Bijlage 11 Gebiedsontwikkeling Gutjesweg Budschop - Nederweert_Bijlagen bij de toelichting (deel 8)
Tekst van het document
Indien er staat aangegeven dat een dossier als ‘relevant’ is beoordeeld, betekent dit dat er in het betreffende dossier gegevens zijn aangetroffen die als indicaties of contra-indicaties | kunnen worden beschouwd voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen- of in de omgeving van het projectgebied. Indien een dossier wordt aangemerkt als zijnde ‘niet relevant’, dan betekent dit dat er in het betreffende do | ssier geen indicaties | 2 of contra-indicaties zijn aangetroffen voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen het projectgebied. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om personeelslijsten, financiële gegevens of regelgeving die verder niets zegg | en over de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen het projectgebied. In dat geval staat de reden vermeld. Indien relevant, is de gevonden informatie weergegeven in de tabel met chronologische gebeurtenissen, verderop in deze rapportage. De geraadpleegde stukken zijn hieronder in een overzicht | opgenomen, met vermelding van toegangs- en inventarisnummers. | Indien er staat aangegeven dat een dossier als ‘relevant’ is beoordeeld, betekent dit dat er in het betreffende dossier gegevens zijn aangetroffen die als indicaties of contra- indicaties1 kunnen worden beschouwd voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen- of in de omgeving van het projectgebied.
Indien een dossier wordt aangemerkt als zijnde ‘niet relevant’, dan betekent dit dat er in het betreffende dossier geen indicaties of contra-indicaties zijn aangetroffen voor de mogelijke aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen het projectgebied. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om personeelslijsten, financiële gegevens of regelgeving die verder niets zeggen over de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten binnen het projectgebied. Indien relevant is de gevonden informatie weergegeven in de tabel met chronologische gebeurtenissen in hoofdstuk 3. 5 Gemeentearchief Nederweert Inventaris van het archief van de gemeente Nederweert (1867) 1939-1990 Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant | 6 - | 2596 | Wederopbouw | door | oorlogsgeweld | beschadigde | of | vernielde | Ja boerderijen (oorlog 1940-1945) 1944/1954 2597 | Wederopbouw door oorlogsgeweld beschadigde panden in de Moost | Ja (oorlog 1940-1945) 1952/1954 3162 | Meldingen van het vinden van munitie (oorlog 1940-1945) 1990 | Ja 3163 | Meldingen van het vinden van munitie (oorlog 1940-1945) 1970/1979 | Ja 3672 | Meldingen van het vinden van munitie (oorlog 1940-1945) 1980/1989 | Ja 4890 | Wederopbouw door oorlogsgeweld beschadigde of vernielde panden: | Nee, geen betrekking op OO.
financiering (oorlog 1940-1945) 1946/1957 1 Onder indicatie wordt verstaan: gebeurtenis/informatie die een aanwijzing vormt dat het onderzoeksgebied, of een gedeelte daarvan, verdacht is op de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten. Een contra-indicatie betreft een gebeurtenis/informatie die een aanwijzing vormt dat het verdacht gebied, of een gedeelte daarvan, als onverdacht kan worden aangemerkt. Een gebrek aan informatie over oorlogshandelingen binnen een projectgebied in een verder compleet lijkend archief kan ook als contra- indicatie worden beschouwd, aangezien dit er expliciet op wijst dat er geen oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden. VOORONDERZOEK | 15 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 5082 | Opgaven van gevonden explosieven (oorlog 1940 | -1945) 1965/1967 | Ja 5251 | Vernieling van telefoonkabels van de Duitse weermacht op 23 en 30 | Nee, geen betrekking op OO december 1941 (oorlog 1940-1945) 1941/1950 5254 | Politionele alarmeringsberichten (oorlog 1940-1945) 1943/1944 | Ja 5260 | Evacuatie | van | de burgerbevolking, | o.a. krantenknipsel | uit | 1965 | Nee, geen betrekking op OO.
(oorlog 1940-1945) 1939/1965 5261 | Luchtbeschermingsdienst; | rapporten, | gegevens | betreffende | Ja bommen en neergestorte vliegtuigen (oorlog 1940-1945) 1940/1945 5262 | Luchtbeschermingsdienst; | rapporten, | gegevens | betreffende | Ja bommen en neergestorte vliegtuigen (oorlog 1940-1945) 1940/1945 5265 | Opruimen van mijnen, munitie e.d. (oorlog 1940-1945) 1945/1965 | Ja 5266 | Luchtbeschermingsplan (oorlog 1940-1945) 1939 | Nee, geen betrekking op OO. 5280 | Opruimen van explosieven (oorlog 1940-1945) 1944/1965 | Ja 5281 | Processen-verbaal, | opgemaakt | door | de | gemeentepolitie | (oorlog | Nee, geen betrekking op OO.
1940-1945) 1942 | 2 Regionaal Historisch Centrum Limburg 04.05 Kabinet van de Commissaris der Koningin in Limburg Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 04.05 | 947 | Stukken betreffende verzameling van onbeheerd verspreid liggende | Nee, | geen | aantoonbare of opgeborgen militaire munitie, 1940 | betrekking | op | het projectgebied 957 | Stukken | betreffende | de | melding | van | luchtaanvallen | door | de | Nee, | geen | aantoonbare burgemeesters, 1940-1944 | betrekking | op | het projectgebied 958 | Stukken betreffende aanleg en gebruik van schuilgelegenheden bij | Nee, | geen | aantoonbare luchtaanvallen, 1940-1941, 1943-1944 | betrekking | op | het projectgebied 960 | Stukken betreffende de opgave van door luchtaanvallen gedode of | Nee, | geen | aantoonbare gewonde Rijksduitsers of stateloze van Duitse afstamming in de | betrekking | op | het periode juni 1940- tot 26 maart 1943, 1943 | projectgebied 1414 | Stukken | betreffende | een | onderzoek | op | verzoek | van | "der | Ja Beauftragter des Reichskommissars" in Maastricht, naar door de | 5 gemeentepolitie aan Duitse autoriteiten afgegeven wapens, bij de gemeentepolitie | door | de | voormalige | Burgerwacht | ingeleverde wapens en naar opslagplaatsen van het Nederlandse leger en andere wapendepots, 1940 juli-september 04.11 Commissaris der Koningin in Limburg | 6 Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant
04.11 | 947 | Stukken betreffende verzameling van onbeheerd verspreid liggende | Nee, | geen | aantoonbare of opgeborgen militaire munitie, 1940 | betrekking | op | het projectgebied 659 | Stukken betreffende opgaven van de toestand van gemeenten kort | Nee, | geen | aantoonbare na de bevrijding in Midden- en Noord-Limburg, 1944-1945 | betrekking | op | het projectgebied 07.E09 Militair Gezag Limburg Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 07.E09 | 42 | Mijnen | en | projectielen, | aangiften, | opruiming | en | rapporten | Ja betreffende VOORONDERZOEK | 16 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 43 | Mijnen, | projectielen | en | ander | oorlogstuig-correspondentie | Ja betreffende 66 | Opgaven | van | gemeenten | i.z. | ligging | van | mijnenvelden | met | Nee, | geen | aantoonbare schetskaartjes | en | kladopgaven | van | geruimde | mijnen, | soort | betrekking | op | het vermeldende | projectgebied 67 | Correspondentie i.z.
luchtbescherming, opruiming van mijnen, enz.; | Nee, | geen | aantoonbare personeelslast | betrekking | op | het projectgebied 2.4 | Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie (NIOD) Ten behoeve van het vooronderzoek worden conform het CS-VROO in het NIOD ten minste de collecties van het Departement van Justitie (toegangsnummer 216k) en het | Generalkommissariat für | 2 das Sicherheitswesen – Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West (toegangsnummer 077) geraadpleegd. In de collectie van het Departement van Justitie bevinden zich processen-verbaal met betrekking tot bomafworpen | en | andere | luchtoorloggerelateerde | gebeurtenissen | in | een | aantal | Nederlandse gemeenten. In de collectie van het Generalkommissariat bevindt zich een relatief compleet overzicht van bomafworpen en overige luchtoorloggerelateerde gebeurtenissen in Nederland tussen september 1940 en april 1941. Indien gemeentelijke archieven met betrekking tot luchtbescherming, bominslagen en luchtaanvallen ontbreken wordt dit gebrek aan informatie gedeeltelijk opgevangen door dit archief. Behalve bovengenoemde toegangen worden standaard enkele collecties geraadpleegd welke mogelijk aanvullende informatie bevatten over bijvoorbeeld luchtaanvallen en/of de aanwezigheid van Duitse troepen, troepenposities of verdedigingswerken (Groep Albrecht, 190a).
Waar van toepassing (vaak afhankelijk van de locatie) worden ook aanvullende toegangen geraadpleegd. 077 Generalkommissariat für das Sicherheitswesen (Höhere SS- und Polizeiführer Nord-West) Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 077 | 1328 | Dagberichten van de Befehlshaber der Ordnungspolizei Den Haag | Ja betreffende vijandelijke luchtaanvallen, 1940-1941 | 5 1332 | Stukken | betreffende | vijandelijke | luchtaanvallen, | landingen | van | Nee, | geen | aantoonbare vijandelijke | vliegeniers, | het | vinden | van | versperringsballons, | het | betrekking | op | het werpen van springstoffen en het gebruik van sabotagematerialen, | projectgebied 1940-1943 190a Groep Albrecht | 6 Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 190a | 115 | Map, bevattende fotografische reproducties van diverse door de | Nee, | geen | aantoonbare groep | Albrecht | vervaardigde | berichten, | rapporten | en | schetsen, | betrekking | op | het alsmede enkele microfilms, 1945 | projectgebied 116 | Map, bevattende fotografische reproducties van diverse niet nader | Nee, | geen | aantoonbare gerubriceerde notities en berichten (merendeels in handschrift), | betrekking | op | het afkomstig van de groep Albrecht, z.d.
| projectgebied 117 | Map, bevattende fotografische reproducties van diverse niet nader | Nee, | geen | aantoonbare gerubriceerde notities en berichten (merendeels in handschrift), | betrekking | op | het afkomstig van de groep Albrecht (vervolg), z.d. | projectgebied 122 | Portefeuille, bevattende | door | de | groep | Albrecht | verzamelde | of | Nee, | geen | aantoonbare vervaardigde schetsen, tekeningen, plattegronden e.d. van bunkers | betrekking | op | het en andere verdedigingswerken, z.d.. | projectgebied VOORONDERZOEK | 17 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 123 | Portefeuille, bevattende | door | de | groep | Albrecht | verzamelde | of | Nee, | geen | aantoonbare vervaardigde schetsen, tekeningen, plattegronden e.d. van bunkers | betrekking | op | het en andere verdedigingswerken, z.d. | projectgebied 124 | Portefeuille, bevattende | door | de | groep | Albrecht | verzamelde | of | Nee, | geen | aantoonbare vervaardigde schetsen, tekeningen, plattegronden e.d. van bunkers | betrekking | op | het en andere verdedigingswerken, z.d.
| projectgebied 140 | Bevrijdingsrapporten, 1945 | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 216k Departement van Justitie Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 216k | 178 | Dagboek van de Inspectie Luchtbescherming, 10 augustus 1942 – 12 | Nee, geen | betrekking op de april 1945 | aanwezigheid van OO (enkel | 2 vergadernotities) 180 | Rapporten | van | de | plaatselijke | luchtbeschermingsdiensten, | Nee, | geen | aantoonbare politiekorpsen en de Marechaussee inzake het geven van het sein | betrekking | op | het luchtalarm, het neerstorten van vliegtuigen en vliegtuigonderdelen | projectgebied en de vondst van niet-ontplofte explosieven, 23 juni 1943 - 28 april 1944 186 | Meldingen van verschillende gemeenten betreffende ongevallen, | Nee, | geen | aantoonbare beschietingen, | bombardementen | en | het | afwerpen | van | (lege) | betrekking | op | het benzinetanks door vliegtuigen | projectgebied 637 | Register van ingekomen en uitgaande telefonische berichten, 28 | Nee, | geen | aantoonbare oktober - 8 december 1944 | betrekking | op | het projectgebied 249-0592B Dossier – Oorlogsschade Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 249- | 24 | "Schade-opgave van Nederland: oorlogsgeweld van 10 mei 1940-5 0592B | mei | 1945": | handgeschreven | overzicht | van | de | oorlogsschade | in Nederland | aan | woningen, | van | het | College | van | Algemeene
Commissarissen | voor | den | Wederopbouw, | afd. | B.B.C., | Ja | 5 Kruisbessenstraat 12, 's | -Gravenhage, Oktober 1945 28 | Lijsten met vernielde panden, doden en gewonden, maart 1943 - 5 | Nee, | geen | aantoonbare september 1944 | betrekking | op | het projectgebied 2.5 | Nationaal Archief Den Haag (NA) | 6 In het Nationaal Archief worden conform het CS-VROO standaard diverse collecties geraadpleegd, in het | bijzonder | de | beide | verplichte | toegangen | 2.04.53.15 | (Binnenlandse | Zaken/Rijksinspectie Luchtbescherming | te | Den | Haag | 1940-1943) | en | 2.04.110 | (collectie | krantenknipsels | Korps Hulpverleningsdienst). Daarnaast zijn verschillende overige collecties welke betrekking hebben op bombardementen, oorlogsschade, verdedigingswerken en diverse andere onderwerpen geraadpleegd.
2.04.53.15 lnspectie Bescherming Bevolking Luchtaanvallen Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 2.04.53.15 | 47 | Ingekomen | minuten | en | uitgaande | brieven | van | en | aan | diverse | Nee, | geen | aantoonbare overheidsinstellingen 1940-1941: Commissaris van de koningin in de | betrekking | op | het provincie Limburg | projectgebied VOORONDERZOEK | 18 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 79 | Meldingen en processen-verbaal ontvangen van gemeenten over | Nee, | geen | aantoonbare geallieerde luchtactiviteiten, 1940-1941, Limburg | betrekking | op | het projectgebied 2.04.110 Korps Hulpverleningsdienst 1945-19742 Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 2.04.110 | 20 | Registers met krantenknipsels inzake explosieven (z.d.) | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 21 | Registers met krantenknipsels inzake explosieven (1945-1947) | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 22 | Registers met krantenknipsels inzake explosieven (1957-1959) | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het | 2 projectgebied 27 | Registers met krantenknipsels inzake ongevallen met oorlogstuig | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 2.13.71 Ministerie van Defensie te Londen Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 2.13.71 | 2098 | Rapporten betreffende verdedigingsstelsels
in Nederland: Limburg | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 2.08.88 Bureau Financiering Wederopbouw Publiekrechtelijke Lichamen Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 2.08.88 | 144 | Stukken betreffende de vergoeding van de kosten die uitgegeven zijn | Nee, | geen | aantoonbare voor de ruiming van explosieven door gemeenten, 1940-1979. | betrekking | op | het projectgebied 2.13.210 Commissie van Proefneming | 5 Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 2.13.210 | 23 | Staten onontplofte projectielen (1940) | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 24 | t/m | Stukken ruimen (land)mijnen (1940-1941) | Nee, | geen | aantoonbare | 6 26 | betrekking | op | het projectgebied 28 | Onschadelijk maken NGE en vliegtuigbommen (1941-1942) | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 2.13.25 Militair Gezag 2 Zie ook paragraaf 2.9. VOORONDERZOEK | 19 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 2.13.25 | 1540 | Stukken rubricering geheim archief of GA. Sectie IV | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 1563 | Rapporten betreffende bom- en granaatinslagen Limburg | – Noord- | Nee, | geen | aantoonbare Brabant en Zeeland | betrekking | op | het projectgebied 1568 | Rapporten censuurdienst PTT betreffende bominslagen.
| Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 2855 | Kaarten met gegevens over het aantal vernielde en beschadigde | Nee, | geen | aantoonbare woningen in Zeeland, Noord-Brabant en Limburg | betrekking | op | het projectgebied 2.6 | Semi-Statisch Informatie Beheer Ministerie Defensie te Rijswijk (SSA) 2 In het Semi-Statisch archief van Defensie te Rijswijk is conform het CS | -VROO in de collectie MMOD (Mijn- en Munitieopruimingsdienst) nagegaan of binnen of in de directe nabijheid van het projectgebied in de periode 1945-1947 ruimingen van ontplofbare oorlogsresten zijn uitgevoerd. 2.7 | Archief Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD) 1971 | -heden Sinds | 1971 | worden | meldingen | van | ruimingen | (MORA’s) | van | ontplofbare | oorlogsresten | centraal geregistreerd door de Explosieven Opruimingsdienst Defensie (EODD). De MORA’s uit deze periode zijn eveneens ondergebracht in het SSA te Rijswijk en worden op aanvraa | g als scan aangeleverd. Meldingen van ruimingen van na 2010 worden door de EODD alléén digitaal geregistreerd en in een excelbestand verstrekt. Deze zijn conform het CS | -VROO in de rapportage verwerkt.
Ten behoeve van de nauwkeurigheid en volledigheid wordt bij de aanvraag van MORA’s ten allen tijde rekening gehouden met eventuele wijzigingen in de gemeentelijke indelingen in de periode 1971 | -2010 en mogelijk niet geheel correcte/foutieve registratie van | de locatie (plaats/gemeente). Om na te gaan of binnen, of in de directe nabijheid van, het projectgebied tevens sprake is van de | 5 aanwezigheid van mijnenvelden worden conform het CS | -VROO standaard ook de gegevens uit de collectie mijnenveldkaarten, leg | - en ruimrapporten van de EODD geraadpleegd. 2.8 | Luchtfotocollectie Wageningen UR, Kadaster en Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland te Edinburgh | 6 Op | basis | van | luchtfotoanalyse | kan | in | veel | gevallen | een | nauwkeuriger | beeld | ontstaan | van | de oorlogshandelingen die op een bepaalde locatie hebben plaatsgevonden en de sporen die deze mogelijk hebben achtergelaten. Sporen die zichtbaar kunnen zijn op luchtfot | o’s van goede kwaliteit zijn bijvoorbeeld kraters door artillerie- | of bominslagen, aangelegde stellingen, versperringen of beschadigde of vernielde bebouwing. Als deze sporen (correct) worden geïnterpreteerd kunnen bijvoorbeeld | inslaglocaties | nauwkeuriger | worden | vastgesteld | dan | op | basis | van | literatuur | - of archiefonderzoek mogelijk zou zijn.
Interpretatie van luchtfotomateriaal is niet altijd eenvoudig: door weersomstandigheden, grote opnamehoogte en andere factoren kan de beeldkwaliteit onvoldoende zijn. Luchtfoto’s blijven bovendien momentopnamen. Een bominslag kan bijvoorbeeld na enkele dagen door herstelwerkzaamheden al niet meer zichtbaar zijn. Om deze reden wordt | altijd geprobeerd diverse VOORONDERZOEK | 20 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN luchtfoto’s van | verschillende | data en van goede kwaliteit aan te schaffen. Hoeveel luchtfoto’s beschikbaar zijn verschilt sterk per locatie. Ten behoeve van dit vooronderzoek is conform het CS | -VROO het beschikbare luchtfotomateriaal met betrekking tot de datums waarop de oorlogshandelingen hebben plaatsgevonden | geïnventariseerd in onderstaande luchtfotocollecties: Collecties ‘JARIC’ en ‘ACIU’ van de Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Scotland / National Collection of Aerial Photography te Edinburgh; Wageningen UR te Wageningen; Kadaster te Zwolle. Voor de inventarisatie van luchtfotomateriaal in de buitenlandse luchtfotocollecties (JARIC en ACIU) wordt gebruik gemaakt van de diensten van de | Luftbilddatenbank gevestigd in Estenfeld, Duitsland. | 2 Door deze instantie | wordt op aanvraag een overzicht verstrekt van beschikbaar luchtfotomateriaal waarbij tevens de kwaliteit en schaal is vastgelegd.
Behalve de bovengenoemde luchtfotocollecties is ten behoeve van dit vooronderzoek tevens een inventarisatie van het beschikbare luchtfotomateri | aal uitgevoerd in de collectie van het Laurier Military History Archive | (LMHA). Uit de geïnventariseerde luchtfoto’s zijn de meest geschikte foto’s geselecteerd. Bij deze selectie is rekening gehouden met dekking, opnamedatum in relatie tot de oorlogshandelingen, kwaliteit (eigen beoordeling) van het fotobeeld en de schaal. Het streve | n daarbij is luchtfoto’s te gebruiken van (kort) vóór een gebeurtenis/oorlogshandeling, en van zo kort mogelijk ná de relevante gebeurtenis. Een belangrijke voorwaarde voor laatstgenoemde is dat de foto van zodanige kwaliteit is dat een interpretatie op oorlogsschade mogelijk is. Om de betrouwbaarheid van de conclusies te vergroten is zo mogelijk luchtfotomateriaal van meerdere verschillende opnamedata gebruikt. Over het algemeen kan worden gesteld dat hoe meer sprake is van (mogelijk) relevante oorlogshand | elingen, hoe meer luchtfoto’s worden geraadpleegd. Wanneer geen sprake is van | relevante | oorlogshandelingen is volstaan met fotomateriaal van twee verschillende datums waarop de situatie binnen het projectgebied duidelijk zichtbaar is.
Meestal wordt geprobeerd om dan een foto aan te schaffen van vóór militaire operaties in Nederland (vanaf 14 september 1944) en van ná de bevrijding van het projectgebied | 5 (verschillende data). In onderstaande tabel wordt het geheel van geraadpleegde luchtfoto’s weergegeven. Luchtfotonummer(s) | Sortie | Datum | Schaal | Kwalitei Dekking | Bron | Motivatie t | 6 4055 | 400- | 11 september 1944 | 1:9.500 | Matig | 100% | LUFT | Weergave projectgebied voor de 1009 | oorlogshandelingen in de periode van de bevrijding (22 september- 15 november 1944) 1042 | 33- | 8 oktober 1944 | 11.000 | Matig | 50% | LUFT | Weergave projectgebied | tijdens 0654 | de oorlogshandelingen 3981 | V 13SQ | 22 februari 1945 | Onbekend | Matig | 100% | LUFT | Weergave | projectgebied | na | de oorlogshandelingen 5147 | Onbeken | 1 juli 1945 | Onbekend | Matig | 100% | LUFT | Weergave | projectgebied | na | de d | oorlogshandelingen 5104 | Onbeken | 14 juli 1945 | Onbekend | Matig | 100% | LUFT | Weergave | projectgebied | na | de d | oorlogshandelingen VOORONDERZOEK | 21 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 22 2 5 6 Dekking luchtfotomateriaal Figuur 4: dekking 11 september 1944 ten opzichte van het projectgebied (luchtfotonummer 4055). Figuur 5: dekking 8 oktober 1944 ten opzichte van het projectgebied (luchtfotonummer 1042).
VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 23 2 5 6 Figuur 6: dekking 22 februari 1945 ten opzichte van het projectgebied (luchtfotonummer 3981). Figuur 7: dekking 1 juli 1945 ten opzichte van het projectgebied (luchtfotonummer 5147).
2 Figuur 8: dekking 14 juli 1945 ten opzichte van het projectgebied (luchtfotonummer 5104). 2.9 | Krantenberichten Voor het onderzoek naar contra-indicaties in de vorm van explosievenruimingen in de periode 1940 | - 1972 is conform het CS-VROO gezocht naar krantenberichten via www.delpher.nl en via de verzameling krantenknipsels uit het archief van de Hulpverleningsdienst (NA, toegang 2.04.110, zie paragraaf 2.5.). Bovendien is via Google gezocht naar eventuele aanvullende krantenberichten uit regionale en nationale dagbladen. 2.10 | Collectie NIMH collecties 409 en 575 Conform aan het CS-VROO dienen uit het archief van het Nederlands Instituut voor Militaire Historie | 5 (NIMH) | verschillende collecties te worden geraadpleegd. Voor elk vooronderzoek wordt standaard onderzoek uitgevoerd in de collectie 575 ‘Duitse verdedigingswerken’ om na te gaan of binnen of in de nabijheid van het projectgebied sprake is van de aanwezigheid van verdedigingswerken | en militaire objecten. Daarnaast wordt nagegaan of in de meidagen van 1940 mogelijk grondgevechten of artilleriebeschietingen hebben plaatsgehad. Hiervoor wordt allereerst onderzoek uitgevoerd in de | 6 collectie 492 ‘De strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II’ | .
Indien hier aanwijzingen worden | aangetroffen | voor | het | plaatsvinden | van | troepenbewegingen, | beschietingen | en/of grondgevechten | worden | in de | collectie | 409 | ‘Gevechtsverslagen | en -rapporten’ | de | relevante gevechtsverslagen van de (mogelijk) daarbij betrokken Nederlandse eenheden geraadpleegd. Collectie 409 Gevechtsverslagen en -rapporten mei 1940 Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 409 | 526006 | Commandant van het IIe bataljon van het 30e regiment infanterie majoor | Ja L.B. van Oeveren 527007 | Verslag van de leider van de vernielingen in Vak Weert hoofdopzichter Ja van fortificatiën J. Oosters VOORONDERZOEK | 24 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 527008 | Verslag van de commandant van het Ie bataljon van het 30e regiment Ja infanterie majoor C.L.M. Ingen Housz 527018 | Verslagen van de commandant van het 4e grensbataljon majoor P.G.A. Ja Fortanier Collectie 492 De strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II / De Groene Serie Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 492 | 3 | Onderdeel B.
De verdediging van Noord-Limburg en Noord Brabant | Ja Collectie 575 Bureau Inlichtingen/ Duitse verdedigingswerken (575-serie) Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 575 | 104 | Nederweert | Ja | 2 2.11 | National Archives, Kew, Surrey Conform aan het CS-VROO wordt voor elk vooronderzoek nagegaan of sprake is van luchtaanvallen uitgevoerd door één van de onderdelen van de Britse Royal Air Force, welke mogelijk invloed hebben op het projectgebied. De hierbij in beschouwing genomen periode is die van 10 mei 1940 tot en met 8 mei 1945. Er wordt onderzoek verricht in de relevante stukken van de vier belangrijkste onderdelen van de RAF, te weten: Bomber Command; Coastal Command; Fighter Command/Air Defence Great Britain; Second Tactical Air Force. Voor deze onderdelen geldt dat het raadplegen van de collectie van Coastal Command | niet in alle gevallen noodzakelijk is, daar dit onderdeel met name belast was met de uitvoering van aanvallen in het Nederlandse kustgebied. Daarentegen wordt voor elk vooronderzoek wél onderzoek uitgevoerd in | 5 de collectie van de 2nd Tactical Air Force, gezien de zeer grote spreiding en intensiteit van operaties van dit onderdeel op Nederlands grondgebied vanaf september 1944.
Het onderzoek in de stukken van de Royal Air Force is met name gericht op het vaststellen van het aantal, de hoofd- | en subsoort(en), het gewicht en het type ontsteker(s) van zowel afwerpmunitie | 6 (vliegtuigbommen) als raketten die tijdens luchtaanvallen zijn ingezet, maar ook de inslaglocaties daarvan. AIR 14 Air Ministry: Bomber Command: Registered Files. Night Bomb raid sheets & Day bomb raid sheets Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 14 | 2665- | Night Bomb Raid Sheets (May 1940 – May 1945) | Nee, | geen | aantoonbare 2680 | betrekking | op | het projectgebied 3360- | Day Bomb Raid Sheets (May 1940 – May 1945) | Nee, | geen | aantoonbare 3368 | betrekking | op | het projectgebied VOORONDERZOEK | 25 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN AIR 27 Air Ministry and successors: Operations Record Books, Squadrons Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant 27 | 954 | No. 137 Squadron: Operations Record Book | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 1880 | No.
440 Squadron: Operations Record Book | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied AIR | 37 | Air | Ministry: | Allied | Expeditionary | Air | Force, | later | Supreme | Headquarters | Allied Expeditionary Force (Air), and 2nd Tactical Air Force: Registered Files and Reports Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant | 2 37 | 715 | Second Tactical Airforce Daily Log (september – oktober 1944) | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 716 | Second Tactical Airforce Daily Log (November – December 1944) | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 717 | Second Tactical Airforce Daily Log (januari – februari 1945) | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied 718 | Second Tactical Airforce Daily Log (maart – mei 1945) | Nee, | geen | aantoonbare betrekking | op | het projectgebied War Diaries geallieerde troepen Behalve stukken met betrekking tot de luchtoorlog beheren de National Archives tevens rapporten en overige documenten van het Britse leger. Wanneer sprake is van het mogelijk plaatsvinden van geallieerde artilleriebeschietingen, maar bijvoorbeeld ook grondgevechten (al dan niet van geringe omvang) wordt conform het CS-VROO onderzoek verricht in de collectie War Diaries.
5 Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant WO171 | 289 | VIII Corps CRA Nov 1944 | Ja 294 | VIII Corps CRA Nov 1944 | Ja 529 | 51th Infantry Division GS November 1944 | Ja 531 | 51th Infantry Division Corps Royal Artillery November 1944 | Ja 555 | 53rd Infantry Division GS November 1944 | Ja | 6 561 | 53rd Infantry Division Corps Royal Artillery November 1944 | Ja 678 | 153th Infantry Brigade November 1944 | Ja 680 | 154th Infantry Brigade November 1944 | Ja 988 | 126th Field Regiment November 1944 | Ja 989 | 127th Field Regiment November 1944 | Ja 2.12 | Bundesarchiv/Militärarchiv Conform aan het CS-VROO worden de collecties van de Luftwaffenführungsstab geraadpleegd voor informatie over luchtaanvallen en bombardementen, al dan niet uitgevoerd door de Luftwaffe. Het gaat om onderstaande collecties, waarvan de RM7 een aanvulling vormt op de RL2. Deze collecties bevatten VOORONDERZOEK | 26 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN meldingen over bomafworpen op Nederlands grondgebied vanaf de Duitse inval op 10 mei 1940 tot 10 november 1941.
RL 2 Luftlageberichte Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant RL2 | 205 | Luftlageberichte mei 1940 t/m november 1941 | Nee, | geen | aantoonbare t/m | betrekking | op | het 269 | projectgebied RM7 Luftwaffenführungsstab, Luftlageberichte Toeg.nr | Inv.nr | Omschrijving | Relevant RM7 | 344 | Luftlageberichte augustus-november 1940 | Nee, | geen | aantoonbare t/m | betrekking | op | het | 2 353 | projectgebied 2.13 | The National Archives and Records Administration, Washington D.C. (NARA) Wanneer sprake is van duidelijke indicaties dat het onderzoeksgebied getroffen is door luchtaanvallen met afwerpmunitie uitgevoerd door de United States Army Air Forces, worden stukken met betrekking hierop geraadpleegd conform het CS-VROO. Deze stukken zijn ondergebracht in The National Archives (NARA) te College Park (Verenigde Staten). Het onderzoek in dit archief wordt dan gericht op het vaststellen van het aantal, de hoofd- | en subsoort, gewichtsklasse en het type ontsteker(s) van de afwerpmunitie die tijdens de desbetreffende luchtaanval is ingezet, en op de inslaglocaties daarvan. Er zijn | geen | aanwijzingen | dat | (de | omgeving | van) | het | projectgebied | door | de | Amerikanen | is gebombardeerd.
In de collectie van NARA wordt tevens gekeken naar eventueel beschikbare geallieerde stafkaarten, waarop | (Duitse) | verdedigingswerken | zijn | ingetekend | (zogeheten | Defense | Overprints). | Indien beschikbaar zijn deze kaarten gebruikt ter ondersteuning bij de uitvoering van de analyse van het luchtfotomateriaal. Voor het projectgebied waren geen Defense Overprints beschikbaar. | 5 2.14 | Getuigenverklaringen In overleg met de opdrachtgever wordt bepaald of getuigen worden gehoord. Dit wordt conform het CS-VROO gerapporteerd. Indien getuigen worden gehoord dient een schriftelijke getuigenverklaring | 6 te worden opgesteld en getekend door de getuige en / of door een vertegenwoordiger van de opdrachtgever die bij het horen van de getuige aanwezig is. Een getuigenverklaring wordt opgenomen als bijlage bij het rapport. Deze getuigenverklaringen staan los van getuigenverklaringen aangetroffen in bijvoorbeeld literatuur of archiefstukken. 2.15 | Kadaster In het kader van het onderzoek naar contra-indicaties wordt in elk geval naoorlogs kaartmateriaal uit het archief van het kadaster geraadpleegd met het doel om naoorlogse ruimtelijke ontwikkelingen in kaart te brengen, conform het CS-VROO.
VOORONDERZOEK | 27 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 28 2 5 6 2.16 Héritage Canadiana Wanneer uit het overige bronnenmateriaal blijkt dat binnen of in de nabijheid van het projectgebied sprake is van de mogelijke inzet van Canadese troepen, worden tevens Canadese War Diaries geraadpleegd. Wanneer mogelijk wordt dit gedaan via de website van Project 44 (https://map.project44.ca/), waarbij via een kaartweergave de positie van verschillende Canadese eenheden op verschillende data wordt weergegeven, inclusief de War Diary op die datum. Indien er op deze manier geen War Diaries beschikaar zijn, wordt de collectie Héritage Canadiana (https://heritage.canadiana.ca) geraadpleegd. Deze collectie bevat een veelheid aan War Diaries van Canadese eenheden die op het Europese vasteland zijn ingezet, op verschillende bevelniveaus. In dit vooronderzoek zijn op project44.ca en/of de collectie Canadiana geen stukken geraadpleegd omdat er geen Canadese troepen betrokken waren bij de gevechtshandelingen rond Nederweert.
2.17 Overige bronnen Ter aanvulling van de bronnen geraadpleegd conform het CS -VROO zijn tevens enkele relevante persberichten, websites, landkaarten en andere aanvullende bronnen geraadpleegd: ahn.nl; beeldbankwo2.nl; gahetna.nl; google earth; kadaster.nl; maps.google.com; pdok.nl; topotijdreis.nl; tracesofwar.com; vergeltungswaffen.nl; verliesregister.studiegroepluchtoorlog.nl. VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 29 3 5 6 3. BRONNENANALYSE 3.1 Algemeen In dit hoofdstuk is het resultaat opgenomen van de beoordeling en evaluatie van het in het vorige hoofdstuk geïnventariseerde bronnenmateriaal. 3.2 Chronologische gebeurtenissenlijst Hieronder is een overzicht opgenomen van de verschillende oorlogshandelingen die, blijkens de geraadpleegde bronnen, hebben plaatsgehad in (de omgeving van) het projectgebied. In de kolom ‘relevantie’ wordt besproken in hoeverre de gebeurtenis is beschouwd als zijnde van invloed op het huidige projectgebied en daardoor kan worden beschouwd als een indicatie of contra-indicatie voor de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten . Conform het CS -VROO worden de verschillende oorlogshandelingen/indicaties vertaa ld naar een locatie in de huidige topografie. Waar sprake is van onduidelijkheid of onbetrouwbaarheid in de locatieverwijzing of andere elementen van een melding/oorlogshandeling wordt dit beschreven.
Locatieverwijzingen uit geschreven bronnen worden ongewijzigd overgenomen, tenzij sprake is van een dergelijke verschrijving/afwijkende spelling dat deze onleesbaar of onduidelijk is. Wanneer sprake is van twijfel over de daadwerkelijke locatie en of dit betrekking heeft op het projectgebied wordt dit beschreven. 3 Amersfoort, H. en Kamphuis, P., Mei 1940. De strijd op Nederlands grondgebied (‘s-Gravenhage 2012). 4 Beeldbankwo2.nl. Datum Gebeurtenis Relevantie 1937-1940 Eind jaren dertig werpt de groeiende militaire macht van nazi -Duitsland zijn schaduwen vooruit. De Nederlandse regering besluit daarom tot extra investeringen in de landsverdediging. Onder meer de dienstplicht wordt uitgebreid en nieuw militair materieel wordt in het buitenland besteld. Ook de vestingbouw kan rekenen op nieuwe aandacht. In dit kader begint in 1937 de aanleg van de Peel - Raamstelling.
Deze linie moet een onverhoopte aanval vanuit het oosten door Zuid -Nederland vertragen, zodat de hoofdverdediging in Vesting Holland kan worden voorbereid .Onder meer langs de Zuid-Willemsvaart, de Noordervaart en het kanaal Wessem-Nederweert wo rden verdedigingswerken geconstrueerd.3 Als onderdeel van deze linie verr ijst in Nederweert een kazemat op het kanaleneiland, precies op het punt waar de Zuid -Willemsvaart, Noordervaart en Kanaal Wessem-Nederweert samenvloeien.4 Vak Weert, dat het hele gebied ten noorden en zuiden van Nederweert beslaat, wordt verdedigd door het Niet aantoonbaar relevant. Het projectgebied ligt niet in de directe omgeving van de Peel-Raamstelling. Deze gebeurtenis wordt in meerdere bronnen beschreven. De melding wordt als betrouwbaar ingeschat. VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 30 3 5 6 5 Nierstrasz, V.E., De strijd op Nederlands grondgebied tijdens de Wereldoorlog II. Deel 2. De krijgsverrichtingen in de buiten provinciën (zonder Zeeland) (z.p. 1963). Datum Gebeurtenis Relevantie eerste bataljon van het 30e Regiment Infanterie (I/30 RI) en het 4e Grensbataljon (4 GB). 5 Figuur 7. De Peel-Raamstelling die een opmars door Zuid-Nederland moest vertragen. Het projectgebied ligt binnen het groene kader. Bron: beeldbankwo2.nl. Figuur 8. Het kazemat op het kanaleneiland in Nederweert. Bron: beeldbankwo2.nl.
VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 31 3 5 6 6 NIMH, toeg. nr. 409, inv. nr. 527007. 7 NIMH, toeg. nr. 409, inv. nr. 527008. 8 NIMH, toeg. nr. 409, inv. nr. 527018. 9 NIMH, toeg. nr. 409, inv. nr. 527008. 10 NIMH, toeg. nr. 409, inv. nr. 527008. Datum Gebeurtenis Relevantie 1940 10-12 mei 1940 In de vroege ochtend van 10 mei 1940 passeren Duitse troepen de Nederlandse grens. Op tal van plaatsen proberen de verdedigers de Duitse opmars zoveel mogelijk te vertragen door bruggen te vernielen. Onder meer de overspanningen van de Maas, het kanaal Nederweert -Wessem, de Zuid - Willemsvaart vliegen rond 4:00 uur in de lucht.6 De Duitse opmars stokt daardoor tijdelijk aan de oostzijede van de Maas. De overtocht wordt belet door zwaar mitrailleurvuur vanuit Nederlandse kazematten op de westoever. De aanvallers weten deze steunpunten echter systematisch uit te schakelen met gerich t vuur. Rond 9:00 uur moeten de Nederlandse verdedigers de stellingen langs de Maas prijsgeven. Eenmaal aan de overzijde gekomen, hervatten de Duitsers de hun opmars in rap tempo. Rond 10:00 uur bereiken zij vooruitgeschoven posten van de Peel - Raamstelling, waar het tot schermutselingen komt. Inmiddels bereiken ook de Duitse tanks de Noordervaart. De verdediging kunnen daar weinig tegenover stellen. Met het verlies van zware wapens brokkelt hun weerstandsvermogen zienderogen af.
7 De gevechten zijn echter nog niet helemaal voorbij. Tegen 12:00 uur komen Duitse pantserwagens en geschut in Weert onder Nederlands artilleriebombardement met 360 granaten. 8 In de voormiddag van 11 mei ligt de kazemat op het kanaleneiland onder Duitse artillerievuur. De mannen van het I/30 RI geven zich echter nog niet gewonnen. Ondertussen richten de aanvallers hun zware mitrailleurs op Nederlandse stellingen tussen Nederweert en Weert.9 Op 12 mei trekt het 4e Grensbataljon zich terug. 10 De Peel-Raamstelling is gevallen. Als de bezetters van Niet aantoonbaar relevant. Het projectgebied ligt niet in de directe omgeving van de Peel-Raamstelling. Deze gebeurtenis wordt in meerdere bronnen beschreven. De melding wordt als betrouwbaar ingeschat. Datum | Gebeurtenis | Relevantie het kazemat merken dat zij zijn omsingeld, tonen zij de witte vlag. 25 mei 1940 | Een | bom | valt | in | de | zandbergen | aan | de | Zuid- | Niet | relevant, | de | exacte Willemsvaart.11 | locatie van het voorval is niet bekend. Deze | gebeurtenis | wordt | in slechts | één | (primaire) | bron beschreven. | Het | betreft | echter een officiële melding, waardoor deze | als | betrouwbaar | wordt ingeschat. 19 juni 1940 | In de nacht van 18 op 19 juni vallen omstreeks 02:20 | Niet | relevant.
| De | locatie uur vier bommen in de directe omgeving van de | ligt op circa 1 km afstand samenloop van kanalen te Nederweert. Eén bom | van het projectgebied. komt terecht op de weg langs de Zuid-Willemsvaart en een andere vlakbij een korenveld, waarbij een | Deze | gebeurtenis | wordt | in krater van met doorsnee van anderhalve meter en | slechts | één | (primaire) | bron een halve meter diep ontstaat. Het is onbekend waar | beschreven. | Het | betreft | echter | 3 een officiële melding, | waardoor de twee andere bommen inslaan. Een ander rapport | deze | als | betrouwbaar | wordt meldt dat de bommen in de buurt van villa Arbeid | ingeschat. Adelt inslaan.12 27 juni 1940 | Omstreeks 02:10 uur explodeert een bom op circa 5 | Niet | relevant, | de | exacte meter afstand van de boerderij van M. Creemers te | locatie is on bekend. Nederweert-Kreijel. Het pand ligt aan een kruispunt van tertiaire wegen, vlakbij twee graanmolens. Om | Deze | gebeurtenis | wordt | in half één die middag is de bom automatisch ontploft.13 | slechts | één | (primaire) | bron beschreven. | Het | betreft | echter een officiële melding, waardoor deze | als | betrouwbaar | wordt | 5 ingeschat. 29 | september | Om 05:30 uur | vallen tien bommen in een akker in | Niet | relevant, | de | exacte 1940 | Nederweert. | Twee | daarvan | komen | niet | tot | locatie is on bekend.
ontploffing.14 | 6 Deze | gebeurtenis | wordt | in slechts | één | (primaire) | bron beschreven. | Het | betreft | echter een officiële melding, waardoor deze | als | betrouwbaar | wordt ingeschat. 11 Gemeentearchief Nederweert, Inventaris van het archief van de gemeente Nederweert (1867) 1939 | -1990, inv. nr. 5261. 12 Gemeentearchief Nederweert, Inventaris van het archief van de gemeente Nederweert (1867) 1939 | -1990, inv. nr. 5261. 13 Gemeentearchief Nederweert, Inventaris van het archief van de gemeente Nederweert (1867) 1939 | -1990, inv. nr. 5261. 14 NIOD, toeg. nr. 077, inv. nr. 1328. VOORONDERZOEK | 32 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN Datum | Gebeurtenis | Relevantie 27 | november | Om 20:00 uur vallen drie bommen in een akker in | Niet | relevant, | de | exacte 1940 | Nederweert. Een ervan komt niet tot ontploffing.15 Er | locatie is on bekend. ontstaat geen schade aan woningen. Deze | gebeurtenis | wordt | in slechts | één | (primaire) | bron beschreven. | Het | betreft | echter een officiële melding, waardoor deze | als | betrouwbaar | wordt ingeschat. 31 | december | Omstreeks 16:20 uur vallen vier bommen nabij de | Niet | relevant, | het | is 1940 | brug | over | de | Zuid-Willemsvaart. | Daarbij | ontstaat | onbekend | welke | brug schade | aan | ruiten, daken en het elektriciteitsnet | wordt bedoeld.
(“Lichtleitung”).16 Deze | gebeurtenis | wordt | in slechts | één | (primaire) | bron beschreven. | Het | betreft | echter een officiële melding, waardoor deze | als | betrouwbaar | wordt ingeschat. 3 1941 1 januari 1941 | Omstreeks 16:15 uur werpen Britse bommenwerpers | Niet aantoonbaar relevant, negen brisantbommen | af boven Nederweert in een | de exacte locatie kan niet poging de onderkomens van ‘Infanteriekolonne 332’ | worden achterhaald. te | raken. | Er | wordt | echter | geen | schade waargenomen.17 | Deze | gebeurtenis | wordt | in slechts | één | (primaire) | bron beschreven. | Het | betreft | echter een officiële melding, waardoor deze | als | betrouwbaar | wordt ingeschat. 5 15 | februari | Omstreeks 22:30 uur werpen Britse bommenwerpers | Niet relevant, Ospel ligt op 1941 | zeven brisantbommen af | boven het gehucht Ospel | ruim | 2 | kilometer van het (volgens een bron uit het NIOD gaat om Wiese). De | projectgebied. bommen komen terecht in weilanden rondom het gehucht. Vijf van de bommen ontploffen en twee | Deze | gebeurtenis | wordt | in | 6 bommen blijken een blindganger te zijn. Er ontstaat | slechts | één | (primaire) | bron geen schade. | Verder wordt er een ‘luchttorpedo’ | beschreven. | Het | betreft | echter een officiële melding, waardoor afgeworpen.
Dit gele projectiel met | drie vleugels | deze | als | betrouwbaar | wordt wordt | door | Duitse | militairen | meegenomen | voor | ingeschat. inspectie.18 15 NIOD, toeg. nr. 077, inv. nr. 1328. 16 Gemeentearchief Nederweert, Inventaris van het archief van de gemeente Nederweert (1867) 1939 | -1990, inv. nr. 5261; NIOD, toeg. nr. 077, inv. nr. 1328. 17 Bundesarchiv Freiburg RL2-226. 18 Gemeentearchief Nederweert, Inventaris van het archief van de gemeente Nederweert (1867) 1939 | -1990, inv. nr. 5261; NIOD, toeg. nr. 077, inv. nr. 1328. VOORONDERZOEK | 33 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN Datum | Gebeurtenis | Relevantie 16 juli 1941 | Omstreeks | 01:46 | uur | krijgt | een | nachtjager | van | Niet | relevant, | de Hauptmann | W. Streib | van | 1./Nachtjagd Gruppe | een | Winnerstraat | ligt Vickers | Wellington | Ic | bommenwerper | van | No. | 115 | weliswaar in het verlengde squadron | op | de | korrel. | Het | Britse | toestel | stort | van | de | Gutjesweg, | pal brandend neer aan de Winnerstraat te Nederweert. | naast | het | projectgebied, Alle bemanningsleden komen bij de crash om het | maar het is | onbekend of leven.19 | het toestel tijdens de crash nog | bommen | aan | boord had. Deze | gebeurtenis | wordt | in verschillende | bronnen beschreven. De melding wordt als betrouwbaar ingeschat.
1942 26 maart 1942 | Omstreeks 11:30 uur valt er een brisantbom in een | Niet aantoonbaar relevant, open veld in de buurt van de woning van weduwe | de exacte locatie van de Vaes, Waatskamp E. 194.20 | genoemde locatie is niet bekend. | 3 Deze | gebeurtenis | wordt | in slechts | één | (primaire) | bron beschreven. | Het | betreft | echter een officiële melding, waardoor deze | als | betrouwbaar | wordt ingeschat. 23 april 1942 | Omstreeks 00:30 uur vallen zeven brisantbommen in | Relevant, de Winnerstraat de | buurtschap | Winnerstraat | te | Nederweert. | Er | ligt in het verlengde van de ontstaat schade aan diverse woningen. Eén van de | Gutjesweg, doch vormt dit bommen explodeert niet.21 | incident | geen | duidelijke | 5 indicatie | dat | er | nog afwerpmunitie | in | het projectgebied | is achtergebleven. 6 Deze | gebeurtenis | wordt | in slechts | één | (primaire) | bron beschreven. | Het | betreft | echter een officiële melding, waardoor deze | als | betrouwbaar | wordt ingeschat. 1943 19 Gemeentearchief Nederweert, Inventaris van het archief van de gemeente Nederweert (1867) 1939 | -1990, inv. nr. 5261; SGLO crashnummer T1117. 20 Gemeentearchief Nederweert, Inventaris van het archief van de gemeente Nederweert (1867) 1939 | -1990, inv. nr. 5261. 21 Gemeentearchief Nederweert, Inventaris van het archief van de gemeente Nederweert (1867) 1939 | -1990, inv. nr. 5261.
VOORONDERZOEK | 34 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN Datum | Gebeurtenis | Relevantie 26 mei 1943 | Omstreeks 02:36 uur stort een Vickers Wellington van | Niet aantoonbaar relevant, No 166 squadron neer bij de Proosdijk in Nederweert. | de exacte locatie kan niet Het | toestel | was | neergeschoten | door | Duits | worden achterhaald. luchtafweergeschut.22 Deze | gebeurtenis | wordt | in slechts | één | (primaire) | bron beschreven. | Het | betreft | echter een | officiële melding, waardoor deze | als | betrouwbaar | wordt ingeschat. 1944 7 januari 1944 | Rond | 04:00 | uur | verliest | een | overvliegend | Brits | Niet | relevant, | de | exacte vliegtuig enkele patroonbanden, die neerkomen op | locatie is niet bekend. Laar de grens Weert-Nederweert in het gehucht Laar.23 | ligt op circa 2,5 kilometer van het projectgebied. Deze | gebeurtenis | wordt | in slechts | één | (primaire) | bron beschreven. | Het | betreft | echter | 3 een officiële melding, waardoor deze | als | betrouwbaar | wordt ingeschat. 10 | februari | Een De Havilland Mosquito van No 109 squadron stort | Niet relevant, Laar ligt op 1944 | om 04:20 uur neer in de buurt van Laar.24 | circa 2,5 kilometer van het projectgebied. Deze | gebeurtenis | wordt | in slechts | één | (primaire) | bron beschreven.
| Het | betreft | echter een officiële melding, waardoor deze | als | betrouwbaar | wordt | 5 ingeschat. 20 | september | Om 21:45 uur krijgen onderdelen van de Britse 3rd | Niet | relevant. | De 1944 | Infantry Division opdracht om Weert in te nemen.25 | gebeurtenis | heeft | geen aantoonbare | betrekking | 6 op het projectgebied. Deze | gebeurtenis | wordt | in slechts | één | (primaire) | bron beschreven. | Het | betreft | echter een officiële melding, waardoor deze | als | betrouwbaar | wordt ingeschat. 22 SGLO Crash Database T2382. 23 Erfgoedcluster Weert, toeg. nr. A.1.11, inv. nr. 1060. 24 SGLO crashnummer T3390. 25 https://www.tracesofwar.com/docs/wardiary.asp?menu=1&docid=456 VOORONDERZOEK | 35 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN Datum | Gebeurtenis | Relevantie 21 | september | Rond | Weert | richten | de | Duitse | troepen | Niet | relevant. | De 1944 | verdedigingsposities in. Die dag krijgt de gemeente | gebeurtenis | heeft | geen voor | het | eerst | te | maken | met | geallieerd | aantoonbare | betrekking artillerievuur.26 | op het projectgebied. De 8th Infantry Brigade van de de Britse 3rd Infantry | Deze | gebeurtenis | wordt | in Division begint om 12:15 uur met de opmars richting | slechts | één | (primaire) | bron Weert | zonder | noemenswaardige | tegenstand | te | beschreven.
| Het | betreft | echter een officiële melding, waardoor ontmoeten, totdat het 1st Battallion Suffolk Regiment | deze | als | betrouwbaar | wordt tot | staan | wordt | gebracht | door | Duitse | ingeschat. machinegeweerposities [in kaartvlak 557973].27 22 | september | Weert wordt bevrijd door de 8th Infantry Brigade van | Niet | relevant. | De 1944 | de | Britse | 3rd | Infantry | Division; | het | 3rd | Recce | gebeurtenis | heeft | geen Regiment van dezelfde divisie verkent het gebied | aantoonbare | betrekking rond Nederweert en meldt: “enemy in strength on far | op het projectgebied. side of canal running North and South.”28 Deze | gebeurtenis | wordt | in Het gebied ten westen van de Zuid-Willemsvaart blijft | meerdere | bronnen | beschreven. | 3 de | laatste | week | van | september | 1944 | in | Duitse | De | melding | wordt | als betrouwbaar ingeschat handen. Nederweert is frontgebied geworden en er vinden geregeld artilleriebeschietingen plaats | van Duitse en geallieerde | zijde | .29 | Het | dagboek | van | het hoofdkwartier | van | de | divisieartillerie | van | de | 3rd Infantry Division bevestigt | op 22 september dat er verschillende | doelen | in | de | omgeving | worden beschoten: “Opportunity tgts engaged by div Arty.”30 De komende dagen is dat niet anders. | 5 24 | september | Om 11:30 uur ligt Nederweert onder Duits artillerie- | Niet | relevant.
| De 1944 | en mortiervuur.31 | gebeurtenis | heeft | geen aantoonbare | betrekking op het projectgebied. | 6 Deze | gebeurtenis | wordt | in meerdere | bronnen | beschreven. De | melding | wordt | als betrouwbaar ingeschat. 26 Haanen, Weert 1939-1945, p. 192. 27 https://www.tracesofwar.com/docs/wardiary.asp?menu=1&docid=456 28 Bevrijdingnederweert.nl. 29 Haanen, Weert 1939-1945, p. 195. 30 https://www.tracesofwar.com/docs/wardiary.asp?menu=1&docid=456 31 De oorlogshandelingen te Nedeweert september 1944-december 1944, geheugen.delpher.nl VOORONDERZOEK | 36 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 37 3 5 6 Datum Gebeurtenis Relevantie 26 september 1944 De Royal Scots Greys van de Britse 4th Armoured Brigade vestigen zich langs de Zuid-Willemsvaart. Niet r elevant. De gebeurtenis heeft geen aantoonbare betrekking op het projectgebied. Deze gebeurtenis wordt in meerdere bronnen beschreven. De melding wordt als betrouwbaar ingeschat. 27 september 1944 Duitse troepen pogen de kerktoren van Ospel met explosieven te vernielen, maar een groot deel blijft overeind staa n.De bevrijding van het dorp laat evenwel niet lang meer op zich wachten. Niet relevant, de gebeurtenis heeft geen aantoonbare betrekking op het projectgebied. Deze gebeurtenis wordt in meerdere bronnen beschreven. De melding wordt als betrouwbaar ingeschat.
VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 38 3 5 6 32 De oorlogshandelingen te Nedeweert september 1944-december 1944, geheugen.delpher.nl. Datum Gebeurtenis Relevantie Figuur 9. De gehavende kerk van Ospel na de gevechten rondom het dorp. Bron: beeldbankwo2.nl 29 september 1944 Langs de Noordervaart slaan granaten in. Britse artillerie beschiet Hulsen en het kanaleneiland in Nederweert.32 Niet relevant, de genoemd locaties liggen op circa 1 km van het projectgebied. Deze gebeurtenis wordt in meerdere bronnen beschreven. De melding wordt als betrouwbaar ingeschat. 8 oktober 1944 De Amerikaanse 7th Armoured Division neemt de lange frontsector rond Nederweert van de Britten over. Het gebied langs de Noordervaart kreeg een zeer dunne bezetting van 87th Cavalry Reconnaissance Squadron van de bovengenoemde divisie: vanaf het kanalenkruispunt bij Nederweet tot Stokershorst tot de omgeving van Stokershorst Relevant, de sporadische Duitse beschietingen vormen een indicatie voor de aanwezigheid van ontplofbare oorlogsresten in het projectgebied.
VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 39 3 5 6 33 Battle of Canals, 7tharmddiv.org. 34 Munniks 354. 35 De oorlogshandelingen te Nederweert september 1944-december 1944, geheugen.delpher.nl. 36 J.W.M. Schulten, ‘De strijd bij Meijel’, Militaire Spectator 1 (1982) 5-21. 37 Bevrijdinnederweert.nl; blikopdewereld.nl. Datum Gebeurtenis Relevantie bezette A -troop een frontlijn van 6 kilometer met slechts 110 man. “The defense consisted of a series of outposts of six men, each with a light machine gun, and in some cases a mortar. The points were spaced 500 to 800 yards apart and were from 1000 to 1500 yards to the north of the canal line.”33 De Amerikaanse voorposten liggen dus ter hoogte van het projectgebied. Door munitiegebrek bleven Duitse artilleriebeschietingen in dit gebied beperkt.34 Deze gebeurtenis wordt in meerdere bronnen beschreven. De melding wordt als betrouwbaar ingeschat. 19 oktober 1944 In oktober had Nederweert sporadisch te maken met zwaardere beschietingen. Een ooggetuige doet verslag: ‘Die rot Moffen schieten als gekken vandaag. Ik heb zo’n idee dat er weer een of meer tanks in de buurt zijn. Vele granaten zijn niet ontploft. Het is gewoon misdadig.’ 35 Relevant, het projectgebied en de directe omgeving beschoten door zowel geallieerd as Duits geschut. Deze gebeurtenis wordt in meerdere bronnen beschreven.
De melding wordt als betrouwbaar ingeschat. 27 oktober 1944 Om 06:15 uur maakte oorverdovend kanongebulder een einde aan de relatieve rust aan het front bij Nederweert, Ospel en Meijel. Het Duitse offensief in de Peel gaat van start, met als doelstelling het binden van de geallieerde eenheden in deze sector, zodat zij niet kunnen worden ingezet ter ondersteuning van de geallieerde gevechtsoperaties in Zeeland .36 De 9. Panzer-Division en de 15. Pa nzergrenadier-Division vormen de speerpunt van de aanval die bij Meijel aanvangt in westelijke richting. Ter ondersteuning van de hoofdaanval moet de 344. Infanterie-Division de Noordervaart oversteken ter hoogte van Hoeven. De geallieerden ter plaatse zijn verrast door de Duitse aanval. Zij kunnen niet verhinderen dat de Duitsers de Noordervaart oversteken. 37 Ospel valt op 28 oktober Relevant, het projectgebied en de directe omgeving beschoten door zowel geallieerd as Duits geschut. Verder vinden er diverse grondgevechten binnen en in de directe omgeving van het projectgebied plaats. Deze gebeurtenis wordt in meerdere bronnen beschreven. De melding wordt als betrouwbaar ingeschat. VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 40 3 5 6 38 Blikopdewereld.nl; bevrijdingnederweert.nl. 39 Battle of Canals, 7tharmddiv.org. 40 Erfgoedcluster Weert, toeg. nr. A.1.11, inv. nr. 1060. 41 Erfgoedcluster Weert, toeg. nr. A.1.11, inv.
nr. 1060. 42 Erfgoedcluster Weert, toeg. nr. A.1.11, inv. nr. 1060. Datum Gebeurtenis Relevantie in Duitse handen, Liesel op 29 oktober, maar het lukt aanvallers niet om een grote doorbraak te forceren.38 In een Amerikaans verslag van de gebeurtenissen langs het Noorderkanaal staat te lezen: “On the morning of 27 October at about 06.45, guards at troop headquarters noticed a German patrol of 15 to 20 men in a field to the east. The headquarters was alerted, and the combined fire of the personnel located there turned the German patrol to the south where they were taken under fire by the maintenance armored car on the west side of the canal and the right flank outpost of the third platoon. At the same time, the third platoon discovered about 150 men to their front. They were surrounded on three s ides. Those who could withdrew. None of the right outpost of the third platoon escaped, but two men in the center outpost and all six in the left outpost of the platoon were successful in getting through the German ring. One of the men came through the enemy positions in the bottom of a cart driven by a Dutch civilian. At this time the left flank of the platoon was attacked by twenty dismounted men.
The platoon outposts placed considerable mortar and machine gun fire on the Germans advancing in a wave, and the enemy was held back.”39 Vijf of zes granaten vallen in de omgeving van de Doolhof aan de Leukerstraat.40 Verder vallen er vermoedelijk zes granaten in de omgeving van de Biesterbrug.41 Ook in de Zuid -Willemsvaart komen een aantal granaten neer.42 VOORONDERZOEK ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN BB23-058-VO-01 41 3 5 6 Datum Gebeurtenis Relevantie Figuur 10. Het Duitse offensief bij Meijel gaat op 27 oktober 1044 van start maar loop snel vast. Het groene kader geeft een indicatie van de ligging van het projectgebied. Bron: Militaire Spectator 1982.
Datum | Gebeurtenis | Relevantie 3 Figuur 11. Een tweede schets van de Duitse aanval op 27 oktober en de geallieerde tegenaanval op 2 november 1944. Het groene kader geeft een indicatie van de ligging van het projectgebied. Bron: history.army.mil. 28-29 oktober | De | Amerikanen | kunnen | niet | verhinderen | dat | de | Relevant, | het 1944 | Duitsers de Noordervaart oversteken.43 Ospel valt op | projectgebied | en | de 28 oktober in Duitse handen, Liesel op 29 oktober, | directe | omgeving | 5 maar het lukt aanvallers niet om een echte doorbraak | beschoten | door | zowel te forceren.44 | geallieerd | as | Duits geschut. Verder vinden er diverse | grondgevechten binnen | en | in | de | directe omgeving | van | het | 6 projectgebied plaats. Deze | gebeurtenis | wordt | in meerdere | bronnen | beschreven. De | melding | wordt | als betrouwbaar ingeschat. 31 | oktober | Onderdelen van de 15th (Scottish) Infantry Division en | Relevant, | het 1944 | teruggetrokken Amerikaanse troepen hergroeperen projectgebied | en | de directe | omgeving 43 Bevrijdinnederweert.nl; blikopdewereld.nl 44 Blikopdewereld.nl; bevrijdingnederweert.nl. VOORONDERZOEK | 42 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN Datum | Gebeurtenis | Relevantie zich bij Nederweert en treffen voorbereidingen om de | beschoten | door | zowel Duitse troepen terug te drijven.45 | geallieerd | as | Duits geschut.
Verder vinden er Om 01:30 uur wordt Laar beschoten door de Duitse | diverse | grondgevechten artillerie vanuit de richting Nederweert. In totaal | binnen | en | in | de | directe worden er 10 a 12 granaten afgevuurd.46 | omgeving | van | het projectgebied plaats. Deze | gebeurtenis | wordt | in meerdere | bronnen | beschreven. De | melding | wordt | als betrouwbaar ingeschat. 2 | november | De geallieerde tegenaanval begint. De Amerikanen | Relevant, | het 1944 | krijgen | opdracht | het | gebied | tussen | de | Zuid- | projectgebied | en | de Willemsvaart, de Noordervaart en de Grote Peel te | directe | omgeving heroveren. De Duitse troepen moeten zich al snel | beschoten | door | zowel terugtrekken | achter | de Noordervaart. | De | meeste | geallieerd | as | Duits geallieerde slachtoffers zijn het gevolg van de vele | geschut. Verder vinden er landmijnen en Duits artillerievuur.47 | diverse | grondgevechten | 3 binnen | en | in | de | directe Hawker | Typhoons | van | No. | 137 | Squadron | geven | omgeving | van | het luchtsteun door een Duitse troepenconcentratie bij | projectgebied plaats. Ospel | (kaartpunt | qE645015, | met | rode | rook gemarkeerd) | te | bestoken | met | 63 | raketten. | Alle | Deze | gebeurtenis | wordt | in raketten komen terecht in de | target | area | maar er | meerdere | bronnen | beschreven.
De | melding | wordt | als worden geen treffers geregistreerd.48 | betrouwbaar ingeschat. Dezelfde dag vernielen vier Hawker Typhoons van No. 440 Squadron de brug bij sluis 14 in Nederweert met | 5 acht bommen van 1000 lb.49 Deze actie is bedoeld om de | Duitse | terugtocht | over | de | Noordervaart | te belemmeren. 3 | november | De Amerikanen bereiken de weg tussen Kreijel en | Relevant, | het | 6 1944 | Waatskamp omstreeks 12:30 uur.50 Daarmee zijn de | projectgebied | en | de Duitsers teruggedrongen naar de uitgangsposities | directe omgeving ligt nu in die zij zeven dagen eerder bezetten. | de | frontlinie. | Het | wordt beschoten | door | zowel geallieerd | as | Duits geschut. Verder vinden er diverse | grondgevechten 45 Blikopdewereld.nl; bevrijdingnederweert.nl. 46 Erfgoedcluster Weert, toeg. nr. A.1.11, inv. nr. 1060. 47 Blikopdewereld.nl; bevrijdingnederweert.nl. 48 The National Archives, AIR 37/716, AIR27/954. 49 The National Archives, AIR 37/716, AIR 27/1880. 50 Blikopdewereld.nl; bevrijdingnederweert.nl. VOORONDERZOEK | 43 | BB23-058-VO-01 ONTPLOFBARE OORLOGSRESTEN Datum | Gebeurtenis | Relevantie binnen | en | in | de | directe omgeving | van | het projectgebied plaats. Deze | gebeurtenis | wordt | in meerdere | bronnen | beschreven. De | melding | wordt | als betrouwbaar ingeschat.