2025-11-18 15. Bijlage 2 - Inspiratiekader Vitaal Buitengebied Nederweert
Tekst van het document
Het gebied kenmerkt zich door bospercelen, veel landschapselementen zoals singels en houtwallen, en relatief weinig bebouwing. Beleidsdoelen | Het bos- en mozaïeklandschap vormt een belangrijke schakel bij het creëren van robuuste ecologische verbindingen. Zowel in het bos- en mozaïeklandschap als de directe omgeving ervan (het nat(uur) productieland) zal het waterpeil omhoog gaan als gevolg van een veranderend landgebruik in de agrarische sector. Vanuit de Omgevingsvisie Buitengebied is er de opgave om verrommeling van het buitengebied tegen te gaan. Ambitie Nederweert Behoud van het kenmerkende landschap inclusief de vele landschapselementen vormt het uitgangspunt voor toekomstige functies in dit gebied. Desalniettemin is er ook in het bos- en mozaïeklandschap ruimte voor verschillende (grootschalige) functies, die passen binnen de landschappelijke kaders. Te denken valt aan tijdelijke functies die gedurende gebruik en op lange termijn bijdragen aan natuurontwikkeling, zoals een productiebos ten behoeve van duurzame woningbouw.
KansrijkeKansrijke sectorensectoren Water Natuur Wonen Ondernemen Agrarisch BodemToerisme en recreatie Duurzame energie Stimuleren • Verhogen waterstand en vasthouden water; • Afwisseling van functies; • Functies die op middellange en lange termijn bijdragen aan natuurontwikkeling; • Herstel en versterking van landschapselementen; • Behoud karakteristieke afwisseling van besloten en open; • Aanleg toeristische routes; • Herstel natuur en versterken ecologische verbindingszones. Ontmoedigen • Grondwateronttrekking; • Uitspoeling meststoffen en bestrijdingsmiddelen; • Aantasting kleinschaligheid; • Verrommeling landschap. Kansrijk • Opwekking duurzame energie, bij voorkeur in een collectieve vorm; • Productiebos met snelgroeiend hout ten behoeve van duurzame woningbouw, dit gecombineerd met natuurontwikkeling; • Innovatieve (agrarische) productie ten behoeve van de productie van biobased grondstoffen; • Ontwikkelen van kleinschalige functies, zoals een nieuw landgoed, zorgboerderij of manege; • Agroforestry en kleinschalige recreatie (bijv. minicamping). Ongewenst • Grootschalige verstening landschap zoals woningen, vakantieparken of loodsen; • Verwerking van biobased producten, dit vindt bij voorkeur plaats op bedrijventerreinen of in vrijkomende agrarische bebouwing in de heideontinningen; • Intensief beheerde monoculturen; • Huisvesting van internationale werknemers.
33 April 2024 | HeusschenCopier Landschapskracht In het beekdal is systeemherstel de belangrijkste opgave. Systeemherstel kan bereikt worden door meer ruimte te maken voor beken en voor een algehele vernatting van het beekdal via een beekdalbrede benadering. Zo ontstaan robuuste ecologische structuren. Voor de agrariër die in het gebied blijft boeren worden verdienmodellen ontwikkeld zodat deze betaald krijgt voor de groenblauwe diensten die hij levert (bijv. waterretentie). In het beekdal stimuleren we extensieve, natuurinclusieve vormen van landbouw(weides) met aandacht voor biodiversiteitsherstel, waterkwaliteit- en kwantiteit en behoud van het openheid van het landschap. Vanwege de aandacht voor een kleinschalig, recreatief en aantrekkelijk landschap is hier geen plaats voor grootschalige ontwikkelingen zoals loodsen, woningbouw of grootschalige toeristische verblijfslocaties. De beekdalen zijn onderdeel van toeristisch-recreatieve routes, en kleinschalige toeristische functies hebben er een plek. Te denken valt aan b&b’s, kamperen bij de boer of andere kleinschalige verblijfslocaties (bijv. cabins). 6.7. Beekdal 34 HeusschenCopier Landschapskracht | April 2024 Beekdal | Gebiedspaspoort Historische situatie Ambitiebeeld voor de toekomst Huidige situatie Gebied | De beekdalen worden gekenmerkt door een open landschap met grasland en bouwland.
Het landschap wordt nu veelal intensief gebruikt. Voor dit deelgebied ligt er een belangrijke opgave voor groenblauwe dooradering en het behalen van doelen voor water- en natuurkwaliteit. Beleidsdoelen | Voor de natuurbeken geldt de opgave vanuit de Kaderrichtlijn Water om alle oppervlakte en grondwater een goede kwaliteit te laten hebben. Tegelijkertijd ligt er de doelstelling om te komen tot 10% groenblauwe dooradering in het landelijk gebied, waarbij de beekdalen een belangrijke rol kunnen vervullen. Ambitie Nederweert In de beekdalen is systeemherstel de belangrijkste opgave. Systeemherstel wordt bereikt door het creëren van meer ruimte en vernatting van beekdalen als onderdeel van robuuste ecologische structuren. Verder is er aandacht voor stimuleren van extensieve, natuurinclusieve vormen van landbouw (weides) met aandacht voor biodiversiteitsherstel, waterkwaliteit- en kwantiteit en behoud openheid van het landschap. De beekdalen zijn onderdeel van toeristisch-recreatieve routes. KansrijkeKansrijke sectorensectoren Water Natuur Wonen Ondernemen Agrarisch BodemToerisme en recreatie Duurzame energie Stimuleren • Behalen landelijke doelen waterkwaliteit - en kwantiteit, landschap is hierbij leidend; • Verhogen waterstand en vasthouden water; • Systeemherstel beken; • Aanleg toeristische verbindingen (fiets- en wandelroutes); • Bouwland omvormen naar hooilanden.
Ontmoedigen • Grondwateronttrekking; • Uitspoeling meststoffen en bestrijdingsmiddelen. Kansrijk • Extensieve vormen van natuurinclusief boeren; • Verdienmodellen voor groen-blauwe diensten (bijv. waterberging); • Natuurontwikkeling; • Natuurinclusieve recreatie en kleinschalige verblijfslocaties; • Natte teelten zoals lisdodde, gras of rijst. Ongewenst • Grootschalig agrarisch grondgebruik; • Bebouwing en verstening; • Grootschalige toeristische verblijfslocaties; • Zonnevelden. 35 April 2024 | HeusschenCopier Landschapskracht In de natuurgebieden zijn de natuurbeheerplannen richtinggevend; deze plannen richten zich met name op de vermindering van de stikstofdepositie en het tegengaan van verdroging. Voor de Sarsven en de Banen is het daarnaast van belang om te werken aan robuuste bufferzones en intensief agrarisch landgebruik hier te beperken. Zelfs in de natuurgebieden is ruimte voor kleinschalige recreatie, om de inwoners en bezoekers te laten genieten van de kwaliteiten van de natuur. In samenhang met het nat(uur) productieland ontstaat er zo een ring van natuurgebieden rondom het Eiland van Weert. 6.8.
Natuurgebieden 36 HeusschenCopier Landschapskracht | April 2024 Natuurgebieden | Gebiedspaspoort Historische situatie Ambitiebeeld voor de toekomst Huidige situatie Gebied | Het buitengebied van Nederweert heeft verschillende en afwisselende natuurgebieden waarvan er een aantal aangemerkt zijn als Natura 2000 gebied. Met het Weerterbos, De Groote Peel en de Sarsven en de Banen heeft Nederweert topnatuur in huis. Deze natuur staat echter vandaag de dag nog te weinig op het netvlies van inwoners en bezoekers van Nederweert. Als uitloopgebied en recreatiegebied voor de inwoners en bezoekers van Nederweert kunnen de natuurgebieden een belangrijke rol vervullen. Beleidsdoelen | Voor de Natura-2000 gebieden zijn de natuurbeheerplannen richtinggevend; deze plannen richten zich met name op de vermindering van de stikstofdepositie en het tegengaan van verdroging. Voor de Sarsven en de Banen is het daarnaast van belang om te werken aan robuuste bufferzone’s en intensief agrarisch landgebruik rondom dit natuurgebied te beperken. Ambitie Nederweert Een gezonde natuur is van belang voor een leefbare leefomgeving waar bewoners, bezoekers én flora en fauna zich thuis blijven voelen. Het behalen van de natuurdoelstellingen is daarbij leidend.
Tegelijkertijd is er in de natuurgebieden ruimte voor kleinschalige recreatie, om de inwoners en bezoekers te laten genieten van de kwaliteiten van de natuur. In samenhang met het nat(uur) productieland ontstaat er zo een ring van natuurgebieden rondom het Eiland van Weert. KansrijkeKansrijke sectorensectoren Water Natuur Wonen Ondernemen Agrarisch BodemToerisme en recreatie Duurzame energie Stimuleren • Behalen van natuurdoelstellingen; • Areaaluitbreiding en natuurherstel; • Verhogen waterstand en vasthouden water; • Versterken ecologische verbindingen. Ontmoedigen • Grondwateronttrekking; • Uitspoeling meststoffen en bestrijdingsmiddelen. Kansrijk • Natuurherstel en -ontwikkeling; • Kleinschalige recreatie: wandel- en fietsroutes, bezoekerscentrum, beleefnatuur. Ongewenst • Menselijke activiteiten anders dan recreatie. 37 April 2024 | HeusschenCopier Landschapskracht “Een kleurrijk palet aan passende initiatieven draagt bij aan de versterking van de verschillende landschappelijke deelgebieden” Rechts: Figuur 17 - De inspiratiekaart toont de acht landschappelijke deelgebieden van de gemeente Nederweert met kansrijke programmatische invulling Gezamenlijk en lokaal op de velden De open en grootschalige velden krijgen in de toekomst weer een sterk kader in de vorm van lintbebouwing en groen.
Het behoud van de openheid van de cultuurhistorisch waardevolle vruchtbare velden met hun bolle akkers draagt bij aan het faciliteren van de productie van gezond voedsel in de nabijheid van de kernen en biedt de ruimte wederom gezamenlijk te produceren voor de lokale afzetmarkt. bodemkwaliteit klimaatadaptatie groene leefomgeving sociaal en cultureel domein vitale kernen voorkomen hittestress wonen circulariteit korte ketens biobased bouwmaterialen (bijv. vlas en houtbouw) natuurinclusieve landbouw voedselbos kamperen bij de boer recreatie en toerisme Korte ketens in de kampen De kampen vormen in de toekomst weer de overgangszone van het Eiland van Weert naar de grootschalige open jonge heideontginningen. Hier onstaat een kleinschalig en gevarieerd landschap waarin het maken van een duurzame en gezonde leefomgeving centraal staat. Het maken van ‘korte ketens’ staat daarbij niet alleen voor de korte ketens in bedrijvigheid maar ook de nauwe banden tussen de ondernemers, boeren en bewoners. bodemkwaliteit klimaatadaptatie groene leefomgeving sociaal en cultureel domein vitale kernen voorkomen hittestress wonen circulariteit korte ketens biobased bouwmaterialen (bijv.
vlas en houtbouw) natuurinclusieve landbouw voedselbos kamperen bij de boer recreatie en toerisme bodemkwaliteit klimaatadaptatie waterretentie biodiversiteit versterken natuurwaarden recreatie en toerisme Ontspannen in de nabije natuur De aanwezigheid van de grote natuurgebieden speelt een waardevolle rol in het dagelijks leven van de inwoner van Nederweert. Nieuwe recreatieve verbindingen volgen de oude historische routes en verbeteren de bereikbaarheid van de natuurgebieden. Binnen de natuurgebieden staat het behoud en het versterken van de natuurwaarden centraal. 38 HeusschenCopier Landschapskracht | April 2024 NederweertNederweert Nederweert-Nederweert- EindEind BudschopBudschop OspelOspel OspeldijkOspeldijk LeveroyLeveroy De Peel beleven In de veentontginningen gaat men de Peel beleven. Hier wordt in de toekomst het grondwaterpeilwater opgezet om ‘moerasachtige’ omstandigheden te creëren en is er ruimte voor kleinschalige verblijfsrecreatie. Hiermee dient het gebied als belangrijke bufferzone voor De Groote Peel. bodemkwaliteit klimaatadaptatie waterretentie biodiversiteit versterken natuurwaarden biobased bouwmaterialen (bijv. lisdodde) extensieve veelteelt natuurinclusieve landbouw kleinschalige verblijfsrecreatie recreatie en toerisme Extensief produceren in natte verbindingszones In de nat(uur) productielanden komen de innovatieve landbouw en natuur samen.
Als verbindings- en bufferzones dragen de nat(uur) productielanden hiermee in de toekomst bij aan het versterken en vervolledigen van de natuurverbindingen. bodemkwaliteit klimaatadaptatie waterretentie biodiversiteit versterken natuurwaarden biobased bouwmaterialen (bijv. lisdodde) extensieve veelteelt natuurinclusieve landbouw gebruik maken van reststromen productie duurzame energie op daken recreatie en toerisme biobased bouwmaterialen (bijv. houtbouw) extensieve veelteelt natuurinclusieve landbouw kleinschalige verblijfsrecreatie recreatie en toerisme Ontwikkelen Landgoed het Kruis Het bos- en mozaïeklandschap van Landgoed Het Kruis vormt in de toekomst een ecologisch waardevol gebied met grote contrasten tussen open- en beslotenheid, diverse vormen van landbouw en hoge recreatieve waarden. bodemkwaliteit klimaatadaptatie waterretentie ontwikkelen landgoederenzone versterken natuurwaarden bodemkwaliteit klimaatadaptatie waterretentie biodiversiteit versterken natuurwaarden biobased bouwmaterialen (bijv. lisdodde) extensieve veeteelt natuurinclusieve landbouw recreatie en toerisme Herstellen natuurlijk en kleinschalig beekdal Rondom de verschillende beeklopen van Nederweert gaan we samen werken aan het herstellen van het karakteristieke kleinschalige beekdallandschap. Hier is er ruimte voor natte teelten, extensieve veeteelt en recreatie en toerisme.
De beekdalen dragen hiermee, naast hun belangrijke ecologische functie, ook bij aan een gastvrij Nederweert. Innoveren in de Wetering Binnen het deelgebied van de heideontginningen kent de Wetering een speciale rol. In samenwerking met kennis- en onderwijsinstellingen kan er in deze experimenteerpolder volop worden geïnnoveerd en kennis worden gedeeld. Succesvolle initiatieven kunnen vervolgens worden opgeschaald en toegepast in de andere deelgebieden. bodemkwaliteit klimaatadaptatie waterretentie circulariteit kennisuitwisseling biobased bouwmaterialen (bijv. vlas) innoverende landbouw natuurinclusieve landbouw gebruik maken van reststromen productie duurzame energie op daken recreatie en toerisme 39 April 2024 | HeusschenCopier Landschapskracht Meervoudige waardecreatie is het streven naar het in samenhang oppakken van transitieopgaven. Hiermee worden positieve uitkomsten zoveel mogelijk gebundeld en negatieve consequenties zoveel mogelijk afgewend. Bij het streven naar een transformatie van het landschap van Nederweert, kan het streven naar zoveel mogelijke positieve uitkomsten een belangrijk uitgangspunt vormen.
Vertalen we dit naar de realiteit van vandaag de dag, dan betekent dit dat de gemeente Nederweert zich bij elk principeverzoek van een stoppende boer zal moeten afvragen hoe een initiatief bijdraagt aan het centraal stellen van bodem- en watersystemen, hoe het initiatief past binnen een deelgebied en hoe er wordt gewerkt aan de versterking van het buitengebied. De initiatiefnemer op zijn beurt, zal de inspiratie uit de gebiedspaspoorten benutten om vanuit zijn ondernemerskracht te gaan zoeken naar nieuwe innovatieve ondernemerskansen die passend zijn bij de deelgebieden en bijdragen aan de versterking van het buitengebied. Door te werken vanuit het idee dat zoveel mogelijk transitiepaden bewandeld kunnen worden door initiatiefnemer en gemeente, ontstaat er in Nederweert een vernieuwingsdrang waarbij initiatiefnemers elkaar inspireren, waar innovatieve initiatieven kunnen doorgroeien (mits passend bij gebiedskenmerken) en waar ketencombinaties ontstaan die gemeentebreed tot meerwaarde zullen leiden (zie Figuur 18). Nederweert wordt zo een proeftuin waarin men aan de slag gaat met nieuwe, duurzame en/of innovatieve functies. Op het moment dat een initiatiefnemer zelf aan de hand van dit inspiratiekader een plan heeft opgesteld zal dit door de gemeente worden beschouwd. De gemeente zal dit doen aan de hand van het waarderingsschema.
Dit waarderingsschema is een instrument in ontwikkeling. Hieronder wordt toegelicht dat de ontwikkeling van een methodiek een complexe taak is. Elke initiatiefnemer zal – geïnspireerd door dit inspiratiekader – komen met een integraal plan, waarbij de omgevingskwaliteit versterkt wordt. Integrale plannen kunnen vervolgens niet sectoraal getoetst worden, je houdt rekening met afzonderlijke waarden en beoordeelt of het geheel meer is dan de som de delen. Het gaat dan ook niet om het optellen van scores; negatieve en positieve aspecten moeten in samenhang worden beschouwd. Ook mag het niet zo zijn dat negatieve “scores” zouden kunnen worden weggestreept tegen positieve om op een aanvaardbaar gemiddelde uit te komen. Daarnaast is het zo dat de methodiek rekening zal houden met verschillende – objectieve maar ook subjectieve – criteria en aspecten. Sommige waarden zijn meetbaar, terwijl andere subjectief zijn en afhangen van interpretatie. Het waarderen van omgevingskwaliteit bijvoorbeeld kan objectief lijken, maar bij de interpretatie ervan speelt de specifieke context een rol. Dit hangt ook sterk samen met waarden en aspecten die elkaar beïnvloeden. Het valt te onderzoeken welke aspecten ten opzichte van elkaar wel of niet te wegen zijn en in welke “verhouding” deze aspecten bezien zouden kunnen worden. 7. Naar een toekomstbestendig landschap 7.2.
De ontwikkeling van het waarderingsschema 7.1. Op zoek naar meervoudige waardecreatie Het voorgestelde waarderingsschema bestaat uit een meetlat, die op verschillende manieren kan worden ingericht (op dit moment is er nog geen waarde toegekend aan de verschillende bolletjes van het waarderingsschema). De meetlat is nu gestaafd in vijf delen (bewust een oneven aantal waardoor er een gemiddelde is). Deze nummering kan uiteindelijk ook als cijfer gebruikt worden om de waarde te duiden en daar is dus ook een totaal mee uit te drukken. Een andere mogelijkheid is om een neutraler waardeoordeel te hanteren (slecht, onvoldoende, voldoende, goed en beter) of het waardeoordeel uitgebreider te beschrijven: 1. Zeer slecht, heeft meerdere negatieve effecten... 2. Slecht, heeft negatief effect... 3. Goed, heeft geen positief/negatief effect... 4. Beter, draagt bij aan meerwaarde... 5. Best, draagt bij aan meervoudige meerwaarde... Bij alle opties, zal er discussie ontstaan of er gewogen gaat worden ten opzichte van de huidige situatie of dat er gewogen gaat worden ten opzichte van een benchmark die opgesteld wordt aan de hand van een aantal casussen (learning by doing). Als toelichting bij het doorontwikkelen van deze methodiek volgt een voorbeeld dat aantoont dat het belangrijk is om de locatie waar de verandering plaatsvindt in de overweging mee te nemen.
Zo kan het zijn dat de vestigingslocatie (erf) apart geïnspireerd/ getoetst moet worden alsook de gronden (en ook daar weer locatie-afhankelijk). 40 HeusschenCopier Landschapskracht | April 2024 Figuur 18 - Schematische weergave van hoe bodem en water sturend zijn voor verschillende transities “Met bodem en water sturend streven we naar de hoogste potentie per initiatief” Een voorbeeld: Het ontstenen van een erf in relatie tot de bodem kun je uitdrukken in vierkante meters en materiaal, maar ook in de mate waarbij de ontstening bijdraagt aan infiltratie in de bodem. Dit laatste kan ook afgewogen worden in relatie met de gebruikswaarde, belevingswaarde en toekomstwaarde. Scenario 1 I De erfverharding neemt met de helft af, maar op de andere helft worden zonnepanelen gelegd. In dit scenario neemt de functionele waarde toe, de belevingswaarde af, en neemt de toekomstwaarde van het bedrijf toe. Scenario 2 I De erfverharding neemt met de helft af en op de andere helft wordt een groenstructuur aangelegd die het landschappelijk raamwerk versterkt. In dit scenario neemt de functionele waarde af, de belevingswaarde en toekomstwaarde nemen toe. Het voorbeeld maakt duidelijk dat de waarden te beredeneren zijn en niet per se getoetst hoeven te worden. Er is nog geen absolute score toegekend en er heeft geen weging plaatsgevonden.
Het voorbeeld laat goed zien dat ontstenen niet een kwestie is van m2 verharding weghalen, maar ook sterk samenhangt met wat er in de plaats komt en hoe dit bijdraagt aan de omgevingskwaliteit. Kortom, het ontwikkelen van een instrument is een complexe taak, dat ook onder invloed van voortschrijdend inzicht moet kunnen worden aangepast. In dit inspiratiekader is een voorzet gedaan voor dit waarderingsschema (zie Figuur 19) dat in een vervolgfase, mede aan de hand van concrete casussen en bredere visievorming, verder uitgewerkt moet worden. 41 April 2024 | HeusschenCopier Landschapskracht Het waarderingsschema in ontwikkeling is van toepassing op verschillende schaalniveaus en voor verschillende ruimtelijke ontwikkelingen, van een gemeentelijke gebiedsontwikkeling tot individuele plannen (zie Figuur 19). Brede implementatie zal uiteindelijk leiden tot een breed gedragen kader van waarden. Het gesprek over waarden moet dan ook zowel met een grotere groep stakeholders als met individuele initiatiefnemers worden gevoerd. De methodiek van het waarderingsschema bevordert een consistente aanpak van casussen en vermindert willekeur. Op het moment dat de initiatiefnemer aan de hand van dit inspiratiekader een plan heeft opgesteld zal dit door de gemeente worden beschouwd.
Iedere initiatiefnemer zal – als onderdeel van dit waarderingsschema - nut en noodzaak van zijn initiatief moeten aantonen, rekening moeten houden met zijn omgeving en de ruimtelijke structuren van de deelgebieden, en een goed verhaal moeten brengen wat betreft zijn gewenste toekomstige functie. Vervolgens hanteren we het waarderingsschema. Het waarderingsschema is als methode geschikt om te inspireren. Het is een manier om waarde toe te kennen aan voorgestelde initiatieven, maar je kunt het in principe ook gebruiken om te toetsen, want er kan beoordeeld worden of een initiatief bijdraagt aan een integrale verbetering van het buitengebied of niet. Het waarderingsschema werkt als volgt: eerst wordt het huidige gebruik beschouwd en wordt bekeken in hoeverre de locatie op dit moment voldoet aan belangrijke thema’s zoals bodem- en watersystemen, leefbare leefomgeving en hernieuwbare energie (zie Figuur 19). De initiatiefnemer licht zijn plannen toe, en samen met de gemeente wordt bekeken in hoeverre dit initiatief passend is en of er integraal een bijdrage wordt geleverd aan de verschillende transities in het buitengebied (waarbij nadrukkelijk rekening wordt gehouden met de ligging van de gronden van de initiatiefnemer).
Aan de hand van dit waarderingsschema kijkt de gemeente samen met de initiatiefnemer op welke thema’s er nog meerwaarde te behalen valt: waar liggen de kansen om van slecht in de huidige situatie een transitie door te maken naar goed, beter of best in de toekomstige situatie? Mogelijk zijn dit kansen die bij een initiatiefnemer te verzilveren zijn, maar in andere gevallen kan het ook zo zijn dat een initiatiefnemer samen met andere gaat kijken of er kansen zijn. Indien nodig vinden verschillende gespreksrondes plaats waar door middel van verbindend onderhandelen gestreefd wordt om de potentie van het initiatief volledig te benutten. Om deze gesprekken te faciliteren kan gebruik gemaakt worden van de inspiratiekaart en de gebiedspaspoorten. Beide geven inspiratie over functies die per deelgebied passend zouden kunnen zijn. Bij het beschouwen van de initiatieven zullen er verschillende smaken qua initiatief naar voren komen: Betreft het een initiatiefnemer die nog geen uitgewerkt initiatief heeft, dan kan deze zich laten inspireren door dit inspiratiekader, waarbij de gemeente aan de hand hiervan uitleg geeft over gewenste of ongewenste functies binnen een bepaald deelgebied. Hierbij zou de gemeente Nederweert gebruik kunnen maken van een ‘handleiding ruimtelijke initiatieven’, waarin richtlijnen kunnen worden opgenomen waar een ruimtelijk initiatief aan moet voldoen.
Betreft het een niet-complexe casus met enkele percelen dan volstaat het om aan de hand van het de inspiratiekaart, gebiedspaspoorten en het waarderingsschema te kijken of een voorgestelde ontwikkeling passend is of niet. Betreft het een meer complexere casus, enkele casussen die bij elkaar in de buurt liggen, of een casus die raakt aan gebiedsdoelen dan kan de gemeente hier een actievere rol in nemen. In dat geval stellen wij voor om de casussen op gebiedsniveau te beschouwen als onderdeel van een gebiedsontwikkeling. Mocht blijken dat dit een plan is waarbij er kansen of raakvlakken liggen met andere plannen of beleidvoornemens van andere overheden en partijen, dan komt een ‘casusteam’ in actie. Een casusteam kan bestaan uit de initiatiefnemer met adviseur(s), de gemeente en mogelijk andere partijen zoals terreinbeheerende organisaties, Waterschap of de Provincie. Dit casusteam gaat samen met de initiatiefnemer kijken naar de best mogelijke integrale oplossing. Dat wil zeggen dat een initiatiefnemer niet langs verschillende loketten en allerhande stakeholder hoeft, maar snel en effectief geholpen wordt binnen een casusteam. In alle drie de gevallen, is een actieve rol van de gemeente vereist. De gemeente zal als een soort gebiedsregisseur overzicht houden over verschillende initiatieven om zo kansen voor combinaties te zien.
De gemeente zal in staat zijn meer kansen aan te grijpen als haar houding verandert van reactief en toetsend, naar proactief en inspirerend. 7.3. Toepassing in de praktijk 1 2 3 42 HeusschenCopier Landschapskracht | April 2024 Figuur 19 - Aan de hand van het waarderingsschema wordt het gesprek met de initiatiefnemer aangegaan en wordt er een waardering gegeven voor het initiatief 43 April 2024 | HeusschenCopier Landschapskracht In dit inspiratiekader wordt een stip op de horizon geplaatst voor een duurzaam en leefbaar buitengebied van Nederweert, waarmee stap voor stap een transformatie in gang gezet wordt die een voorbeeld zal zijn voor de hele regio. Om te zorgen dat deze agrarische transitie (zoals beschreven in de gebiedspaspoorten) ook in de praktijk tot uitvoering gebracht kan worden, worden hieronder een zestal inspirerende basisprincipes benoemd, die richtinggevend zijn voor toekomstige ontwikkelingen: Allereerst zal de gemeente Nederweert de ondernemerskracht van haar inwoners moeten benutten. Eens te meer kan er gebruik gemaakt worden van de ondernemerskracht van agrariërs en ondernemers om opnieuw een transitie vorm te geven. Er zal als het ware een nieuwe ‘ontginningsslag’ (of ruilverkaveling) plaatsvinden, waarbij er op een andere manier met het buitengebied wordt omgegaan. Dit vereist nieuwe, creatieve ideeën van agrariërs en inwoners.
Een goed verhaal voor de toekomst is de eerste vereiste om uitvoering te geven aan een initiatief. Daarnaast zal eenieder die aan de slag wil in of met het buitengebied de kansen moeten benutten die het versterken van ruimtelijke structuren biedt. De gemeente heeft hier reeds goede uitgangspunten voor geformuleerd, bijvoorbeeld als het gaat over het vergroenen van én versterken van recreatieve routes naar en in het 8. Aanbevelingen voor uitvoering in de praktijk buitengebied. Maar ook een ondernemer zal zich bij het optuigen van zijn initiatief bewust laten inspireren door de kwaliteiten van het deelgebied waarin hij zich bevindt en hiernaar moeten handelen wat betreft het versterken van ruimtelijke structuren. In het ene deelgebied kan dit gaan over het behouden van de openheid van het landschap, in het andere deelgebied juist over het versterken van kleinschalige landschapselementen. Als initiatiefnemer en gemeente bezig zijn met het vormgeven van een initiatief, dan zal ook nadrukkelijk rekening gehouden moeten worden met het laadvermogen van zowel het deelgebied als de gemeente in zijn geheel.
Enerzijds betekent dit dat de gemeente dus kijkt wat het nut en noodzaak van een bepaald initiatief is (past een loods of bosperceel in een bepaald deelgebied?) en anderzijds of er nog vraag is naar een bepaalde functies in het aanbod van de gehele gemeente (hoeveel loodsen voor statische opslag heeft de gemeente nodig?). Daarbij is het ook van belang om de ontwikkelruimte eerlijk te verdelen. Het kan niet zo zijn dat diegene die als eerste komt, als eerste geholpen wordt bij het uitvoeren van zijn initiatief. De gemeente zal moeten kijken naar het geheel van aanvragers en ook ruimte moeten houden om ook toekomstige stoppers met een initiatief te ondersteunen in hun zoektocht naar een nieuwe, innovatieve functie. Een belangrijk ander leidend principe is dat de gebiedsdoelen geschetst in de toekomstperspectieven van LPLG/NOVEX inspiratie kunnen bieden bij het vormgeven van de transitie van het buitengebied van Nederweert. Daarbij bieden LPLG en NOVEX ook structuren en middelen die daadwerkelijk kunnen helpen bij het uitvoering geven van de transformatie van Nederweert. Door samen op te trekken met de gebiedsdoelen uit LPLG en NOVEX kunnen de transities in Nederweert makkelijker tot uitvoering gebracht worden. Tot slot zal elk initiatief moeten werken aan een gezamenlijke versterking van het buitengebied van Nederweert.
Enerzijds zit hier het woord samen in verscholen en anderzijds een versterking van economisch en landschappelijke structuren. Samen wil zeggen dat een initiatiefnemer verder kijkt dan alleen zijn eigen plan, rekening houdt met andere initiatiefnemers/ondernemers, inspireert en/of samen met anderen een ontwikkeling gaat vormgeven. De gemeente Nederweert gaat hierbij een actieve rol innemen, door bewegingen en kansen te signaleren en hier op in te springen. De gemeente gaat zo ook kansen zien, bijvoorbeeld de kansen van collectieve vormen van boeren en ondernemen, waarbij er ook op een andere manier (meer gezamenlijk) naar gronden wordt gekeken. Landschappelijke en economische versterking gaat over het verbreden van economische modellen. Een agrariër die tot op heden een intensieve veehouderij heeft 1 2 3 5 6 4 44 HeusschenCopier Landschapskracht | April 2024 gehad, zal zich hoe dan ook beraden op zijn toekomst. Het zou goed zijn als deze agrariër - als onderdeel van zijn zoektocht naar een nieuw verhaal voor de toekomst – werkt aan de verbreding van zijn economisch model, bijvoorbeeld door ook andere sectoren zoals toerisme als mogelijke toekomstige ondernemingsvorm mee te nemen. Met deze zes inspirerende basisprincipes kan een initiatiefnemer samen met de gemeente en andere betrokkenen op zoek gaan naar meervoudige waardecreatie.
De initiatiefnemer zal bij het ontwikkelen van zijn plan verder kijken dan naar wat voor hem alleen van meerwaarde is (zie Figuur 19). Geïnspireerd door de kracht van samenwerking, zal hij bij de ontwikkeling van zijn initiatief rekening houden met de grotere transformatie van het buitengebied van Nederweert. Nog steeds zijn er dan legio kansen voor een initiatiefnemer, als hij vanuit zijn ondernemerskracht (samen) gaat zoeken naar nieuwe, innovatieve ideeën die passend zijn bij deelgebieden en bijdragen aan de versterking van het buitengebied. Figuur 19 - Schematische weergave van abiotische en antropogene factoren die met elkaar in evenwicht gebracht dienen te worden om systemen in balans te brengen 45 April 2024 | HeusschenCopier Landschapskracht Landschap I Het landschap is de waarneming van de buitenomgeving, waarvan het karakter wordt bepaald door de samenhang tussen natuurlijke en menselijke factoren en de interactie daartussen. Landschapstype I Landschapstypen zijn gebieden die als eenheid te definiëren zijn op basis van de samenhang tussen ondergrond, (historisch) gebruik (ontginning/herkomstwaarde) en de patronen en structuren die daarmee samenhangen. Buitengebied I Het buitengebied beslaat het afwisselende landschap bestaande uit de agrarische gebieden, beekdalen en natuurgebieden.
De visies op het buitengebied van Nederweert liggen vast in de Omgevingsvisie Buitengebied in Balans en de Omgevingsvisie Kernen en Bedrijventerreinen. In beide documenten wordt het versterken van het landschap in het buitengebied als overkoepelende opgave genoemd. Omgevingskwaliteit I De omgevingskwaliteit is het geheel aan kwaliteiten die de waarde van de fysieke leefomgeving bepalen. Dit bestaat uit de verschillende aspecten die zorgdragen voor de (be)leefbaarheid van onze fysieke omgeving in de breedste zin van het woord en de waarde die de maatschappij toekent aan de aanwezige identiteit en natuur. De omgevingskwaliteit bestaat uit belevingswaarde, functionele waarde en toekomstwaarde. Meervoudige waardecreatie I Meervoudige waardecreatie is het streven naar het in samenhang oppakken van transitieopgaven. Hiermee worden positieve uitkomsten zoveel mogelijk gebundeld en negatieve consequenties zoveel mogelijk afgewend. Transitie/ transitiepad I Een transitie is een structurele maatschappelijke verandering die het resultaat is van op elkaar inwerkende en elkaar versterkende ontwikkelingen op het gebied van economie, cultuur, technologie, natuur & milieu en bestuur. Transformatie I Een verregaande systeemverandering die de resultante is van verschillende samenhangende transities. Verklarende begrippenlijst 46 HeusschenCopier Landschapskracht | April 2024
Project Inspiratiekader vitaal buitengebied Nederweert - Een toekomstgericht groeimodel Opdrachtgever Gemeente Nederweert Opdrachtnemer HeusschenCopier Landschapskracht Rijksweg 12 6217 AE Gulpen 0031 (0)43 458 34 37 info@heusschencopier.nl www.heusschencopier.nl Team Ramón Copier Marc Heusschen Karim van Knippenberg Mike Tomassen In samenwerking met Viduro Wendy Haefkens Mayke van der Hoff Projectnummer 24004 Datum April 2024 Beeldmateriaal Het in dit document opgenomen beeldmateriaal mag alleen worden gedeeld met derden indien hiervoor door HeusschenCopier vooraf toestemming is verleend, en alleen onder vermelding van naam en/ of logo van HeusschenCopier. Bij publicatie door opdrachtgever of door derden dienen naam en/of logo te worden vermeld.