2025-09-09 12. Bijlage 1- Ruimtelijke Bouwsteen Omgevingsvisie Nederweert
Tekst van het document
Ruimtelijke bouwsteen Omgevingsvisie Nederweert Juli 2025 HeusschenCopier L A N D S C H A P S K R A C H T
Om de leefomgeving van Nederweert toekomstbestendig te maken, is het van belang om de ruimtelijke kwaliteit van het gehele grondgebied in kaart te brengen, te behouden en waar mogelijk te versterken. Deze oplegnotitie introduceert de strategische aanpak voor de uitwerking naar één Omgevingsvisie voor Nederweert, waarin de gemeente streeft naar een samenhangende en duurzame ruimtelijke ontwikkeling. Nederweert op weg naar één Omgevingsvisie Samenhang tussen visies We borduren voort op de Omgevingsvisie buitengebied (2021) en de Omgevingsvisie Kernen en Bedrijventerreinen (2023). Tussen beide visies zitten verschillen die in overeenstemming met elkaar moeten worden gebracht. Hiervoor heeft Nederweert een strategische aanpak nodig, waarin ruimtelijke kwaliteit en sociaal-maatschappelijke aspecten hand in hand gaan. Het doel is een omgeving te scheppen waar de huidige en de toekomstige generaties prettig en gezond kunnen leven. Wettelijke verplichting In lijn met de wettelijke verplichting moet elke gemeente uiterlijk op 1 januari 2027 één Omgevingsvisie vaststellen. Dit proces zorgt ervoor dat alle relevante thema’s – zoals wonen, werken, gezondheid, mobiliteit, natuur, klimaat en economie – in samenhang worden bekeken. Door deze integrale benadering kunnen conflicterende belangen worden voorkomen en wordt een coherente ontwikkeling van zowel Nederweert als de regio bevorderd.
Het meenemen van sociaal-maatschappelijke aspecten binnen de Omgevingsvisie draagt bovendien bij aan een duurzame en toekomstbestendige inrichting van de gemeente. Beleid in beweging Beleid in onze omgeving is continu in beweging. Zo geldt op het moment van oplevering van deze rapportage Ruimtelijke Bouwsteen, de Provinciale Omgevingsvisie Limburg (POVI) die is vastgesteld in 2021. Dit is het strategische beleidskader van de provincie, gericht op de fysieke leefomgeving in Limburg. Het definieert provinciale ambities en kaders en vormt daarmee de leidraad voor de inrichting en het gebruik van de ruimte in Limburg. Momenteel is een aanscherping van deze POVI aan de orde. Deze processen lopen naast elkaar en worden zoveel als mogelijk opgevolgd. Eind 2025 zal de geactualiseerde POVI worden vastgesteld. Ruimtelijke uitdagingen en kansen Tegelijkertijd vragen diverse landelijke, provinciale en gemeentelijke opgaven om ruimte. Denk hierbij aan thema’s als klimaatadaptatie, gezondheid, sociale cohesie, duurzame energie, biodiversiteit, woningbouw en mobiliteit. Hoewel Nederweert over ruimte beschikt om deze opgaven een plek te geven, overstijgt de ruimtelijke vraag de daadwerkelijke beschikbaarheid. Dit vraagt om een slimme aanpak waarbij opgaven worden gecombineerd – een proces dat bekendstaat als doelstapeling.
Door een integrale benadering waarin ruimtelijke, functionele en sociaal- maatschappelijke aspecten samenkomen, kan Nederweert beter inspelen op toekomstige uitdagingen en kansen. Bouwen aan een leefbare gemeente Het proces om te komen tot één Omgevingsvisie is gestart met de ontwikkeling van het Inspiratiekader vitaal Buitengebied. Dit inspiratiekader is onderdeel van het Interimbeleid voor Vrijkomende Agrarische Bebouwing en Stoppende Agrarische Inrichtingen (2024). Hierin is het buitengebied van Nederweert in kaart gebracht met alle kansen, mogelijkheden en uitdagingen die daar liggen. Vervolgens is gestart met deze rapportage ‘Ruimtelijke bouwsteen Omgevingsvisie Nederweert’. In deze rapportage zijn de verschillende kwaliteiten van de gemeente in kaart gebracht en wordt richting gegeven aan de wijze waarop de groei van Nederweert kan plaatsvinden in nauwe samenhang met wat Nederweert bijzonder maakt. Betrokkenheid gemeenteraad De gemeenteraad is door georganiseerde meedenkavonden, aan de hand van ontwikkelrichtingen en verhaallijnen bevraagd naar de toekomst van de gemeente Nederweert. Vanuit deze avonden is helder naar voren gekomen dat de huidige identiteit zoveel als mogelijk behouden moet worden. Daarnaast wordt de gevraagde groei, met name op het vlak van aantal woningen/inwoners, als een belangrijke maatstaf gezien.
De oplevering van deze rapportage ‘Ruimtelijke bouwsteen Omgevingsvisie Nederweert’ is de afronding van de voorbereidende fase voor de ruimtelijke bouwsteen van de Omgevingsvisie. Vervolgens kan worden gestart met de volgende fase van het project; het samenvoegen van alle producten tot één Omgevingsvisie. Huidig beleid Bouwstenen Inspiratiekader vitaal buitengebied Omgevingsvisie Nederweert Ruimtelijke ontwikkelingsstrategie Ruimtelijk kwaliteitskader Omgevingsplan Omgevingseffectrapportage / milieueffectrapportage Omgevingsvisie buitengebied Ruimtelijke bouwsteen Omgevingsvisie kernen en bedrijventerreinen Economische bouwsteen Maatschappelijke bouwsteen 4 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 Ingrediënten voor Omgevingsvisie Nederweert Ondertussen wordt er gewerkt aan de bouwstenen economisch profiel en een foto van de maatschappelijke voorzieningen. Ook het inspiratiekader Vitaal Buitengebied en beleidsplannen binnen het sociaal en fysieke domein vormen input die verwerkt wordt. De huidige Omgevingsvisies blijven belangrijke documenten die samen met deze rapportage de basis zullen vormen voor de uiteindelijke Omgevingsvisie. Keuzes zullen gemaakt moeten worden, enerzijds omdat deze worden opgelegd vanuit wet- en regelgeving en anderzijds omdat er keuzes gemaakt kunnen worden die bepalend zijn voor de identiteit van de gemeente.
De Omgevingsvisie zal de ambities en strategische keuzes voor de ruimtelijke, economische en maatschappelijke ontwikkelingen van Nederweert op de lange termijn omvatten. Alle informatie uit de genoemde documenten en bouwstenen wordt inhoudelijk met elkaar vergeleken, de verschillen en overeenkomsten worden inzichtelijk gemaakt en vervolgens afgestemd en geharmoniseerd tot één samenhangend geheel; De Omgevingsvisie van Nederweert. Vervolg strategische aanpak De Omgevingsvisie krijgt verder vorm in de Ruimtelijke Ontwikkelstrategie. Dit is een verdiepende uitwerking van de ruimtelijke keuzes die in de Omgevingsvisie worden gemaakt. Het heeft een gebiedsgerichte focus, is concreter en slaat een brug tussen visie en uitvoering. Deze input wordt vervolgens gebruikt in het Omgevingsplan. Dit is de juridische verankering van de Omgevingsvisie. Hierin staat wat er wel en niet in de omgeving mag gebeuren. Maar nu eerst: de ‘Ruimtelijke bouwsteen Omgevingsvisie Nederweert’. Ruimtelijke bouwsteen van de Omgevingsvisie Deze rapportage is opgebouwd in twee delen. In het deel Kwaliteit worden bestaande kwaliteiten van Nederweert geduid. Dit geeft kaders voor een toekomstbestendige inrichting, met als doel dat Nederweert zich in de toekomst kan ontwikkelen met behoud en versterking van kwaliteiten en leefbaarheid.
Het deel Kwantiteit geeft een nadere detaillering van de eerder beschreven kwaliteiten en geeft handvaten over waar en op welke manier de groei van Nederweert vormgegeven kan worden in nauwe samenhang met wat Nederweert bijzonder maakt. Het plaatst als het ware een stip op de horizon voor een samenhangende ontwikkeling van de gemeente Nederweert vanuit en met behoud en versterking van kwaliteiten. 5 Juli 2025 | HeusschenCopier Landschapskracht 6 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 Inhoud Inleiding en leeswijzer | 8 | 8. Groei I Waarom groeien we? | 35 1. Ambities en opgaven | 11 | 9. Koers I Hoe groeien we met en vanuit kwaliteit? | 36 2. Het karakter van Nederweert | 14 | 10. Structurerende keuzes I Waar groeien we? | 40 3. De ruimtelijke foto van Nederweert | 15 | 11. Toekomstperspectieven I Hoe geven we groei vorm? | 46 11.1 Toekomstperspectief 1 I Autonome groei | 48 4. De kwaliteiten van Nederweert | 16 | 11.2 Toekomstperspectief 2 I Ambitie | 56 4.1 Landschapstypen | 16 4.2 Bomen en landschapselementen | 18 | 12. Ruimtebeslag I Welke ruimte vraagt groei? | 64 4.3 (Cultureel) erfgoed | 19 4.4 Recreatie en toerisme | 20 | 13.
Ontwikkelprincipes I Hoe kan groei eruit zien? | 66 4.5 Beleid natuur en water | 21 | 13.1 Dichte randen, open velden | 67 4.6 Beleid (cultureel) erfgoed | 22 | 13.2 Levendige dorpsmantels | 68 4.7 Beleid gezondheid en milieu | 23 | 13.3 Rationele structuren | 69 13.4 De veelzijdige kampen | 70 5. Kwaliteitsaspecten per kern | 24 | 13.5 Stedelijk wonen en werken | 71 6. Het kapitaal van Nederweert | 30 | 14. Afronding | 72 7. Verhaallijnen | 32 | Bijlagen 74 A. Beleidskaart wonen en bedrijvigheid | 74 B. Beleidskaart energie | 75 7 De kracht van Nederweert ligt onder meer in het unieke karakter waarin respect voor het verleden hand in hand gaat met vooruitgang. Juist in deze balans tussen traditie en vernieuwing ligt het fundament voor een toekomstbestendige gemeente. Ook nu er vandaag de dag verschillende opgaven en ambities spelen – zoals klimaatadaptatie, transitie van de landbouw en woningbouw - ontstaat de logische behoefte om koers te bepalen. De essentie van deze rapportage ‘Ruimtelijke bouwsteen Omgevingsvisie Nederweert’ is dan ook om een stip op de horizon te plaatsen voor een coherente ontwikkeling van de gemeente Nederweert. Een stip op de horizon waarbij herstel en versterking van (ruimtelijke) kwaliteiten het uitgangspunt vormt.
Herstel en versterking van kwaliteiten begint met waardering van die elementen die van belang zijn voor een aantrekkelijke woon- en leefomgeving. Het in mei 2024 opgestelde ‘Inspiratiekader Vitaal Buitengebied Nederweert’ was een eerste stap om te werken aan een aantrekkelijke woon- en leefomgeving door kwaliteit en de leesbaarheid van het landschap centraal te stellen. Ook in deze rapportage vormt de landschapslogica een belangrijk uitgangspunt. In deel 1 van deze rapportage worden essentiële onderdelen die de identiteit en kwaliteit van de leefomgeving van Nederweert vormen, nader geduid. Door deze kwaliteiten inzichtelijk te maken komen ze in beeld en kunnen ze worden meegenomen bij het vormgeven van toekomstige, ruimtelijke opgaven. In deel 2 van deze rapportage wordt voortgebouwd op de eerder beschreven kwaliteiten en wordt inzicht gegeven op welke manier en waar ruimtelijke opgaven (met name groei in woningen en bedrijvigheid) vormgegeven kunnen worden in nauwe samenhang met wat Nederweert bijzonder maakt. Deze rapportage ‘Ruimtelijke bouwsteen Omgevingsvisie Nederweert’ begint in deel 1 met het in beeld brengen van de kwaliteiten van Nederweert. Hoofdstuk 1 duidt waarom opgaven en ambities vragen om een integrale benadering zodat ruimtelijke, functionele en sociaal-maatschappelijke aspecten zorgvuldig afgewogen worden.
Hoofdstuk 2 en 3 brengen de huidige situatie in beeld door het karakter van Nederweert en het huidige ruimtebeslag te beschrijven. Hoofdstuk 4 toont vervolgens de kwaliteiten op het schaalniveau van de gehele gemeente, aan de hand van de thema’s landschapstypen, bomen en landschapselementen, (cultureel) erfgoed en recreatie en toerisme. Ook wordt in dit hoofdstuk getoond hoe bestaande kwaliteiten al (deels) in beleid vastgelegd zijn. Vervolgens wordt in Hoofdstuk 5 verder ingezoomd op kwaliteitsaspecten per kern. Nadat de kwaliteiten op verschillende manieren beschreven zijn, geeft Hoofdstuk 6 een samenvatting van het voorgaande. In dit hoofdstuk wordt tevens een doorkijk gegeven naar hoe het kapitaal van Nederweert houvast kan bieden bij toekomstige ontwikkelingen, waaronder groei van woningen en bedrijvigheid. In deel 2 van deze rapportage wordt dan ook eerst de aanleiding geschetst waarom groei een (noodzakelijk) middel is om de gemeente veerkrachtig en toekomstgericht te positioneren (Hoofdstuk 8) en de ambities en uitgangspunten die er leven over groei met behoud en versterking van kwaliteiten (Hoofdstuk 9). In deze hoofdstukken wordt duidelijk dat bij groei van woningen en bedrijvigheid, integraal rekening gehouden moet worden met verschillende thema’s, zoals maatschappelijke voorzieningen, groen en mobiliteit.
Vanaf Hoofdstuk 10 begint vervolgens de ruimtelijke vertaling van de ambities, uitgangspunten en de groeiopgave. Hoofdstuk 10 geeft een overzicht van structurerende keuzes die kaderscheppend zijn voor groei van woningen en bedrijvigheid vanuit en met kwaliteit. Het zijn als het ware uitgangspunten die ervoor moeten zorgen dat groei op de meest geschikte locaties plaatsvindt en dat bepaalde kwaliteiten behouden en versterkt worden bij ruimtelijke ontwikkelingen. In Hoofdstuk 11 worden op basis van de structurerende keuzes twee toekomstperspectieven voor de inspirerende toekomst van de gemeente Nederweert geschetst. De twee toekomstperspectieven zijn bedoeld als een inspirerend, integraal verhaal met een indicatie van een mogelijk te ontwikkelen programma en bijbehorend ruimtebeslag. Samen met een toelichting van de kansen en uitdagingen per toekomstperspectief wordt zo een compleet beeld geschetst van hoe de gemeente Nederweert zich veerkrachtig en toekomstgericht kan positioneren. In Hoofdstuk 12 volgt de vergelijking van de benodigde ruimte voor de twee toekomstperspectieven en wordt er gereflecteerd op deze ruimtevraag. De ontwikkelprincipes in Hoofdstuk 13 tonen in meer detail hoe kwaliteiten meegenomen moeten worden bij het vormgeven van groei-ambities wat betreft woningen en werklocaties.
Aan de hand van de structurerende keuzes, toekomstperspectieven en ontwikkelprincipes vormt deel Inleiding en leeswijzer 8 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 2 een kaderscheppend en inspirerend document dat laat zien hoe groei mogelijk is met behoud en versterking van ruimtelijke kwaliteit. Samen met de beschrijving van hetgeen dat Nederweert bijzonder maakt (deel 1 ‘Kwaliteit’) ontstaat zo een samenhangend kader voor de ruimtelijke en maatschappelijke ontwikkeling van Nederweert. Resumé Inspiratiekader Het in mei 2024 opgestelde ‘Inspiratiekader Vitaal Buitengebied Nederweert’ biedt richtlijnen en inspiratie voor de ontwikkeling van het buitengebied van Nederweert. Het inspiratiekader is opgesteld vanuit de logica van het landschap. Aan de hand van historische en ruimtelijke aanknopingspunten wordt geschetst welke kansen er liggen om landschappelijke structuren te versterken en te komen tot een leesbaar en beleefbaar landschap waar bewoners, bezoekers, ondernemers én de natuur zich thuis blijven voelen. Tegelijkertijd schetst het inspiratiekader een inspirerende stip op de horizon die laat zien hoe de transformatie van het buitengebied vorm kan krijgen. Een belangrijk thema hierbij is natuur en landschap.
Het uitgestrekte en afwisselende landschap van Nederweert wordt gekenmerkt door agrarische productielandschappen, beekdalen, verspreide kernen en waardevolle natuurgebieden. Net zoals in de hele regio liggen er grote opgaven wat betreft het verbeteren van de gezondheidssituatie, de natuur-, water- en bodemkwaliteit én het vormgeven van de agrarische transitie. Door op een integrale manier - met water en bodem sturend als leidend principe – na te denken over de toekomst van het buitengebied ontstaan er kansen om natuurlijke waarden en landschappelijke kwaliteit te verbeteren en de aantrekkelijkheid voor recreanten en toeristen te verhogen. Ook biedt het inspiratiekader houvast voor het samen vormgeven van toekomstige, ruimtelijke ontwikkelingen voor agrarische ondernemers. Het kader stimuleert duurzame landbouwpraktijken en lokale voedselproductie, waarbij boeren worden aangemoedigd milieuvriendelijke technieken te gebruiken passend bij het landschapstype waarin de agrariër zich bevindt. Om te zorgen dat de agrarische transformatie ook in de praktijk tot uitvoering gebracht kan worden, zijn er per afzonderlijk landschappelijk deelgebied zogenaamde gebiedspaspoorten opgesteld. Deze gebiedspaspoorten bieden inspiratie voor toekomstige ontwikkelingen die passend zijn bij de landschappelijke kwaliteiten van ieder deelgebied.
Door op basis van bestaande waarden zorgvuldig de juiste functies op de meest geschikte plek te laten landen kan gezamenlijk gewerkt worden aan een robuuster en veerkrachtiger landschap. Zo dient het ‘Inspiratiekader Vitaal Buitengebied Nederweert’ als inspiratiebron en leidraad voor iedereen die betrokken is bij de ontwikkeling van het buitengebied van Nederweert. Het biedt een integrale benadering die rekening houdt met ecologische, economische en sociale aspecten. Door de nadruk te leggen op duurzaamheid, samenwerking en innovatie, streeft het kader naar een toekomstbestendig buitengebied dat aantrekkelijk is voor zowel huidige als toekomstige generaties. 9 Juli 2025 | HeusschenCopier Landschapskracht Deel Kwaliteit Op weg naar een aantrekkelijke woon- en leefomgeving Kwaliteit Nederweert is een landelijke gemeente met een sterke identiteit en hechte kernen. Binnen de gemeente spelen diverse opgaven en ambities, zoals klimaatadaptatie, duurzame energieopwekking, natuurherstel, transitie van de landbouw en woningbouw, die allemaal om ruimte vragen. Deze opgaven vereisen een integrale benadering waarbij ruimtelijke, functionele en sociaal- maatschappelijke aspecten zorgvuldig worden afgewogen om tot een toekomstbestendige inrichting van de gemeente Nederweert te komen.
Door verschillende (ruimtelijke en sociaal- maatschappelijke) thema’s in samenhang te bekijken, ontstaan mogelijkheden om opgaven te combineren en zo ruimte voor ontwikkeling te creëren en de kwaliteit van de leefomgeving te verbeteren (zie Figuur 1). De gemeente Nederweert zet in op een kwaliteitsverbetering van het grondgebied, waarbij er geïnvesteerd wordt in de groei van de kwaliteit van de woon- en leefomgeving van de gehele gemeente. De ruimte in Nederland is beperkt, en dat geldt ook voor Nederweert. Om te komen tot een toekomstbestendige inrichting van de gemeente Nederweert is een integrale benadering en aandacht voor bestaande kwaliteiten cruciaal om te komen tot een aantrekkelijke woon- en leefomgeving voor zowel huidige als toekomstige inwoners, ondernemers en bezoekers. Tegelijkertijd is het streven naar een meer coherente ontwikkeling van Nederweert essentieel. De kaders voor een toekomstbestendige inrichting van Nederweert bestaan voor een groot deel uit bestaande kwaliteiten. Kwaliteiten die (deels) ook al in beleid vastgelegd zijn. Naast deze kwaliteiten zijn er op verschillende schaalniveaus en vanuit verschillende thema’s ambities en opgaven beschreven wat betreft de toekomstige ontwikkeling van Nederweert. Sommige van deze ambities en opgaven zijn in nationaal of lokaal beleid vastgelegd.
Deze ambities en opgaven worden hieronder toegelicht, aangezien ze de kaders vormen of kansen bieden bij toekomstige ontwikkelingen. Om deze uiteenlopende opgaven en doelen te verwezenlijken, moet een complexe, ruimtelijke puzzel worden gelegd. Deze puzzel wordt eenvoudiger wanneer verschillende doelen en opgaven worden gecombineerd. Figuur 1 - Opgaven en ambities vanuit verschillende thema’s vragen om ruimte Wonen Economie en bedrijvigheid Landbouw Sociaal domein (voorzieningen) Toerisme en recreatie Mobiliteit Energie Natuur Identiteit Leefomgeving 1. Ambities en opgaven Identiteit De gemeente Nederweert onderscheidt zich door haar landelijke karakter, hechte kernen, cultureel erfgoed en rijke, natuurlijke omgeving met prachtige natuurgebieden. Het behouden en versterken van deze unieke identiteit speelt een cruciale rol in de planvorming en toekomstige ontwikkelingen. Dit maakt het behoud van de identiteit een belangrijke opgave bij alle toekomstige ontwikkelingen. Leefomgeving Op het gebied van leefomgeving is het van belang om groen te behouden en toe te voegen aan de bestaande kernen. Nieuwe woongebieden moeten in het kader van klimaatadaptatie voorzien worden van een groenblauwe dooradering. Ook heeft de gemeente zich gecommitteerd aan het Schone Lucht Akkoord en is er een Programma Luchtkwaliteit vastgesteld.
Er wordt de ambitie uitgesproken om te werken aan het permanent verbeteren van de luchtkwaliteit. Wonen Om te voorzien in de woningbehoefte dienen de komende jaren honderden nieuwe woningen gebouwd te worden, voor verschillende doelgroepen en woonbehoeften. Woonbehoeften veranderen namelijk, mede door demografische ontwikkelingen zoals vergrijzing en toename van het aantal 1-en-2-persoons huishoudens. Maar ook door de toenemende groei van de Brabantse Brainportregio is de vraag naar woningen groot. Economie en bedrijvigheid Voor de groei van lokale ondernemingen is de opgave om 15 hectare aan ruimte voor bedrijvigheid te realiseren. Bovendien vereist het potentiële aantrekken van bedrijvigheid uit de Brainportregio extra ruimte voor ontwikkeling. In een recent PBL -rapport ‘Ruimte voor circulaire economie’ wordt gesteld dat voor de transitie naar een circulaire economie in 2050 tot 40% extra ruimte t.o.v. het huidige ruimtegebruik nodig is. Landbouw De agrarische sector in Nederweert staat voor grote uitdagingen. Het aantal bedrijven en de bedrijfsvoering van agrarische ondernemingen zal wijzigen als gevolg van wet- en regelgeving en eisen op het gebied van gezondheid, dierwelzijn en duurzaamheid. Ook zoeken stoppende agrariërs naar mogelijkheden om door te ontwikkelen en invulling te geven aan Vrijkomende Agrarische Bebouwing (VAB).
Sociaal domein (voorzieningen) De leefbaarheid van een gemeenschap hangt nauw samen met de aanwezigheid van sociaal-maatschappelijke voorzieningen. Het behoud en versterking van deze voorzieningen zijn cruciaal voor het creëren van vitale kernen. Toerisme en recreatie De gemeente Nederweert werkt samen met ondernemers en omliggende gemeenten om toerisme en recreatie steviger op de kaart te zetten. De ambities binnen dit thema richten zich op het verbinden van natuurgebieden, het versterken van toeristisch-recreatieve infrastructuur, het erkennen en zichtbaar maken van cultuurhistorisch erfgoed en het beleefbaar maken van de landschappelijke kwaliteiten. Mobiliteit Met het nieuwe mobiliteitsprogramma zet Nederweert in op verkeersveiligheid, een logisch en veilig netwerk voor fiets-, landbouw- en vrachtverkeer, betere toegang tot het OV en het verbeteren van de doorstroming op de provinciale wegen. Energie De gemeente Nederweert is aangesloten op de Regionale Energie Strategie Noord- en Midden Limburg (RES) en heeft als gemeente doelen gesteld in het kader van de energietransitie. Hierbij zijn de ambities geformuleerd om in 2035 energieneutraal te zijn, in 2030 25% minder CO2 uit te stoten en 20% minder aardgas te gebruiken in de gebouwde omgeving.
Natuur Binnen de Europese Vogel- en Habitatrichtlijn (VHR) zijn doelen geformuleerd om een gunstige staat van instandhouding te realiseren voor een aantal beschermde soorten (planten en dieren) en habitattypen (natuurtypen). Een ander belangrijk doel op het gebied van natuur is het verminderen van de stikstofbelasting. De uitbreiding van het natuurareaal in het kader van de realisatie van het Natuurnetwerk Nederland (NNN) is een opgave die vanuit het Rijk bij de provincies is neergelegd. Andere opgaven omvatten onder meer het aanleggen van nieuw bos conform de Bossenstrategie en de realisatie van groenblauwe dooradering van het landelijke gebied. Rechts: Figuur 2 - Zicht richting Nederweert, links de weg richting Villa Zuidhoeve 12 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 13 Juli 2025 | HeusschenCopier Landschapskracht Nederweert is een gemeente waarin verschillende dorpen samenkomen, elk met hun eigen karakter en geschiedenis, maar verbonden door een open en betrokken gemeenschap. Hier is ruimte voor ontmoeting, vernieuwing en respect voor de natuur. Onze kracht ligt in de balans tussen traditie en vooruitgang, waarin we met een nuchtere blik werken aan een duurzame en verbonden toekomst. Kortom: Nederweert is een gemeenschap waar iedereen zich thuis voelt: Open, Nuchter, Samen en Groen.
Open en verbonden In Nederweert kijken we naar elkaar om en staan we open voor nieuwe ideeën en mensen. De sociale samenhang is sterk, gedragen door een lange traditie van samenwerking en nabuurschap. Verenigingen, buurtinitiatieven en evenementen brengen jong en oud samen en zorgen voor een hechte gemeenschap waarin iedereen welkom is. Nuchter en vooruitstrevend We zijn trots op onze roots en houden van een praktische aanpak. Ondernemerschap en innovatie krijgen hier de ruimte, zonder de dorpse sfeer te verliezen. Samen werken we aan een toekomst waarin bedrijvigheid, wonen en voorzieningen in balans zijn met de behoeften van onze inwoners. Samen sterk Of het nu gaat om zorg voor elkaar, culturele evenementen of duurzame projecten, in Nederweert zetten we samen de schouders eronder. We versterken de sociale structuren en bieden iedereen – van jong tot oud – kansen om zich te ontwikkelen en actief deel te nemen aan het dorpsleven. Groen en in balans Natuur is onlosmakelijk verbonden met Nederweert. We koesteren onze groene omgeving en werken aan een duurzame toekomst, waarin natuur, landbouw en leefbaarheid hand in hand gaan. Onze landschappen en natuurgebieden bieden niet alleen rust en ontspanning, maar vormen ook een basis voor een gezonde en toekomstbestendige gemeenschap. Nederweert: een gemeente die vooruitkijkt zonder haar karakter te verliezen.
Open, nuchter, samen en groen – dát is wie we zijn. 2. Het karakter van Nederweert 14 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 In de gemeente Nederweert liggen een aantal grote veranderingen in het vooruitzicht. De opgaven en ambities kennen een grote ruimtebeslag waardoor het ruimtegebruik in de komende jaren zal gaan veranderen. Daarnaast hangt het ruimtebeslag van de groei van het aantal inwoners en bedrijvigheid samen met het ruimtebeslag vanuit allerlei andere thema’s; bij een groeiend aantal huishoudens dienen bijvoorbeeld ook onderwijslocaties uitgebreid te worden of moeten er nieuwe onderwijslocaties ontwikkeld worden. De ene ruimtelijke ontwikkeling zet daarmee de behoefte voor een andere ruimtelijke ontwikkeling in gang. Om deze ruimtelijke veranderingen inzichtelijk te maken, wordt hieronder een ‘ruimtelijke foto’ van het huidige ruimtegebruik in de vorm van een ‘barcode’ weergegeven. Deze barcode toont een overzicht van alle programmatische elementen met Figuur 3 - De barcode van het huidig ruimtegebruik (in hectare) in de gemeente Nederweert Toelichting De barcode is gebaseerd op de dataset van het ‘Bestand Bodemgebruik 2017’ van het CBS. Daar het verouderde data betreft, is daar waar nodig het bestand geactualiseerd om de huidige toestand van de barcode in beeld te brengen.
Zo: • hebben een deel van de gebieden geduid als ‘bouwterrein’ in de categorie ‘overig’ de functie gekregen die ze in hun huidige toestand hebben (bv. wonen, natuur, bedrijventerrein of infrastructuur); • is het sportpark in de kern van Leveroy gewijzigd naar wonen; • zijn de natuurgebieden met status Natura 2000, Natuurnetwerk en de enkelbestemming ‘natuur’ in het bestemmingsplan buitengebied (incl. herzieningen) toegevoegd aan ‘bos en open natuurlijk terrein’. een ruimtebeslag, zoals de woongebieden, bedrijventerreinen, landbouwgronden, (maatschappelijke) voorzieningen, sportfaciliteiten, natuur, water en infrastructuur. De barcode laat in één oogopslag de onderlinge verhoudingen zien tussen deze verschillende elementen (Figuur 3). In deel 2 ‘Kwantiteit’ worden barcodes opgesteld voor mogelijk toekomstig ruimtegebruik in de gemeente Nederweert. Zo geven barcodes voor toekomstig ruimtegebruik een kwantitatief beeld van de hoeveelheid ruimte die nodig zou zijn om ambities en groei vorm te geven. Door rekening te houden met (toekomstig) ruimtegebruik kan er in een vroeg stadium al rekening gehouden worden met mogelijk samenhangende opgaven en kan er worden gezocht naar koppelkansen voor efficiënt en slim ruimtegebruik. 3.
De ruimtelijke foto van Nederweert 15 Juli 2025 | HeusschenCopier Landschapskracht 4.1 Landschapstypen De gemeente Nederweert kent verschillende landschapstypen met specifieke structuren. In het verleden vormde dit een rijk, gaaf en leesbaar landschap (zie Figuur 4), wat in de laatste decennia onderhevig is geweest aan grootschalige, menselijke aanpassingen. Toch is een leesbaar landschap van belang voor bewoners en bezoekers van Nederweert omdat dit bijdraagt aan een beleefbare omgeving waar mensen zich mee kunnen identificeren. Daartoe dienen de afzonderlijke deelgebieden en de daarbij behorende structuren als kwaliteiten van de gemeente beschouwd te worden. Een uitgebreidere duiding van de landschapstypen van Nederweert is onder andere te vinden in het ‘Inspiratiekader vitaal buitengebied Nederweert’.
De afzonderlijke landschapstypen zijn (zie Figuur 5): de velden en kampen op het Eiland van Weert, de natuurgebieden en het Figuur 4 - De Ferraris kaart toont de situatie omstreeks 1775 (Koninklijke Bibliotheek van België) Een uitsnede van het gebied rondom Leveroy De kampen vormen de overgang van de velden naar de heideontginningen en zijn op de kaart nog duidelijk te herkennen aan de kleinschalige structuren gevormd door vegetatie op de kavelgrenzen en het afwisselende landgebruik Het Eiland van Weert bestaat voornamelijk uit grootschalige velden en clusteringen van woningen in lintstructuren met eigen kleinschalige percelen, het eiland wordt omringd door woeste en ontontgonnen heidegronden Leveroy is naast Maxet en Heythuysen één van de kernen gelegen op de hogere gronden langs de Tungelroyse Beek, noordelijk van Leveroy bevindt zich het smallere beekdal van de Leveroysebeek Landschapstypen, (cultureel) erfgoed en (toeristische) structuren in het landschap vormen essentiële onderdelen die de identiteit en kwaliteit van de leefomgeving van Nederweert bepalen. Door deze kwaliteiten inzichtelijk te maken komen ze in beeld en kunnen ze worden meegenomen bij het vormgeven van toekomstige, ruimtelijke opgaven.
In vier afzonderlijke kaarten (4.1 t/m 4.4) worden de kwaliteiten op het schaalniveau van de gehele gemeente in beeld gebracht: landschapstypen, bomen en landschapselementen, (cultureel) erfgoed en recreatie en toerisme. Veel van deze kwaliteiten zijn reeds in beleid vastgelegd. Aan het einde van dit hoofdstuk geven twee overzichtelijke kaarten (zie Hoofdstuk 4.5 en 4.6) op basis van vigerend beleid inzicht in waar ontwikkelingen wel of niet mogelijk zijn of onder specifieke voorwaarden toegestaan zijn. Hoewel beleid (met betrekking tot kwaliteiten) in de toekomst kan veranderen, zijn dit vaak langdurige processen. De hier getoonde kaarten zijn gebaseerd op de nu geldende kaders voor zowel huidige als toekomstige ontwikkelingen. bos- en mozaïeklandschap aan de randen van de gemeente, de veenontginningen aangrenzend aan De Groote Peel, het beekdal rondom Leveroy en de jonge heideontginningen daar waar ooit woeste gronden lagen. De velden worden gekenmerkt door een open bol veld met een stevige rand van bebouwing en groen. Met doorzichten vanuit de linten aan de randen en de aanwezigheid van landbouw op de velden draagt deze typerende karakteristiek bij aan een waardevol cultuurhistorisch en leesbaar landschap. De kampen zijn van oudsher een gebied met een kleinschalig en afwisselend patroon van landgebruik zoals weilanden, akkers en landschapselementen.
Veel van deze karakteristieke kleinschaligheid is verdwenen vanwege schaalvergroting in het 4. De kwaliteiten van Nederweert 16 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 Figuur 5 - De landschapstypen van Nederweert landschap. Het typerende glooiende reliëf en (een deel van) de historische wegenpatronen zijn echter nog altijd aanwezig. Het bos- en mozaïeklandschap bestaat uit een aaneenschakeling van grootschalige, (on)regelmatig verkavelde bossen met daarbinnen open kamers en ruimtes. Door het contrast tussen de besloten- en open ruimtes ontstaat een waardevol mozaïek. De veenontginningen worden gekenmerkt door hun openheid en rationele wegen. De waterstanden zijn hier hoog, waardoor het dominante landgebruik grasland is. Dit zijn onder andere voor weidevogels zeer waardevolle gebieden. De beekdalen zijn van oudsher kleinschalig en worden gekenmerkt door de kleine landschapselementen, wegen parallel aan de beekloop en hooi- en graslanden. Veel van deze kleinschaligheid is in de recente decennia verdwenen ten behoeve van de landbouw. De jonge heideontginningen zijn grootschalige ontginningsgebieden gekenmerkt door rationele en efficiënte agrarische productielandschappen, met rechte wegen en laanstructuren. De aanwezigheid van weidse openheid is een belangrijke karakteristiek van de jonge heideontginningen.
Tot slot bevinden zich aan de rand van de gemeente grote en rondom het Eiland van Weert de grotere natuurgebieden zoals het Weerterbos, De Groote Peel en Sarsven en de Banen. Velden Kampen Bos- en mozaïeklandschap Veenontginningen Beekdalen Jonge heideontginningen Natuurgebieden Veenontginningen Kampen Velden Natuurgebieden Jonge heideontginningen Beekdalen Bos- en mozaïeklandschap 17 Juli 2025 | HeusschenCopier Landschapskracht 4.2 Bomen en landschapselementen Figuur 6 - Monumentale en waardevolle bomen en landschapselementen Groene omkadering veldwegen Bomenrij langs kanaal Groen nabij Kanalenviersprong Laan bij landgoed het Kruis Cluster waardevolle bomen Monumentale laan Molenweg Het groen van de gemeente Nederweert draagt sterk bij aan de kwaliteit van de leefomgeving. Vanwege de cultuurhistorische, beeldbepalende en/of landschappelijke waarde genieten monumentale en waardevolle bomen en waardevolle landschapselementen extra bescherming. Onder waardevolle landschapselementen wordt verstaan: bomenrij, gemengd bos, houtwal, loofbos, bloemrijke berm en kaphout. Deze landschapselementen sluiten aan bij het landschapstype waarbinnen deze te vinden zijn. In het gehele buitengebied van Nederweert zijn kenmerkende bomenrijen te vinden, maar deze spreken extra tot de verbeelding in het open en weidse ontginningslandschap.
Ook andere groenstructuren zoals de Beukenlaan bij Landgoed het Kruis en de bomenrij (veelal eik) langs de Zuid-Willemsvaart zijn zeer karakteristiek en waardevol. Delen van deze bomenrijen (zoals langs de Noordervaart) zijn ook als monumentaal geduid. In het buitengebied van Nederweert vinden we enkele bosjes, waarbinnen monumentale bomen te vinden zijn (bijv. aan de Leveroysedijk). Ook in de kernen zijn op kenmerkende plekken karakteristieke, en veelal monumentale bomen te vinden (bijv. de twee taxusbomen voor de kerk van Leveroy). Deze monumentale en waardevolle bomen en waardevolle landschapselementen in de kernen en het buitengebied zijn geduid op de gemeentelijke ‘Groene kaart’ en opgenomen op de kaart hiernaast (zie Figuur 6). Bloemrijke berm Gemengd bos Houtwal KaphoutMonumentale boom Waardevolle boom LoofbosBomenrij 18 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 4.3 (Cultureel) erfgoed Het landschap van Nederweert bevat nog vele herkenbare landschapsstructuren en historische relicten, die waardevol zijn als bron van inspiratie voor toekomstige, ruimtelijke ontwikkelingen. De historische wegen in de gemeente, met hun kenmerkende lintbebouwing, verwijzen naar de ontginningsgeschiedenis. Ook de nabijgelegen historische clusters, zoals Horickheide, vertellen het verhaal van deze ontginningen.
De lijst van waardevolle elementen, structuren en verhalen is dan ook onuitputtelijk, Figuur 7 bevat daarom een greep uit deze lijst. Monumentale gebouwen fungeren vaak als ankers in het landschap en dragen bij aan de kwaliteit van de leefomgeving. Met name de kerktorens van de verschillende dorpen zijn cruciaal voor de identiteit en uitstraling. Ook molens, oude langgevelboerderijen en de ‘torens’ van de veevoeders bieden inzicht in de plaatselijke (agrarische) geschiedenis. Het weidegebied van de Wetering, ontstaan in de 19e eeuw, werd door een ingenieus systeem van bevloeiingsweiden getransformeerd tot vruchtbaar landbouwgebied. Enkele villa’s, behorende tot (voormalige) landgoederen, zoals de Zuidhoeve en het Kruis, herinneren nog aan deze periode van agrarische ontginningen. Deze geschiedenis van wonen en werken in de Peel wordt uitgelicht in Openluchtmuseum Eynderhoof. Daarnaast vormen de kazematten en aspergestellingen van de Peel-Raamstelling een tastbare herinnering aan de begindagen van de Tweede Wereldoorlog.
Figuur 7 - Waardevolle cultuurhistorische objecten en structuren Noord-Hollandse hoeve in de WeteringNoord-Hollandse hoeve in de Wetering Villa Zuidhoeve Mengvoeder als landmark Kerk als icoon Langgevelboerderij Ontginningen Ontginningen vanuit Horickheidevanuit Horickheide Ontginning van de Ontginning van de Groote HeideGroote Heide Peelraamstelling GrenskerkGrenskerk Leemkuilen StokershorstStokershorstVilla NoordhoeveVilla Noordhoeve Langoed het KruisLangoed het Kruis Kanaal Historisch lint Waterkrachtcentrale Molen Windlust 19 Juli 2025 | HeusschenCopier Landschapskracht Daatjeshoeve (beeld: Wandelen in Limburg) 4.4 Recreatie en toerisme Bekijken we de toeristisch-recreatieve patronen in Nederweert dan vinden we objecten en structuren die waardevol zijn als bron van inspiratie voor toekomstige, ruimtelijke ontwikkelingen. Met name de natuurgebieden De Groote Peel, Sarsven en De Banen en Weerterbos zijn waardevolle elementen, waarbij opvalt dat aanwezige voorzieningen zoals een bezoekerscentrum en uitspanningen niet overal aanwezig zijn. In het buitengebied zijn fiets- en wandelnetwerken aanwezig (o.a. knooppuntenroute), maar grote delen van het buitengebied zijn slecht of niet ontsloten. Door dit netwerk te versterken, kunnen cultuurhistorische kwaliteiten, zoals geduid op Figuur 8, meer opgenomen worden in het toeristisch-recreatief aanbod.
Zo wordt de Peelraamstelling vanaf najaar 2025 opgenomen in toeristisch-recreatieve routes om deze meer beleefbaar te maken. In de nabijheid van de kern Nederweert zijn de passantenhaven en de Kanalenviersprong zowel voor inwoners als toeristen interessante locaties, zeker ook in combinatie met de historische dorpskern van Nederweert. De Noordervaart, aangelegd tussen 1803 en 1810 als deel van Napoleons Grand Canal du Nord, is sinds 2017 onttrokken aan de scheepsvaart. De historie van dit kanaal biedt interessante toeristisch-recreatieve aanknopingspunten. Figuur 8 - Waardevolle toeristisch-recreatieve objecten en structuren Buitencentrum De Pelen Knooppuntenroute Passantenhaven Openluchtmuseum Eynderhoof Uitkijktoren Weerterbos (beeld: Limburgs Landschap) Peerkesbosch (beeld: Peerkesbosch) WeerterbosWeerterbos Groote PeelGroote Peel Sarsven en Sarsven en De BanenDe Banen KanalenviersprongKanalenviersprong 20 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 De kwaliteiten qua natuur en water zijn ook in beleid vastgelegd. De kaart ‘beleid natuur en water’ (zie Figuur 9) toont de Natura 2000-gebieden, het Natuurnetwerk Nederland en waterwingebieden. De bescherming van Natura 2000-gebieden is geregeld via de Wet natuurbescherming.
Het Natuurnetwerk Nederland wordt door de Omgevingsverordening Limburg (POVI) beschermd tegen ontwikkelingen die de wezenlijke kenmerken en waarden van het gebied aantasten. Gemeenten kunnen op basis van deze verordening geen ontwikkelingen toestaan die het Natuurnetwerk schaden. Om vervuiling van het grondwater te voorkomen, zijn waterwingebieden volgens de Omgevingsverordening Limburg en de Waterschapsverordening streng beschermd. Andere activiteiten dan grondwaterwinning zijn hier niet toegestaan. Op de kaart vinden we ook de natuurgebieden gelegen in de Groenblauwe mantel en/of in het bestemmingsplan die enkelbestemming natuur hebben en/of geduid zijn als ecologische verbindingszone. Ingrepen in de Groenblauwe mantel zijn in principe niet toegestaan, tenzij aan een aantal voorwaarden zoals beschreven in de POVI (versie 2021) wordt voldaan. Daarnaast zijn de hydrologische bufferzones beschermd door de POVI; hier zijn ingrepen die tot grondwaterverlaging leiden niet toegestaan. Binnen de natuurgebieden vinden we een viertal natuurbeken (Aa, Neerpeelbeek, Oude Graaf en Tungelroyse Beek). Voor deze beken gelden vanuit de Europese Kaderrichtlijn Water aanvullende richtlijnen voor het verbeteren van de kwaliteit van het oppervlakte en grondwater.
Natura 2000 Natuurnetwerk Nederland Groenblauwe mantelEnkelbestemming natuur Hydrologische bufferzone Ecologische verbindingszone NatuurbeekWaterwingebied Figuur 9 - Kaart beleid natuur en water 4.5 Beleid natuur en water 21 Juli 2025 | HeusschenCopier Landschapskracht 4.6 Beleid (cultureel) erfgoed Figuur 10 - Kaart beleid (cultureel) erfgoed De kaart ‘beleid (cultureel) erfgoed’ toont de cultuurhistorische kwaliteiten die in beleid zijn vastgelegd (zie Figuur 10). De kaart omvat molenbiotopen en gebieden met archeologische waarde. Terreinen van zeer hoge archeologische waarde zijn wettelijk beschermd onder de Erfgoedwet. Verstoring van de oppervlakte of bodem is hier niet toegestaan, waardoor ontwikkelingen op deze terreinen niet mogelijk zijn. Ook andere terreinen met hoge archeologische waarde zijn onder de Erfgoedwet beschermd tegen bouwontwikkelingen, hoewel hier onder bepaalde voorwaarden (zoals de mate van bodemvergraving) ontwikkelingen mogelijk zijn. Molenbiotopen zijn beschermd onder het Bestemmingsplan Buitengebied Nederweert. Bij het oprichten van nieuwe bebouwing binnen een molenbiotoop moet rekening worden gehouden met het zicht op de molen en de windvang. Hierdoor liggen hier bijvoorbeeld beperkingen betreffende de bouwhoogte. Archeologisch monument Molenbiotoop Terreinen van zeer hoge en hoge archeologische waarde N.B.
Dit soort beleidskaarten zijn op te stellen voor verschillende thema’s; in de Bijlagen zijn een tweetal aanvullende beleidskaarten te vinden. 22 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 4.7 Beleid gezondheid en milieu De kaart ‘beleid gezondheid en milieu’ toont niet zozeer kwaliteiten die in beleid vastgelegd zijn, maar gebieden waar vanuit milieu- en gezondheidsbeleid beperkingen op liggen als het gaat over het toevoegen van nieuw, ruimtelijk programma (zie Figuur 11). Zo is bouwen binnen de veiligheidszones voor hoogspanningsverbindingen en leidingenstroken niet toegestaan. Dit is bepaald in het Bestemmingsplan Buitengebied Nederweert. Op de in het bestemmingsplan aangeduide gronden ‘Geluidszone – industrie’ mogen geen nieuwe woningen, geluidsgevoelige gebouwen of geluidsgevoelige terreinen worden gesitueerd. Andere ontwikkelingen, zoals bedrijvigheid, landbouw of energieopwekking, zijn hier wel mogelijk. Daarnaast gelden er beperkingen rondom rijks- en provinciale wegen, voortkomend uit de Europese richtlijn omgevingslawaai. Het geluid van provinciale wegen bereikt woningen in de nabijheid van deze wegen. Volgens het Limburgs Actieplan Geluid moeten geluidsmaatregelen worden overwogen bij woningen als de grenswaarde van 55 dB Lden wordt overschreden.
Voor windmolens wordt de door de rijksoverheid vastgestelde 47 dB Lden-contour gehanteerd, een zone waarin beperkingen gelden voor woningbouw vanwege het geluid van de windmolens. Figuur 11 - Kaart beleid gezondheid en milieu Veiligheidszone buisleiding Veiligheidszone hoogspanning Geluidsbeperking infrastructuur (geldig voor wonen) Geluidszone industrie (geldig voor wonen) Geluidsbeperking windenergie (geldig voor wonen) 23 Juli 2025 | HeusschenCopier Landschapskracht Niet alleen de landschapstypen en (cultureel) erfgoed en toeristische structuren in het landschap vormen essentiële onderdelen van de kwaliteiten van de leefomgeving van Nederweert. Ook in en rondom de zes kernen van de gemeente vinden we specifieke kwaliteiten die meegenomen kunnen worden bij het vormgeven van toekomstige, ruimtelijke opgaven. In dit hoofdstuk worden enkele kwaliteitsaspecten per kern inzichtelijk gemaakt. Aan de hand van een analyse per kern zijn verschillende elementen geïnventariseerd die kenmerkend of van waarde zijn voor de afzonderlijke kernen (bijv. groene kwaliteiten met het oog op klimaatadaptatie of voorzieningen nabij een dorpskern). Deze inventarisaties zijn gerelateerd aan de kwaliteiten en beleid die op het schaalniveau van de gehele gemeente in beeld gebracht zijn (zie Hoofdstuk 4).
De hier getoonde kaarten zijn inventariserend en beschrijvend van aard en tonen slechts een aantal van de kwaliteitsaspecten per kern. Achtereenvolgens worden de kernen van Nederweert en Budschop, Nederweert-Eind, Ospel, Ospeldijk en Leveroy getoond (zie Figuur 13 t/m 17). In deel 2 ‘Kwantiteit’, worden de kwaliteitsaspecten meegenomen en verwerkt in inspirerende, ruimtelijke toekomstperspectieven die inzicht geven in waar nieuw ruimtelijk programma kan landen. In vervolgstudies kan aan de hand van de ruimtelijke toekomstperspectieven vervolgens gekeken worden hoe het toevoegen van nieuw programma (wonen, maatschappelijk en economisch) en de versterking van bestaande kwaliteiten in en rondom de kernen hand in hand kunnen gaan. Figuur 12 - Waardevolle cultuurhistorische objecten en structuren zijn nog altijd zichtbaar in de kern van Nederweert 5.
Kwaliteitsaspecten per kern 24 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 De leesbaarheid en beleefbaarheid van de velden is van grote landschappelijke en cultuurhistorische waarde Het sportpark heeft een grote maatschappelijke waarde en wordt met een aantal ingrepen in de toekomst beter ontstloten De historische structuren zijn nog altijd goed herkenbaar in de stedelijke structuur en dragen bij aan de identiteit Het kanaalpark draagt bij aan de directe leefkwaliteit en de beleefbaarheid van het kanaal, ook vormt het een belangrijke recreatieve ontsluitingsstructuur Op enkele plekken is de kernrandzone onderontwikkeld en behoeft deze aandacht, zo kan er bijvoorbeeld weer gewerkt worden aan een nieuwe omkadering van de velden De kanalenviersprong heeft de potentie een waardevolle plek te worden in het toeristisch-recreatieve netwerk, dit wordt verbeterd vanaf najaar 2025 De nabijheid van bedrijvigheid is zeer waardevol voor de lokale werkgelegenheid, verdienvermogen en vestigingsklimaat Nederweert en Budschop Nederweert en Budschop, gescheiden door het kanaal, vormen samen de grootste kern van de gemeente. Nog altijd goed herkenbaar zijn de oude lintstructuren, die vroeger de randen vormden van de inmiddels volgebouwde velden. In de kernrandzone bevinden zich nog steeds enkele (deels) onbebouwde velden.
De aanwezigheid van het kanaal, de snelweg en enkele Provinciale wegen draagt bij aan een goede bereikbaarheid van de kernen en de bedrijventerreinen. Figuur 13 - De kwaliteitsaspecten van Nederweert en Budschop Nederweert heeft een duidelijk centrum met voorzieningen, maar ook spreiding van bijvoorbeeld scholen 25 Juli 2025 | HeusschenCopier Landschapskracht Nederweert-Eind Nederweert-Eind is in de naoorlogse periode uitgebouwd tot een kern tussen twee historische structuren. De planmatigheid van de stedenbouwkundige uitleg is goed zichtbaar in het stratenpatroon en de clustering van maatschappelijke functies. De aanwezigheid van het Openluchtmuseum Eynderhoof en de nabijheid van de kanalenviersprong en de natuurgebieden maken de kern tot een potentieel interessante bestemming in de toeristisch-recreatieve structuur.
Figuur 14 - De kwaliteitsaspecten van Nederweert-Eind De clustering van maatschappeijke functies in het ‘centrum’ van Nederweert-Eind brengt leven in de kern Het Sarsven en De Banen hebben hoge natuurwaarden en zijn goed ontsloten vanuit de kern voor recreatief gebruik De Leemkuilen zijn vrijwel niet meer herkenbaar in het landschap, maar hebben grote potentie voor het versterken van de natuurwaarden en een prettige leefomgeving Het Openluchtmuseum Eyenderhoof is een belangrijke publiekstrekker en is een belangrijke sociale ontmoetingsplek Het sportpark is landschappelijk gelegen en draagt bij aan de directe leefomgeving van de kern 26 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 Ospel Ospel is gelegen op het Eiland van Nederweert en omringd door enkele, deels duidelijk herkenbare, velden. Het dorp is vanuit de lintstructuur uitgegroeid tot een echte kern. Dit historische lint vormt nog altijd de belangrijkste ontsluitingsroute tussen Budschop en Ospeldijk en hier bevinden zich dan ook de meeste voorzieningen. Hoewel Ospel gelegen is aan de rand van het Eiland van Weert, zijn de kenmerkende kampen aan de oostelijke zijde van Ospel niet meer herkenbaar.
Figuur 15 - De kwaliteitsaspecten van Ospel De nabijheid van bedrijvigheid is zeer waardevol voor de lokale werkgelegenheid, de ruimtelijke kwaliteit kan echter verbeterd worden De Peelwachter is een interessante nieuwe vorm van woningbouw in de gemeente Nederweert en draagt in zijn kleinschaligheid bij aan de karakteristiek van de, inmiddels verdwenen, kampen Het maatschappelijke programma is verspreid over de kern en het sportpark heeft veel ruimtelijke kwaliteit door de stevige groene omkadering De historische structuren zijn nog altijd goed herkenbaar in de dorpse structuur en dragen bij aan de identiteit Het veld ten zuiden van Ospel is recreatief ontsloten en nog vrijwel gaaf in zijn verkomen 27 Juli 2025 | HeusschenCopier Landschapskracht Ospeldijk Ospeldijk is gelegen aan de rand van de veenontginningen grenzend aan de Groote Peel en is in de naoorlogse periode uitgegroeid van ontginningslint tot kleine kern. Door zijn rationele voorkomen past de stedenbouwkundige structuur van Ospeldijk perfect bij de karakteristieken van de veen- en heideontginningen. Doordat het lint nog niet volledig is volgebouwd, bieden de openingen zichten naar het achterliggende, open landschap.
Figuur 16 - De kwaliteitsaspecten van Ospeldijk De rationele stedebouwkundige structuren dragen bij aan de leesbaarheid van het onderliggende landschapstype Horickheide is één van de typische, nog herkenbare, historische ontginningsgehuchten Doorzichten vanaf het oude ontginningslint zorgen voor contact met het achtergelegen buitengebied De aanwezigheid van (kleinschalige) toeristische verblijfsrecreatie in de nabijheid van de Groote Peel is waardevol De Groote Peel is het bekendste natuurgebied van de gemeente en met de aanwezigheid van het buitencentrum en recreatieve routestructuren goed ontsloten 28 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 Leveroy Leveroy is gelegen op de hoge dekzandgronden aan de rand van het beekdal van de Tungelroyse Beek. Vanuit een kruising van historische wegen, is Leveroy uitgegroeid tot een compacte kern. In het centrum bevindt zich een cluster van (maatschappelijke) voorzieningen en historische panden. Enkele andere (maatschappelijke) voorzieningen zoals het sportpark en kleinschalige verblijfsrecreatie zijn gelegen in de goed ontwikkelde dorpsmantel.
Figuur 17 - De kwaliteitsaspecten van Leveroy De goed ontwikkelde groene dorpsmantel draagt bij aan de directe leefomgeving van de kern De aanwezigheid van (kleinschalige) toeristische verblijfsrecreatie past bij de maat en schaal van de kern De nabijheid van het beekdal biedt een kans voor de versterking van de directe leefomgeving van het dorp Behouden van het zicht op de kerk draagt bij aan het karakter en de identiteit van het dorp Het ‘plein’ heeft met aanwezigheid van het cluster van voorzieningen en historische bebouwing een grote potentie Het sportpark vormt met zijn groene omkadering een integraal onderdeel van de goed ontwikkelde groene dorpsmantel 29 Juli 2025 | HeusschenCopier Landschapskracht Nu de kwaliteiten op verschillende manieren beschreven zijn kunnen conclusies verbonden worden aan ‘Het kapitaal van Nederweert’. In dit hoofdstuk wordt de rijkdom aan kwaliteiten van Nederweert getoond en wordt duidelijk waar de kansen liggen om dit kapitaal nog verder te vergroten. Als we het hebben over kwaliteiten en we kijken door onze oogharen naar Nederweert, dan zien we een rijk palet van kernen op het herkenbare Eiland van Weert, met daaromheen een krans van agrarische productielandschappen en een tweede krans van natuurgebieden in de rand van de gemeente.
Dit alles aan elkaar verbonden door kanalen en oude ontginningsstructuren (wegen en linten) die vanuit de kern Nederweert naar het buitengebied lopen. Deze basale hoofdstructuur vormt de ruimtelijke houvast van het kapitaal van Nederweert. Met andere woorden, deze indeling en structuren zijn zo kenmerkend voor Nederweert dat de leesbare ruimtelijke logica hiervan sowieso blijvende aandacht verdient. Daarnaast valt er aan de hand van de stapeling van opgaven, ambities, beleid en kwaliteiten een conclusie te trekken over hoe het kapitaal van Nederweert houvast kan bieden bij toekomstige ontwikkelingen: hoe kan potentieel verzilverd worden door de opgaves aan te pakken. Op de kaart met het kapitaal van Nederweert (zie Figuur 18) wordt per gebied een ontwikkelrichting aangegeven: ‘versterken’, ‘aanpassen’ en/of ‘transformeren’. Ook zijn er gebieden met extra kwaliteiten die ‘gekoesterd’ dienen te worden bij toekomstige ontwikkelingen. Met versterken bedoelen we het in stand houden en versterken van de unieke eigenschappen die een landschap of gebied onderscheidend maken. Dit kan gaan om zowel natuurlijke elementen (zoals flora, fauna, geologie en hydrologie) als culturele en historische aspecten (zoals oude gebouwen, landbouwstructuren, en landschapsvormen die door menselijke activiteiten zijn ontstaan).
Het doel is om het landschap in zijn huidige staat te versterken naar een verbeterde vorm, zodat het zijn waarde behoudt voor toekomstige generaties, zowel voor de natuur als voor de mensen die er wonen, werken of van genieten. In de gebieden geduid als ‘versterken’ is het landschap leesbaar, maar kunnen bestaande structuren nog versterkt worden. Met aanpassen bedoelen we dat het landschap of de elementen erin veranderd dienen te worden om te reageren op nieuwe behoeften of om beter te functioneren binnen een gewijzigde context. Dit houdt in dat bestaande structuren, gebruiken of ecosystemen aanpassingen ondergaan om het landschap geschikt te maken voor nieuwe functies, zonder het volledig te veranderen of te verstoren. In de gebieden geduid als ‘aanpassen’ is ruimte om de leesbaarheid van het landschap te vergroten door opgaven aan te pakken en kwaliteiten te versterken. Met transformeren bedoelen we het grondig veranderen van een landschap. Het huidige karakter wordt hierbij vaak substantieel gewijzigd, waarbij we ons laten inspireren door de oorspronkelijke functies, structuren of ecologie. De gebieden die geduid zijn met ‘transformeren’ kenmerken zich door veel (ruimtelijke) opgaven en/of een slecht of niet leesbaar landschap. In deze gebieden is het zaak een nieuwe vorm van omgevingskwaliteit te creëren. Hierin onderscheiden we twee typen gebieden (zie Figuur 18): 1.
de kampen ten noorden van Budschop en Nederweert, waar het huidige agrarische gebruik een sterk nadelig effect heeft op de nabijgelegen kernen; 2. de overgangs- en verbindingszones rondom en tussen de verschillende natuurgebieden, waar het huidige landgebruik gewijzigd dient te worden ten behoeve van de natuurdoelen. De extra kwaliteiten die geduid zijn op de waarderingskaarten worden geduid als gebieden die ‘gekoesterd’ moeten worden op het moment dat toekomstige opgaven een ruimtelijke uitwerking krijgen. Met koesteren bedoelen we het in stand houden van de unieke eigenschappen die een landschap of plek uniek maken. Met deze indeling ontstaat er houvast bij het vormgeven van toekomstige ontwikkelingen; hoe kunnen ruimtelijke opgaven aangepakt worden en kan tegelijkertijd het kapitaal van Nederweert verder uitgelicht worden. Rechts: Figuur 18 - Samenvatting en duiding van het kapitaal van Nederweert 6.
Het kapitaal van Nederweert 1 2 30 HeusschenCopier Landschapskracht | Juli 2025 Versterken Ontwikkelrichting Koesteren van Nederweerter iconen Kerk als landmark De Wetering (Voormalig) landgoed met villa Molen Waardevolle velden Natuurgebied Peel-Raamstelling Kanalenviersprong Openluchtmuseum Eynderhoof Stokershorst Ontginningsdorp Veevoeders als landmark Transformeren Aanpassen Koesteren Te realiseren natuurverbindingen vragen om transformatie landgebruik Structuur van velden zijn nog duidelijk herkenbaar Koesteren van de unieke historische waarden van de Wetering De realisatie van overgangszones rondom natuurgebieden vraagt om een transformatie van landgebruik Versterken leesbaarheid landschap buitengebied Versterken leesbaarheid beekdal Kampen zijn niet meer te herkennen en verdienen aanpassing om leesbaarheid te vergroten 1 2 2 2 31 Juli 2025 | HeusschenCopier Landschapskracht In de gemeente Nederweert spelen vanuit verschillende schaalniveaus en thema’s diverse ambities en opgaven (zie Hoofdstuk 1). Ook uit de discussies in de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders komen ideeën en ambities voor een inspirerende toekomst voor Nederweert naar voren.
Zo komt uit de bijdragen van de verschillende fracties van de gemeenteraad, zoals besproken tijdens de meedenkavond op 24 februari 2025, een duidelijke rode draad naar voren, namelijk groei en toekomstbestendigheid van Nederweert met de focus op vijf centrale thema’s (zie kader). Uit de kaarten waarop kwaliteiten en beleid inzichtelijk gemaakt zijn (zie Hoofdstuk 4) blijkt echter dat niet alle ambities zonder beperkingen overal kunnen landen. Desondanks is er, met aandacht voor de lokale karakteristieken (zie Hoofdstuk 4, 5 en 6), nog altijd ruimte voor ontwikkelingen waarbij kwaliteit en leefbaarheid behouden en versterkt worden. Dit is ook noodzakelijk, want in een groeiende gemeente waar de vraag naar ruimte voor woningen, bedrijvigheid en voorzieningen blijft stijgen, is het niet de vraag óf deze groei opgevangen moet worden, maar veel meer een vraag hoe deze groei het beste kan worden vormgegeven. Om de complexe, ruimtelijke puzzel van de gemeente Nederweert te leggen, zijn er aan de hand van de kaders voor een toekomstbestendige inrichting, vier verhaallijnen opgesteld die op een verkennende manier een beeld schetsen voor de toekomst van Nederweert. De verhaallijnen geven inzicht in Rechts: Figuur 19 - De Zuid-Willemsvaart met zicht op de Wetering hoe ambities kunnen landen, maar geven ook handvaten over hoe om te gaan met opgaven die op de gemeente Nederweert afkomen.
De verhaallijnen zijn bewust contrasterend en uiteenlopend, waarbij de keuzes die worden gemaakt de logica van de verhaallijn volgen. Hoewel de ruimtelijke keuzes in de verhaallijnen sterk uiteenlopen, hebben ze elk een gemeenschappelijk fundament: de kwaliteiten en karakteristieken van Nederweert. De vier verschillende verhaallijnen zijn: • Vitale kernen: een verhaallijn waarbij de focus ligt op kernen met eigen voorzieningen, behoud van de dorpse en agrarische identiteit en het versterken van de leefbaarheid; • Eiland van Nederweert: een verhaallijn waarbij clustering van voorzieningen hand in hand gaat met het versterken van landschappelijke structuren op het Eiland van Nederweert; • Stedelijk Nederweert: Nederweert als stedelijke kern met bijbehorende woningen en geclusterde voorzieningen, met een afnemend belang van de agrarische sector; • De nieuwe ontginning: nieuwe kernen en gehuchten als aantrekkelijke woonmilieus in harmonie met natuur en korte keten landbouw. De verhaallijnen worden in deel 2 ‘Kwantiteit’ verder uitgewerkt in een tweetal ruimtelijke toekomstperspectieven die een inspirerend toekomstbeeld van Nederweert schetsen en inzicht geven in het benodigde ruimtebeslag. Vijf centrale thema’s 1 | Woningbouw en ruimtelijke ordening Er wordt erkend dat Nederweert de komende tien jaar sterk zal groeien en dat hier slimme keuzes voor gemaakt moeten worden.
De meeste plannen richten zich op bouwen binnen de bestaande kernen, met variërende visies op hoogbouw en nieuwe woonvormen. Sommige benaderingen sluiten een geheel nieuwe kern niet uit. 2 | Economische ontwikkeling Er is een breed gedeeld besef dat groei alleen succesvol is als ook werkgelegenheid meegroeit en er sprake is van een sterkere economische positie van Nederweert. Er wordt gepleit voor meer bedrijvigheid. Toerisme en recreatie worden als kansrijk gezien, terwijl er ook wordt gekeken naar samenwerking met andere regio’s voor economische ontwikkeling. 3 | Maatschappelijke voorzieningen Een stevige fysieke sociale infrastructuur en behoud van voorzieningen in elke kern worden als erg belangrijk gezien. Er wordt gepleit voor voorzieningen in de nabijheid van inwoners op het terrein van onderwijs, sport, cultuur, welzijn en zorg die meegroeien en passen bij de behoeften van de inwoners. 4 | Mobiliteit en infrastructuur De verwachte bevolkingsgroei en de toenemende forenzenstroom vragen om betere infrastructuur. Er wordt gepleit voor een goede ontsluiting van het verkeer, verbeterde verkeersafwikkeling binnen de gemeente en investeringen in fietsinfrastructuur en openbaar vervoer. 5 | Duurzaamheid en buitengebied Klimaat, energie en de agrarische sector spelen een belangrijke rol. Er is brede steun voor duurzaamheidsmaatregelen, maar de aanpak verschilt.