CConstaterende datNederweert
Koppel je AI →
Document · PDF

b_NL.IMRO.0946.BPTiskeswejFase2-VA01_septoebijlage6

Raadsvergadering 19 november 2024, gemeente NederweertBij agendapunt: Vaststelling Bestemmingsplan Tiskeswej Fase 214.031 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Archeologisch bureauonderzoek en IVO- O Tiskeswey, Nederweert- Eind Archeologisch bureauonderzoek en IVO-O verkennende fase d.m.v. boringen plangebied Tiskeswey Nederweert-Eind, gemeente Nederweert AA230189.RO1v0.2.ARG598 Archeologische Rapporten Geonius 598 11-03-2024

2 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Archeologisch bureauonderzoek en IVO- O Tiskeswey, Nederweert- Eind Archeologisch bureauonderzoek en IVO-O verkennende fase d.m.v. boringen plangebied Tiskeswey Nederweert-Eind, gemeente Nederweert AA230189.R01v0.2.ARG598 11 maart 2024 Bureauonderzoek Archeologische Rapporten Geonius 598 ISSN 2405-5506 Opdrachtgever Gemeente Nederweert Raadhuisplein 1 6030 AA Nederweert versie Concept v0.2 Auteurs S.A.H. Augustin & D. Keijers +31 88 130 06 00 info@geonius.nl Postbus 1097 6160 BB Geleen Geonius.nl Autorisatie Functie Naam Paraaf Senior KNA-archeoloog D. Keijers

3 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Administratieve gegevens Opdrachtgever: Gemeente Nederweert Raadhuisplein 1 6030 AA Nederweert 0495-67 71 11 Dhr. M. Hartjes m.hartjes@nederweert.nl Uitvoerder: Geonius Archeologie De Asselen Kuil 10 6161 RD Geleen Contactpersoon: S. Augustin E: s.augustin@geonius.nl T: 088-1300600 Bevoegde overheid: Gemeente Nederweert Beheer en plaats van documentatie: Archief Geonius en Provinciaal Depot Bodemvondst en Limburg te Heerlen Landelijk registratienummer: 5508935100 Locatie: Gemeente: Nederweert Plaats: Nederweert-Eind Toponiem: Tiskeswey Kaartbladnummer: 58A x, y-coördinaten: X:182696 / Y:365336 Oppervlakte plangebied: 6.650 m² Kadastrale gegevens: Gemeente Nederweert, sectie R, nr. 1096, 1491,164 7 NOaA archeoregio: Limburgs zandgebied Onderzoekskader: Omgevingsvergunning Onderzoeksteam: J.J.G. Geraeds (senior KNA archeoloog actor registratienummer: 15217832) S.A.H. Augustin (senior KNA archeoloog actor registratienummer: 17200911) Type onderzoek: Bureauonderzoek en IVO-O verkennende fase d.m.v. boringen Tijdstip onderzoek: februari 2024 Geonius Archeologie is een onderdeel van Geonius Milieu B.V. Geonius is gecertificeerd voor de protocollen 4001 (Programma van Eisen), 4002 (Bureauonderzoek), 4003 (Inventariserend veldonderzoek) en 4004 (opgraven landbodem) van de SIKB BRL 4000 Geonius Groep B.V.

en de verschillende divisies zijn gecertificeerd volgens de algemene kwaliteitsnorm NEN-EN-ISO 9001:2015, NEN-EN- ISO 14001:2015, VCA**2017/6.0 en CO 2 Prestatieladder niveau 3. Bronzen riemverdeler uit circa 900 na Chr. De riemverdeler of driepas is het beeldmerk van Geonius Archeologie. Een riemverdeler verbindt verschillende riemen met elkaar en draagt zodoende zorg voor één geheel. De vorm komt overeen met het logo van Geonius dat staat voor de van oorsprong drie disciplines die één organisatie vormen en zorg dragen voor de uitvoering van integrale projecten.

4 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Samenvatting In opdracht van de Gemeente Nederweert heeft Geoniu s Archeologie in februari een archeologisch bureauonderzoek en een IVO-O verkennende fase door middel van boringen uitgevoerd voor het plangebied Tiskeswey te Nederweert-Eind in de gemeente Nederweert. Het terrein is momenteel in gebruik als weide. Aanleiding voor het uitvoeren van het archeologisch onderzoek vormt de aanvraag van een omgevingsvergunning voor de herontwikkeling van het plangebied. In het plangebied zal een nieuwbouwwij k gerealiseerd worden. Vanwege de ligging van het pla ngebied in een gebied dat volgens het vigerende bestemmingsplan gedeeltelijk een dubbelbestemming w aarde archeologie heeft dient een archeologisch onderzoek uitgevoerd te worden, alvorens de omgevingsvergunning kan worden verkregen. Het bureauonderzoek heeft uitgewezen dat het plange bied geomorfologisch gezien ligt op dekzandwelving en. Op deze dekzandafzettingen hebben zich in het plang ebied veldpodzolgronden ontwikkeld. In deze veldpodzolgronden kan omwille van ontginning een deel van de B-horizont zich bevinden in de bouwvoor. Uit de historische ontwikkeling van het plangebied blijkt dat het plangebied tot eind 19 e eeuw lag op de overgang van de cultuurgronden en de woeste gronden.

Het zuideli jke deel behoorde tot een uitgestrekt heidegebied, het noordelijke deel was in gebruik als landbouwgrond. Pas op het einde van de 19 e eeuw is het volledige plangebied in cultuur gebracht. In de omgeving van het plangebied zijn met name vindplaatsen uit de Steentijd bekend. Deze vindplaatsen bevinden zich vooral in de nabijheid v an voormalige vennen ten zuiden en oosten van het plangebied. Op basis van het bureauonderzoek geldt voor het pla ngebied een lage archeologische verwachting voor vindplaatsen van jager-verzamelaars uit de periode Laat Paleolithicum t/m Mesolithicum. Op basis van d e natuurlijke vruchtbaarheid, het grondwaterregime en de archeologische gegevens geldt een middelhoge kans op het aantreffen van akkerarealen en/of nederzettings resten uit het Midden neolithicum en de periode Mid den Bronstijd t/m de Volle Middeleeuwen. Op basis van d e historische informatie worden vanaf de Late Middeleeuwen uitsluitend off-site sporen verwacht . De gegevens van het verkennend booronderzoek (IVO-O ) komen in grote mate overeen met de verwachtingen op basis van het bureauonderzoek. In het plangebied komen van nature veldpodzolgronden voor. Volledig intacte profielen zijn in het plangebied echter nie t aangetroffen. Over het algemeen blijkt het natuur lijke podzolprofiel onthoofd tot in de C-horizont (AC-pro fiel).

Slechts plaatselijk blijkt nog een restant van de BC- horizont bewaard gebleven . Geconcludeerd kan worden eventuele vindplaatsen van jager-verzamelaars een lage informatiewaarde hebben. Aangezien vindplaatsen van landbouwers minder erosiegevoelig zijn, kunnen ondanks de licht onthoofde profielen nog steeds dieper gegraven grondsporen aanwezig zijn. Deze zijn leesbaar in de top van de BC- horizont – en waar deze ontbreekt – in de top van de C-horizont. De gespecifieerde archeologische verwachting zoals geschetst tijdens het bureauonderzoek blijft dan oo k grotendeels gehandhaafd. Hierbij dient wel opgemerkt te worden dat grote nederzettingen niet direct verwacht worden. Door de lemige ondergrond lijkt het plangebied van nature tijdens natte perioden last te hebben gehad van wateroverlast (stuwwater). Geïsoleerde erven kunnen echter niet uitgesloten worden. Geconcludeerd wordt dat in het plangebied archeolog ische resten bedreigd kunnen worden door de voorgenomen bodemingrepen. Indien het niet mogelijk is de plannen aan te passen, wordt een archeologis ch vervolgonderzoek door middel van een proefsleuven ( IVO-P) aanbevolen. Dit onderzoek heeft als doel te achterhalen of zich in het plangebied behoudenswaardige archeologische waarden bevinden. 5 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Inhoud 1 Inleiding .........................................................................

7 1.1 Aanleiding en doelstelling 7 1.2 Situering plangebied en huidig gebruik 8 1.3 Beleidskader 8 1.4 Onderzoeksopzet en richtlijnen 9 2 Bureauonderzoek ....................................................... 10 2.1 Algemeen 10 2.2 Aardkundige waarden 10 2.2.1 Geologie en geomorfologie .................................................................................................................. 10 2.2.2 Bodem ........................................................................................................................................................ 12 2.2.3 Actueel Hoogtebestand Nederland ................................................................................................... 14 2.2.4 Resumé ...................................................................................................................................................... 15 2.3 Bekende archeologische waarden 15 2.3.1 Archeologische monumentenkaart ................................................................................................. 16 2.3.2 Archeologische vondstlocaties ......................................................................................................... 16 2.3.3 Archeologische onderzoeksgebieden ..............................................................................................

16 2.3.4 Resumé ..................................................................................................................................................... 22 2.4 Historische situatie en mogelijke verstoringen 22 2.4.1 Historische ontwikkeling plangebied ............................................................................................ 23 2.4.2 Tweede Wereldoorlog .......................................................................................................................... 27 2.4.3 Ondergrondse bouwhistorische gegevens .................................................................................... 27 2.4.4 Mogelijke verstoringen ....................................................................................................................... 27 2.4.5 Resumé ..................................................................................................................................................... 27 2.5 Toekomstige inrichting 27 2.6 Gespecificeerde verwachting 28 2.6.1 Gemeentelijke verwachtingskaart .................................................................................................. 28 2.6.2 Gespecificeerde verwachting ............................................................................................................ 28 3 Veldonderzoek ...........................................................

32 3.1 Algemeen 32 3.2 Resultaten 33 3.2.1 Bodem ....................................................................................................................................................... 33 3.2.2 Archeologie ............................................................................................................................................. 34 3.2.3 Besluit ....................................................................................................................................................... 34 4 Conclusies en aanbevelingen ................................ 35 4.1 Conclusies 35 4.2 Aanbevelingen 37 Literatuurlijst 38 6 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Gebruikte bronnen 39 Verklarende woordenlijst 40 Gebruikte afkortingen 41 Lijst met afbeeldingen Afbeelding 1: Situering van het plangebied (rood kader). De inzet geeft de situering van het plangebied binnen Nederland weer. Bron: Topografische kaart Nederland 7 Afbeelding 2: Terreinsituatie. 8 Afbeelding 3: Uitsnede uit de geomorfologische kaart. Het rode kader geeft bij benadering de ligging van het plangebied weer. Bron Geomorfologische Kaart Nederland. 11 Afbeelding 4: Ontwikkeling van het veen (bruin) in en in de omgeving van het plangebied. 12 Afbeelding 5: Uitsnede bodemkaart. Het rode kader geeft bij benadering de ligging van het plangebied weer. Bron: Bodemkaart van Nederland.

13 Afbeelding 6 Uitsnede uit de AHN, waarbij de hoogste delen rood/oranje zijn en de laagste blauw/groen. Het plangebied is rood omlijnd. Bron: AHN. 15 Afbeelding 7: Uitsnede uit Archiskaart met het plangebied (rode kader). Bron: RCE. 22 Afbeelding 8: Uitsnede uit de Ferrariskaart. De globale ligging van het plangebied is met rode cirkel weergegeven 24 Afbeelding 9: Het plangebied op historische kaarten uit het begin van de 19e eeuw. Bron: RCE. 25 Afbeelding 10: Uitsneden uit topografische kaarten van de 19e en 20e eeuw. Bron: topotijdreis.com 26 Afbeelding 11: Uitsnede gemeentelijke beleidskaart. Het rode kader geeft bij benadering de ligging van het plangebied weer. Bron: Kortlang, 2010. 28 Afbeelding 12: Boorpuntenkaart. 32 Bijlagen Bijlage 1 Boorprofielen Bijlage 2 Tijdtabel 7 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 1 Inleiding 1.1 Aanleiding en doelstelling Op 19 februari 2024 is door Gemeente Nederweert aan Geonius Archeologie te Geleen opdracht verleend vo or het uitvoeren van een archeologisch onderzoek voor de locatie Tiskeswey te Nederweert-Eind in de gemee nte Nederweert (Afbeelding 1). Aanleiding tot uitvoering van het onderzoek vormt de aanvraag van een omgevingsvergunning voor de bouw van een nieuwbouwwijk.

Vanwege de ligging van het plang ebied in een gebied dat volgens het vigerende bestemmingsplan gedeeltelijk een dubbelbestemming w aarde archeologie heeft, dient een archeologisch onderzoek uitgevoerd te worden alvorens de omgevingsvergunning kan worden verkregen. Afbeelding 1: Situering van het plangebied (rood kader). De inzet geeft de situering van het plangebied binnen Nederland weer. Bron: Topografische kaart Nederland Het archeologisch onderzoek heeft tot doel het opst ellen van een gespecificeerde verwachting. Het resu ltaat is voorliggend rapport, op basis waarvan het bevoegd g ezag een beslissing kan nemen over een eventuele vervolgstap in de AMZ (Archeologische Monumenten Zorg) cyclus. 1 1 Sterk vereenvoudigd kent de AMZ cyclus vier opeenvolgende en nauw samenhangende fasen. De eerste fase behelst de inventarisatie (bijv.

kartering) en documentatie van archeologische waarden: waar in de bodem is wat aanwezig? In de tweede fase wordt aan de hand van een reeks heldere criteria vastgesteld welke waarde de gekarteerde resten hebben , zodat op basis van geëxpliciteerde normen vervolgens een selectie kan worden gemaakt: welke resten verdienen het behouden te worden (in of ex situ) en welke mo gen ongezien verloren gaan? In de derde fase wordt het behoud vormgegeven van de gewaardeerde en geselecteerde resten: is het mogelijk om de archeologische resten in de bodem te behouden of moeten ze – bijvoorbeeld onder druk van ruimtelijke ontwikkelingen - opgegraven worden? In het eerste geval moet worden vastgesteld hoe bescherming in situ (instandhouding) wordt vormgegeven, in het tweede geval hoe de opgraving moet worden

8 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 1.2 Situering plangebied en huidig gebruik Het plangebied ligt ten oosten van de dorpskern van Nederweert-Eind en maakt deel uit van de gemeente Nederweert, provincie Limburg. Het wordt aan de westzijde begrenst door de weg Paalkrans (Afbeelding 1). Het gebied staat afgebeeld op kaartblad 58A van de Topo grafische kaart van Nederland. Het plangebied heeft een oppervlakte van ca. 6.650 m² en is in gebruik als weide. In het zuiden staan wel twee schuurtjes voor het vee (Afbeelding 2). Afbeelding 2: Terreinsituatie. 1.3 Beleidskader Sinds 1 juli 2016 is de Erfgoedwet van kracht. De Erfgoedwet bundelt bestaande wet- en regelgeving voor behoud en beheer van het cultureel erfgoed in Nederland. De uitgangspunten uit het Verdrag van Valletta (Malta) blijven in de Erfgoedwet de basis van de Nederlandse omgang met archeologie. Malta, beoogt het cultureel erfgoed dat zich in de bodem bevindt beter te beschermen. Gemee nten hebben een belangrijke rol in het archeologisc he stelsel. In bestemmingsplannen houden ze rekening met (te verwachten) archeologische waarden. Volgens de beleidskaart gemeente Nederweert-Weert 2017 wordt het plangebied gerekend tot categorie 5. Dit zijn gebieden met een middel hoge archeologische verwachting.

Voor deze gebieden geldt een onderzoeksplicht bij een verstoringsdiepte van meer dan 40 cm en een verstoringsoppervlakte van meer dan 2500 m². Ervan uitgevoerd en uitgewerkt. In de vierde en laatste f ase van de AMZ-cyclus worden tenslotte de resultate n van het uitgevoerde onderzoek 'opgewerkt' tot nieuwe kennis over de Nederlandse g eschiedenis. Deze kennis op haar beurt vormt weer d e inbreng voor de eerste procesfase.

9 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 uitgaande dat de gestelde ondergrenzen zullen worden overschreden dient conform het beleid van de gemeente Nederweert een archeologisch onderzoek worden uitgevoerd. 1.4 Onderzoeksopzet en richtlijnen Het archeologisch onderzoek bestaat uit een bureauo nderzoek en een Inventariserend Veldonderzoek – Ove rig (IVO-O) verkennende fase. Het bureauonderzoek is ui tgevoerd conform protocol 4002 en het IVO-O confor m protocol 4003. Beide protocollen maken deel uit van de beoordelingsrichtlijn (BRL) 4000 versie 4.1.2 De BRL 4000 is opgesteld op basis van de Kwaliteitsnorm Nederla ndse Archeologie versie 4.1 3 die beheerd wordt door de Stichting Infrastructuur Kwaliteitsborging Bodembeheer (SIKB). 4 Het archeologisch onderzoek is er op gericht om de volgende onderzoeksvragen te beantwoorden: 1. Wat is bekend over de geo(morfo)logische en bodemkundige opbouw van het plangebied? 2. Wat was het historisch landgebruik van het plangebi ed, wat is het huidig landgebruik en wat is de verwachte invloed daarvan op de (bodem)gaafheid en mogelijk aanwezige archeologische waarden? 3. Welke gegevens met betrekking tot archeologische waarden zijn over het plangebied bekend? 4. Wat is de gespecificeerde archeologische verwachting van het plangebied? 5.

Komt het middels het IVO-O vastgestelde bodemtype o vereen met hetgeen op basis van het bureauonderzoek werd verwacht? 6. Indien er in (delen van) het plangebied sprake is v an een intacte bodemopbouw vanaf welke diepte t.o.v. het maaiveld kunnen archeologische waarden d an worden verwacht? Is er sprake van meerdere archeologische lagen die potentieel archeologische waarden kunnen bevatten? Zo ja, op welke diepte t.o.v. maaiveld bevinden deze zich? 7. Indien er in (delen van) het plangebied sprake is v an een verstoorde bodemopbouw tot welke diepte t.o.v. maaiveld is deze verstoord en wat zegt dit o ver de gaafheid van eventueel aanwezige archeologische waarden? 8. Kan de gespecificeerde verwachting zoals geformulee rd in het archeologisch bureauonderzoek aan de hand van de resultaten van het IVO-O verkennende fase door middel van boringen worden gehandhaafd of dient deze (in delen van het plangebied) worden bijgesteld? Zo ja waaruit bestaat de bijstelling en waarom? 9. Wat is de invloed van de toekomstige inrichting op eventueel aanwezige archeologische waarden? 10. Is in het plangebied archeologisch vervolgonderzoek noodzakelijk en zo ja welke onderzoeksmethode wordt aanbevolen? In navolging op hoofdstuk 1, het inleidend hoofdstu k, worden in hoofdstuk 2 de resultaten van het bureauonderzoek vermeld op basis waarvan de gespeci ficeerde verwachting is bepaald.

In hoofdstuk 3 wor den de resultaten van het veldwerk gepresenteerd en get oetst aan het verwachtingsmodel. In hoofdstuk 4 wor den de conclusies en aanbevelingen geformuleerd. 2 de BRL 4000 versie 4.1 is op 24 mei 2018 vastgeste ld door het Centraal College van Deskundigen (CCvD) en ondergebracht bij de SIKB te Gouda. 3 Deze versie van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA, versie 4.1) is op 24 mei 2018 vastgesteld door het Centraal College van Deskundigen (CCvD) Archeologie, ondergebracht bij de SIKB te Gouda. 4 www.sikb.nl 10 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 2 Bureauonderzoek 2.1 Algemeen Het bureauonderzoek dient om aan de hand van bestaa nde bronnen inzicht te verkrijgen in de opbouw van het landschap en de bekende archeologische waarden in e n in de omgeving van het plangebied. 5 Doel is om met behulp van deze gegevens te komen tot een gespecificeerde, archeologische verwachting van het plangebi ed. Naast de conform de KNA verplichte bronnen is een k euze gemaakt uit betrouwbare bronnen die voor de archeologische verwachting relevante informatie bev atten. Voor het landschappelijk kader werd onder me er beroep gedaan op het Algemeen Hoogtebestand Nederla nd, de geologische kaart, de geomorfologische kaart en de bodemkaart van Nederland. Voor het archeologisch kader werd Archis geraadplee gd.

De meest relevante archeologische vondstlocatie s en onderzoeksmeldingen in de buurt worden besproken. Voor de historische beschrijving is voornamelijk ge bruik gemaakt van cartografische bronnen. Het gaat hierbij om de Ferrariskaart, de Tranchotkaart, de kadastrale minuutplannen en diverse topografische kaarten uit de 19 de en 20 ste eeuw. Het cartografisch materiaal is indien nodig afgebeeld en gegeorefereerd. Relevante literatuur werd eveneens geraadpleegd. Daarnaast zijn verschil lende beschikbare reeksen luchtfoto’s bekeken en toegevoegd indien zij extra informatie geven over bodemverstoringen. 2.2 Aardkundige waarden De ligging van archeologische vindplaatsen is in ho ge mate gerelateerd aan het landschap waarin ze zic h bevinden. Gedurende de duizenden jaren van bewoning heeft het biotische en abiotische landschap binnen het onderzoeksgebied en de directe omgeving grote veranderingen ondergaan, zowel door natuurlijke processen als onder invloed van menselijk handelen. Deze ontwikkelingen zijn belangrijk voor de interpretatie van het huidige landschap en haar bewoningsgeschiedenis. Kennis van de geologie, bodem en hydrologie van het onderzoeksgebied is dan ook noodzakelijk om inzich t te krijgen in de gebruiksmogelijkheden van het landsch ap voor de mens. Door inzicht te krijgen in deze ge gevens kan het verwachtingsmodel nader worden bepaald.

6 2.2.1 Geologie en geomorfologie Door Belgisch en Nederlands Limburg loopt een stels el van zuidoost-noordwest georiënteerde breuklijnen . Als gevolg van de bewegingen langs de breuken daalt de aardkorst in sommige zones (slenken) en gaat deze i n andere zones omhoog (horsten). Een zeer belangrijke breuk is de zogenaamde Feldbissbreuk. Door de opheffing van het Ardennen en het Rijn-Leisteenplateau aan he t einde van het Tertiair, kwam het gedeelte van Lim burg ten zuiden van de Feldbissbreuk hoger te liggen, terwijl het gebied ten noorden van deze breuk, de zogenaamde 5 In het kader van het bureauonderzoek zijn de volgende werkzaamheden uitgevoerd: - LS01 Afbakenen onderzoeksgebied; vaststellen consequenties toekomstig gebruik. - LS02 Beschrijven huidig gebruik. - LS03 Beschrijven historische situatie en mogelijke verstoringen - LS04 Beschrijven bekende archeologische, ondergrondse bouwhistorische en aardwetenschappelijke waarden. - LS05 Opstellen gespecificeerde verwachting. - LS06 Opstellen standaardrapport Bureauonderzoek. 6 KNA versie 4.1, Protocol 4002. 11 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Roerdalslenk lager kwam te liggen. 7 Het plangebied ligt in de Roerdalslenk. Hier zijn oudere afzettingen van de Maas zoals zand en grind, behorend tot de Formatie van Beegden, dieper gelegen. Het plangebied behoort tot het Zuid-Nederlands dekzandlandschap.

De dekzanden zijn afgezet tijdens de laatste ijstijd (het Weichselien). In het schaars begroeide landschap kreeg de wind gemakkelijk vat op de ondergrond en werden grote hoeveelheden zand verplaatst. Dit gebi ed wordt dan ook aangeduid als het dekzandgebied. D eze zandafzettingen worden gerekend tot de Formatie van Boxtel. 8 Vooral tijdens het Vroeg- en Laat Pleniglaciaal (re spectievelijk 73.000 tot 55.000 en 28.000 tot 12.50 0 jaar geleden)traden grote verstuivingen op. De dikte van het dekzand kan dan ook sterk variëren. Met name t ijdens het Laat-Pleniglaciaal (30.500 – 12.500 jaar gelede n) ontstonden dekzandruggen, dekzandvlaktes en dekzandwelvingen. Volgens de geomorfologische kaart van Nederland (Af beelding 3) bevindt het plangebied zich op dekzandwelvingen (L51). Ten westen van het plangebi ed bevindt zich een uitgestrekte dekzandrug (B53. D e ontwatering van het dekzandgebied wordt verzorgd door de beken. Afbeelding 3: Uitsnede uit de geomorfologische kaar t. Het rode kader geeft bij benadering de ligging v an het plangebied weer. Bron Geomorfologische Kaart Nederland. 7 Bosch 1981. 8 Berendsen, 2005.

12 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 2.2.2 Bodem Vanaf het Holoceen werd het klimaat warmer, waardoo r het landijs begon te smelten. Dit veroorzaakte ee n stijgende zeespiegel en daardoor een stijgende gron dwaterspiegel. Het landschap werd natter en vegetat ie begon weer te groeien. Afbeelding 4: Ontwikkeling van het veen (bruin) in en in de omgeving van het plangebied.

13 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Vanwege de vernatting ontstonden veen- en moerasgebieden. Het veen wordt gerekend tot het Laagpakket van Griendtsveen, Formatie van Nieuwkoop. 9 Doorheen de tijd heeft het veen in de omgeving van het plangebied diverse uitbreidingen gehad (Afbeelding 4). Op basi s van de reconstructies lijkt met name op het einde van het Neolithicum-begin Bronstijd het plangebied bedekt met veen. De dichtere begroeiing in het Holoceen ging ook ver dergaande verplaatsing van het zand tegen, waardoor bodemvorming kon optreden. Afbeelding 5: Uitsnede bodemkaart. Het rode kader geeft bij benadering de ligging van het plangebied weer. Bron: Bodemkaart van Nederland. In de droge lemige dekzandgronden hebben zich van n ature veelal podzolgronden ontwikkeld. Het zijn gro nden waarin een inspoelingshorizont (B-horizont) voorkom t. Volgens de bodemkaart van Nederland komen in het plangebied veldpodzolgronden voor (Hn23; grondwater trap VId) voor die zich hebben ontwikkeld in lemig fijn zand. De veldpodzolen in lemig fijn zand zijn ontwikkeld in Ouder Dekzand. Hieronder bevindt zich fluvio-per iglaciaal materiaal. Ten oosten van Nederweert kan men ook lö ss aantreffen op geringe diepte. Over het algemeen is de profielontwikkeling in de lemige veldpodzolgronden (Hn23) minder diep dan bij de zwak lemige of leemar me zandgronden.

Dit heeft tot gevolg gehad dat bij de ontginning een deel van de B-horizont in de bouwvoo r is opgenomen; binnen de kaartvlakken Hn23 worden dan o ok vaak gronden aangetroffen die geen duidelijk B- horizont meer bezitten. In enkele gronden is de kleur nog wel zichtbaar, maar is er van verkitting nagenoeg geen sprake. 9 Berendsen, 2005.

14 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Volgens een meer gedetailleerde bodemkaart komt in het zuidelijke deel van het plangebied dan ook een zogenaamde roestarme A/C-grond (Z) voor met een dun ne humeuze A1-horizont (code Zm). Dit bodemtype heeft een humeuze bovengrond van ca. 25 cm dikte en een grijszwarte kleur. Onder deze laag bevindt zic h een horizont van 10 à 15 cm dikte met een grijsbruine t ot bruingrijze kleur. Dit is de zwak ontwikkelde B2 -horizont van een humuspodzol. Onder de zwakke B2-horizont wo rdt de kleur van het bodemprofiel fletsgeel tot gri jswit (C1-horizont). Mogelijk al in de Late Middeleeuwen, maar zeker in de Nieuwe Tijd, werd de landbouwproductie op de zandgronden vergroot door een intensivering met beh ulp van bemesting. Humusrijk materiaal (zoals bosstrooisel, heide- en/of grasplaggen) werd gebruikt om de mest van het gestalde vee te binden waarna het op de akker werd gebracht. Op deze akkers ontstonden h ierdoor gronden met boven de natuurlijke bodem een dikke humushoudende bovenlaag. Indien de dikte van dit humeuze pakket meer als 50 cm bedraagt, wordt e r gesproken van hoge enkeerdgronden. De enkeerdgronden worden verdeeld in zwarte en bruine enkeerdgronden waarbij het kleurverschil zou zijn veroorzaakt door de aard van het gebruikte materiaal in de potstal.

Zo zouden de zwarte enkeerdgronden zijn ontstaan door het geb ruik van heideplaggen en de bruine door het gebruik van bosstrooisel. Ten westen van het plangebied zijn hoge zwarte enkeergronden, ontwikkeld in lemig fijn zand (kaartcode zEZ23) aanwezig. 10 Volgens de meer gedetailleerde bodemkaart is ook i n het noordelijk deel van het plangebied een dikke humushoudende bovenlaag aanwezig, maar deze i s geen 50 cm dik. De bodem wordt hier volgens deze kaart gekenmerkt door een sterk lemige ijzerpodzolg rond (X) met een matig dikke humeuze A-horizont (co de cXm). Dit bodemtype heeft een humeuze bovenlaag van +/- 40 cm dikte. De bouwvoor hiervan is ca. 25 cm dik en is zeer donker grijsbruin. De rest van de humeuze laag is donker grijsbruin. Hieronder bevindt zich de A2-horizont van de ijzerp odzol die grijswit tot fletsgeel van kleur is. Op s ommige plaatsen is in deze A1-laag een zwakke humuspodzol gevormd. Deze kenmerkt zich door een grijsbruine to t bruingrijze kleur. Tussen 60 en 100 cm diepte begin nend, wordt een laag aangetroffen met sterke ijzeraccumulatie (de B2Fe-horizont van het ijzerpodzolprofiel). De kleur van deze laag is roodbruin tot oranje met grijze vlekken. De onderzijde van deze horizont lig t dieper dan 120 cm. In enkele gevallen komt weer e en zwaardere laag binnen 120 cm diepte voor.

2.2.3 Actueel Hoogtebestand Nederland Op afbeelding 8 is het AHN afgebeeld in zogenaamd m aaiveld perspectief (Dynamische opmaak). Op deze uitsnede is te zien dat het plangebied lichtjes oml aag loopt vanuit het noorden richting het zuidweste n. De hoogte van het maaiveld varieert tussen de 31,3 m en de 31,6 m+ NAP. Zeer duidelijk reliëfverschillen zijn in en in de directe nabijheid niet waarneembaar. 10 STIBOKA, 1972. 15 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Afbeelding 6 Uitsnede uit de AHN, waarbij de hoogst e delen rood/oranje zijn en de laagste blauw/groen. Het plangebied is rood omlijnd. Bron: AHN. 2.2.4 Resumé Het plangebied behoort tot het Zuid-Nederlands dekz andlandschap. Volgens de geomorfologische kaart va n Nederland bevindt het plangebied zich op dekzandwel vingen (L51). Ten westen van het plangebied komt ee n dekzandrug voor (B53). Volgens de bodemkaart zijn in het plangebied veldpodzolgronden aanwezig en ten westen ervan hoge zwarte enkeerdgronden. In deze ve ldpodzolgronden kan omwille van ontginning een deel van de B-horizont zich bevinden in de bouwvoor. Volgens een meer gedetailleerde bodemkaart komt in het zuidelijke deel van het plangebied dan ook een zogenaamde roestarme A/C-grond (Z) voor met een dun ne humeuze A1-horizont.

Dit betekent dat bepaalde archeologische contexten, vondsten van jager-verzamelaars, alsook ondiep bewaarde sporen al verstoord zullen zijn. In het noordelijk deel van het plangebied is een dikke humushoudende bovenlaag aanwezig van ca. 40 cm dikte. Hier bevindt zich een sterk lemige ijzerpodzolgrond (X). 2.3 Bekende archeologische waarden Voor de uitkomst van het bureauonderzoek is het van belang de bekende archeologische waarden te beschrijven. Kennis daaromtrent bepaalt mede de onderzoeksstrategie van vervolgactiviteiten. 11 In de volgende paragrafen worden daarom relevante g egevens uit de AMK, Archis en de gemeentelijke archeologische verwachtingskaart binnen een straal van 500 m beschreven. 11 KNA versie 4.1, Protocol 4002.

2.3.1 Archeologische monumentenkaart De AMK is een digitaal bestand van alle bekende behoudenswaardige archeologische terreinen in Nederland dat door de RCE in samenwerking met de desbetreffende provincie is opgesteld. Sinds 2014 is dit een statische kaart die niet meer wordt bijgewerkt. Op de kaart staan terreinen met archeologische status aangegeven. De kaart baseert zich op gegevens uit ARCHIS. Statustoekenning vindt plaats nadat het terrein is getoetst aan een aantal door de RCE gehanteerde criteria (kwaliteit, zeldzaamheid en contextwaarde). Het plangebied maakt geen deel uit van een AMK terrein. In een straal van 500 m bevindt zich 1 AMK terrein. Tabel 1: Overzicht AMK-terreinen AMK nr. | Afstand t.o.v. | Datering | Status monument en omschrijving plangebied [m] 16645 | 490m ten | LME-NT | Terrein met bewoningssporen uit de Late noordwesten | Middeleeuwen tot en met de Nieuwe Tijd. Het gaat om de oude bebouwing van Kruisstraat, Eind en Hulsen. 2.3.2 Archeologische vondstlocaties ARCHIS is het geautomatiseerde Archeologisch Informatiesysteem voor Nederland. Het bestaat uit een databank waarin allerlei gegevens over archeologische vindplaatsen en terreinen in Nederland zijn opgeslagen, daterend van de Prehistorie tot de Nieuwe Tijd. In ARCHIS staat geen vondstlocatie geregistreerd binnen de begrenzing van het plangebied.

De meest vondstmeldingen bevinden zich in de nabijheid van voormalige vennen ten zuiden en oosten van het plangebied. Uit de directe nabijheid (binnen een straal van ca. 500 m) van het plangebied zijn 2 vondstlocaties bekend. Tabel 2: Overzicht ARCHIS-vondstmeldingen Zaakidentificatie | Afstand t.o.v. | Datering | Aard van de melding nr. | plangebied [m] 3249723100 | 500 m ten | Paleo A (laat)- | Vuurstenen afslag. Verwervingswijze niet te oosten | Paleo B (laat) | bepalen. 3249756100 | 500 m ten | Neo (vroeg)-Neo | Vuurstenen afslag. Verwervingswijze niet te zuidwesten | (laat) | bepalen. 2.3.3 Archeologische onderzoeksgebieden In een straal van circa 500 m van het plangebied zijn 17 onderzoeksmeldingen bekend. Tabel 3: Overzicht onderzoeksmeldingen Zaakidentific | Afstand | Uitvoerder | Aard en resultaten van het onderzoek atie nr. | t.o.v. plangebied [m] 4583380100 | 480m ten | Econsultancy | Archeologisch bureauonderzoek. westen | BV (2018) 2182661100 | 410m ten | Synthegra BV | Archeologisch booronderzoek. Op basis van de resultaten westen | (2008) | van het karterend onderzoek kan de archeologische verwachting voor vindplaatsen van jager-verzamelaars naar laag worden teruggebracht. Voor de nederzettingslocaties met permanent karakter ligt dit anders. Deze worden AA230189.R01v0.2.ARG598 | 16 van 41 17 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Zaakidentific atie nr. Afstand t.o.v.

plangebied [m] Uitvoerder Aard en resultaten van het onderzoek getypeerd door sporen die dieper in de bodem reiken (bvb. Afvalkuilen, paalgaten, waterputten). De C-horizont is slechts minimaal verstoord. Eventueel aanwezige nederzettingsvindplaatsen kunnen dus nog grotendeels intact zijn. 2415763100 430m ten westen Archeopro (2013) Archeologisch booronderzoek. Gezien de recente bodemverstoring en het volledig ontbreken van relevante archeologische indicatoren, gaven de resultaten van het booronderzoek in de optiek van ArcheoPro onvoldoend e aanleiding om archeologisch vervolgonderzoek in de vorm van proefsleuvenonderzoek te adviseren. 2474504100 330m ten westen ADC ArcheoProject en (2015) Archeologisch bureau- en booronderzoek. Op basis va n het bureauonderzoek is een gespecificeerde verwachting opgesteld. Hieruit blijkt dat in het plangebied rekening moet worden gehouden met archeologische resten uit alle archeologische perioden. Voor resten uit de periode Prehistorie tot Middeleeuwen geldt een hoge verwachting, dit vanwege de ligging op een hoger deel in het dekzandgebied. Hierbij dient wel te worden aangetekend dat tot dus ver nog geen resten uit deze periode in de kern van Eind bekend zijn. Resultaten veldwerk: op basis van de aanwezigheid van een grotendeels intact natuurlijk profiel moet worden aangenomen dat eventuele grondsporen no g bewaard zijn gebleven.

5443802100 160m ten westen Geonius (2023) Archeologisch proefputten/proefsleuvenonderzoek. Er zijn twee werkputten aangelegd, waarin in totaal 12 sporen aangetroffen zijn. Na couperen van de sporen bleek het merendeel van natuurlijke aard te zijn. Na overleg met het bevoegd gezag is aanbevolen geen archeologisch vervolgonderzoek uit te laten voeren, aangezien geen behoudenswaardige archeologische resten aangetroffen zijn gedurende het onderzoek. 4952895100 160m ten westen Geonius (2021) Archeologisch bureau- en booronderzoek. Op basis van het bureauonderzoek geldt e en lage archeologische verwachting voor vindplaatsen uit het Paleolithicum, Mesolithicum, Neolithicum, Bronstijd, en Nieuwe tijd en een middelhoge uit de perioden IJzertijd, Romeinse tijd en Middeleeuwen. Teve ns geldt een middelhoge verwachting op het voorkomen va n off ‐ site sporen. Resultaten van het booronderzoek: Het IVO ‐ O heeft uitgewezen dat er in het plangebied sprake is van e 18 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Zaakidentific atie nr. Afstand t.o.v. plangebied [m] Uitvoerder Aard en resultaten van het onderzoek en hoge zwarte enkeerdgrond. Onder de Aan ‐ horizont werd plaatselijk een AC ‐ dan wel meteen de C‐ horizont waargenomen. Dit duidt er op dat een deel van d e oorspronkelijke bodemopbouw is opgenomen in de Aan ‐ horizont.

Hiermee zullen mogelijk aanwezige archeologisch e waarden deels zijn verstoord. Onduidelijk is wat de mate van de verstoring zal zijn. Voor het plangebied gold een lage archeologische verwachting voor vindplaats en uit h et Paleolithicum, Mesolithicum, Neolithicum, Bronstijd, en Nieuwe tijd en een middelhoge uit de perioden IJzertijd, Ro meinse tijd en Middeleeuwen. Tevens gold een middelhoge verwachting op het voorkomen van off ‐ site sporen. Op grond van de resultaten van het IVO ‐ O kan deze verwachting worden gehandhaafd. Wel is de ve rwachting dat mogelijk aanwezige archeologische waarden zullen zijn aangetast. 2334106100 160m ten westen Econsultancy BV (2011) Archeologisch booronderzoek. Uit de resultaten van het inventariserend veldonderzoek (IVO, verkennende fase) blijkt dat de bodem in het hele plangebied verstoord is. De dikte van de verstoorde laag varieert van 5 cm tot 20 cm. De maximale diepte van de verstoring is 1.30 m – mv. Op basis van de aanwezigheid van bebouwing op een deel van de nieuwbouwlocatie, kan worden geconcludeerd dat archeologische waarden niet meer in situ worden verwacht ter plaatse van deze bebouwing. De waargenomen bodemverstoringen zijn niet van effectieve invloed op de archeologische verwachting, zoals gespecificeerd in het bureauonderzoek.

In het deel van het plangebied dat niet door bebouwing is verstoord kunnen nog sporen in si tu worden verwacht. Op grond van de resultaten van het bureau- en veldonderzoek adviseert Econsultancy om het gehele plangebied nader te onderzoeken middels een proefsleuvenonderzoek, IVO karterende en waarderende fase, proefsleuven (IVO-P). 2334099100 235m ten westen Econsultancy BV (2011) Archeologisch bureauonderzoek. 2426009100 330m ten westen ArchAeo B.V. (2010) Een archeologische verwachtings- en beleidsadvieskaart voor de gemeenten Weert en Nederweert 5265619100 325m ten noorden Econsultancy BV (2022) Archeologisch bureau- en booronderzoek. Volgens de opgestelde gespecificeerde archeologische verwachting geldt voor het plangebied een hoge archeologische verwachting voor alle periodes vanaf het (Laat- 19 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Zaakidentific atie nr. Afstand t.o.v. plangebied [m] Uitvoerder Aard en resultaten van het onderzoek )Paleolithicum tot en met de Nieuwe tijd. Uit de resultaten van het inventariserend veldonderzoek (IVO, verkennende fase) blijkt dat er binnen het plangebied nog een deels intacte podzolbodem aanwezig is. In het profielputje en drie van de zes boringen werd boven de C-horizont een BC- horizont aangetroffen. In het profielputje bevond zich tevens nog een restant van een B-horizont. De top van de C-horizont is ter hoogte van deze boringen nog intact.

In de overige drie boringen werd enkel een verploegde podzol of een AC-profiel aangetroffen. De C-horizont zal ter hoogte van deze boringen echter ondiep zijn verstoord. In het gehele plangebied werd de top van de C-horizont aangetroffen op 50-70 centimeter onder het maaiveld. Op basis van de resultaten van het veldonderzoek blijft de gespecificeerde archeologische verwachting, zoals die is weergegeven tijdens het bureauonderzoek, behouden. Geadviseerd wordt een proefsleuven onderzoek ui te voren mits het niet mogelijk is archeologie vriendelijk te bouwen. 2160904100 190m ten noorden Archeopro (2007) Archeologisch bureau- en booronderzoek. Volgens het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel kunnen binnen het plangebied nederzettingsresten aanwezig zijn uit het Mesolithicum (en mogelijk zelfs Paleolithicum), Neolithicum, de Bronstijd, de IJzertijd en de Romeinse tijd. Uit het Neolithicum, de Bronstijd, de IJzertijd of de Romeinse tijd, kunnen ook overblijfselen van akkercomplexen met perceelsstructuren aanwezig zijn Binnen het plangebied zijn 9 boringen gezet. Uit het booronderzoek blijkt dat vrijwel binnen het gehele plangebied de bouwvoor, abrupt overgaat in de C-horizont. De oorspronkelijke bodemopbouw is binnen het plange bied volledig verloren gegaan. Dit is waarschijnlijk het gevolg van ontginning en intensief gebruik voor de akkerbouw.

Hierdoor is een dikke humusrijke teeltlaag ontstaan. Hoewel een hoge boordichtheid is bereikt (27 boringen per hectare) en op alle boorpunten een aanzienlijke volume grond is opgeboord die vervolgens is gezeefd, zijn tijdens het booronderzoek geen archeologische indicatoren aangetroffen. Ook kartering van de randen van de ten noorden en ten westen van het plangebied gelegen maïsakker heeft geen archeologische indicatoren opgeleverd. De resultaten van het onderzoek geven geen aanleiding om archeologisch vervolgonderzoek te 20 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Zaakidentific atie nr. Afstand t.o.v. plangebied [m] Uitvoerder Aard en resultaten van het onderzoek adviseren. Evenmin zijn er archeologische resten aangetroffen waarmee tijdens de uitvoering van de geplande werkzaamheden rekening zou moeten worden gehouden. 2030842100 0m RAAP Archeologisch Adviesbureau (1999) Archeologisch booronderzoek. Aanvullende Archeologische Inventarisatie in plangebied Ahrensburgerweg-Oost te Eind. Aanleiding zijn de plannen voor woningbouw. Het onderzoek bestond uit boringen. Daarnaast is op 1 a sperge- akker een veldverkenning uitgevoerd. 2149313100 0m Sweco Archeologisch bureau- en booron derzoek. Op basis van het bureauonderzoek is een lage tot middelhoge specifieke archeologische verwachtingswaarde vastgesteld voor op landbouw gebaseerde samenlevingen (Neolithicum tot en met de Nieuwe Tijd).

Uit het booronderzoek is gebleken dat zich in het plangebied goed ontwaterde (gwt VI) gooreerdgronden met resten van podzolgronden bevind en, ontwikkeld in eolische afzettingen (leemhoudend fijn zand), behorend tot de Formatie van Boxtel welke dateert uit de laatste fase van het Pleistoceen (het Weichselien). Tijdens het inventariserend veldonderzoek, karterende fase zijn in het plangebied (gemeente Nederweert) geen (eenduidige) archeologische resten aangetroffen. Naar verwachting zal er als gevolg van de geplande werkzaamheden dan ook geen verstoring van archeologische waarden optreden. Derhalve worden géén aanbevelingen ten aanzien van behoud van archeologische waarden of vervolgonderzoek gedaan. 3300055100 220m ten zuidoosten RAAP Archeologisch Adviesbureau (2015) Archeologische begeleiding. Voor het archeologisch onderzoek is er onderscheid gemaakt in 26 deelgebieden. Projectgebied Sarsven en De Banen is bijzonder rijk aan archeologische vindplaatsen uit de Steentijd. Het betreft voornamelijk vindplaatsen die door plaatselijke amateurarcheologen zijn ontdekt tijdens oppervlaktekarteringen. De grote hoeveelheden vuursteen die in het verleden door amateurarcheologen op de akkers in het projectgebied zijn verzameld, lijken eerder iets te zeggen over de mate van bodemverstoring dan wel de archeologische rijkdom van het gebied.

Het is opvallend dat er tijdens onderhavig onderzoek slechts enkele vuurstenen werktuigen zijn aangetroffen. Het lijkt erop dat de akkers binnen het plangebied als het ware zijn leeg geraapt in het verleden en de vroegere kampementen een nieuwe thuis 21 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Zaakidentific atie nr. Afstand t.o.v. plangebied [m] Uitvoerder Aard en resultaten van het onderzoek hebben gevonden in de privécollecties van enkele amateurs of heemkunde-verenigingen. Zones waar nog wel intacte vuursteenvindplaatsen verwacht worden, liggen binnen de gradiëntzones in oude bosjes. Deze gebieden maken deel uit van de eerste ontginningsgolf in het projectgebied en zijn net door de bebossing gespaard gebleven van ve rdere bodemverstoring 2410068100 220m ten zuidoosten RAAP Archeologisch Adviesbureau (2012) Archeologisch booronderzoek. 2444883100 355m ten zuidoosten RAAP Archeologisch Adviesbureau (2014) Archeologische begeleiding. Tijdens het veldonderzoek zijn nergens behoudenswaardige archeologische resten of sporen aangetroffen. Daarbij dient vermeld dat de bodem relatief sterk verstoord is, zodat verwacht wordt dat eventuele (kleine) vuursteenvindplaatsen in en nabij het onderzochte terrein volledig verstoord zijn.

3300128100 270m ten oosten RAAP Archeologisch Adviesbureau (2015) In opdracht van de Provincie Limburg heeft RAAP tussen 2013 en 2016 op 26 verschillende locaties in de gemeenten Nederweert en Leudal een verkennend booronderzoek en/of een archeologische begeleiding uitgevoerd voor het onderzoeksgebied Sarsven en De Banen. Zie onderzoekmelding 3300055100. 22 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Afbeelding 7: Uitsnede uit Archiskaart met het plangebied (rode kader). Bron: RCE. 2.3.4 Resumé Geconcludeerd kan worden dat het plangebied geen de el uitmaakt van een AMK terrein. Ook zijn er geen archeologische vondstlocaties bekend. In de omgevin g van het plangebied zijn met name vindplaatsen uit de Steentijd bekend. Deze vindplaatsen bevinden zich v ooral in de nabijheid van voormalige vennen ten zui den en oosten van het plangebied. Twee vondstlocaties, waa rvan één vindplaats uit het Paleolithicum en één ui t het Neolithicum, bevinden zich binnen een straal van ca . 500 m van het plangebied. De historische kern van (Nederweert-) Eind is aangeduid als AMK-terrein. In het plangebied is nog geen archeologisch onderzo ek uitgevoerd. In de omgeving van het plangebied zi jn in totaal 17 onderzoeken uitgevoerd. Met name op de we stelijk gelegen onderzoekslocaties , waar zich de h oge enkeergronden bevinden, werd een vervolgonderzoek geadviseerd .

2.4 Historische situatie en mogelijke verstoringen Volgens de Cultuurhistorische Waardenkaart Provinci e Limburg (Atlas Limburg) 12 zijn over het plangebied de volgende gegevens bekend. Het plangebied ligt net ten oosten van de grens van het provinciaal aandachtsgebied ‘Weert Noord’. Daarnaast maakt het plangebied deel uit van Nieuw cultuurland 1806/1840-1890 en is het plangebied deels gelegen in bouwland, kampen. Het beschrijven van de historische situatie dient m eerdere doelen. Er wordt archeologisch inhoudelijk gekeken of eventueel sprake is van historische bebouwing, m ogelijke vaarwegen en/of subrecent gebruik, waarbij 12 https://portal.prvlimburg.nl/viewer/app/default

23 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 vastgesteld moet worden of sprake is van verstoring en (bijvoorbeeld ontgrondingen, stortingen en verhardingen). 13 2.4.1 Historische ontwikkeling plangebied Het historische landschap tot in het begin van de 1 9e eeuw kan globaal opgedeeld worden in drie groepe n: bewoning, cultuurgronden en woeste gronden. De cult uurgronden omvatten de oude akkerlanden, de woeste gronden omvatten de niet-ontgonnen landschapsdelen zoals bossen, heide, moerassen en vennen. Zowel de cultuur- als de woeste gronden stonden in functie van het gemengde landbouwbedrijf. De akkerbouw was gericht op het verbouwen van voedsel. De veeteelt leverde n aast voedsel ook mest, die nodig was voor intensiev ere akkerbouw op de relatief arme zandgronden. Op de overgang van het akker- en grasareaal (zowel heidegebied als beemden) ontstonden diverse nederzettingen. Volgens de Ferrariskaart uit ca. 1775 kenmerkte de bewoning van Nederweert-Eind zich als een lintbebouwing tussen een zeer groot, open akkercomplex op de westelijke dekzandrug en een groot heidegebied met vele vennen in het oosten (Afbeelding 8). Deze ligging verklaart de benaming “het Eynde” maar was ook ideaal voor het gemengde boerenbedrijf. Het heidege bied was geschikt voor diverse doeleinde waaronder het grazen van het vee. De droge dekzandrug vormde vano uds geschikte akkers.

In de Late Middeleeuwen en het begin van de Nieuwe tijd waren de meest vruchtbare en droge gronden in gebruik als landbouwgrond. Dit zijn de relatief hooggelegen en vaak lemige gronden die rondom de dorpskernen liggen (zgn. oude ontginningen). Als gevolg van bev olkingsgroei en toenemende economische druk nam de behoefte aan voedsel in de loop van de Middeleeuwen (ca. 1300 na Chr.) toe. Een manier om de landbouwproductie te vergroten, was intensivering v an de bemesting op het oude bouwlandcomplex. Door h et systeem van plaggenbemesting kon de bodemvruchtbaar heid van het akkerareaal beter op peil worden gehouden, zodat akkers jaarlijks konden worden bebo uwd en niet meer hoefden braak te liggen. Omdat het humusrijke materiaal behalve organisch afval ook ve el minerale bestanddelen (afkomstig van de plaggen) bevatte, ontstond na verloop van tijd op de dekzand rug ten westen van de bewoningskern een dik ophogingspakket: een zogenaamd esdek (enkeerdgrond). 13 KNA versie 4.1, Protocol 4002. 24 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Afbeelding 8: Uitsnede uit de Ferrariskaart. De globale ligging van het plangebied is met rode cirkel weergegeven Ook werden in de Nieuwe Tijd nog minder vruchtbare en nattere gronden ontgonnen. 14 De nadruk lag op zogenaamde kampontginningen, zowel midden op de hei de als aan de randen van de velden.

De kampontginningen kenmerken zich veelal door een versnippering in relatief kleine percelen en de aanwezigheid van houtwallen. Waarschijnlijk behoort het noordeli jk deel van plangebied tot een dergelijke latere kampontginning. Het was op het einde van de 18 e eeuw alleszins in gebruik als landbouwgrond. Op historische kaarten uit het begin van de 19 e eeuw (Afbeelding 9) is nog grotendeels dezelfde si tuatie aangegeven. Het plangebied zelf was grotendeels in gebruik als akker. In de omgeving van het plangebied bevindt zich nu wel bebouwing. Zo is een woning aanwezig di rect ten zuidoosten van het plangebied langs een we g. De huidige straat ‘Raatakkers’ is ook al zichtbaar aan de westrand het plangebied. 14 Renes, 1999

25 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Afbeelding 9: Het plangebied op historische kaarten uit het begin van de 19 e eeuw. Bron: RCE. Tot in de 19 e eeuw stonden het totale oppervlakte akkerareaal en de beschikbare woeste gronden in balans en waren ze onlosmakelijk met elkaar verbonden. Vanwege de mijnbouw en de papierindustrie nam in de 19 e eeuw de vraag naar hout lange tijd toe, zodat bosaanplan t een rendabele investering leek om heidegrond rendabel te maken. Volgens historische kaarten omstreeks het mi dden van de 19 e eeuw zijn diverse delen van de woeste gronden omgezet in bos (Afbeelding 10). Met de introductie van het kunstmest (eind 19 e eerste helft 20 e eeuw) werden ontginningen van woeste gronden ook economisch aantrekkelijk. De drogere gebieden werden omgezet in akkerland, de nattere in grasland of, als de ontwatering voldoende kon worden verbeterd, eveneens in akkerland. Omstreeks 1900 is het akkergebied in de omgeving van het plangebied al licht uitgebreid. Omstreeks 1930 gaan deze ontginningen in versneld tempo verder (Afbeelding 10). In de tweede helft van de 20e eeuw zijn ook de venn en in de omgeving van het plangebied drooggelegd en ontgonnen. Ook de bewoning breidt zich dan geleidelijk uit. Vanaf 1970 wordt ten zuiden van het plangebied de eerste bebouwing zichtbaar.

Vanaf 2004 zal de ontw ikkeling van Nederweert-Eind zich steeds verder gaa n uitbreiden richting plangebied (Afbeelding 10).

26 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Afbeelding 10: Uitsneden uit topografische kaarten van de 19 e en 20 e eeuw. Bron: topotijdreis.com

27 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 2.4.2 Tweede Wereldoorlog Volgens de Indicatieve Kaart Militair Erfgoed (IKME) lag het plangebied in de Tweede Wereldoorlog voor de Peel- Raamstelling. De Peel-Raamstelling werd gebouwd om de eerste aanval vanuit het Oosten tegen te houden zodat het Nederlandse leger de tijd kreeg de belangrijkste stellingen in het westen op sterkte te brengen. Uit het verliesregister is gebleken dat er tijdens de Tweede Wereldoorlog een Whitley en een Stirling is neergestort, bij ‘de Millert’ en Schoorwater. 15 Binnen het werk van Van Blankenstein zijn geen gege vens bekend over enige oorlogsvernielingen tijdens de Tweede Wereldoorlog in of nabij het plangebied. 16 2.4.3 Ondergrondse bouwhistorische gegevens Uit de historische ontwikkeling van het plangebied kan geconcludeerd worden dat het plangebied grotend eels onbebouwd is geweest. Alleen in het zuidoosten van het plangebied kan de (gedeeltelijke) aanwezigheid van bebouwing uit het begin van de 19 de eeuw niet geheel uitgesloten worden. In de Atlas L eefomgeving zijn geen aanvullende gegevens bekend.17 2.4.4 Mogelijke verstoringen Uit de hierboven vermelde bronnen zijn geen aanwijzingen voor grootschalige verstoringen naar voren gekomen. Bij het bodemloket zijn geen aanwijzingen voor vers torende saneringen bekend.

18 Volgens de Klic-melding van 20-2-2023 zijn in het gebied geen kabels en leidingen bekend. 19 2.4.5 Resumé Uit de historische ontwikkeling van het plangebied kan geconcludeerd worden dat het plangebied tot ein d 19 e eeuw lag op de overgang van de cultuurgronden en de woeste gronden. Het zuidelijke deel behoorde tot e en uitgestrekt heidegebied, het noordelijke deel was i n gebruik als landbouwgrond. Vermoedelijk betreft h et akkerperceel een relatief late ontginning in de nieuwe tijd (zogenaamde kampontginning). Pas op het ei nde van de 19 e eeuw is het volledige plangebied in cultuur gebrac ht. De diverse fasen van ontginningen kunnen ook op basis van het bodemkundig luik afgeleid worden. Hoewel in het begin van de 19 e eeuw direct ten zuidoosten bebouwing aanwezig was, lijkt het plangebied nooit bebouwd. Ondergrondse bouwhistorische gegevens word en daarom niet verwacht. Daarnaast zijn er in het plangebied ook geen kabels en leidingen aanwezig. D e enige mogelijke verstoring waaraan het plangebied onderhevig is geweest, is deze van de ontginningen in de nieuwe tijd en de 2 e helft van de 19 e eeuw. 2.5 Toekomstige inrichting Het mogelijk toekomstig gebruik van het onderzoeksg ebied kan bepalend zijn voor het eventuele navolgen de onderzoek (inventariserend veldonderzoek, fysiek beschermen of opgraven).

De wijze waarop het gebied wordt ingericht, kan bijvoorbeeld betekenen dat bekende e n/of verwachte archeologische waarden (deels of geh eel) 15 Auwerda en Grimm, 2008. 16 Van Blankenstein 2006. 17 www.atlasleefomgeving.nl 18 www.bodemloket.nl 19 KLIC-melding. 28 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 onaangetast (kunnen) blijven. Ook kan besloten word en de inrichting dusdanig aan te passen, dat de bek ende en/of verwachte archeologische waarden alsnog (deels of geheel) onaangetast (kunnen) blijven. 20 In het plangebied zal een herontwikkeling worden ge realiseerd. De exacte ingrepen waren ten tijde van het opstellen van onderhavig rapport echter nog niet bekend. 2.6 Gespecificeerde verwachting 2.6.1 Gemeentelijke verwachtingskaart Op de gemeentelijke verwachtingskaart staat het pla ngebied gekarteerd als gebied met een middelhoge verwachting (zie afb. 8). De hoge enkeergronden ten westen van het plangebied hebben een hoge verwacht ing. Afbeelding 11: Uitsnede gemeentelijke beleidskaart. Het rode kader geeft bij benadering de ligging van het plangebied weer. Bron: Kortlang, 2010. 2.6.2 Gespecificeerde verwachting Op basis van de, in de vorige stappen, verworven informatie over de huidige situatie, de aardwetenschappelijke en historische situatie en de bekende archeologisch e en ondergrondse bouwhistorische waarden, vindt ee n proces plaats van analyse en interpretatie t.b.v.

het opstellen van een gespecificeerde verwachting. 21 20 KNA versie 4.1, Protocol 4002. 21 KNA versie 4.1, Protocol 4002.

29 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Bij het opstellen van een archeologische verwachting wordt veelvuldig gebruik gemaakt van de relatie die bestaat tussen de situering van de archeologische vindplaat sen en het landschap, of zelfs specifieke landschapselementen. Deze relatie (locatiekeuzefact oren) verschilt per archeologische periode en per complextype. Op basis van de hiervoor beschreven landschappelijk , archeologische en historische informatie is het m ogelijk een meer specifieke archeologische verwachting voor het plangebied op te stellen. Deze geeft inzicht in de aard en de ouderdom (inclusief omvang en uiterlijke kenm erken), (diepte)ligging, en gaafheid van eventueel aanwezige archeologische resten. Aard vindplaatsen Het projectgebied ligt in het Limburgs dekzandgebied. Volgens de geomorfologische kaart van Nederland bevindt het plangebied zich op dekzandwelvingen waar zich veldpodzolen hebben ontwikkeld. De aanwezigheid van archeologische vindplaatsen hangt samen met de natuurlijke landschappelijke gesteldheid. In de loop van de tijd zijn er duidelijke verschill en in locatiekeuzen te onderscheiden.

Op grond van het gebruik van het landschap door de mens kan er een tweedelin g worden gemaakt in jager-verzamelaars (Paleolithic um, Mesolithicum en deels Neolithicum) enerzijds en lan dbouwers (Neolithicum, Bronstijd, IJzertijd, Romein se tijd, Middeleeuwen en Nieuwe tijd) anderzijds. Kampementen van jager-verzamelaars De algemeen gehanteerde theorie die ook voor onderh avig verwachtingsmodel wordt gebruikt is dat jager- verzamelaars door het landschap trokken en tijdelij k op een locatie verbleven. Vanuit grotere basiskam pen werden jacht expedities opgezet waarbij de jagers l angere tijd onderweg waren en tijdelijke kleine kam pen inrichten waar ze een beperkt aantal dagen verbleven, zogenaamde extractiekampen. De grootste kans voor het aantreffen van jachtbuit was in de buurt van water. Uit een ruimtelijke analyse van het zandlandschap blijkt dan ook dat vindplaatsen van jager-verzamelaars vaak te vinden zijn op de overgang van nat naar droog (de zogenaamde gradiëntzone). Dit blijkt tevens uit vin dplaatsen die in de omgeving van het plangebied zij n aangetroffen. Het betreffen vrijwel allen vindplaat sen van vuurstenen artefacten die zich nabij een ou d ven bevinden. In de directe omgeving van het plangebied is echter geen gradiëntzone aanwezig.

Derhalve geldt voor he t plangebied een lage archeologische verwachting voor vindplaatsen van jager-verzamelaars uit de periode laat paleolithicum t/m mesolithicum. Bewoningsrestanten van landbouwers Met de introductie van de landbouw werd de mate waarin gronden geschikt waren om te beakkeren een steeds belangrijker factor in de locatiekeuze van de mens. De eerste landbouwers hadden nagenoeg geen technis che middelen om de bodemstructuur en -vruchtbaarheid te verbeteren en oogstrisico’s werden direct bepaald door de fysische eigenschappen van het landschap. Zij wa ren hierdoor sterk afhankelijk van de natuurlijke bodemvruchtbaarheid. Het is waarschijnlijk dat de e erste actieve landbouwers alleen op de hoogste dele n van een bepaald gebied akkers konden aanleggen. De dekzandrug ten westen van het plangebied is dan ook al vroeg in cultuur gebracht. Hier komen ook de dikke enkeerdgronden voor. De podzolbodems, zoals die in het plangebied aanwez ig zijn, hebben wel een relatief lage natuurlijke vruchtbaarheid. Hoewel mogelijk is dat de bodem doo rheen de tijd gedegradeerd is, blijken tijdens de d iverse onderzoeken in de directe omgeving geen sporen van landbouwende gemeenschappen op deze gronden aangetroffen.

30 van 41 AA230189.R01v0.2.ARG598 Op basis van de natuurlijke vruchtbaarheid, het grondwaterregime en de archeologische gegevens geldt dan ook een middelhoge kans op het aantreffen van akkerarealen en/of nederzettingsresten uit het Midden Neolithicum en de periode Midden Bronstijd t/m de Volle Middele euwen. Vindplaatsen (huisplaatsen) uit deze periode n kenmerken zich door een spreiding van aardewerkrest en en het voorkomen van grondsporen (paalsporen, afvalkuilen, greppels). In hoeverre grafvelden uit deze perioden kunnen voorkomen is moeilijk te voorspellen. Er kan opgemerkt worden dat verder zuidwaarts, in rela tief gelijkaardige landschappelijke eenheden, een g rafveld uit de Late Bronstijd-Vroege IJzertijd is aangetroffen. Voor de periode laat Neolithicum en vroege Bronstij d geldt een lage verwachting. Op basis van paleogra fische reconstructies lijkt het plangebied toen te behoren tot een uitgestrekt veengebied. Op basis van de historische informatie wordt vooral snog verwacht dat het plangebied vanaf de Late Middeleeuwen tot ver in de nieuwe tijd behoorde tot een uitgestrekt heidegebied. Het noordelijke deel van het plangebied lijkt al in de nieuwe tijd ontgonnen, het zuidelijke deel pas in de 19 e eeuw. Alleen sporen van extensief gebruik (bijv. grondstofwinning, bosbouw..) worden in het projectgebied voor deze periodes verwacht.

Diepteligging Op basis van de bodemkundige kenmerken van het plan gebied wordt verwacht dat in het noordelijke deel v an het plangebied vindplaatsen zich onder een dun cultuurdek bevinden. In het zuidelijke deel worden vindplaatsen nabij het natuurlijke maaiveld verwacht. Gaafheid en conservering De zogenaamde artefacten (met name vuursteen) vorme n bij steentijdsites de voornaamste informatiebron. Wanneer deze worden verplaatst, verdwijnt onder mee r informatie over de interne structuur van de vindp laats en ook de locatie en aard van bepaalde activiteiten die ter hoogte van de vindplaats hebben plaatsgevonden. De gaafheid van de steentijdsites in het projectgebied hangt dan ook vooral af van de gaafheid van het bodemprofiel. Gezien de landbouwactiviteiten wordt verwacht dat (een deel van) de B-horizont in de bouwvoor is opgenomen. Eventuele artefacten zullen zich dan ook zich in de bouwvoor bevinden. De informatiewaarde van eventue le steentijdsites is derhalve gering. De informatiewaarde van landbouwende, meer sedentai re culturen wordt gedragen door grondsporen. Omdat de informatiewaarde van dergelijke vindplaatsen min der afhankelijk is van erosie, kan ook bij langduri ge akkerbouw en kleinschalige verstoringen inzicht wor den verkregen in het voorkomen van structuren.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://nederweert.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/71daf41a-c97c-4ad6-87b6-be62b8c9e1ad?agendaItemId=7e16b08e-637f-4f17-bf70-2d599d01ea45