CConstaterende datNederweert
Koppel je AI →
Document · PDF

Bijlage 11 Gebiedsontwikkeling Gutjesweg Budschop - Nederweert_Bijlagen bij de toelichting (deel 6)

Raadsvergadering 19 november 2024, gemeente NederweertBij agendapunt: Vaststelling Bestemmingsplan Gutjesweg16.624 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Indien er in (delen van) het plangebied sprake is van een intacte bodemopbouw vanaf welke diepte t.o.v. het maaiveld kunnen archeologische waarden dan worden verwacht? Is er sprake van meerdere archeologische lagen die potentieel archeologische waarden kunnen bevatten? Zo ja, op welke diepte t.o.v. maaiveld bevinden deze zich? 7. Indien er in (delen van) het plangebied sprake is van een verstoorde bodemopbouw tot welke diepte t.o.v.  maaiveld  is  deze  verstoord  en  wat  zegt  dit  over  de  gaafheid  van  eventueel  aanwezige archeologische waarden? 8. Kan de gespecificeerde verwachting zoals geformuleerd in het archeologisch bureauonderzoek aan de hand  van  de  resultaten  van  het  IVO‐O  verkennende  fase  door  middel  van  boringen  worden gehandhaafd of dient deze (in delen van het plangebied) worden bijgesteld? Zo ja waaruit bestaat de bijstelling en waarom? 9. Wat is de invloed van de toekomstige inrichting op eventueel aanwezige archeologische waarden? 10.

Is in het plangebied archeologisch vervolgonderzoek noodzakelijk en zo ja welke onderzoeksmethode wordt aanbevolen? 1.3 Beleidskader Sinds  1  juli  2016  is  de  Erfgoedwet  van  kracht.  De Erfgoedwet bundelt  bestaande  wet‐  en  regelgeving  voor behoud  en  beheer  van  het  cultureel  erfgoed  in  Nederland.  De  uitgangspunten  uit  het  Verdrag  van  Valletta (Malta)  blijven  in  de  Erfgoedwet  de  basis  van  de  Nederlandse  omgang  met  archeologie. Het  verdrag  van Valletta (Malta), beoogt het cultureel erfgoed dat zich in de bodem bevindt beter te beschermen. Gemeenten hebben een belangrijke rol in het archeologische stelsel. In bestemmingsplannen houden ze rekening met (te verwachten) archeologische waarden.

In het vigerende beheersverordening “Nederweert, Budschop, Eind en Ospeldijk” onherroepelijk vastgesteld op 18‐4‐2017 heeft het plangebied grotendeels een dubbelbestemming “Waarde – Archeologie 2 hoog” en deels “Waarde  –  Archeologie  3  middelhoog”,  waarvoor  archeologisch  onderzoek  noodzakelijk  wordt  geacht  bij ingrepen  dieper  dan  40  cm  en  met  een  oppervlakte  groter  dan  250  m2  (hoge  verwachting)  en  2.500  m2 (middelhoge verwachting.5 Volgens  de  archeologische  beleidskaart  van  de  gemeente  Nederweert6  heeft  het  plangebied  deels  een  hoge verwachtingswaarde, deels een middelhoge verwachtingswaarde en ligt het plangebied deels in een gebied van archeologische  waarde.  Voor  deze  beleidscategorieën  geldt  dat  archeologisch  onderzoek  noodzakelijk  is  bij ingrepen dieper dan 40 cm ‐mv en een oppervlakte groter dan respectievelijk 250 m2, 2.500 m2 en 250 m2. 5 www.ruimtelijkeplannen.nl 6 Kortlang & Van der Weele, 2017.

9 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 2 Bureauonderzoek 2.1 Algemeen Het doel van het bureauonderzoek is het verwerven van informatie, aan de hand van bestaande bronnen, over bekende of verwachte archeologische waarden, binnen het bureau onderzoeksgebied, om daarmee te komen tot een gespecificeerde, archeologische verwachting van het plangebied.   Met de afbakening van het bureau onderzoeksgebied  wordt  het  gebied  aangeduid,  waarvan  de  gegevens  over  de  historische  situatie,  bekende archeologische  waarden  en  verwachtingen  gebruikt  gaan  worden  in  het  bureauonderzoek.  Dit  gebied  kan groter  zijn  dan  het  plangebied.  Voor  onderhavig  onderzoek  is  een  straal  van  circa  500  m  om  het  plangebied aangehouden  als  bureau  onderzoeksgebied.  Dit  gebied  sluit  bodemkundig,  geomorfologisch  en cultuurhistorisch  aan  bij  het  plangebied  zodat  op  een  verantwoorde  manier  het  verwachtingsmodel  kan worden bepaald.

In het kader van het bureauonderzoek zijn de volgende werkzaamheden uitgevoerd waarvan de resultaten zijn opgenomen in onderstaande paragrafen:  bepaling van het onderzoekskader (aanleiding onderzoek en begrenzing plangebied);  vaststelling  van het  huidige en historische gebruik  van het  plangebied en naaste  omgeving  door  het raadplegen van de door de opdrachtgever overgedragen gegevens;  vaststelling van de toekomstige inrichting van het plangebied;  bepaling  van  de  landschappelijke  (geologische  en  bodemkundige)  kenmerken  aan  de  hand  van bestudering van de bodem‐, geologische en geomorfologische kaarten;  bestudering van historische kaarten;  raadpleging van literatuur en luchtfoto’s;  inventarisatie  van  gegevens  uit  het  ARCHeologisch  Informatie  Systeem  (ARCHIS)  van  de  Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) te Amersfoort;  raadpleging van de gemeentelijke verwachtings‐ en beleidskaart;  vaststelling van de aan/afwezigheid van ondergrondse bouwhistorische waarden.

2.2 Situering plangebied Het  plangebied  ligt  in  aan  de  oostelijke  rand  van  Nederweert  en  bestaat  uit  de  Gutjesweg,  de  Gutjeszijweg, huisnummers 1, 2, 3, 5 6 en 7 en de gemeentewerf die aan de Gutjesweg 2 gelegen is (afb. 1). Het plangebied maakt deel uit van de, gemeente Nederweert, provincie Limburg en staat afgebeeld op kaartblad 58A van de topografische kaart van Nederland. 10 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 Afbeelding 1:Situering plangebied. Inzet: Situering plangebied in Nederland. Bron: Opentopo. 2.3 Huidig gebruik Voor  de  uitkomst  van  het  bureauonderzoek  en  de  bepaling  van  het  (eventuele)  vervolg  van  het  voortraject (inventariserend  veldonderzoek)  is  het  van  belang  de  huidige  situatie  vast  te  stellen.  Bodemverontreiniging, gebruik,  bebouwing,  maar  ook  de  aanwezigheid  van  bijvoorbeeld  een  hoogspanningsleiding  kunnen  de onderzoeksstrategie  van  vervolg  activiteiten  (mede)  bepalen.  Daarnaast  kan  dit  mede  bepalend  zijn  voor  de archeologische  verwachting.  Historisch  waardevolle  bouwwerken  die  binnen  het  plan‐  en  onderzoeksgebied liggen worden vermeld.7 Het  terrein  is  momenteel  deels  bebouwd,  het  betreffen  loodsen  en  bijgebouwen  van  de  gemeentelijke  werf (afb. 2). In het noordwestelijke deel van het plangebied staan enkele woonwagens. Het westelijke deel van het

plangebied bestaat uit het verharde wegdek van de Gutjesweg en de hieraan grenzende grasrijke bermen, Ter plaatse  van  de  gemeentewerf  is  het  terrein  grotendeels  verhard  (asfalt),  met  uitzondering  van  het noordoostelijke en zuidoostelijke deel en de uiterst oostelijke rand van het plangebied. 7 KNA versie 4.1, Protocol 4002  

11 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 Afbeelding 2: Luchtfoto plangebied. Bron: PDOK. 2.4 Toekomstige inrichting Het mogelijk toekomstig gebruik van het onderzoeksgebied kan bepalend zijn voor het eventuele navolgende onderzoek  (inventariserend  veldonderzoek,  fysiek  beschermen  of  opgraven).  De  wijze  waarop  het  gebied wordt ingericht, kan bijvoorbeeld betekenen dat bekende en/of verwachte archeologische waarden (deels of geheel) onaangetast (kunnen) blijven. Ook kan besloten worden de inrichting dusdanig aan te passen, dat de bekende en/of verwachte archeologische waarden alsnog (deels of geheel) onaangetast (kunnen) blijven.8 In  het  plangebied  zullen  de  huidige  bebouwing  en  verharding  op  de  gemeentewerf  en  ter  plaatse  van  de woonwagens  verwijderd  worden  en  plaats  maken  voor  nieuwbouw  (bijlage  1).  Er  zullen  ca.  50  woningen gerealiseerd  worden,  evenals  tuinen,  groenvoorziening,  parkeervakken  en  een  speelplek.  Ten  tijde  van uitvoering  van  onderhavig  onderzoek  zat  het  project  nog  in  de  ontwerpfase,  waarbij  slechts  één voorkeursvariant  geselecteerd  was.  De  exacte  omvang  en  diepte  van  de  uit  te  voeren  ingrepen  in  het plangebied waren daarom nog niet bekend.

2.5 Aardkundige waarden Kennis van de geologie, bodem en hydrologie van het onderzoeksgebied is noodzakelijk om inzicht te krijgen in de gebruiksmogelijkheden van het landschap voor de mens. Door inzicht te krijgen in deze gegevens kan het verwachtingsmodel nader worden bepaald.9 8 KNA versie 4.1, Protocol 4002 9 KNA versie 4.1, Protocol 4002 

12 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 2.5.1 Geologie & geomorfologie De  ondergrond  binnen  het  plangebied  bestaat  uit  Maasafzettingen,  zoals  zand  en  grind,  welke  worden gerekend  tot  de  Formatie  van  Beegden.  Deze  zijn  met  name  tijdens  het  Vroeg‐  en  Laat  Pleniglaciaal  met eolische afzettingen afgedekt toen er als gevolg van koude en droge klimatologische omstandigheden op grote schaal  verstuivingen  optraden  van  zand  uit  beek‐  en  rivierbeddingen  en  zelfs  vanuit  het  toen  drooggevallen Noordzeebekken (respectievelijk 73.000 tot 55.000 en 28.000 tot 12.500 jaar geleden). Onder meer in Noord‐ Brabant en Limburg werden sedimenten met een zwaardere fractie afgezet, zoals zand. Met name tijdens het Laat‐Pleniglaciaal (30.500 ‐  12.500 jaar geleden) ontstonden op deze wijze dekzandruggen, dekzandvlaktes en dekzandwelvingen. Dit gebied wordt dan ook aangeduid als het dekzandgebied. Deze zandafzettingen worden gerekend tot de Formatie van Boxtel.10 Vanaf het Holoceen warmde het klimaat op, waardoor het landijs begon te smelten, met als gevolg stijgingen van de zeewaterspiegel en grondwaterspiegel. Het landschap werd natter en vegetatie begon weer te groeien.

Vanwege  de  vernatting  ontstonden  veen‐  en  moerasgebieden.  Het  veen  wordt  gerekend  tot  het  Laagpakket van Griendtsveen, Formatie van Nieuwkoop. Het veen is vooral in de middeleeuwen en nieuwe tijd ontgonnen ten  behoeve  van  ruimte  voor  landbouw  en  veenplaggen.  Tevens  vonden  in  het  Holocene  landschap zandverstuivingen plaats als gevolg van ontbossingen. Hierdoor ontstonden landduinen. De stuifzandpakketten worden  gerekend  tot  het  Laagpakket  van  Kootwijk  van  de  Formatie  van  Boxtel  en  worden  gekenmerkt  als reliëfrijke zones in het landschap.11 Volgens  de  geomorfologische  kaart  van  Nederland  ligt  het  plangebied  grotendeels  op  dekzandwelvingen (kaartcode  3L51yc;  afb.  3)  en  het  noordoostelijke  deel  ligt  op  een  dekzandrug  (kaartcode  3B53yc).  Het zuidwestelijke  deel  van  het  plangebied  (ter  plaatse  van  de  Gutjesweg)  is  niet  gekarteerd  op  de geomorfologische kaart vanwege ligging in de bebouwde kom van Nederweert. 10 Berendsen, 2005. 11 Berendsen, 2005. 13 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 Afbeelding 3: Uitsnede geomorfologische kaart van Nederland. Bron: Koomen & Maas, 2004.

2.5.2 Bodem Volgens  de  bodemkaart  van  Nederland  komen  in  het  plangebied  hoge  zwarte  enkeerdgronden  voor, ontwikkeld  in  lemig  fijn  zand  (kaartcode  zEZ23;  afb.  4)  met  grondwatertrap  VI  en  VII.  Dit  bodemtype  wordt gerekend tot de dikke eerdgronden. Dit zijn gronden met een humushoudende bovengrond die dikker is dan 50 cm en ter plaatse bestaand uit zand (materiaal met minder dan 8% lutum). Deze gronden zijn ontstaan door eeuwenlange  bemesting  met  potstalmest  dat  bestond  uit  een  mengsel  van  stalmest,  huisafval,  bosstrooisel, heideplaggen  en  vaak  ook  vrij  veel  zand,  waardoor  de  bouwlanden  geleidelijk  werden  opgehoogd  en  er  een dikke  humushoudende  bovengrond  ontstond.  De  enkeerdgronden  worden  verdeeld  in  zwarte  en  bruine enkeerdgronden, waarbij het kleurverschil wordt veroorzaakt door de aard van het gebruikte materiaal in de poststal. Zo zouden de zwarte enkeerdgronden zijn ontstaan door het gebruik van heideplaggen en de bruine door het gebruik van bosstrooisel. Dit opgebracht bemestingspakket wordt ook wel aangeduid als een esdek, alhoewel  deze  term  van  oorsprong  in  Drenthe  gehanteerd  wordt.  Naast  esdek  worden  ook  termen  als  enk, plaggendek, akkerdek, eerdlaag en eerdgronden gebruikt.

Naar  de  diepte  waarop  het  grondwater  voorkomt  zijn  de  gronden  verdeeld  in  lage  enkeerdgronden,  deze hebben een gemiddelde laagste grondwaterstand ondieper dan 120 cm (grondwatertrap III en lager) en hoge enkeerdgronden die een gemiddelde laagste grondwaterstand hebben dieper dan 120 cm (Grondwatertrap IV, V  en  hoger).  De  hoge  enkeerdgronden  worden  verder  onderverdeeld  naar  de  kleur  van  de  humushoudende bovengrond in bruin en zwart en op verschillen in textuur. De ter plaatse van het plangebied voorkomende zwarte enkeerdgronden, ontwikkeld in lemig fijn zand (zEZ23) bestaan uit  een  circa 30 cm dikke  zeer  donkerbruine  tot zwarte,  matig humeuze,  zeer  sterk  lemige, zeer  fijn zandige  bouwvoor  (Aanp‐horizont).  Hieronder  bevindt  zich  een  circa  25  cm  dikke,  donker  grijsbruine,  matig humeuze,  zeer  sterk  lemige, zeer  fijn  zandige  Aan‐horizont.  Vervolgens  wordt  een circa  15  cm dikke,  bruine, matig  humusarme,  zeer  sterk  lemige,  zeer  fijn  zandige  B‐horizont  aangetroffen,  gevolgd  door  een  licht 

14 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 grijsbruine,  zeer  humusarme,  zeer  sterk  zandige,  zeer  fijn  zandige  C‐horizont,  waarin  vanaf  circa  80  cm ‐ mv roest voorkomt.12 Uit de onderzoeken uitgevoerd in de onmiddellijke nabijheid van het plangebied blijkt dat er een opmerkelijk is verschil is in dikte van het plaggendek. Dit varieert ik dikte tussen 80 en 60 cm. Plaatselijk is zelfs geen sprake van een plaggendek. Uit  een  booronderzoek  uitgevoerd  in  twee  percelen  (plangebied  Budschop  en  plangebied  Gutjesweg) grenzend aan onderhavig plangebied bleek in het plangebied Budschop de bodem afgetopt en verstoord te zijn tot in het dekzand. Vrijwel overal was een humeuze bovengrond (Aap en Aa) aanwezig, die bestond uit matig fijn  tot  zeer  fijn  grijsbruin  of  donkergrijsbruin  humeus  matig  tot  sterk  siltig  zand.  In  alle  boringen  was  de humushoudende bovenlaag over  het  gehele  profiel  verstoord  met gele  leemklonten. Dit houdt  waarschijnlijk verband  met  de  egalisatie  van  het  terrein  na  het  slopen  van  de  bebouwing.  Bijmengingen  bestonden  uit baksteen, glas, houtskool, koolas, leisteen en puin. De dikte van de humeuze bovengrond varieerde tussen 60 en 140 cm. Hieronder ging de bodem direct over in het moedermateriaal of de C‐horizont.

Uit de boringen in het plangebied Gutjesweg bleek dat de bodem in dit plangebied in belangrijke mate afgetopt en verstoord was tot in het moedermateriaal. In boring 4 werd een esdek van 80 cm dikte aangetroffen. Het bestond  uit  donkergriisbruin  tot  grijs  humeus  matig  siltig  zand  en  bevatte  baksteen  en  houtskool  als bijmengingen. Daaronder bevond zich een circa 10 cm dikke geelbruine B/C‐horizont. Deze laag was, net als de onderzijde van het esdek, sterk door planten en dieren doorwoeld. Uit boring 5 bleek de bodem tot op grote diepte  verstoord.  Tot  op  70  cm ‐ mv  deed  zich  hier  een  donkergrijsbruine  matig  siltige  humeuze  bovengrond voor, gemengd met baksteen. Daaronder ging de bodem tussen 70 en 140 cm ‐mv over in grijsbruin matig tot sterk  siltig  zand  dat  verstoord  was  met  gele  en  donkergrijze  'vettige'  grond.  Daaronder  bevond  zich  het geelgrijze dekzand.13 Uit een booronderzoek uitgevoerd op circa 80 m ten oosten van het plangebied is gebleken dat slechts bij één boring  een  enkeerdgrond  werd  aangetroffen  met  een  esdek  van  60  cm.  Bij  deze  boring  werd  een  recente donkergrijze  Ap‐horizont  en  een  onderliggende  oudere  ploegvoor  of  Aan‐horizont  aangetroffen.  De  overige boringen  waarin  een  esdek  is  aangetroffen  hebben  een  te  gering  plaggendek  om  tot  de  enkeerdgronden gerekend  te  worden.  Ze 

vallen  binnen  de  gooreerdgronden.  De  bodemopbouw  bestaat  uit  een  donkergrijze sterk humeuze Ap‐horizont heeft een dikte van ca. 25 tot 40 cm en bestaat uit matig fijn, matig siltig zand. In de Ap‐horizont  komt  (recent)  antropogeen  materiaal  voor  zoals  sporen  baksteen  (boringen  1,  2,  3,  4  ),  resten baksteen (boring 5) en sporen houtkool (boring 5). In de boringen is onder de Ap‐horizont een overgangslaag tussen  de  Ap‐horizont  en  de  C‐horizont  aangetroffen.  In  dit  materiaal  bevindt  zich  zowel  materiaal  van  de bovenliggende  recente  bouwvoor  (Aphorizont),  als  Aan‐materiaal  (opgebrachte  bemestingsgrond),  als  delen van de oorspronkelijke podzolgrond zoals de E‐ en de B‐horizont. Ook materiaal van de C‐horizont bevindt zich in dit verstoorde pakket. Ook in deze overgangslaag komt (recent) antropogeen materiaal voor, dat afkomstig is uit de bovenliggende Ap‐horizont: resten kolengruis of steenkool (boringen 1, 4), sporen baksteen (boringen 1, 2, 4), resten baksteen (boringen 3, 5), resten glas (boring 3) en sporen houtskool (boring 5). De geelbruine C‐ horizont  bestaat  uit  matig  fijn  zwak  siltig  zand,  dat  is  geïnterpreteerd  als  dekzand  dat  tot  de  Formatie  van Boxtel gerekend kan worden. De verstoring reikt bij de meeste boringen tot een diepte van ca. 60 tot 80 cm beneden maaiveld.14 12 Stiboka 1972, p. 87‐90.

13 B. Debunne en N. Krekelbergh, 2004 14 Rondags, 2007 15 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 Afbeelding 4: Uitsnede bodemkaart van Nederland. Bron: Bodemkaart van Nederland. Grondwater Bij het bepalen van het grondwaterregime van de bodem wordt gewerkt met grondwatertrappen (zie tabel 1). Deze trappen geven een klassenindeling weer van ten eerste de verschillende grondwaterstanden naar diepte en ten tweede de seizoensvariatie in de grondwaterstanden. De trappen worden vastgesteld op een schaal van I tot VII (van respectievelijk extreem nat tot extreem droog). Gebiedsdelen  met  een  goede  ontwatering  (Grondwatertrap  VI  en  VII)  zijn  zeer  geschikt  voor  landbouw  en vormden mede daarom, met name in het verleden een aantrekkelijk vestigingsgebied. In droge  bodems wordt onverbrand  organisch  materiaal  slecht  bewaard   gebleven  als  gevolg  van  oxidatie.  Anorganische  resten  en verbande  organische  resten  kunnen  wel  goed  geconserveerd  zijn  gebleven.  In  gebieden  met  een  hoge grondwaterstand  kunnen  daarentegen  organische  archeologische  resten  wel  goed  geconserveerd  worden aangetroffen. Voor het plangebied zijn op de bodemkaart van Nederland grondwatertrappen VI en VII aangegeven. Tabel 1: Grondwatertrappen.

Grondwatertrap  I  II  III  IV  V  VI  VII  VIII GHG in cm beneden maaiveld ‐  ‐  <40  >40  <40  40‐80  >80  >140 GLG in cm beneden maaiveld <50  50‐80  80‐120  80‐120  >120  >120  >120  >160 2.5.3 Actueel Hoogtebestand Op  afbeelding  5  is  het  AHN4  afgebeeld  in  zogenaamd  maaiveld  perspectief  (Dynamische  opmaak).  Op  deze uitsnede is te zien dat het noordelijke deel van het plangebied op een relatief hooggelegen dekzandrug ligt en de rest van het plangebied zich op lager gelegen dekzandwelvingen bevindt. Binnen het plangebied bevinden 

16 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 zich enkele storthopen, die het gevolg zijn van het gebruik van het terrein als gemeentewerf en de ophoping van groenafval en grofvuil. De hoogte van het maaiveld varieert: in het zuidoosten bedraagt deze circa 31,81 m +  NAP  en  in  het  noordwesten  is  deze  ongeveer  32,61  m  +  NAP.  Ter  plaatse  van  de  storthopen  bedraagt  het maaiveld circa 33,79‐35,24 m + NAP. Afbeelding 5: Uitsnede Actueel Hoogtebestand Nederland. Bron: ArcGIS. 2.5.4 Interpretatie archeologie Het plangebied maakt deel uit van het Brabantse dekzandgebied dat gefaseerd tussen 73.000 en 12.500 jaar geleden is ontstaan. In de top van het dekzand is een hoge zwarte enkeerdgrond ontstaan. Mogelijk aanwezige archeologische resten kunnen worden aangetroffen vanaf het maaiveld. Deze resten zullen bestaan  uit  losse  vondsten  die  niet  in  situ  liggen.  Vanaf  30  cm  (onder  de  bouwvoor)  kunnen  archeologische resten worden aangetroffen welke dateren van na het ontstaan van het plaggendek (denk hierbij onder andere aan sporen daterend uit WO2).

Archeologische sporen ouder dan het ontstaan van het plaggendek (vanaf het Mesolithicum) worden vanaf de top van de B‐horizont verwacht, onderkant van het plaggendek. Op grond van de bodemkaart is dat op circa 55 cm ‐ mv.  Door  inspoeling  zullen  sporen  in  de  B‐horizont  naar  verwachting  vervaagd  zijn  en  daardoor  niet  tot niet goed zichtbaar. Een goed sporenniveau is dan waarschijnlijk pas zichtbaar vanaf de C‐horizont die op 70 cm ‐mv wordt verwacht. Indien  archeologische  sporen  ouder  dan  het  ontstaan  van  het  plaggendek  voorkomen  zullen  deze  naar verwachting  goed  bewaard  zijn  gebleven.  Door  het  plaggendek  zijn  deze  beschermd  tegen  de  moderne bodembewerking, behoudens bij diepere grondbewerking zoals aspergeteelt en diepploegen.  Aan de basis van het dekzandpakket kunnen resten uit het Paleolithicum voorkomen.

17 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 2.6 Historische situatie en mogelijke verstoringen Het beschrijven van de historische situatie dient meerdere doelen. Er wordt archeologisch inhoudelijk gekeken of  eventueel  sprake  is  van  historische  bebouwing,  mogelijke  vaarwegen  en/of  subrecent  gebruik,  waarbij vastgesteld  moet  worden  of  sprake  is  van  verstoringen  (bijvoorbeeld  ontgrondingen,  stortingen  en verhardingen).15 2.6.1 Bewoningsgeschiedenis De  oudste  menselijke  activiteiten  in  Nederland  dateren  uit  het  (Midden‐)Paleolithicum.  In  het  Paleolithicum, Mesolithicum  en  het  Neolithicum  (deels)  leefden  de  bewoners  van  jagen/verzamelen  en  visvangst.  De  jager‐ verzamelaars trokken door het landschap met name achter het wild aan. Vanuit grotere basiskampen werden jachtexpedities  opgezet  waarbij  de  jagers  langere  tijd  onderweg  waren  en  tijdelijke  kleine  kampen  inrichten waar  ze  een  beperkt  aantal  dagen  verbleven,  zogenaamde  extractiekampen.  Archeologisch  onderzoek  heeft aangetoond dat deze kampen voornamelijk worden aangetroffen in de omgeving van water op overgang van hoog en droog naar laag en nat, de zogenaamde gradiënt situaties. In de omgeving van water was namelijk de grootste kans op het aantreffen van wild, kon eventueel worden gevist en konden vruchten worden verzameld

(met name hazelaars gedijen goed in deze omgeving). Tevens voorzag het water aan de drinkwater behoefte. De meeste kans op het aantreffen van nederzettingen uit de steentijd is dan ook in de buurt van water. In de gemeente Nederweert zijn tijdens de grootschalige opgravingen aan het Rosveld ook enkele vuurstenen werktuigen uit het Midden‐Paleolithicum aangetroffen in het Oud Dekzand. Dit is opvallend want dit dekzand is later  afgezet  dan  de  ouderdom  van  de  werktuigen.  Vermoedelijk  zijn  deze  bij  het  graven  van  bijvoorbeeld waterkuilen  uit  dieper  gelegen  sedimenten  omhoog  gekomen.  Ook  in  het  laat‐paleolithicum  werd  deze omgeving  bezocht  (noordzijde  Nederweert).  De  Mesolithische  vindplaatsen  bevinden  zich  allemaal  aan  de westzijde van de gemeente nabij het Weerterbosch.

Landbouw  en  daarmee  het  neolithicum  begon  in  Nederland  ongeveer  5300  voor  Chr.  op  de  Zuid‐Limburgse lössgronden.  De  zandgronden  meer  naar  het  noorden  werden  pas  in  het  laat‐neolithicum  gebruikt  als landbouwgronden.  Tot deze tijd bestonden zowel het jagen‐verzamelen als de landbouw naast elkaar. Door de introductie  van  de  landbouw  werden  de  woonplaatsen  meer  sedentair  en  ging  de  mens  de  natuur  naar  zijn hand  zetten.  De  boeren  bewerkten  kleine  akkers  te  midden  van  uitgestrekte  bossen,  wanneer  deze  akkers waren uitgeput werden nieuwe akkers aangelegd en de boerderijen verplaatst. Voor deze regio waren zeker vanaf het Midden‐Neolithicum boeren aanwezig van de Michelsbergcultuur. Op het  Rosveld  zijn  hiervan  enkele  artefacten  aangetroffen.  Op  grotere  afstand  van  het  plangebied  zijn  ook kampementen van jager‐verzamelaars aangetroffen uit deze periode.

In  de  Bronstijd  werd  het  areaal  landbouwgrond  uitgebreid  waardoor  een  grote  druk  kwam  te  staan  op  de eiken‐berkenbossen.  De  introductie  van  metalen  werktuigen  maakte  het  mogelijk  om  de  landbouw  meer intensief  te  gaan  bedrijven.  De  Bronstijd  was  in  Zuid‐Nederland  lange  tijd  slecht  vertegenwoordigd.  Met  de opgravingen in Son‐Ekkersrijt (nabij Eindhoven) werd de kennis plots met 28 huisplattegronden en een groot aantal  bijgebouwen  uitgebreid.  Grafheuvels  uit  deze  periode  zijn  bekend  maar  vooral  bewaard  op  plaatsen waar ze niet geëgaliseerd zijn. In de bronstijd deponeerde men ook opzettelijk bepaalde voorwerpen (rituele deposities)  vermoedelijk  met  een  spirituele  achtergrond.  Dit  gebeurde  over  het  algemeen  in  de  nattere, gebieden zoals moerassen. In deze regio is een groot aantal vindplaatsen bekend uit de periode late bronstijd tot en met de Late IJzertijd. Deze vindplaatsen zijn zowel bekend op het hoger gelegen dekzandeiland, als op de lagere heide gebieden er 15 KNA versie 4.1, Protocol 2004 18 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 omheen. Alle landschappelijke delen werden gebruikt. Tijdens grootschalige opgravingen aan het Rosveld zijn bewoningsporen uit de Late Bronstijd aangetroffen.

In de IJzertijd nam het eiken‐berkenbos sterk af en veengroei in de lagere delen nam sterk toe. In deze periode was de bewoning in Zuid‐Nederland zeer verspreid en ontstond een ander landbouwsysteem: de Celtic Fields, kleine, ongeveer vierkante percelen die door wallen waren omgeven. De Vroege IJzertijd staat bekend om de uitgestrekte urnenvelden. In de Midden‐ en Late IJzertijd werden deze verlaten  en  maakte  men  gebruik  van  kleinere  grafvelden.  Binnen  de  gemeentegrenzen  zijn  meerdere urnenvelden  bekend,  waarvan  Weert‐Boshoverheide  de  bekendste  is  aangezien  het  de  grootste  is  in Noordwest‐Europa. Ook in Nederweert‐Rosveld en Nederweert‐Eind‐Houtsberg was een urnenveld aanwezig. Sporen van huisplattegronden uit de Vroege‐ en Midden IJzertijd ontbreken maar dit is karakteristiek voor de regio. Kuilen en spiekers uit deze tijd zijn wel aangetroffen.

Met de komst van de Romeinen vond een ingrijpende verandering in de samenleving plaats. De belangrijkste economische  ontwikkeling  was  de  introductie  van  villa’s:  grote  agrarische  bedrijven  (50‐100  ha).  Sommige villa’s  ontwikkelden  zich  uit  omheinde  inheemse  nederzettingen.  Het  grootste  deel  van  de  bevolking  bleef wonen in traditionele boerderijen en was meer gericht op zelfvoorziening. De omvang van nederzettingen zal net als later hebben gevarieerd van een enkele boerderij tot een dorp. Vanaf de eerste eeuw na Chr. lijkt zich echter  een  concentratie  van  de  bevolking  in  grotere  nederzettingen  te  hebben  voorgedaan.  Buiten  de woonkernen, vaak aan wegen, lagen de begraafplaatsen. De meeste villa’s zijn gevonden in een smalle strook aan  weerszijden  van  de  Maas.  De  grotere  nederzettingen  waren  met  elkaar  verbonden  door  brede  rechte wegen  van  waaruit  lokale  wegen  richting  de  villa’s  leiden.  Een  aantal  plaatsen  in  Limburg  zijn  nog  terug  te voeren  tot  de  Romeinse  tijd.  Het  vertrek  van  de  Romeinen  in  het  begin  van  de  5e  eeuw  leidde  tot  een economische  instorting  die  een  eind  maakte  aan  de  villa’s.  Op  het  Rosveld  zijn  een  nederzetting  (19 huisplattegronden, diverse bijgebouwen en waterputten) en verschillende begravingen aangetroffen.

Met  het  vertrek  van  de  legioenen  lijkt  ook  een  belangrijk  deel  van  de  inheemse  bevolking  naar  zuidelijker streken  te  zijn  geëmigreerd waarmee  de bevolkingsomvang  in  het  huidige  Nederland rond de 5e  en 6e  eeuw een  dieptepunt  bereikte.  Pollenanalytische  gegevens  wijzen  op  een  verlaten  cultuurlandschap  en  uitbreiding van bossen. Uit deze periode zijn maar weinig nederzettingen en grafvelden ontdekt. In  de  Merovingische  tijd  begon  een  langzaam  herstel.  De  bevolking  groeide  weer,  nederzettingen  en cultuurland  werden  uitgebreid.  Kenmerkend  voor  de  Vroege  Middeleeuwen  is  de  grote  dynamiek  van  het nederzettingspatroon, met nederzettingen die regelmatig werden verplaatst. Net als in de Romeinse tijd waren nederzettingen  en  begraafplaatsen  ruimtelijk  gescheiden.  Vanaf  de  Karolingische  periode  lijkt  de  grootste dynamiek voorbij en kregen nederzettingen een vaste locatie.

Van  de  Vroegmiddeleeuwse  landbouw  in  Midden‐  en  Noord‐Limburg  is  vrijwel  niets  bekend.  Verondersteld wordt dat er net als in Zuid‐Limburg sprake was van het domaniale stelsel: een bedrijfstype waarbij het land van grootgrondbezitters werd bewerkt door onvrijen (horigen) die in ruil voor hun arbeid een stuk land kregen waarmee ze in hun onderhoud konden voorzien. Het stelsel was gebaseerd op betaling in natura. Met name door het grootgrondbezit wordt het ontstaan van de dorpen verklaard, die ontstonden in de directe omgeving van grondheerlijke centra. Ook kerkstichtingen zullen stimulerend hebben gewerkt op de dorpsvorming. In de 8e tot de 10e eeuw lijken de nederzettingen een vaste locatie te hebben gekregen en ontstonden mogelijk ook de eerste grotere agrarische dorpen en de velden.16 De grondslagen voor het huidige cultuurlandschap zijn dan 16  Er is sprake van een veld wanneer aan de volgende drie essentiële kenmerken wordt voldaan: 1; er zijn verschillende eigenaren en/of gebruikers, 2; visuele openheid en 3; het gebruik van bouwland met de nadruk op graanteelt. 19 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 ook in de Vroege Middeleeuwen gelegd.17 Vindplaatsen uit deze periode bevinden zich op het dekzandeiland, tussen Weert en Nederweert.

De Volle  en  Late Middeleeuwen (1000‐1500) zijn  van  groot belang geweest  voor het cultuurlandschap. In de grote  ontginningsperiode  van  de  10e  tot  het  begin  van  de  14e  eeuw,  als  gevolg  van  de  toename  van  de bevolkingsomvang, werd de basis gelegd voor een belangrijk deel van het huidige cultuurlandschap. Tussen de 10e  eeuw  en  het  begin  van  de  14e  eeuw  groeide  het  aantal  nederzettingen  als  ook  het  cultuurland.  Ook ontstonden in deze periode de meeste steden. De toenemende ontginningen leidden tot een sterke inkrimping van de weidegronden waardoor een tekort ontstond aan weidegronden. Als gevolg werden de moerasbossen in  de  beekdalen  omgezet  in  graslanden.  De  moerasbossen  werden  gekapt  en  ontwateringssloten  werden gegraven. In de tweede helft van de 14e eeuw namen de ontginningen af ten gevolge van een bevolkingsdaling.

In  de  15e  eeuw  volgen  dan  weer  nieuwe,  minder  grootschalige  ontginningen.  Vanaf  deze  tijd  ging  men  de minder  gunstige  gronden  ontginnen.  De  bewoning  verplaatst  zich  in  de  loop  van  de  Middeleeuwen  naar  de lagere  delen  van  het  landschap.  Na  de  13e  eeuw  vindt  bewoning  in  Zuid‐Nederland,  in  tegenstelling  tot voorgaande  perioden  niet  meer  plaats  op  de  hoger  gelegen  vruchtbare  delen.  Op  het  dekzandeiland  van Weert‐Nederweert  zijn  geen  beken  aanwezig  waardoor  gehuchten  vanaf  de  Late  Middeleeuwen  niet  aan  de rand van een beekdal liggen maar juist op de laaggelegen terreinen tussen de zandkoppen.18 Uit  deze  periode  zijn  in  de  nabijheid  van  het  verschillende  vindplaatsen  bekend.  Aan  het  Rosveld  zijn verschillende bootvormige huisplattegronden met bijgebouwen opgegraven.

De  Nieuwe  tijd  (vanaf  1500  na  Chr.)  was  een  dynamische  periode  waarin  de  bevolking  groeide,  het  aantal nederzettingen als ook het cultuurlandschap werd uitgebreid en het bodemgebruik veranderde. Hierdoor heeft het cultuurlandschap op veel plaatsen een grote dynamiek gekend waarbij bijvoorbeeld nederzettingsvormen, kavelvormen en opgaande begroeiing in de loop der tijd ingrijpend kunnen zijn veranderd. De lagere delen van het landschap werden nu ook sterk beïnvloed door de mens: elzenbossen werden ontgonnen ten behoeve van weidegronden  en  veen  werd  gestoken  ten  behoeve  van  turfwinning.  Binnen  de  gemeente  zijn  meerdere vindplaatsen uit deze periode bekend. Opvallend is de grote hoeveelheid schansen die binnen de gemeente is aangetroffen:  dit  zijn  vluchtplaatsen  waar  mens  en  vee  zich  voor  plunderende  bendes  kon  terugtrekken.  Ze dateren met name uit de periode van de Tachtigjarige Oorlog.

In de Tweede Wereldoorlog liep de Peelraamstelling door Weert en Nederweert via Meijel naar het noorden, deze  stelling  overlapt  met  het  uiterst  noordwestelijke  deel  van  het  plangebied.19  Uit  het  verliesregister  zijn geen meldingen bekend van neergestorte vliegtuigen in de directe nabijheid van het plangebied.20 2.6.2 Historische ontwikkeling plangebied Volgens  de  Cultuurhistorische  Waardenkaart  Provincie  Limburg21  zijn  over  het  plangebied  de  volgende gegevens bekend: Daarnaast was het plangebied in het verleden in gebruik als bouwland en cultuurlandschap met enkeerdgronden. Op het kadastrale minuutplan (1832‐1845; afb. 6) is het plangebied vrijwel geheel onbebouwd en in gebruik als bouw‐  en  weiland.  Langs  zuidwestelijke  zijde  grenst  het  plangebied  aan  oude  bebouwing,  op  historische kaarten vanaf 1850 lijkt deze bebouwing mogelijk binnen de begrenzing van het plangebied te vallen. 17 Renes, 1999. 18 Verhoeven et al., 2005. 19 www.ikme.nl 20 Auwerda, 2008. 21 https://portal.prvlimburg.nl/viewer/app/default 20 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 Afbeelding 6: Uitsnede kadastraal minuutplan. Bron: Beeldbank RCE.

Vanaf  1899  wordt  op  historisch  kaartmateriaal  een  gebouw  in  het  zuidelijke  deel  van  het  plangebied gekarteerd, aan de noordzijde van de Budschop (afb. 7). In de hierop volgende jaren verandert weinig binnen het  plangebied.  Aan  het  begin  van  de  jaren  ’70  wordt  een  van  de  twee  gebouwen  in/grenzend  aan  het zuidwestelijke  deel  van  het  plangebied  gesloopt.  De  huidige  bebouwing  in  het  plangebied  wordt  vanaf  het begin  van  de  jaren  ’80  op  topografische  kaarten  gekarteerd  (bouwjaar  volgens  BAG‐register  is  1973),  het resterende  gebouw  in/grenzend  aan  het  zuidwestelijke  deel  van  het  plangebied  is  op  deze  kaarten  ook gesloopt en heeft plaats gemaakt voor nieuwe bebouwing (afb. 7). In 1999 zijn in het centraal‐noordelijke deel van het plangebied twee bijgebouwen gerealiseerd (afb. 7), waarvan het linker gebouw in 2001 weer gesloopt is en het rechter gebouw vanaf 2004 uitgebreid lijkt te zijn in oostelijke richting. Dit gebouw is tot op heden aanwezig  in  het  plangebied.  Vanaf  2016  worden  de  woonwagens  in  het  plangebied  afgebeeld  op  de topografische kaarten.

21 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 Afbeelding 7: Uitsneden topografische kaarten 1899, 1970, 1980 en 1999. Bron: TopoTijdreis. Bestudering van de historische kaarten heeft uitgewezen dat het plangebied in het verleden voor zover bekend in  gebruik  is  geweest  als  bouw‐  en  hooiland.  In  de  zuidwestelijke  hoek  van  het  plangebied  heeft  (deels) historische bebouwing gestaan die gedurende de tweede helft van de 20e eeuw gesloopt is. In het zuidelijke deel  van het plangebied  heeft  daarnaast bebouwing  gestaan  die aan het  begin  van de jaren  ‘80  plaats  heeft gemaakt voor de huidige bebouwing aan de Gutjesweg 2. In het centraal‐noordelijke deel van het plangebied werden  aan  het  einde  van  de  20e  eeuw  twee  bijgebouwen  gerealiseerd,  waarvan  één  relatief  snel  weer gesloopt is en het ander uitgebouwd en tot op heden aanwezig is binnen het plangebied. 2.6.3 Mogelijke verstoringen Uit  de  hierboven  vermelde  bronnen  zijn  geen  aanwijzingen  voor  grootschalige  verstoringen  naar  voren gekomen. In het gebied zijn diverse kabels en leidingen bekend.22 Het betreffen hoofdzakelijk huisaansluitingen langs  de  Gutjesweg  en  Gutjeszijweg.  Als  gevolg  van  de  bouw  en  sloop  van  diverse  gebouwen  zal  de  bodem 22 KLIC‐melding 23G0448896 

22 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 plaatselijk  eveneens  verstoord  zijn.  Bij  het  bodemloket  zijn  geen  aanwijzingen  voor  verstorende  saneringen bekend.23 2.6.4 Ondergrondse bouwhistorische gegevens Voor  de  uitkomst  van  het  bureauonderzoek  en  de  bepaling  van  het  (eventuele)  vervolg  van  het  voortraject (inventariserend  veldonderzoek),  is  het  van  belang  de  bekende  archeologische  waarden  en  ondergrondse bouwhistorische  waarden  (al  dan  niet  volledig  onderzocht)  te  beschrijven.  Hiertoe  is  de  Atlas  Leefomgeving geraadpleegd.24 Hierbij zijn geen aanvullende gegevens verzameld.

2.7 Bekende archeologische waarden Voor  de  uitkomst  van  het  bureauonderzoek  is  het  van  belang  de  bekende  archeologische  waarden  te beschrijven. Kennis daaromtrent bepaalt mede de onderzoeksstrategie van vervolgactiviteiten.25 2.7.1 Archeologische monumentenkaart De AMK  is  een  digitaal  bestand  van  alle bekende  behoudenswaardige archeologische  terreinen  in Nederland dat door de RCE in samenwerking met de desbetreffende provincie is opgesteld. Sinds 2014 is dit een statische kaart die niet meer wordt bijgewerkt. Op de kaart staan terreinen met archeologische status aangegeven. De kaart baseert zich op gegevens uit ARCHIS. Statustoekenning vindt plaats nadat het terrein is getoetst aan een aantal door de RCE gehanteerde criteria (kwaliteit, zeldzaamheid en contextwaarde). Het plangebied maakt deel uit van twee AMK‐terreinen. In de directe omgeving van het plangebied bevinden zich aanvullend nog twee AMK‐terreinen (afb. 8; tab. 2). Tabel 2: Overzicht AMK‐terreinen. AMK nr. Afstand t.o.v. plangebied [m] Datering  Status monument en omschrijving 16664  285 m ten N  LME‐NT  Terrein van hoge archeologische waarde. Het betreft de oude bebouwing van Nieuw‐ en Winnerstraat, hier worden bewoningssporen uit de Late Middeleeuwen tot en met Nieuwe tijd verwacht.

16662  305 m ten NO  LME‐NT  Terrein van hoge archeologische waarde. Het betreft de oude bebouwing van Klaarstraat, hier worden bewoningssporen uit de Late Middeleeuwen tot en met Nieuwe tijd verwacht. 16666  0 m   LME‐NT  Terrein van hoge archeologische waarde. Het betreft de oude bebouwing van Kreyel, hier worden bewoningssporen uit de Late Middeleeuwen tot en met Nieuwe tijd verwacht. 16644  0 m  LME‐NT  Terrein van hoge archeologische waarde. Het betreft de oude dorpskern van Nederweert, hier worden bewoningssporen uit de Late Middeleeuwen tot en met Nieuwe tijd verwacht. 2.7.2 ARCHIS Vondstlocaties ARCHIS  is  het  geautomatiseerde  Archeologisch  Informatiesysteem  voor  Nederland.  Het  bestaat  uit  een databank waarin allerlei gegevens over archeologische vindplaatsen en terreinen in Nederland zijn opgeslagen, daterend van de Prehistorie tot de Nieuwe Tijd. In ARCHIS staat geen vondstlocatie geregistreerd binnen de begrenzing van het plangebied. 23 www.bodemloket.nl 24 www.atlasleefomgeving.nl 25 KNA versie 4.1, Protocol 4002 23 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 Uit  de  directe  omgeving  van  het  plangebied  (binnen  een  straal  van  500  m)  zijn  twee  vondstlocaties  bekend (afb. 8; tab. 3). Tabel 3: Overzicht ARCHIS‐vondstlocaties. Zaakidentificatie nr. Afstand t.o.v.

plangebied [m] Datering  Aard van de melding 2154976100  285 m ten N  IJZ‐ME  Tijdens een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd door ADC in 2007 aan het Merenveld Winnerstraat, Ospelseweg en Kanaaldijk werden resten van een bootvormige huisplattegrond uit de (Volle) Middeleeuwen aangetroffen. Daarnaast werden twee greppels uit de IJzertijd aangetroffen. Er werd aanbevolen de resten in situ te behouden, indien dit niet mogelijk blijkt te zijn dienen de resten ex situ opgegraven te worden. 2379995100  240 m ten N   Opgraving Merenveld uitgevoerd door Archol in 2012. Tijdens de opgraving zijn enkele prehistorische sporen aangetroffen die op basis van vondstmateriaal in de Vroege IJzertijd gedateerd zijn. Daarnaast zijn twee plattegronden uit de Volle Middeleeuwen (10e‐11e eeuw) aangetroffen, het betreffen twee bijgebouwen, waarvan één bootvormige plattegrond. Rondom de plattegronden werden geen hoofdgebouw of waterput gevonden. 2.7.3 Onderzoeksmeldingen In de directe omgeving van het plangebied zijn acht onderzoeksmeldingen bekend (afb. 8; tab. 4). Tabel 4: Overzicht onderzoeksmeldingen. Zaakidentificatie nr. Afstand t.o.v. plangebied [m] Uitvoerder + jaar Aard en resultaten van het onderzoek 2426009100  0 m   ArchAeO (2010) Bureauonderzoek t.b.v. opstellen Nota Archeologiebeleid gemeenten Weert & Nederweert.

2122226100  30 m ten N  Oranjewoud BV (2006) Bureau‐ en booronderzoek Winnerstraat te Nederweert. Op basis van het bureauonderzoek werd vastgesteld dat binnen het plangebied een grote kans was op het aantreffen op archeologie vanaf het Laat‐Paleolithicum. Op basis van het veldonderzoek bleek de bodem ter plaatse van het zwembad sterk vergraven te zijn. Ter plaatse van het akkerperceel werden echter aardewerkfragmenten aangetroffen uit de Volle Middeleeuwen, in combinatie met een onder het plaggendek aanwezige oude akkerlaag. Op basis van deze bevindingen werd vervolgonderzoek in de vorm van proefsleuven aanbevolen. 2140321100  0 m   BILAN (2004)  Bureau‐ en booronderzoek Budschop en Gutjesweg te Nederweert. Voor het plangebied gold een hoge archeologische verwachting. Uit het booronderzoek bleek de bodem in de plangebieden afgetopt te zijn en tot grote diepte verstoord te zijn. Er werd geen vervolgonderzoek aanbevolen. 2140338100  13 m ten O  BILAN (2004)  Bureau‐ en booronderzoek Budschop en Gutjesweg te Nederweert. Voor het plangebied gold een hoge archeologische verwachting. Uit het booronderzoek bleek de bodem in de plangebieden afgetopt te zijn en tot grote diepte verstoord te zijn. Er werd geen vervolgonderzoek aanbevolen. 2154976100  158 m ten N  ADC (2007)  Proefsleuvenonderzoek Merenveld te Nederweert. Zien ZIN 2154976100, tabel 3 voor aanvullende informatie.

2166697100  80 m ten O  Synthegra (2007) Bureau‐ en karterend booronderzoek te Budschop. De natuurlijke bodem bleek tot 30‐50 cm ‐mv verstoord te zijn, er werden geen archeologische indicatoren 24 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 Zaakidentificatie nr. Afstand t.o.v. plangebied [m] Uitvoerder + jaar Aard en resultaten van het onderzoek aangetroffen. Op basis hiervan werd geen vervolgonderzoek aanbevolen. 2379995100  163 m ten NW  Archol (2012)  Opgraving Merenveld te Nederweert. Zie ZIN 2379995100, tabel 3 voor aanvullende informatie. 5126614100  378 m ten W  Geonius (2021) Bureau‐ en booronderzoek N275/N266 te Nederweert. Deelgebied 7 ligt op relatief korte afstand van onderhavig plangebied. Voor dit deelgebied is geen vervolgonderzoek aanbevolen. Afbeelding 8: Overzicht AMK‐terreinen, onderzoeksmeldingen en ARCHIS‐vondstlocaties. Bron: ARCHIS 3. 2.7.4 Gemeentelijke beleidskaart Op  de  gemeentelijke  beleidskaart  heeft  het  plangebied  deels  een  hoge  verwachtingswaarde,  deels  een middelhoge verwachtingswaarde en ligt het plangebied deels in een gebied van archeologische waarde. Voor deze beleidscategorieën geldt dat archeologisch onderzoek noodzakelijk is bij ingrepen dieper dan 40 cm ‐mv en een oppervlakte groter dan respectievelijk 250 m2, 2.500 m2 en 250 m2.

25 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 Afbeelding 9: Uitsnede archeologische beleidskaart gemeente Nederweert. Bron: Kortlang & Van der Weele, 2017. 2.7.5 Provinciaal aandachtsgebied Eiland van Weert Het  plangebied  grenst  aan  en  valt  deels  binnen  het  provinciaal  aandachtsgebied  Eiland  van  Weert  (Weert‐ Noord). De  Provincie  Limburg  heeft  in  maart  2008  besloten  haar  verantwoordelijkheid  voor  archeologie  te  gaan beperken  tot  waarden  van  provinciaal  belang.  Daartoe  heeft  ze  een  aantal  zogenaamde  archeologische aandachtsgebieden  aangewezen.   Dit  zijn  representatieve  en  relatief  gave  delen  van  de  verschillende Limburgse  cultuurlandschappen  met  een  groot  potentieel  aan  archeologische  waarden.  De  Provincie  wil  zich inzetten voor het behoud en onderzoek van archeologische waarden in deze gebieden. Het betreft zes soorten gebieden,  verspreid  over  zestien  verschillende  gemeenten.  Eén  van  die  gebieden  betreft  het  Provinciaal Archeologisch Aandachtsgebied ‘Eiland van Weert’ (dekzandeiland van Weert‐Nederweert). Het uitgangspunt hierbij is niet de bescherming van het gehele aandachtsgebied. Het is immers niet van te voren bekend welke waarden aanwezig zijn en waar de vindplaatsen exact liggen. Basisprincipe voor het beleid is een hoge kwaliteit

van het archeologisch onderzoek. Daarmee wordt impliciet gevolg gegeven aan de intentie van de Wet op de Archeologische  Monumentenzorg,  namelijk  een  betere  bescherming  van  archeologische  waarden  door onderzoek in een vroegtijdig stadium. Door  het  archeologisch  onderzoek  in  Limburg  te  concentreren  in  aandachtsgebieden  kan  de  kwaliteit  en  het rendement  van  het  onderzoek  verbeterd  worden  en  kunnen  verkeerde  keuzes  worden  voorkomen.  De Provincie  kan  dit  onderzoek  coördineren.  Enkele  gebieden  die  als  aandachtsgebied  worden  aangewezen  zijn gebieden waar voor de provincie belangrijke ontwikkelingen zijn gepland. Door hier de regie naar de Provincie toe  te  trekken,  kunnen  eigen  keuzes  worden  gemaakt  over  tijdpad  (vroeg  in  het  traject),  omvang  van  het onderzoek, kosten, alternatieve locaties e.d. Tevens kan door het aanwijzen van provinciale aandachtsgebieden samenhang  worden  gebracht  in  het  onderzoek  dat  in  deze  gebieden  zal  worden  uitgevoerd.  Op  provinciaal 

26 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 niveau  kan  sturing  worden  gegeven  aan  het  onderzoek  van  thema’s  en  perioden  die  in  de  verschillende archeologische aandachtsgebieden bij uitstek kunnen worden bestudeerd. Het  provinciaal  aandachtsgebied  Eiland  van  Weert  is  aangewezen  omdat  de  aard,  datering  en  dichtheid  van archeologische  resten  en  de  onderzoeksintensiteit  de  microregio  Weert‐Nederweert  tot  een  van  de archeologisch  meest  interessante  gebieden  van  Zuid‐Nederland  maken.  De  Archeologische Monumentencommissie  van  de  RACM  (tegenwoordig  RCE)  heeft  daarom  op  21  juni  2005  vastgesteld  dat  de archeologische microregio Weert‐Nederweert van nationaal belang is. De Provincie deelt die mening en wil zich samen met de gemeenten en de RACM inzetten voor het behoud en onderzoek van archeologische waarden in deze microregio. Om invulling te geven aan het belang dat de Provincie aan dit gebied hecht, wordt het gehele oude bouwlandcomplex als een provinciaal aandachtsgebied aangewezen. De inzet van de Provincie Limburg zal complementair zijn aan die van beide gemeenten en de RACM.

Omdat  niet  alle  vindplaatsen  even  belangrijk  zijn  en  niet  alle  waardevolle  vindplaatsen  behouden  kunnen blijven,  zullen  in  het  gehele  archeologische  onderzoekstraject  keuzes  gemaakt  moeten  worden.  Ruimtelijke ontwikkelingen  kunnen  dus  wel  plaatsvinden  in  de  geselecteerde  gebieden,  maar  alleen  als  er  in  een vroegtijdig  stadium  adequaat  archeologisch  onderzoek  wordt  verricht.  Er  worden  immers  waarden  verwacht die  van  provinciaal  belang  zijn.  De  te  hanteren  ondergrenzen  en  onderzoeksmethoden  voor  archeologisch onderzoek  zijn  verantwoord  in  hoofdstuk  8  en  9  van  het  Archeologisch  Selectiedocument;  Provinciale Archeologische  Aandachtsgebieden.  In  2014  zijn  de  archeologische  aandachtsgebieden  verankerd  in  het Provinciaal Omgevingsplan Limburg (POL).

2.8 Gespecificeerde verwachting Op  basis  van  de,  in  de  vorige  stappen,  verworven  informatie  over  de  huidige  situatie,  de aardwetenschappelijke en historische situatie en de bekende archeologische en ondergrondse bouwhistorische waarden,  vindt  een  proces  plaats  van  analyse  en  interpretatie  t.b.v.  het  opstellen  van  een  gespecificeerde verwachting.  Hiertoe  is  achtergrondkennis  vereist  van  de  landschapsontwikkeling  en  de  geschiedenis  van  de archeo‐regio. Om tot een juiste keuze van de onderzoeksmethode van het inventariserend veldonderzoek te komen zijn, voor zover mogelijk, de volgende eigenschappen aangegeven:  datering; minimaal in hoofdperioden (zoals Paleolithicum, Mesolithicum, etc.);  complextype (zoals nederzetting, grafveld, akkerlaag etc.);  omvang;  diepteligging (ook zichtbaar/niet‐zichtbaar);  locatie (met eventueel aanduiding in welk deelgebied);  uiterlijke kenmerken (artefacten en type indicatoren);  mogelijke verstoringen.26 Op basis van de hiervoor beschreven landschappelijk, archeologische en historische informatie is het mogelijk een archeologische verwachting op te stellen. Op grond van het gebruik van het landschap door de mens kan er een tweedeling worden gemaakt in jagers‐verzamelaars (Paleo‐ en Mesolithicum) enerzijds en landbouwers

(Neolithicum, Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen en Nieuwe tijd) anderzijds. De gespecificeerde verwachting is hierop afgestemd. 26 KNA versie 4.1, Protocol 4002 27 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 Jager‐verzamelaars Jager‐verzamelaars  trokken  door  het  landschap  en  verbleven  tijdelijk  op  een  verblijfplaats.  Vanuit  grotere basiskampen werden jachtexpedities opgezet waarbij de jagers langere tijd onderweg waren en tijdelijke kleine kampen  inrichtten  waar  ze  een  beperkt  aantal  dagen  verbleven,  zogenaamde  extractiekampen.  De  grootste kans voor het aantreffen van jachtbuit was in de buurt van water. Tevens konden hier veel vruchten worden aangetroffen. Zowel basiskampen als extractiekampen waren dan ook geconcentreerd in de buurt van water. De  oudste  bewoningsresten  zijn  dan  ook  te  verwachten in  de  buurt  van  water,  op de  overgang  van  hoog  en droog naar laag en nat, de zogenaamde gradiëntsituatie.

Het  plangebied  ligt  deels  op  een  dekzandrug  en  deels  op  dekzandwelvingen,  er  zijn  bij  uitvoering  van  het bureauonderzoek  geen  aanwijzingen  aangetroffen  voor  de  aanwezigheid  van  oppervlaktewater  in  de  directe nabijheid van het plangebied. Dekzandruggen worden over het algemeen als aantrekkelijke vestigingslocaties voor  jager‐verzamelaars  gezien,  echter  zal  het  plangebied  door  het  ontbreken  van  oppervlaktewater  en  dus een gradiëntsituatie een minder geschikte locatie voor jager‐verzamelaars zijn geweest. In de directe omgeving van het plangebied zijn ook geen vindplaatsen bekend uit de perioden Laat‐Paleolithicum en Mesolithicum. Bewoningssporen  van  jager‐verzamelaars  zijn  echter  slecht  op  te  sporen.  Het  zijn  over  het  algemeen  relatief ondiepe sporen, die door ploegwerkzaamheden verstoord kunnen worden. Door de verwachte aanwezigheid van een esdek binnen het plangebied, kunnen vindplaatsen van jager‐verzamelaars echter goed bewaard zijn gebleven. Complextype:  Nederzettingsresten  kunnen  aangetroffen  worden  in  het  plangebied.  Naar  verwachting  zullen deze voorkomen op de hoger gelegen dekzandrug (noordelijke deel van het plangebied). Omvang:  Onbekend.  De  omvang  van  locaties  waar  deze  kortstondige  activiteiten  zullen  hebben plaatsgevonden zullen beperkt zijn.

Diepteligging:  Op  basis  van  het  hier  voorkomende  bodemtype  (hoge  zwarte  enkeergronden)  kunnen archeologische vondsten aangetroffen worden onder de Aan‐horizont. Locatie:  Onbekend.  Naar  verwachting  zullen  eventuele  vindplaatsen  zich  op  de  hoger  gelegen  dekzandrug bevinden (noordelijke deel van het plangebied). Uiterlijke  kenmerken:  Vindplaatsen  uit  deze  periode  kenmerken  zich  voornamelijk  door  een  strooiing  van vuursteen. Het is echter niet uitgesloten dat ook grondsporen (haardkuilen) kunnen worden aangetroffen. Mogelijke verstoringen: Om zoveel mogelijk informatie uit de vuursteenvindplaats te krijgen, is het van belang dat de interne structuur van de vindplaats (de verticale en horizontale spreiding) zo min mogelijk is verstoord. Volgens de verzamelde gegevens is het plangebied voor zover bekend in gebruik geweest als bouw‐ en weiland. In  het  zuidwestelijke,  zuidelijke  en  centraal‐noordelijke  deel  van  het  plangebied  heeft  bebouwing  gestaan, waardoor plaatselijk diepe verstoringen voor kunnen komen. Specifieke verwachting jager‐verzamelaars: middelhoge verwachting.

Landbouwers Landbouw vond in Limburg plaats vanaf het neolithicum. Uit pollenanalytisch onderzoek is gebleken dat vanaf het  begin  van  de  bronstijd  een  sterke  ontbossing  heeft  plaatsgevonden  wat  wijst  op  een  toename  van  het cultuurland. Deze  ontwikkeling  heeft zich voortgezet  in de  ijzertijd en Romeinse tijd.  Vanaf  het  laatste  kwart van de derde eeuw neemt de bevolkingsomvang af. De meest vroeg middeleeuwse nederzettingen liggen op de dekzandruggen,  op de grens  van bouw‐ en  grasland. Wel  kunnen  verspreid  in het  landschap  solitaire  hoeves voorkomen welke buiten de begrenzing van de bekende nederzettingen hebben gelegen. Tussen 1300 en 1800 werd de bevolkingsgroei voornamelijk opgevangen door uitbreiding van de bestaande kernen. Na 1800 nam de omvang van de steden toe. 28 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 De  eerste  landbouwers  legden  hun  akkers  waarschijnlijk  alleen  aan  op  hoge  en  goed  ontwaterde  gronden. Door middel van plaggenmest werden de akkers bemest. Op de lager gelegen gebieden liep het vee, dat daar kon grazen en bij het water kon drinken.

Op basis van bekende archeologische waarden in de nabijheid van het plangebied en bevindingen uit eerder uitgevoerd  archeologisch  onderzoek  in  de  regio  kan  gesteld  worden  dat  het  dekzandeiland  van  Weert‐ Nederweert een zeer aantrekkelijke vestigingslocatie is geweest vanaf het Neolithicum. Uit deze onderzoeken is naar voren gekomen dat men zich niet alleen op de hoogste delen van het landschap vestigde, maar dat ook de randzones van lager gelegen delen in trek waren. Het plangebied ligt deels op een dekzandrug en deels op dekzandwelvingen,  waardoor  hier  archeologische  waarden  verwacht  kunnen  worden.  Op  basis  van vindplaatsen  in  de  directe  omgeving  van  het  plangebied  en  de  ligging  van  het  plangebied  nabij  en  in  vier historische  kernen,  kunnen  hoofdzakelijk  vindplaatsen  uit  de  IJzertijd  en  Volle  Middeleeuwen  tot  en  met Nieuwe tijd verwacht worden. Complextype:  nederzettingsresten  en/of  grafvelden,  met  name  uit  de  perioden  IJzertijd  en  Volle Middeleeuwen tot en met Nieuwe tijd. Omvang: Onbekend. De omvang van mogelijke nederzettingsresten kan sterk variëren. Diepteligging:  Op  basis  van  de  verwachte  hoge  zwarte  enkeerdgronden  in  het  plangebied  kunnen archeologische waarden uit de Nieuwe tijd vanaf het maaiveld voorkomen en oudere archeologische waarden zullen afgedekt zijn met een Aan‐horizont.

Locatie: Onbekend. Uiterlijke  kenmerken:  Vindplaatsen  (huisplaatsen)  uit  deze  perioden  kenmerken  zich  door  een  spreiding  van aardewerkresten en het voorkomen van grondsporen (paalsporen, afvalkuilen, greppels). Mogelijke  verstoringen:  Volgens  de  verzamelde  gegevens  is  het  plangebied  voor  zover  bekend  in  gebruik geweest als bouw‐ en weiland. In het zuidwestelijke, zuidelijke en centraal‐noordelijke deel van het plangebied heeft bebouwing gestaan, waardoor plaatselijk diepe verstoringen voor kunnen komen. Specifieke verwachting landbouwers: hoge archeologische verwachting, met name voor de perioden IJzertijd en Volle Middeleeuwen tot en met Nieuwe tijd.

29 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 3 Veldonderzoek 3.1 Algemeen Het  doel  van  inventariserend  veldonderzoek  (IVO)  is  het  aanvullen  en  toetsen  van  de  gespecificeerde archeologische  verwachting,  zoals  geformuleerd  in  het  bureauonderzoek.  Het  IVO  gebeurt  door  middel  van waarnemingen  in  het  veld,  waarbij  (extra)  informatie  wordt  verkregen  over  bekende  en/of  verwachte archeologische  waarden  binnen  een  onderzoeksgebied.  Cruciaal  voor  de  uitvoering  van  een  IVO  is  de  keuze voor  een  bepaalde  onderzoeksmethode,  waarmee  de  gespecificeerde  archeologische  verwachting,  zoals gesteld  in  het  bureauonderzoeksrapport,  op  een  correcte  wijze  getoetst  kan  worden  in  het  veld.  Indien  de onderzoeksmethode  niet  is  voorgeschreven,  kan  het  aan  de  deskundigheid  van  de  uitvoerende  instantie overgelaten worden de meest effectieve en efficiënte methode te selecteren. Bij een IVO kan een onderscheid aangebracht worden in een verkennende, karterende en waarderende vorm:  Het  verkennende  IVO  heeft  tot  doel  inzicht  te  krijgen  in  de  vormeenheden  van  het  landschap,  voor zover deze van invloed zijn op de locatiekeuze in het verleden. Een eenvoudige terreininspectie, maar ook  geo‐archeologisch  booronderzoek  behoren  tot  de  middelen.  Het  doel  is  kansarme  zones  uit  te

sluiten en kansrijke zones te selecteren voor de volgende vormen van onderzoek.  Tijdens  een  karterend  IVO  wordt  het  terrein  systematisch  onderzocht  op  de  aanwezigheid  van vondsten en/of sporen.  In  een  waarderend  IVO  kan  het  waarnemingsnet  verdicht  worden  om  de  aard,  omvang,  datering, gaafheid, conservering en inhoudelijke kwaliteit van de archeologische resten vast te stellen. 27 Het  IVO‐O  verkennende  fase  bestond  uit  een  verkennend  booronderzoek  dat  er  op  was  gericht  om  het aanwezige bodemtype en de intactheid van de bodem vast te stellen. Het uitgevoerde booronderzoek is niet geschikt  voor  het  opsporen  van  archeologische  vindplaatsen.  Het  booronderzoek  is  gelijktijdig  met  een milieukundig booronderzoek uitgevoerd op 20 en 24 juli 2023. Voor het uitvoeren van een verkennend booronderzoek worden in de regel 4 boringen per ha. aangehouden.

Het plangebied heeft een omvang van circa 2,5 ha. In totaal zijn dertien boringen uitgevoerd, daarmee is het aantal  boringen  ruim  dekkend  om  een  goed  inzicht  te  krijgen  in  de  bodemopbouw  van  het  plangebied.  De boringen zijn uitgevoerd met een edelman boor met een diameter van 7 cm waarvan één tot een diepte van 50 cm, één tot 60 cm, één tot 120 cm, twee tot 130 cm, drie tot 150 cm, één tot 170 cm, twee tot 200 cm, één tot 210 cm, en één tot 270 cm beneden maaiveld werden uitgevoerd. De boringen die tot 50 en 60 cm ‐mv werden uitgevoerd  stuikten  op  een  harde  laag  (B102  en  B118).  Vanwege  de  aanwezige  grondwallen  in  het noordoostelijk deel van het plangebied kon hier slechts één boring worden uitgevoerd. Het  boorresidu  is  geïnspecteerd  op  de  aanwezigheid  van  archeologische  indicatoren  echter  op  basis  hiervan kunnen geen conclusies worden getroffen inzake de aan‐ of afwezigheid van een archeologische vindplaats.  De boorpunten zijn middels GPS ingemeten.

27 KNA versie 4.1, Protocol 4003 30 van 40 AA230027.R01v2.0.ARG512 3.2 Resultaten 3.2.1 Bodem De bodem in het plangebied bleek als gevolg van aftopping en verstoringen niet meer intact te zijn. Twee van de  dertien boringen  stuikten  op dieptes  van  respectievelijk  50  en 60  cm ‐ mv,  het  betroffen boringen  102  en 118.  In  deze  boringen  werd  de  natuurlijke  ondergrond  niet  aangeboord  en  werden  enkel  geroerde  lagen waargenomen.  In  de  overige  boringen  werd  onder  stollagen  en/of  geroerde  lagen  enkel  nog  de  C‐horizont, bestaande  uit  (licht)geel,  (licht)geelroestig,  geelbruin,  lichtgrijs(roestig),  roestgeel  of  licht  geelgrijs,  matig  tot sterk siltig fijn zand. Plaatselijk kwam een spoortje grind of roest voor. De stollagen werden gekenmerkt door sterke bijmenging van baksteen, beton, grind, stenen en asfalt. De geroerde lagen bestonden hoofdzakelijk uit matig  stiltig,  fijn  zand,  dat  plaatselijk  zwak  humeus  was.  De  verstoringen  varieerden  in  kleur  tussen (licht/donker)grijs(bruin), licht grijsgeel, roestgeel, lichtgeel/grijs(roest), roestbruin of ‐oranje of geelbruin zand, wat  erop  wijst  dat  de  C‐horizont  vermengd  is  met  de  bovenliggende  geroerde  laag.  Plaatselijk  waren  de pakketten  donkergrijs(bruin),  lichtgrijs,  oranje  of  bruin  gevlekt  en  kwam  bijmenging  van  mangaanconcreties, roest,  brokjes 

siltig  lichtgrijs  zand,  kalksteen,  grind,  baksteen,  beton,  asfalt,  glas,  teer,  steenkool  en/of aardewerk  voor.  De  verstoringen  in  het  plangebied  reikten  tot  dieptes  variërend  tussen  63  en  250  cm  –  mv (29,50 – 31,69 m + NAP). 3.2.2 Archeologie Indicatoren  welke  duiden  op  de  aanwezigheid  van  een  archeologische  vindplaats  zijn  tijdens  het booronderzoek  niet  aangetroffen.  Mochten  archeologische  sporen  (sporenniveau)  voorkomen  worden  deze verwacht in de top van de C‐horizont. Deze varieert tussen 63 en 250 cm – mv (29,50 – 31,69 m + NAP). 3.2.3 Synthese Uitgaande van de bodemkaart kunnen archeologische sporen (sporenniveau) ouder dan het ontstaan van het plaggendek (vanaf het Mesolithicum) vanaf de top van de B‐horizont voorkomen. Op grond van de bodemkaart is  dat  op  circa  55  cm ‐ mv.  Op  deze  diepte  zou  de  B‐horizont  moeten  voorkomen.  Een  goed  sporenniveau  is echter waarschijnlijk pas zichtbaar vanaf de C‐horizont die op 70 cm ‐mv wordt verwacht.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://nederweert.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/aa408ce2-f77a-4122-995a-0369fa41b65a?agendaItemId=f0dd4d17-3df3-4803-a4e6-0d0e94a127fa