KVK: 61002046 BTW: NL08541.59.587.B01 Afbeelding voorzijde: Deze met gaas beklede Shermantank van de US 7th Armored Division werd waarschijnlijk eind oktober 1944 uitgeschakeld nabij Ospel, gemeente Nederweert. Bron: https://www.oorlogsbronnen.nl/
INHOUD MANAGEMENTSAMENVATTING ................................................................................................................. 5 INLEIDING ........................................................................................................................................................... 6 1. ALGEMEEN ...................................................................................................................................................... 7 1.1 | Aanleiding .......................................................................................................................................... 7 1.2 | Begrenzing onderzoeks- en projectgebied ............................................................................. 7 1.3 | Doel ...................................................................................................................................................... 8 1.4 | Terminologie ..................................................................................................................................... 8 1.5 | Niet gesprongen explosieven (NGE) vs. conventionele explosieven (CE) en OO ........ 9 1.6 | Eerder uitgevoerde onderzoeken .............................................................................................. 11 2.
VOORONDERZOEK CONFLICTPERIODE (1939-1945) .................................................................. 13 2.1 | Inleiding ............................................................................................................................................ 13 2.2 | Literatuur ......................................................................................................................................... 13 2.3 | Gemeentearchief en provinciaal archief | ................................................................................ 15 2.4 | Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) | ..................................................17 2.5 | Nationaal Archief Den Haag (NA) ............................................................................................. 18 2.6 | Semi-Statisch Informatie Beheer Ministerie Defensie te Rijswijk (SSA) | .................... 20 2.7 | Archief Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) 1971 | -heden......................... 20 2.8 | Luchtfotocollectie Wageningen UR, Kadaster en Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland te Edinburgh | ..................................................................... 20 2.9 | Krantenberichten .........................................................................................................................
24 2.10 | Collectie NIMH collecties 409 en 575 ................................................................................... 24 2.11 | National Archives, Kew, Surrey ................................................................................................ 25 2.12 | Bundesarchiv/Militärarchiv ....................................................................................................... 26 2.13 | The National Archives and Records Administration, Washington D.C. (NARA) | ........ 27 2.14 | Getuigenverklaringen.................................................................................................................. 27 2.15 | Kadaster .......................................................................................................................................... 27 2.16 | Héritage Canadiana ..................................................................................................................... 28 2.17 | Overige bronnen ........................................................................................................................... 28 3. BRONNENANALYSE ................................................................................................................................
29 3.1 | Algemeen ........................................................................................................................................ 29 3.2 | Chronologische gebeurtenissenlijst ....................................................................................... 29 3.3 | Mijnenvelden ................................................................................................................................... 61 3.4 | Ruimingen ontplofbare oorlogsresten (1945-heden) ........................................................ 61 4. LUCHTFOTOANALYSE .............................................................................................................................67 4.1 Algemeen .........................................................................................................................................67 4.2 Resultaat luchtfotoanalyse ........................................................................................................67 4.3 Hoogteverschillen ........................................................................................................................ 72 5. BEOORDELING EN EVALUATIE BRONNENMATERIAAL..............................................................
72 5.1 Algemeen ........................................................................................................................................ 72 5.2 Indicaties ..........................................................................................................................................73 5.3 Contra-indicaties ...........................................................................................................................73 5.4 Leemten in de kennis ...................................................................................................................73 5.5 Mogelijk aan te treffen (sub)soorten ontplofbare oorlogsresten .................................. 74 5.6 Horizontale afbakening verdacht gebied .............................................................................. 74 5.7 Verticale afbakening verdacht gebied ....................................................................................76 5.8 Advies ................................................................................................................................................76 CONCLUSIE EN AANBEVELINGEN ...........................................................................................................79 BIJLAGE 1. BB23-058-VO-01-OT-01 GEBEURTENISSENKAART .................................................. 80 BIJLAGE 2.
BB23-058-VO-01-OT-02 BODEMBELASTINGKAART ................................................ 81 VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 5 5 6 MANAGEMENTSAMENVATTING Ten behoeve van project Gutjesweg in de gemeente Nederweert staan diverse bodemroerende werkzaamheden gepland. Het gaat om de herontwikkeling van de voormalige gemeentewerf naar een woningbouwlocatie. De Arbeidsomstandighedenwet stelt dat er gezorgd moet worden voor een veilige werkplek. Uit dien hoofde dient een onderzoek naar de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten te worden uitgevoerd. Dit onderzoek wordt in de regelgeving een vooronderzoek gen oemd. Het vooronderzoek is uitgevoerd conform het vrijwillig Certificatieschema Vooronderzoek en Risicoanalyse Ontplofbare Oorlogsresten (hierna: CS -VROO). Voorliggend rapport heeft betrekking op het projectgebied te Nederweert zoals getoond in dit vooronderzoek. Daar het CS -VROO nog geen concrete richtlijnen kent met betrekking tot de afbakening van verdachte gebieden, is tevens gebruik gemaakt van de richtlijnen uit het tot 1 januari 2021 van kracht zijnde Werkveldspecifiek Certificatieschema Opsporing Conventionele Explosieven (WSCS-OCE, versie juli 2016). In de voor dit vooronderzoek geraadpleegde bronnen zijn diverse feitelijke indicaties voor de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen het projectgebied aangetroffen.
Verdacht gebied verschoten geschutmunitie, 2 inch t/m 15 cm (diverse nationaliteiten) Uit dit vooronderzoek komt naar voren dat de omgeving van het projectgebied is getroffen door artilleriebeschietingen. De EODD-vondsten van verschoten geschutmunitie in de omgeving van het projectgebied bevestigen deze conclusie en hebben BeoBOM doen besluiten het gehele projectgebied aan te merken als zijnde verdacht op verschoten geschutmunitie van diverse nationaliteiten, in kalibers variërend van 2 inch tot en met 15 cm, tot een diepte van 2,00m-MV, ofwel 29,90m+NAP. Advies: Voorafgaande aan het uitvoeren van de geplande werkzaamheden in verdacht gebied, adviseert BeoBOM het volgende: Het laten opstellen van een sloopadvies door een deskundige-OOO. Dit sloopproces omvat een inventarisatie van de huidige situatie. Vanuit deze inventarisatie volgt een advies over de te nemen vervolgstappen, zodat de voorgenomen sloop - en graafwerkzaamhede n vanuit OO - perspectief veilig kunnen plaatsvinden. Ten slotte adviseert BeoBOM ten zeerste om voorliggend rapport te overleggen aan de gemeente(n) waarbinnen het projectgebied is gelegen en waarop het vooronderzoek betrekking heeft.
N.B.: op het kaartmateriaal in - en behorende bij deze rapportage worden mogelijk verdachte gebieden, indicaties en gebeurtenissen buiten het projectgebied getoond, welke niet direct van invloed zijn op het projectgebied maar die wel zijn geconstateerd. Omwille van de v olledigheid worden deze tevens weergegeven. Buiten de contouren van het projectgebied, zoals getoond, kan niet worden gewerkt zonder aanvullend onderzoek. VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 6 5 6 INLEIDING Projectnaam Vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten: conflictperiode en na-conflictperiode Project Gutjesweg Opdrachtgever Gemeente Nederweert Projectadres Gutjesweg 2, voormalige gemeentewerf Nederweert/Budschop Besteknr./opdrachtnr. BB23-058-VO-01 Werkomschrijving Uitvoering vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten en samenstellen bodembelastingkaart ontplofbare oorlogsresten conform het CS-VROO Doelstelling Uitvoering vooronderzoek ontplofbare oorlogsresten Uitvoerder BeoBOM Autorisatie rapportage en bodembelastingkaart Naam Functie Paraaf F.G.J. Barink Adviseur, senior deskundige opsporing ontplofbare oorlogsresten, bevoegd lid management Auteur(s) Naam Functie Paraaf T.D. Duurland MA Historisch Onderzoeker M.P.F. Cornelissen MA Senior Historisch Onderzoeker Bodembelastingkaart Naam Functie Paraaf T.D. Duurland MA Historisch Onderzoeker/ Steller J. Van der Velden MA MSc GIS-operator
VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 7 1 5 6 1. ALGEMEEN 1.1 Aanleiding Ten behoeve van project Gutjesweg in de gemeente Nederweert staan diverse bodemroerende werkzaamheden gepland. Het gaat om de herontwikkeling van de gemeentewerf naar een woningbouwlocatie. Voorafgaand aan de werkzaamheden zal zoals gesteld in de Arbeidsomstandighedenwet gezorgd moeten worden voor een veilige werkplek. Uit dien hoofde dient voorafgaande aan de geplande werkzaamheden een onderzoek naar de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten te wor den uitgevoerd. Een dergelijk onderzoek wordt in de regelgeving een vooronderzoek conflictperiode (1939-1945) genoemd. Voorliggend onderzoek is opgesteld conform de bij opdrachtverstrekking meest actuele versie van het vrijwillig CS -VROO (29 januari 2021). Daar het CS -VROO nog geen concrete richtlijnen kent met betrekking tot de afbakening van verdachte gebieden, is tevens gebruik gemaakt van de richtlijnen uit het tot 1 januari 2021 van kracht zijnde Werkveldspecifiek Certificatieschema Opsporing Conventionele Explosieven (WSCS-OCE, versie juli 2016). 1.2 Begrenzing onderzoeks- en projectgebied Het projectgebied is begrensd op basis van de door opdrachtgever verstrekte gegevens en de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT). Deze begrenzing wordt getoond in onderstaande figuur.
Alle afbeeldingen waarop het projectgebied te zien zijn, zijn noord-zuid georiënteerd. Aan enkele afbeeldingen is ter verduidelijking een schaallat toegevoegd. Dit is gedaan om ook bij uitsneden de afstanden goed te kunnen inschatten. Tevens is een noordpijl toegevoegd aan de afbeeldingen waarbij dit als wenselijk wordt gezien. Figuur 1: De begrenzing van het projectgebied te Nederweert (groene kader).
VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 8 1 5 6 1.3 Doel Voorliggend vooronderzoek betreft een vooronderzoek conflictperiode. Een vooronderzoek conflictperiode heeft als doel te beoordelen of er in het onderzoeksgebied sprake is van aanwijzingen (indicaties) voor de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, en indien deze aanwijzingen bestaan, het verdachte gebied af te bakenen. Een dergelijk onderzoek bestaat zowel uit het inventariseren als het beoordelen (analyseren) van bronnenmateriaal. Het eindresultaat is voorliggende rapportage en een bijbehorende Gebeurtenissenkaart en Bodembelastingkaart ontplofbare oorlogsresten. 1.4 Terminologie Voor het opstellen van vooronderzoeken worden voor alle ontplofbare oorlogsresten -gerelateerde werkvlakken een vijftal gebieden onderscheiden. Voor de verduidelijking wordt dit onderscheid in onderstaande diagram weergegeven: Projectgebied – gebied waarbinnen de reguliere werkzaamheden uitgevoerd gaan worden. Dit gebied wordt bepaald aan de hand van de door de opdrachtgever aangeleverde gegevens. Onderzoeksgebied – het gebied waarbinnen het vooronderzoek is uitgevoerd. Het CS -VROO schrijft voor dat de rapportage tenminste de begrenzing van het onderzoeksgebied omvat.
Als begrenzing van het te onderzoeken gebied heeft BeoBOM ervoor gekozen geen vaste buffer rond het projectgebied te nemen om te voorkomen dat gebeurtenissen over het hoofd worden gezien. Ten behoeve van ieder vooronderzoek wordt onderzocht op geografische relevante na men, dat wil zeggen dat de gebeurtenissen met betrekking tot de geogr afische locaties waarbinnen het projectgebied is gelegen worden onderzocht. Er wordt op die manier op bijv oorbeeld straat-, buurtschap-, plaats-, gemeente- en provincieniveau gezocht naar oorlogshandelingen en andere relevante gebeurtenissen. De gevonden gebeurtenissen die in de bronnen worden gekoppeld aan een geografisch relevante locatie en mogelijk relevant zijn voor het projectgebied worden vervolgens gerapporteerd in het vooronderzoek. Ook wanneer deze gebeurtenissen na een nadere analyse geen invloed blijken te hebben op het projectgebied of de directe omgeving hiervan . Er wordt dus niet zozeer gekeken naar een vaste afstand (buffer) rondom het projectgebied, maar naar gebeurtenissen die in de bronnen worden gekoppeld aan bepaalde locaties die relevant zouden kunnen zijn voor het projectgebied.
Omwille van het schetsen van een historische context (bijvoorbeeld het duiden van gebeurtenissen binnen een breder kader zoals een geallieerde operatie als Market Garden) kunnen ook gebeurtenissen op grote afstand van het projectgebied worden genoemd. Verdacht gebied – het deel van het onderzoeksgebied waarbinnen sprake is van de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten. De totstandkoming wordt bepaald in hoofdstuk 5 (indien van toepassing). Opsporingsgebied – gebied waar het verdachte gebied en het projectgebied elkaar overlappen. Wanneer sprake is van een opsporingsgebied dienen aanvullende maatregelen te worden genomen, welke kunnen bestaan uit een opsporingsproces als omschreven in het CS -OOO, maar ook uit aanvullend bureauonderzoek (zoals een vooronderzoek na -conflictperiode) of andere beheersmaatregelen. VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 9 1 5 6 Onverdacht gebied – het gebied dat op de bodembelastingkaart ontplofbare oorlogsresten niet als ‘verdacht gebied’ is aangemerkt. Dat wil zeggen: niet meer verdacht dan de overige onderzochte Nederlandse bodem waar geen sprake is van specifieke aanwijzingen voor de aanwezig heid van ontplofbare oorlogsresten. Figuur 2: Schematische weergave van de verschillende deelgebieden. 1.5 Niet gesprongen explosieven (NGE) v s.
conventionele explosieven (CE) en OO In de praktijk worden vaak de termen NGE (Niet Gesprongen Explosieven) of CE (conventionele explosieven) gehanteerd wanneer men doelt op de omgang met ontplofbare oorlogsresten. NGE is een overkoepelende term waarmee bijvoorbeeld ook explosieven voor terroristische doeleinden kunnen worden aangeduid. CE was de term waarmee binnen het WSCS-OCE gedoeld werd op: ‘Fabrieksmatig geproduceerde explosieven die zijn achtergebleven als gevolg van oorlogshandelingen tijdens de Tweede Wereldoorlog, waarop de richtlijnen van het WSCS-OCE van toepassing zijn.’ Binnen deze definitie vielen ook: CE die geen explosieve stoffen (meer) bevatten; restanten van CE die door leken als zodanig herkenbaar zijn; voorwerpen die door leken kunnen worden aangemerkt als CE; wapens of onderdelen daarvan. Met de ingang van 2021 is het WSCS -OCE als het ware opgesplitst in een tweetal nieuwe certificatieschema’s, te weten het CS-OOO (Certificatieschema Opsporing Ontplofbare Oorlogsresten) en het CS -VROO (Certificatieschema vooronderzoek en risicoanalyse Ontplofba re Oorlogsresten). Deze laatste heeft betrekking op het voorliggende vooronderzoek. Onder ontplofbare oorlogsresten wordt verstaan alle achtergelaten ontplofbare munitie en niet - gesprongen munitie zoals bedoeld in artikel 4.10, eerste lid, onderdeel d, van het Arbeidsomstandighedenbesluit (1997).
Artikel 4.10 luidt als volgt: Artikel 4.10. Ontplofbare oorlogsresten 1. In dit artikel wordt verstaan onder: a. ontplofbare munitie: conventionele munitie die explosieve stoffen bevat als bedoeld in het protocol inzake ontplofbare oorlogsresten van 28 november 2003 (Trb. 2004, 227) met inbegrip van mijnen, valstrikken en andere mechanismen; b. achtergelaten ontplofbare munitie: ontplofbare munitie die tijdens een gewapend conflict niet is gebruikt, die is achtergelaten of gedumpt door een partij bij een gewapend conflict en al dan niet voor ontsteking zijn geprepareerd, van een ontsteking zijn voorzien, op scherp zijn gezet of anderszins voor gebruik zijn voorbereid;
VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 10 1 5 6 c. niet-gesprongen munitie: in een gewapend conflict gebruikte ontplofbare munitie die ontstekingsgereed is, van een ontsteking is voorzien, op scherp is gezet of anderszins voor gebruik is voorbereid, en die niet tot ontploffing is gekomen; d. ontplofbare oorlogsresten: achtergelaten ontplofbare munitie en niet -gesprongen munitie. 2. In alle gevallen waarin gevaar voor de veiligheid of gezondheid van werknemers kan bestaan door de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten, wordt, alvorens werkzaamheden worden aangevangen, hiernaar een oriënterend onderzoek ingesteld. 3. Indien het oriënterend onderzoek de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten die gevaar kunnen opleveren voor de veiligheid of gezondheid van werknemers niet uitsluit wordt een nader onderzoek ingesteld. 4. Indien uit het nader onderzoek blijkt dat gevaar bestaat voor de veiligheid of gezondheid van werknemers door de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten , worden die ontplofbare oorlogsresten opgespoord of andere passende maatregelen getroffen om dit g evaar te voorkomen. 5.
Het opsporen van ontplofbare oorlogsresten wordt uitsluitend verricht door een bedrijf dat voor de te verrichten arbeid in het bezit is van een certificaat opsporen ontplofbare oorlogsresten dat is afgegeven door Onze Minister of een door hem aangewezen certificerende instelling. 6. De arbeid ten behoeve van het opsporen van ontplofbare oorlogsresten wordt uitsluitend verricht door een daarvoor gekwalificeerde persoon die is geregistreerd in het Register veilig werken defensiemedewerkers of het Register veilig werken met explosieve s toffen, bedoeld in artikel 1.5j, eerste lid, onderdelen b of d, dan wel door een persoon van wie de beroepskwalificaties zijn gecontroleerd en toereikend bevonden overeenkomstig de artikelen 23, 27 en 28 van de Algemene wet erkenning EU-beroepskwalificaties en die deze arbeid verricht onder voortdurend toezicht van een daarvoor gekwalificeerde persoon die is geregistreerd in het Register veilig werken met explosieve stoffen. 7. Het ruimen van ontplofbare oorlogsresten wordt uitsluitend verricht door explosievenopruimingseenheden van het Ministerie van Defensie. 8. Een bewijs van registratie en herregistratie in het Register veilig werken met explosieve stoffen dan wel een afschrift van een dergelijk bewijs is op de arbeidsplaats aanwezig. 9. Artikel 1.5ha is van overeenkomstige toepassing. 10.
Bij ministeriële regeling kunnen nadere regels worden gesteld ter uitvoering van het tweede tot en met vijfde lid. Er worden de volgende 16 hoofdsoorten van ontplofbare oorlogsresten onderscheiden: Klein-kalibermunitie (KKM); Geschutmunitie; Handgranaten; Geweergranaten; Munitie voor granaatwerpers; Raketten; Afwerpmunitie; Submunitie; Onderwatermunitie; Landmijnen; Valstrikken; VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 11 1 5 6 Explosieve stoffen; Vuurwerken; Vernielingsmiddelen; Ontstekingsinrichtingen; Toebehoren van munitie. 1.6 Eerder uitgevoerde onderzoeken In het kader van dit vooronderzoek is nagegaan of in het verleden in, of in de nabijheid van, het projectgebied reeds (voor)onderzoeken door derden zijn uitgevoerd. Hiervoor heeft BeoBOM de volgende bronnen geraadpleegd: De VEO bommenkaart; Gemeenten waarbinnen het onderzoeksgebied is gelegen; ProRail indien in het onderzoeksgebied railinfrastructuur aanwezig is; Rijkswaterstaat, waterschap en/of provincie indien in het onderzoeksgebied infrastructuur aanwezig is die in het beheer van één of meerdere van deze organisaties is. Uit deze inventarisatie zijn onderstaande (voor)onderzoeken naar voren gekomen: Geel RPS, Historisch onderzoek naar de mogelijke aanwezigheid van CE Gemeente Nederweert (kenmerk: 1806245A07, d.d.
21-11-2021) Het omvangrijke projectgebied in dit onderzoeksrapport kent twee verdachte zones in het zuiden van de gemeente Nederweert. Deze verdachte gebieden zijn vanwege hun locatie niet relevant voor voorliggend vooronderzoek. Verder verklaart bovengenoemde onderzoeksrapport de waterweg en de oevers van de Zuid-Willemsvaart als zijnde onverdacht. NB: BeoBOM komt in voorliggend rapport tot een afwijkende conclusie. Uit historisch onderzoek zijn voldoende indicaties naar voren gekomen voor het afbakenen van een verdacht gebied aan weerszijden van de Zuid-Willemsvaart, inclusief het projectgebied langs de Gutjesweg. Lichtblauw BeoBOM, N266-N275 Nederweert (kenmerk: BB21-031-VO-01, d.d. 06-10-2021) De conclusie van dit rapport luidt: “ In de voor dit vooronderzoek geraadpleegde bronnen zijn verschillende feitelijke indicaties voor de aanwezigheid van OO binnen het projectgebied aangetroffen.” Vervolgens zijn in bovengenoemd rapport twee verdachte gebieden afgebakend. Het verdachte gebied ‘afwerpmunitie 1000 lb, Brits ’ is vanwege de specifieke locatie niet relevant voor voorliggend onderzoek.
Wel relevant is het volgende: “Verdacht gebied geschutmunitie (diverse kalibers, minimaal 2 inch, maximaal 15 cm, verschoten), klein-kalibermunitie, hand- en geweergranaten en munitie voor granaatwerpers Tevens is uit het geraadpleegde bronnenmateriaal gebleken dat in de periode september tot en met november 1944 verschillende oorlogshandelingen hebben plaatsgehad binnen het projectgebied. Als VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 12 1 5 6 gevolg van diverse hevige artillerie- en mortierbeschietingen dient binnen het projectgebied rekening te worden gehouden met de mogelijke aanwezigheid van OO in de vorm van geschutmunitie van diverse kalibers, van 2 inch tot en met 15 cm. Dergelijke OO kunnen worden aangetroffen tot een diepte van maximaal 2,00 meter minus maaiveld, oftewel 26,00m+NAP. Tevens kunnen als gevolg van grondgevech-ten OO in de vorm van klein -kalibermunitie, hand- en geweergranaten en munitie voor granaatwerpers zijn achtergebleven tot een diepte van maximaal 0,50 meter minus maaiveld, oftewel 27,50m+NAP.” Figuur 3: De ligging van de verschillende (voor)onderzoeken van derden t.o.v. het huidige projectgebied (groen).
VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 13 2 5 6 2. VOORONDERZOEK CONFLICTPERIODE (1939-1945) 2.1 Inleiding Voor het vooronderzoek conflictperiode dienen de relevante bronnen te worden geïdentificeerd en geraadpleegd. In elk geval dienen te worden geraadpleegd de in onderstaande tabel als ‘verplicht’ (conform de eisen van het CS -VROO) aangemerkte bronnen. De als ‘aanvullend’ aangeduide bronnen worden geraadpleegd indien daarvoor aanleiding bestaat. Onderstaande tabel is niet limitatief. In het vervolg van deze rapportage wordt gemotiveerd waarom een aanvullende bron wel of niet is geraadpleegd. De eventuele leemten in de kennis zijn gespecificeerd in paragraaf 4 van hoofdstuk 5. Bron Verplicht (CS- VROO) Aanvulle nd Geraadpleegd Paragraaf Literatuur √ √ 2.2. Gemeentearchief en provinciaal archief √ √ 2.3. Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) √ √ 2.4. Nationaal Archief Den Haag (NA) √ √ 2.5. Semi-Statisch Informatie Beheer Ministerie Defensie te Rijswijk (SSA) √ √ 2.6. Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) √ √ 2.7. Luchtfotocollectie Wageningen UR, Kadaster en Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland te Edinburgh √ √ 2.8. Krantenberichten √ 2.9. Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH), collectie 575 √ √ 2.10. Nederlands Instituut voor Militaire Historie, collectie 409 √ √ 2.10.
The National Archives te Londen, gegevens aangaande luchtaanvallen door de Royal Air Force √ √ 2.11. The National Archives te Londen, gegevens aangaande artilleriebeschietingen / grondgevechten √ √ 2.11. Bundesarchiv-Militärarchiv te Freiburg √ √ 2.12. National Archives and Records Administration II (NARA College Park, VS) √ √ 2.13. Getuigenverklaringen √ 2.14. Kadaster (naoorlogs kaartmateriaal) √ √ 2.15. Héritage Canadiana, gegevens aangaande artilleriebeschietingen / grondgevechten √ 2.16. 2.2 Literatuur Ten behoeve van een vooronderzoek worden diverse literatuurbronnen geraadpleegd, zowel enkele standaardwerken als eventuele specifieke regionale informatiebronnen (macro - en microniveau). Conform het CS-VROO zijn de volgende (standaard)werken geraadpleegd: Molenaar, F.J., De luchtverdediging in de meidagen 1940 (2 delen, Den Haag 1970). Nierstrasz e.a. (Ministerie van oorlog, hoofdkwartier van de chef van de generale staf, krijgsgeschiedkundige afdeling), De strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II (diverse delen, Den Haag 1952-1963). Tevens worden voor elk vooronderzoek geraadpleegd: Amersfoort, H. en Kamphuis, P., | Mei 1940. De strijd op Nederlands grondgebied (‘s-Gravenhage 2012). Eversteijn, | T., | Bombardementen, | raketbeschietingen, | neergekomen | V | -wapens | en | militaire vliegtuigverliezen in de periode 10 mei 1940 | - 5 mei 1945 (z.p.
2011). Klep, C. en Schoenmaker, B., | De bevrijding van Nederland 1944 | -1945: oorlog op de flank (’s Gravenhage 1995). Korthals-Altes, A., Luchtgevaar. Luchtaanvallen op Nederland 1940 | – 1945 (Wormer 1984). Middlebrook, M. en Everitt, C., | The Bomber Command War Diaries. An operational reference book 1939 | - 1945 (Surrey 2011). | 2 Zwanenburg, G.J., En nooit was het stil… Kroniek van een luchtoorlog | (2 dln., z.p., z.j.). Specifiek voor het huidige projectgebied zijn daarnaast onderstaande literatuurbronnen verzameld en geraadpleegd: Baghus, Piet, Ontmoeting met de bevrijding (Baarn 1985). Cammaert, A.P.M., Tussen twee vuren fronttijd en evacuatie van de oostelijke Maasoever in Noord | - en Midden-Limburg: september 1944-mei 1945 (Assen 1983). Haanen, E., Bezetting en bevrijding: Weert 1939-1945. De kroniek van Pierre Linssen | (Weert 2012). Horne, Frits van, Hugo Levels, Ad Muijris en Harry Schuwirth, | '40 van oever naar oever 45' : Inval, verzet, luchtoorlog en bevrijding tussen Noordervaart en Maas | (Leudal 1994). Korthals Altes, A., Slag in de schaduw: Peel/Maas 1944 | -45 (Amsterdam 2006). 5 Kessel, Richard van, Tussen Maas en Roer ’44-’45 (Maastricht 2016). Lenaers, Willem, Oorlogskroniek van Stramproy en Midden | -Limburg (z.p. 1948).
Levels, Hugo en Eric Munnicks, Waar blijven de bevrijders! 'Frontperiode Noord | - en Midden-Limburg' 4 | 6 delen (Roermond 1996-2022). Maes, B., Noumen, W., Schers, T., en Weerts, F., Oorlog, bezetting en bevrijding (Weert 2007). Nies, P. en van den Berg, V., Weert van 1900 tot nu (Weert 1994). Weelen, Paul, Limburg bevrijd (Ljubljana 1995). VOORONDERZOEK | 14 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN 2.3 | Gemeentearchief en provinciaal archief Ten behoeve van dit | vooronderzoek is conform het CS-VROO een aantal archiefstukken uit het provinciaal en de relevante gemeentelijke archieven geïnventariseerd en geanalyseerd. Gedurende de oorlog was het projectgebied gelegen in de gemeente Nederweert. Derhalve zijn de stukk | en uit het archief van deze gemeente geraadpleegd. Behalve deze gemeentelijke archieven zijn stukken uit het provinciaal | archief | te | Maastricht | (Regionaal | Historisch | Centrum | Limburg) | geïnventariseerd | en geraadpleegd. De geraadpleegde stukken zijn hieronder | in een overzicht, | met vermelding van toegangs- | en inventaris-nummers, opgenomen.
Indien er staat aangegeven dat een dossier als ‘relevant’ is beoordeeld, betekent dit dat er in het betreffende dossier gegevens zijn aangetroffen die als indicaties of contra-indicaties | kunnen worden beschouwd voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen- of in de omgeving van het projectgebied. Indien een dossier wordt aangemerkt als zijnde ‘niet relevant’, dan betekent dit dat er in het betreffende do | ssier geen indicaties | 2 of contra-indicaties zijn aangetroffen voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen het projectgebied. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om personeelslijsten, financiële gegevens of regelgeving die verder niets zegg | en over de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen het projectgebied. In dat geval staat de reden vermeld. Indien relevant, is de gevonden informatie weergegeven in de tabel met chronologische gebeurtenissen, verderop in deze rapportage. De geraadpleegde stukken zijn hieronder in een overzicht | opgenomen, met vermelding van toegangs- en inventarisnummers. | Indien er staat aangegeven dat een dossier als ‘relevant’ is beoordeeld, betekent dit dat er in het betreffende dossier gegevens zijn aangetroffen die als indicaties of contra- indicaties1 kunnen worden beschouwd voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen- of in de omgeving van het projectgebied.
Indien een dossier wordt aangemerkt als zijnde ‘niet relevant’, dan betekent dit dat er in het betreffende dossier geen indicaties of contra-indicaties zijn aangetroffen voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen het projectgebied. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om personeelslijsten, financiële gegevens of regelgeving die verder niets zeggen over de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen het projectgebied. Indien relevant is de gevonden informatie weergegeven in de tabel met chronologische gebeurtenissen in hoofdstuk 3. 5 Gemeentearchief Nederweert Inventaris van het archief van de gemeente Nederweert (1867) 1939-1990 Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant | 6 - | 2596 | Wederopbouw | door | oorlogsgeweld | beschadigde | of | vernielde | Ja boerderijen (oorlog 1940-1945) 1944/1954 2597 | Wederopbouw door oorlogsgeweld beschadigde panden in de Moost | Ja (oorlog 1940-1945) 1952/1954 3162 | Meldingen van het vinden van munitie (oorlog 1940-1945) 1990 | Ja 3163 | Meldingen van het vinden van munitie (oorlog 1940-1945) 1970/1979 | Ja 3672 | Meldingen van het vinden van munitie (oorlog 1940-1945) 1980/1989 | Ja 4890 | Wederopbouw door oorlogsgeweld beschadigde of vernielde panden: | Nee, geen betrekking op OO.
financiering (oorlog 1940-1945) 1946/1957 1 Onder indicatie wordt verstaan: gebeurtenis/informatie die een aanwijzing vormt dat het onderzoeksgebied, of een gedeelte daarvan, verdacht is op de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten. Een contra-indicatie betreft een gebeurtenis/informatie die een aanwijzing vormt dat het verdacht gebied, of een gedeelte daarvan, als onverdacht kan worden aangemerkt. Een gebrek aan informatie over oorlogshandelingen binnen een projectgebied in een verder compleet lijkend archief kan ook als contra- indicatie worden beschouwd, aangezien dit er expliciet op wijst dat er geen oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden. VOORONDERZOEK | 15 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 5082 | Opgaven van gevonden explosieven (oorlog 1940 | -1945) 1965/1967 | Ja 5251 | Vernieling van telefoonkabels van de Duitse weermacht op 23 en 30 | Nee, geen betrekking op OO december 1941 (oorlog 1940-1945) 1941/1950 5254 | Politionele alarmeringsberichten (oorlog 1940-1945) 1943/1944 | Ja 5260 | Evacuatie | van | de burgerbevolking, | o.a. krantenknipsel | uit | 1965 | Nee, geen betrekking op OO.
(oorlog 1940-1945) 1939/1965 5261 | Luchtbeschermingsdienst; | rapporten, | gegevens | betreffende | Ja bommen en neergestorte vliegtuigen (oorlog 1940-1945) 1940/1945 5262 | Luchtbeschermingsdienst; | rapporten, | gegevens | betreffende | Ja bommen en neergestorte vliegtuigen (oorlog 1940-1945) 1940/1945 5265 | Opruimen van mijnen, munitie e.d. (oorlog 1940-1945) 1945/1965 | Ja 5266 | Luchtbeschermingsplan (oorlog 1940-1945) 1939 | Nee, geen betrekking op OO. 5280 | Opruimen van explosieven (oorlog 1940-1945) 1944/1965 | Ja 5281 | Processen-verbaal, | opgemaakt | door | de | gemeentepolitie | (oorlog | Nee, geen betrekking op OO.
1940-1945) 1942 | 2 Regionaal Historisch Centrum Limburg 04.05 Kabinet van de Commissaris der Koningin in Limburg Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 04.05 | 947 | Stukken betreffende verzameling van onbeheerd verspreid liggende | Nee, | geen | aantoonbare of opgeborgen militaire munitie, 1940 | betrekking | op | het projectgebied 957 | Stukken | betreffende | de | melding | van | luchtaanvallen | door | de | Nee, | geen | aantoonbare burgemeesters, 1940-1944 | betrekking | op | het projectgebied 958 | Stukken betreffende aanleg en gebruik van schuilgelegenheden bij | Nee, | geen | aantoonbare luchtaanvallen, 1940-1941, 1943-1944 | betrekking | op | het projectgebied 960 | Stukken betreffende de opgave van door luchtaanvallen gedode of | Nee, | geen | aantoonbare gewonde Rijksduitsers of stateloze van Duitse afstamming in de | betrekking | op | het periode juni 1940- tot 26 maart 1943, 1943 | projectgebied 1414 | Stukken | betreffende | een | onderzoek | op | verzoek | van | "der | Ja Beauftragter des Reichskommissars" in Maastricht, naar door de | 5 gemeentepolitie aan Duitse autoriteiten afgegeven wapens, bij de gemeentepolitie | door | de | voormalige | Burgerwacht | ingeleverde wapens en naar opslagplaatsen van het Nederlandse leger en andere wapendepots, 1940 juli-september 04.11 Commissaris der Koningin in Limburg | 6 Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant
04.11 | 947 | Stukken betreffende verzameling van onbeheerd verspreid liggende | Nee, | geen | aantoonbare of opgeborgen militaire munitie, 1940 | betrekking | op | het projectgebied 659 | Stukken betreffende opgaven van de toestand van gemeenten kort | Nee, | geen | aantoonbare na de bevrijding in Midden- en Noord-Limburg, 1944-1945 | betrekking | op | het projectgebied 07.E09 Militair Gezag Limburg Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 07.E09 | 42 | Mijnen | en | projectielen, | aangiften, | opruiming | en | rapporten | Ja betreffende VOORONDERZOEK | 16 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 43 | Mijnen, | projectielen | en | ander | oorlogstuig-correspondentie | Ja betreffende 66 | Opgaven | van | gemeenten | i.z. | ligging | van | mijnenvelden | met | Nee, | geen | aantoonbare schetskaartjes | en | kladopgaven | van | geruimde | mijnen, | soort | betrekking | op | het vermeldende | projectgebied 67 | Correspondentie i.z.
luchtbescherming, opruiming van mijnen, enz.; | Nee, | geen | aantoonbare personeelslast | betrekking | op | het projectgebied 2.4 | Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) Ten behoeve van het vooronderzoek worden conform het CS-VROO in het NIOD ten minste de collecties van het Departement van Justitie (toegangsnummer 216k) en het | Generalkommissariat für | 2 das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077) geraadpleegd. In de collectie van het Departement van Justitie bevinden zich processen-verbaal met betrekking tot bomafworpen | en | andere | luchtoorloggerelateerde | gebeurtenissen | in | een | aantal | Nederlandse gemeenten. In de collectie van het Generalkommissariat bevindt zich een relatief compleet overzicht van bomafworpen en overige luchtoorloggerelateerde gebeurtenissen in Nederland tussen september 1940 en april 1941. Indien gemeentelijke archieven met betrekking tot luchtbescherming, bominslagen en luchtaanvallen ontbreken wordt dit gebrek aan informatie gedeeltelijk opgevangen door dit archief. Behalve bovengenoemde toegangen worden standaard enkele collecties geraadpleegd welke mogelijk aanvullende informatie bevatten over bijvoorbeeld luchtaanvallen en/of de aanwezigheid van Duitse troepen, troepenposities of verdedigingswerken (Groep Albrecht, 190a).
Waar van toepassing (vaak afhankelijk van de locatie) worden ook aanvullende toegangen geraadpleegd. 077 Generalkommissariat für das Sicherheitswesen (Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West) Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 077 | 1328 | Dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei Den Haag | Ja betreffende vijandelijke luchtaanvallen, 1940-1941 | 5 1332 | Stukken | betreffende | vijandelijke | luchtaanvallen, | landingen | van | Nee, | geen | aantoonbare vijandelijke | vliegeniers, | het | vinden | van | versperringsballons, | het | betrekking | op | het werpen van springstoffen en het gebruik van sabotagematerialen, | projectgebied 1940-1943 190a Groep Albrecht | 6 Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 190a | 115 | Map, bevattende fotografische reproducties van diverse door de | Nee, | geen | aantoonbare groep | Albrecht | vervaardigde | berichten, | rapporten | en | schetsen, | betrekking | op | het alsmede enkele microfilms, 1945 | projectgebied 116 | Map, bevattende fotografische reproducties van diverse niet nader | Nee, | geen | aantoonbare gerubriceerde notities en berichten (merendeels in handschrift), | betrekking | op | het afkomstig van de groep Albrecht, z.d.
| projectgebied 117 | Map, bevattende fotografische reproducties van diverse niet nader | Nee, | geen | aantoonbare gerubriceerde notities en berichten (merendeels in handschrift), | betrekking | op | het afkomstig van de groep Albrecht (vervolg), z.d. | projectgebied 122 | Portefeuille, bevattende | door | de | groep | Albrecht | verzamelde | of | Nee, | geen | aantoonbare vervaardigde schetsen, tekeningen, plattegronden e.d. van bunkers | betrekking | op | het en andere verdedigingswerken, z.d.. | projectgebied VOORONDERZOEK | 17 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 123 | Portefeuille, bevattende | door | de | groep | Albrecht | verzamelde | of | Nee, | geen | aantoonbare vervaardigde schetsen, tekeningen, plattegronden e.d. van bunkers | betrekking | op | het en andere verdedigingswerken, z.d. | projectgebied 124 | Portefeuille, bevattende | door | de | groep | Albrecht | verzamelde | of | Nee, | geen | aantoonbare vervaardigde schetsen, tekeningen, plattegronden e.d. van bunkers | betrekking | op | het en andere verdedigingswerken, z.d.
| projectgebied 140 | Bevrijdingsrapporten, 1945 | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 216k Departement van Justitie Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 216k | 178 | Dagboek van de Inspectie Luchtbescherming, 10 augustus 1942 – 12 | Nee, geen | betrekking op de april 1945 | aanwezigheid van OO (enkel | 2 vergadernotities) 180 | Rapporten | van | de | plaatselijke | luchtbeschermingsdiensten, | Nee, | geen | aantoonbare politiekorpsen en de Marechaussee inzake het geven van het sein | betrekking | op | het luchtalarm, het neerstorten van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen | projectgebied en de vondst van niet-ontplofte explosieven, 23 juni 1943 - 28 april 1944 186 | Meldingen van verschillende gemeenten betreffende ongevallen, | Nee, | geen | aantoonbare beschietingen, | bombardementen | en | het | afwerpen | van | (lege) | betrekking | op | het benzinetanks door vliegtuigen | projectgebied 637 | Register van ingekomen en uitgaande telefonische berichten, 28 | Nee, | geen | aantoonbare oktober - 8 december 1944 | betrekking | op | het projectgebied 249-0592B Dossier – Oorlogsschade Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 249- | 24 | "Schade-opgave van Nederland: oorlogsgeweld van 10 mei 1940-5 0592B | mei | 1945": | handgeschreven | overzicht | van | de | oorlogsschade | in Nederland | aan | woningen, | van | het | College | van | Algemeene
Commissarissen | voor | den | Wederopbouw, | afd. | B.B.C., | Ja | 5 Kruisbessenstraat 12, 's | -Gravenhage, Oktober 1945 28 | Lijsten met vernielde panden, doden en gewonden, maart 1943 - 5 | Nee, | geen | aantoonbare september 1944 | betrekking | op | het projectgebied 2.5 | Nationaal Archief Den Haag (NA) | 6 In het Nationaal Archief worden conform het CS-VROO standaard diverse collecties geraadpleegd, in het | bijzonder | de | beide | verplichte | toegangen | 2.04.53.15 | (Binnenlandse | Zaken/Rijksinspectie Luchtbescherming | te | Den | Haag | 1940-1943) | en | 2.04.110 | (collectie | krantenknipsels | Korps Hulpverleningsdienst). Daarnaast zijn verschillende overige collecties welke betrekking hebben op bombardementen, oorlogsschade, verdedigingswerken en diverse andere onderwerpen geraadpleegd.
2.04.53.15 lnspectie Bescherming Bevolking Luchtaanvallen Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 2.04.53.15 | 47 | Ingekomen | minuten | en | uitgaande | brieven | van | en | aan | diverse | Nee, | geen | aantoonbare overheidsinstellingen 1940-1941: Commissaris van de koningin in de | betrekking | op | het provincie Limburg | projectgebied VOORONDERZOEK | 18 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 79 | Meldingen en processen-verbaal ontvangen van gemeenten over | Nee, | geen | aantoonbare geallieerde luchtactiviteiten, 1940-1941, Limburg | betrekking | op | het projectgebied 2.04.110 Korps Hulpverleningsdienst 1945-19742 Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 2.04.110 | 20 | Registers met krantenknipsels inzake explosieven (z.d.) | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 21 | Registers met krantenknipsels inzake explosieven (1945-1947) | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 22 | Registers met krantenknipsels inzake explosieven (1957-1959) | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het | 2 projectgebied 27 | Registers met krantenknipsels inzake ongevallen met oorlogstuig | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 2.13.71 Ministerie van Defensie te Londen Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 2.13.71 | 2098 | Rapporten betreffende verdedigingsstelsels
in Nederland: Limburg | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 2.08.88 Bureau Financiering Wederopbouw Publiekrechtelijke Lichamen Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 2.08.88 | 144 | Stukken betreffende de vergoeding van de kosten die uitgegeven zijn | Nee, | geen | aantoonbare voor de ruiming van explosieven door gemeenten, 1940-1979. | betrekking | op | het projectgebied 2.13.210 Commissie van Proefneming | 5 Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 2.13.210 | 23 | Staten onontplofte projectielen (1940) | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 24 | t/m | Stukken ruimen (land)mijnen (1940-1941) | Nee, | geen | aantoonbare | 6 26 | betrekking | op | het projectgebied 28 | Onschadelijk maken NGE en vliegtuigbommen (1941-1942) | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 2.13.25 Militair Gezag 2 Zie ook paragraaf 2.9. VOORONDERZOEK | 19 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 2.13.25 | 1540 | Stukken rubricering geheim archief of GA. Sectie IV | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 1563 | Rapporten betreffende bom- en granaatinslagen Limburg | – Noord- | Nee, | geen | aantoonbare Brabant en Zeeland | betrekking | op | het projectgebied 1568 | Rapporten censuurdienst PTT betreffende bominslagen.
| Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 2855 | Kaarten met gegevens over het aantal vernielde en beschadigde | Nee, | geen | aantoonbare woningen in Zeeland, Noord-Brabant en Limburg | betrekking | op | het projectgebied 2.6 | Semi-Statisch Informatie Beheer Ministerie Defensie te Rijswijk (SSA) 2 In het Semi-Statisch archief van Defensie te Rijswijk is conform het CS | -VROO in de collectie MMOD (Mijn- en Munitieopruimingsdienst) nagegaan of binnen of in de directe nabijheid van het projectgebied in de periode 1945-1947 ruimingen van ontplofbare oorlogsresten zijn uitgevoerd. 2.7 | Archief Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) 1971 | -heden Sinds | 1971 | worden | meldingen | van | ruimingen | (MORA’s) | van | ontplofbare | oorlogsresten | centraal geregistreerd door de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD). De MORA’s uit deze periode zijn eveneens ondergebracht in het SSA te Rijswijk en worden op aanvraa | g als scan aangeleverd. Meldingen van ruimingen van na 2010 worden door de EODD alléén digitaal geregistreerd en in een excelbestand verstrekt. Deze zijn conform het CS | -VROO in de rapportage verwerkt.
Ten behoeve van de nauwkeurigheid en volledigheid wordt bij de aanvraag van MORA’s ten allen tijde rekening gehouden met eventuele wijzigingen in de gemeentelijke indelingen in de periode 1971 | -2010 en mogelijk niet geheel correcte/foutieve registratie van | de locatie (plaats/gemeente). Om na te gaan of binnen, of in de directe nabijheid van, het projectgebied tevens sprake is van de | 5 aanwezigheid van mijnenvelden worden conform het CS | -VROO standaard ook de gegevens uit de collectie mijnenveldkaarten, leg | - en ruimrapporten van de EODD geraadpleegd. 2.8 | Luchtfotocollectie Wageningen UR, Kadaster en Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland te Edinburgh | 6 Op | basis | van | luchtfotoanalyse | kan | in | veel | gevallen | een | nauwkeuriger | beeld | ontstaan | van | de oorlogshandelingen die op een bepaalde locatie hebben plaatsgevonden en de sporen die deze mogelijk hebben achtergelaten. Sporen die zichtbaar kunnen zijn op luchtfot | o’s van goede kwaliteit zijn bijvoorbeeld kraters door artillerie- | of bominslagen, aangelegde stellingen, versperringen of beschadigde of vernielde bebouwing. Als deze sporen (correct) worden geïnterpreteerd kunnen bijvoorbeeld | inslaglocaties | nauwkeuriger | worden | vastgesteld | dan | op | basis | van | literatuur | - of archiefonderzoek mogelijk zou zijn.
Interpretatie van luchtfotomateriaal is niet altijd eenvoudig: door weersomstandigheden, grote opnamehoogte en andere factoren kan de beeldkwaliteit onvoldoende zijn. Luchtfoto’s blijven bovendien momentopnamen. Een bominslag kan bijvoorbeeld na enkele dagen door herstelwerkzaamheden al niet meer zichtbaar zijn. Om deze reden wordt | altijd geprobeerd diverse VOORONDERZOEK | 20 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN luchtfoto’s van | verschillende | data en van goede kwaliteit aan te schaffen. Hoeveel luchtfoto’s beschikbaar zijn verschilt sterk per locatie. Ten behoeve van dit vooronderzoek is conform het CS | -VROO het beschikbare luchtfotomateriaal met betrekking tot de datums waarop de oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden | geïnventariseerd in onderstaande luchtfotocollecties: Collecties ‘JARIC’ en ‘ACIU’ van de Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland / National Collection of Aerial Photography te Edinburgh; Wageningen UR te Wageningen; Kadaster te Zwolle. Voor de inventarisatie van luchtfotomateriaal in de buitenlandse luchtfotocollecties (JARIC en ACIU) wordt gebruik gemaakt van de diensten van de | Luftbilddatenbank gevestigd in Estenfeld, Duitsland. | 2 Door deze instantie | wordt op aanvraag een overzicht verstrekt van beschikbaar luchtfotomateriaal waarbij tevens de kwaliteit en schaal is vastgelegd.
Behalve de bovengenoemde luchtfotocollecties is ten behoeve van dit vooronderzoek tevens een inventarisatie van het beschikbare luchtfotomateri | aal uitgevoerd in de collectie van het Laurier Military History Archive | (LMHA). Uit de geïnventariseerde luchtfoto’s zijn de meest geschikte foto’s geselecteerd. Bij deze selectie is rekening gehouden met dekking, opnamedatum in relatie tot de oorlogshandelingen, kwaliteit (eigen beoordeling) van het fotobeeld en de schaal. Het streve | n daarbij is luchtfoto’s te gebruiken van (kort) vóór een gebeurtenis/oorlogshandeling, en van zo kort mogelijk ná de relevante gebeurtenis. Een belangrijke voorwaarde voor laatstgenoemde is dat de foto van zodanige kwaliteit is dat een interpretatie op oorlogsschade mogelijk is. Om de betrouwbaarheid van de conclusies te vergroten is zo mogelijk luchtfotomateriaal van meerdere verschillende opnamedata gebruikt. Over het algemeen kan worden gesteld dat hoe meer sprake is van (mogelijk) relevante oorlogshand | elingen, hoe meer luchtfoto’s worden geraadpleegd. Wanneer geen sprake is van | relevante | oorlogshandelingen is volstaan met fotomateriaal van twee verschillende datums waarop de situatie binnen het projectgebied duidelijk zichtbaar is.
Meestal wordt geprobeerd om dan een foto aan te schaffen van vóór militaire operaties in Nederland (vanaf 14 september 1944) en van ná de bevrijding van het projectgebied | 5 (verschillende data). In onderstaande tabel wordt het geheel van geraadpleegde luchtfoto’s weergegeven. Luchtfotonummer(s) | Sortie | Datum | Schaal | Kwalitei Dekking | Bron | Motivatie t | 6 4055 | 400- | 11 september 1944 | 1:9.500 | Matig | 100% | LUFT | Weergave projectgebied voor de 1009 | oorlogshandelingen in de periode van de bevrijding (22 september- 15 november 1944) 1042 | 33- | 8 oktober 1944 | 11.000 | Matig | 50% | LUFT | Weergave projectgebied | tijdens 0654 | de oorlogshandelingen 3981 | V 13SQ | 22 februari 1945 | Onbekend | Matig | 100% | LUFT | Weergave | projectgebied | na | de oorlogshandelingen 5147 | Onbeken | 1 juli 1945 | Onbekend | Matig | 100% | LUFT | Weergave | projectgebied | na | de d | oorlogshandelingen 5104 | Onbeken | 14 juli 1945 | Onbekend | Matig | 100% | LUFT | Weergave | projectgebied | na | de d | oorlogshandelingen VOORONDERZOEK | 21 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 22 2 5 6 Dekking luchtfotomateriaal Figuur 4: dekking 11 september 1944 ten opzichte van het projectgebied (luchtfotonummer 4055). Figuur 5: dekking 8 oktober 1944 ten opzichte van het projectgebied (luchtfotonummer 1042).
VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 23 2 5 6 Figuur 6: dekking 22 februari 1945 ten opzichte van het projectgebied (luchtfotonummer 3981). Figuur 7: dekking 1 juli 1945 ten opzichte van het projectgebied (luchtfotonummer 5147).
2 Figuur 8: dekking 14 juli 1945 ten opzichte van het projectgebied (luchtfotonummer 5104). 2.9 | Krantenberichten Voor het onderzoek naar contra-indicaties in de vorm van explosievenruimingen in de periode 1940 | - 1972 is conform het CS-VROO gezocht naar krantenberichten via www.delpher.nl en via de verzameling krantenknipsels uit het archief van de Hulpverleningsdienst (NA, toegang 2.04.110, zie paragraaf 2.5.). Bovendien is via Google gezocht naar eventuele aanvullende krantenberichten uit regionale en nationale dagbladen. 2.10 | Collectie NIMH collecties 409 en 575 Conform aan het CS-VROO dienen uit het archief van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie | 5 (NIMH) | verschillende collecties te worden geraadpleegd. Voor elk vooronderzoek wordt standaard onderzoek uitgevoerd in de collectie 575 ‘Duitse verdedigingswerken’ om na te gaan of binnen of in de nabijheid van het projectgebied sprake is van de aanwezigheid van verdedigingswerken | en militaire objecten. Daarnaast wordt nagegaan of in de meidagen van 1940 mogelijk grondgevechten of artilleriebeschietingen hebben plaatsgehad. Hiervoor wordt allereerst onderzoek uitgevoerd in de | 6 collectie 492 ‘De strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II’ | .
Indien hier aanwijzingen worden | aangetroffen | voor | het | plaatsvinden | van | troepenbewegingen, | beschietingen | en/of grondgevechten | worden | in de | collectie | 409 | ‘Gevechtsverslagen | en -rapporten’ | de | relevante gevechtsverslagen van de (mogelijk) daarbij betrokken Nederlandse eenheden geraadpleegd. Collectie 409 Gevechtsverslagen en -rapporten mei 1940 Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 409 | 526006 | Commandant van het IIe bataljon van het 30e regiment infanterie majoor | Ja L.B. van Oeveren 527007 | Verslag van de leider van de vernielingen in Vak Weert hoofdopzichter Ja van fortificatiën J. Oosters VOORONDERZOEK | 24 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 527008 | Verslag van de commandant van het Ie bataljon van het 30e regiment Ja infanterie majoor C.L.M. Ingen Housz 527018 | Verslagen van de commandant van het 4e grensbataljon majoor P.G.A. Ja Fortanier Collectie 492 De strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II / De Groene Serie Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 492 | 3 | Onderdeel B.
De verdediging van Noord-Limburg en Noord Brabant | Ja Collectie 575 Bureau Inlichtingen/ Duitse verdedigingswerken (575-serie) Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 575 | 104 | Nederweert | Ja | 2 2.11 | National Archives, Kew, Surrey Conform aan het CS-VROO wordt voor elk vooronderzoek nagegaan of sprake is van luchtaanvallen uitgevoerd door één van de onderdelen van de Britse Royal Air Force, welke mogelijk invloed hebben op het projectgebied. De hierbij in beschouwing genomen periode is die van 10 mei 1940 tot en met 8 mei 1945. Er wordt onderzoek verricht in de relevante stukken van de vier belangrijkste onderdelen van de RAF, te weten: Bomber Command; Coastal Command; Fighter Command/Air Defence Great Britain; Second Tactical Air Force. Voor deze onderdelen geldt dat het raadplegen van de collectie van Coastal Command | niet in alle gevallen noodzakelijk is, daar dit onderdeel met name belast was met de uitvoering van aanvallen in het Nederlandse kustgebied. Daarentegen wordt voor elk vooronderzoek wél onderzoek uitgevoerd in | 5 de collectie van de 2nd Tactical Air Force, gezien de zeer grote spreiding en intensiteit van operaties van dit onderdeel op Nederlands grondgebied vanaf september 1944.
Het onderzoek in de stukken van de Royal Air Force is met name gericht op het vaststellen van het aantal, de hoofd- | en subsoort(en), het gewicht en het type ontsteker(s) van zowel afwerpmunitie | 6 (vliegtuigbommen) als raketten die tijdens luchtaanvallen zijn ingezet, maar ook de inslaglocaties daarvan. AIR 14 Air Ministry: Bomber Command: Registered Files. Night Bomb raid sheets & Day bomb raid sheets Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 14 | 2665- | Night Bomb Raid Sheets (May 1940 – May 1945) | Nee, | geen | aantoonbare 2680 | betrekking | op | het projectgebied 3360- | Day Bomb Raid Sheets (May 1940 – May 1945) | Nee, | geen | aantoonbare 3368 | betrekking | op | het projectgebied VOORONDERZOEK | 25 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN AIR 27 Air Ministry and successors: Operations Record Books, Squadrons Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 27 | 954 | No. 137 Squadron: Operations Record Book | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 1880 | No.
440 Squadron: Operations Record Book | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied AIR | 37 | Air | Ministry: | Allied | Expeditionary | Air | Force, | later | Supreme | Headquarters | Allied Expeditionary Force (Air), and 2nd Tactical Air Force: Registered Files and Reports Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant | 2 37 | 715 | Second Tactical Airforce Daily Log (september – oktober 1944) | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 716 | Second Tactical Airforce Daily Log (November – December 1944) | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 717 | Second Tactical Airforce Daily Log (januari – februari 1945) | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 718 | Second Tactical Airforce Daily Log (maart – mei 1945) | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied War Diaries geallieerde troepen Behalve stukken met betrekking tot de luchtoorlog beheren de National Archives tevens rapporten en overige documenten van het Britse leger. Wanneer sprake is van het mogelijk plaatsvinden van geallieerde artilleriebeschietingen, maar bijvoorbeeld ook grondgevechten (al dan niet van geringe omvang) wordt conform het CS-VROO onderzoek verricht in de collectie War Diaries.
5 Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant WO171 | 289 | VIII Corps CRA Nov 1944 | Ja 294 | VIII Corps CRA Nov 1944 | Ja 529 | 51th Infantry Division GS November 1944 | Ja 531 | 51th Infantry Division Corps Royal Artillery November 1944 | Ja 555 | 53rd Infantry Division GS November 1944 | Ja | 6 561 | 53rd Infantry Division Corps Royal Artillery November 1944 | Ja 678 | 153th Infantry Brigade November 1944 | Ja 680 | 154th Infantry Brigade November 1944 | Ja 988 | 126th Field Regiment November 1944 | Ja 989 | 127th Field Regiment November 1944 | Ja 2.12 | Bundesarchiv/Militärarchiv Conform aan het CS-VROO worden de collecties van de Luftwaffenführungsstab geraadpleegd voor informatie over luchtaanvallen en bombardementen, al dan niet uitgevoerd door de Luftwaffe. Het gaat om onderstaande collecties, waarvan de RM7 een aanvulling vormt op de RL2. Deze collecties bevatten VOORONDERZOEK | 26 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN meldingen over bomafworpen op Nederlands grondgebied vanaf de Duitse inval op 10 mei 1940 tot 10 november 1941.
RL 2 Luftlageberichte Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant RL2 | 205 | Luftlageberichte mei 1940 t/m november 1941 | Nee, | geen | aantoonbare t/m | betrekking | op | het 269 | projectgebied RM7 Luftwaffenführungsstab, Luftlageberichte Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant RM7 | 344 | Luftlageberichte augustus-november 1940 | Nee, | geen | aantoonbare t/m | betrekking | op | het | 2 353 | projectgebied 2.13 | The National Archives and Records Administration, Washington D.C. (NARA) Wanneer sprake is van duidelijke indicaties dat het onderzoeksgebied getroffen is door luchtaanvallen met afwerpmunitie uitgevoerd door de United States Army Air Forces, worden stukken met betrekking hierop geraadpleegd conform het CS-VROO. Deze stukken zijn ondergebracht in The National Archives (NARA) te College Park (Verenigde Staten). Het onderzoek in dit archief wordt dan gericht op het vaststellen van het aantal, de hoofd- | en subsoort, gewichtsklasse en het type ontsteker(s) van de afwerpmunitie die tijdens de desbetreffende luchtaanval is ingezet, en op de inslaglocaties daarvan. Er zijn | geen | aanwijzingen | dat | (de | omgeving | van) | het | projectgebied | door | de | Amerikanen | is gebombardeerd.