2024-06-04 8f. Bijlage 3 - Plan van aanpak robuuste OD LN (vastgesteld)
Tekst van het document
• Hun rol te (kunnen) pakken in de grote transitieopgaven waar Nederland voor staat. Dit is vertaald naar een kader van zes kpi’s (criteria) voor robuuste omgevingsdiensten die de ondergrens voor robuustheid vormen en zijn vastgesteld door de VNG, Omgevingsdienst NL, het IPO, de Unie van Waterschappen en de ministeries van IenW, BZK en JenV. Per kpi staat hieronder de redeneerlijn inzake dit robuustheidscriterium beschreven. 1. Coherentie in het takenpakket De maatschappelijke opgave moet centraal staan. Van belang is dat er homogeniteit is in het karakter van het werkgebied vanwege de benodigde kennis. Hiervoor heeft het IBP VTH gekeken naar bepaalde gebiedskenmerken en de Nationale Omgevingsvisie. 2. Voldoen aan de geldende Kwaliteitscriteria VTH Omgevingsdiensten moeten een bepaalde kwaliteitsborging kunnen garanderen om kwaliteitsborging optimaal te borgen binnen alle taken (basis- en plustaken) die belegd zijn bij een omgevingsdienst. Hierdoor worden alle taken die zijn belegd bij een omgevingsdienst op eenzelfde minimaal kwaliteitsniveau uitgevoerd. 3. Voldoende aandacht, capaciteit en budget voor innovatie Innovatie mag niet ten laste komen van het primaire proces, en andersom. Op een gegeven moment worden de ontwikkelde innovaties onderdeel van het primair proces waardoor de kwaliteit van de VTH-taken niet achterblijven bij relevante ontwikkelingen. 4.
Buffers voor het opvangen van risico’s en veranderingen in de omvang Een robuuste omgevingsdienst hoeft niet voor elke tegenvaller terug naar het DB of AB. Er dient een acceptabele bandbreedte te zijn omdat een te grote reserve ook niet wenselijk is. Ook moet de omgevingsdienst voldoende tijd hebben om zich voor te bereiden op het uitnemen van taken. 23 Onderdeel van het eindbeeld is verder dat de omgevingsdienst voldoet aan de randvoorwaarden die staan in de checklist voor het plan van aanpak (checklist PvA). De randvoorwaarden in onderstaande tabel worden genoemd in deze checklist. Tabel 2. De toetsing van de RUD LN aan de hand van randvoorwaarden. Randvoorwaarde Ja Nee Alle gemeenten en provincies nemen deel aan de omgevingsdienst en hebben alle basistaken volledig overgedragen. X De governance is ingericht, er is sprake van goed opdrachtgeverschap en opdrachtnemerschap, onafhankelijkheid en gezag, het accounthouderschap is ingevuld, de directeur heeft een stevige positie en mandaat. X X23 Voor de minimale omvang telt uitsluitend de omvang van de basis- en milieugerelateerde taken. Er is een duidelijk onderscheid tussen deze taken en de niet milieugerelateerde plustaken. X Er wordt zelfstandig voldaan aan de minimale normen voor robuustheid.
X Zijn er specifieke kennisgebieden of taken die door een andere dienst worden uitgevoerd? Zo ja, is specificatie in het plan van aanpak aanwezig, met daarbij de gemaakte afspraken over o.a. verantwoording. X Bij de toetsing wordt rekening gehouden met de robuustheid in de toekomst (meerjarig perspectief, waarbij ook onderscheid wordt gemaakt tussen structurele en incidentele middelen). X Tot slot worden vanuit het IBP in de nabije toekomst aanvullende randvoorwaarden bepaald die meegenomen moeten worden in de doorontwikkeling. We noemen onder andere: 23 De visitatiecommissie geeft aan dat er ten aanzien van dit punt nog verschillende aandachtspunten zijn. Zie Hoofdstuk 1 (pag. 9). 5. Informatiegestuurd werken en de relatie met werk, mensen en geld De dienst is in staat zich optimaal te verantwoorden op behaalde milieuresultaten met oog voor (kosten)effectiviteit. De dienst moet zich kunnen ontwikkelen naar een outcome (effect) gerichte organisatie omdat die raakt aan de kern van het bestaansrecht van de omgevingsdienst (milieurelevantie). Businessintelligence is nodig om informatiegestuurd te kunnen werken. 6. Omvang regionaal werkprogramma en percentage medewerkers in eigen dienst Voor het vaststellen van de ondergrens (114 fte) is uitgegaan van de minimaal benodigde capaciteit in het primaire proces, verdeeld over de verschillende disciplines.
(In het hoofdstuk over het spoor personele zaken is deze verdeling opgenomen). Omdat voldoende overhead bijdraagt aan de robuustheid kan deze daarbij worden opgeteld. De normomvang van 16,5 miljoen is verder gebaseerd op macro-economische verkenningen van het CPB, Omgevingsdienst in beeld 2021 en een indexering van de tarieven in 2023. Met de voorwaarde dat 80% van de medewerkers van het primaire proces in vaste dienst moet zijn komt tot uitdrukking dat het om één organisatie moet gaan. Dit draagt bij aan de directe sturing, de onafhankelijkheid, de positie en aantrekkelijkheid van de omgevingsdienst als werkgever. 24 • Eenduidige mandatenstructuur: in pijler 5 van het IBP wordt een uniform modelmandaat ontwikkeld. • Aansluiten op de Landelijke Handhavingsstrategie Omgevingswet (LHSO). 2.3 Visie van het AB op het eindbeeld In deze paragraaf staat de visie van het AB op het eindbeeld van de Omgevingsdienst LN. Onze Omgevingsdienst Limburg Noord is een onafhankelijke, deskundige, wendbare en robuuste organisatie waar circa 150 toegewijde deskundige medewerkers, in zowel primair proces als ondersteuning, zich elke dag succesvol inzetten voor een gezonde, duurzame en veilige leefomgeving. Wij werken actief aan het bereiken van de doelen voor de leefbaarheid die door onze opdrachtgevers in Noord- en Midden-Limburg gesteld zijn. We zijn een autoriteit in de regio.
Handhavingspartners, bedrijven en inwoners weten ons te vinden voor allerlei VTH-vraagstukken in de fysieke leefomgeving. Wij ondersteunen onze opdrachtgevers en andere organisaties proactief en adequaat, en zorgen ervoor dat de milieuwetgeving optimaal wordt uitgevoerd en nageleefd door het uitvoeren van VTH-taken. Wij adviseren, voeren uit en informeren, en doen dat door proactief te communiceren. Samenwerking en innovatie zit in ons DNA. Onze accountmanagers houden nauw contact met onze opdrachtgevers. Onze specialisten voorzien opdrachtgevers van advies bij ruimtelijke ontwikkelingen/initiatieven. We zorgen voor kennisuitwisseling in bijeenkomsten voor specialisten en partners bij onze opdrachtgevers en andere stakeholders. We delen onze deskundigheid, zonder aan onafhankelijkheid in te boeten. We zijn een krachtige samenwerkingspartner voor organisaties zoals het Openbaar Ministerie, andere omgevingsdiensten, veiligheidsregio's en de GGD, bijvoorbeeld om samen knelpunten in de leefomgeving en milieucriminaliteit tegen te gaan. De medewerkers van de Omgevingsdienst LN specialiseren zich – langs de lijnen van de kwaliteitscriteria – in specifieke werkgebieden of thema's, zoals geluid of waterkwaliteit. Met de juiste informatie, technologie, kennis en vaardigheden werken zij in een professionele werkomgeving samen aan de uitvoering van de VTH-taken.
Door deze integrale aanpak wordt kennis gedeeld en wordt de kwaliteit van het werk steeds hoger. De omgevingsdienst investeert in opleidingen en innovatie om processen efficiënter te maken en VTH-taken effectiever uit te voeren. Medewerkers werken goed samen met andere omgevingsdiensten in het landelijk stelsel. Steeds meer leveren we ook een bijdrage aan landelijke projecten en kennisontwikkeling. Dankzij deze specialisatie, efficiëntie en kwaliteit hebben we het vertrouwen weten te winnen van onze opdrachtgevers en stakeholders. We zijn een vaste waarde in de samenwerking en opdrachtgevers vertrouwen ons steeds meer verantwoordelijkheden toe. Onze focus verschuift daardoor meer en meer van puur milieu naar daaraan gerelateerde thema’s, zoals de energietransitie, circulaire economie en biodiversiteit. Zo dragen wij optimaal bij aan het realiseren van een duurzame leefomgeving in Noord- en Midden-Limburg. Een regio die ons past. We zijn er thuis, onze medewerkers weten wat er speelt. Het werkgebied is congruent met dat van samenwerkingspartner Veiligheidsregio Noord-Limburg. Onze gemeentelijke opdrachtgevers weten wat ze kunnen verwachten en waarderen onze kennis van het landelijke gebied en van de bedrijvigheid en sectoren in de meer stedelijke gebieden.
25 HOOFDSTUK 3 Wijze van organiseren eindbeeld In dit hoofdstuk gaan we in op hoe het geschetste eindbeeld wordt georganiseerd. Hierbij is het leidende principe: ‘vorm volgt inhoud’. Dat betekent dat de organisatievorm moet passen bij het in het vorige hoofdstuk beschreven eindbeeld. Voor het realiseren van het in het vorige hoofdstuk beschreven eindbeeld vergelijken we in de volgende tabel de huidige netwerkorganisatie met twee andere scenario’s. Tabel 3. Drie scenario’s voor het realiseren van het gewenste eindbeeld van de Omgevingsdienst LN. Aspect Netwerkorganisatie (Huidig) Regionale en robuuste OD Centrale OD Werkgever VTH- medewerkers Gemeenten Omgevingsdienst LN Omgevingsdienst LN Huisvesting Gemeentehuizen Uitvoering vanuit locaties/ gemeentehuizen, regionale coördinatie vanuit een centrale locatie Eén centraal pand Wijze van organiseren ‘Eigen’ medewerkers voeren de VTH-taken uit voor de eigen gemeente Teams die voor alle gemeenten werken met de focus op één regio/thema/expertise Teams die voor alle gemeenten werken met de focus op één regio/thema/expertise Hieronder geven we een beknopte beschrijving van elk scenario. 3.1 Netwerkorganisatie (huidige scenario) De netwerkorganisatie is het huidige organisatiemodel van de RUD LN. De dienst bestaat uit een algemeen bestuur (AB), dagelijks bestuur (DB), een directeur en coördinatieteam.
Het AB en DB zijn verantwoordelijk voor de strategische leiding van de organisatie. De directeur heeft de dagelijkse leiding over de uitvoering van basis- en plustaken en de ondersteunende medewerkers van het coördinatiecentrum. Het coördinatiecentrum ondersteunt en coördineert het netwerk én houdt contact met ketenpartners. De gemeentelijke lijnmanagers sturen de VTH-medewerkers aan die in dienst zijn van de deelnemers (gemeenten). De uit te voeren werkzaamheden worden gepland op basis van het regionale uitvoeringsprogramma (RUP). De lijnmanagers en VTH-medewerkers voeren de werkzaamheden binnen de deelnemende organisaties uit. Afstemming vindt plaats via het LMO. Gezien deze eigenschappen van de netwerkorganisatie constateren wij dat dit model nooit kan voldoen aan de robuustheidscriteria. De opdracht van het AB is het opstellen van een plan van 26 aanpak voor een robuuste Omgevingsdienst. Dit scenario voldoet daarmee niet aan de opdracht van het AB. In het vervolg van dit hoofdstuk lichten wij dit nader toe. 3.2 Regionale en robuuste omgevingsdienst Dit scenario beoogt de huidige voordelen van de netwerkorganisatie te combineren met een omgevingsdienst die voldoet aan de robuustheidseisen. De VTH-medewerkers zijn in dit scenario in dienst van de Omgevingsdienst LN. Bij dit scenario moeten nog vele keuzes gemaakt worden, met name over het volgende: 1.
De organisatiestructuur. 2. De locaties waar gewerkt wordt. Naast een centraal kantoor en thuiswerkmogelijkheden zouden de VTH-professionals kunnen werken vanuit de huidige gemeentehuizen. 3. De wijze waarop de ondersteuning wordt geregeld: welke overhead-taken organiseert de omgevingsdienst zelf en welke worden betrokken van de deelnemers? 4. De wijze waarop de dienstverlening richting de deelnemers wordt ingericht. Deze te maken keuzes worden vastgelegd in het bedrijfsplan; zie het volgende hoofdstuk voor een toelichting. De bestuurlijke lijnen blijven grotendeels bestaan, aangevuld met de invulling van ambtelijk en bestuurlijk (collectief) opdrachtgeverschap. Dit scenario biedt ruimte voor lokale accenten, onder meer door de regionale invulling. Bij een principekeuze voor dit scenario zal dus in de volgende fase, bij het opstellen van het bedrijfsplan, onderzocht worden hoe de organisatiestructuur er precies uit komt te zien en op welke plaatsen de Omgevingsdienst LN gehuisvest zal worden. 3.3 Centrale omgevingsdienst Bij het scenario van de centrale omgevingsdienst wordt gewerkt vanuit één standplaats met één kantoor voor het hele werkgebied. Ook nu blijven de bestuurlijke lijnen, aangevuld met collectief opdrachtgeverschap, bestaan. Ook voor dit scenario zijn verschillende varianten denkbaar voor de organisatiestructuur.
Een elders vaak gehanteerde hoofdstructuur is dat het primaire proces wordt ingedeeld in drie afdelingen, namelijk Vergunningverlening, Toezicht, en Handhaving. Daarnaast bestaan er één of meerdere afdelingen (teams) voor plustaken.24 Deelnemers hebben frequent contact met functionarissen met accountmanagementachtige taken. 3.4 Voorkeursscenario Berenschot adviseert om een principebesluit te nemen voor het regionale en robuuste scenario, omdat: • het netwerkmodel niet voldoet aan de robuustheidscriteria • in het regionale en robuuste scenario de verworvenheden van het netwerkmodel beter behouden kunnen worden dan in het centrale scenario. Hierdoor zien wij het regionale en robuuste scenario als onvermijdelijk, om als omgevingsdienst LN robuust te zijn én de verworvenheden van het netwerk te behouden. Dit expertadvies 24 Denkbaar is bijvoorbeeld een Team Duurzaamheid dat de deelnemende gemeenten ondersteunt bij maatschappelijke opgaven in de leefomgeving. 27 beargumenteren wij in deze paragraaf door het voorkeursscenario in meer detail te vergelijken met de andere twee scenario’s. 3.4.1 Vergelijking met netwerkmodel Het regionale en robuuste scenario verdient volgens ons de voorkeur ten opzichte van het huidige netwerkmodel vanwege de volgende twee hoofdargumenten: 1. de robuustheidscriteria 2. de ‘inhoud’. 1.
Robuustheidscriteria Het eerste argument vloeit voort uit de robuustheidscriteria zoals die door het IBP VTH zijn ontwikkeld. Het gaat dan met name om het robuustheidscriterium dat minimaal 80% van de medewerkers in vaste dienst is van de omgevingsdienst. Het netwerkmodel kan niet voldoen aan dit criterium. De staatssecretaris van IenW heeft dit in haar brief aan het AB van RUD LN als volgt verwoord: ‘Een omgevingsdienst die als netwerk functioneert en weinig medewerkers in eigen dienst heeft, voldoet niet aan deze KPI (red.: minimaal 80% medewerkers vast in dienst) en is daarmee nooit robuust.’ Om te voldoen aan de robuustheidscriteria is het daarmee duidelijk dat de VTH-medewerkers in dienst van de gemeenschappelijke regeling zelf moeten komen. Wij zien dit als een gegeven. Daarbij spoort de huidige opzet van de RUD LN als netwerk niet met de bedoeling (geest) van de wet. In de memorie van toelichting op de Wabo25 staat de volgende zinsnede: ‘De uitvoering van de basistaken en het daarmee belaste personeel moet daarbij in volle omvang vanuit één punt (kunnen) worden aangestuurd.
Medewerkers moet een duurzaam dienstverband worden geboden en de verbinding van de overheden aan de organisatie van de omgevingsdienst moet een duurzaam karakter hebben.’ Doordat de medewerkers in dienst komen van de GR ontstaat de gewenste onafhankelijkheid en sturing vanuit één punt, zoals ook bepleit door de commissie Mans. Als het netwerkmodel gecontinueerd zou worden, ontstaat een langdurige (langjarige) discussie met de wetgever die zorgt voor voortdurende onzekerheid bij medewerkers. Tevens bestaat het risico dat de omgevingsdienst de regie verliest over de toekomst (en bijvoorbeeld gedwongen zou kunnen worden om te fuseren). Als laatste argument noemen we dat er vanuit de visitatiecommissie aanbevolen wordt om de RUD LN opnieuw te in te richten als volwaardige omgevingsdienst, daarbij rekening houdend met de robuustheidscriteria. IJkpunten voor de herinrichting zijn onder meer: • het versterken van de onafhankelijkheid • het borgen van contact met de lokale organisaties • het versterken van de collectiviteitsgedachte • meer centrale regie over en sturing op de uitvoering van de VTH-taken en toekomstige maatschappelijke opgaven door de Omgevingsdienst LN 25 De Wabo is inmiddels opgevolgd door de Omgevingswet. Zie pagina 18 van de memorie van toelichting van de Wabo: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-33872-3.pdf.
Juridisch gezien is een toelichting op de wet onlosmakelijk verbonden aan de wettekst zelf. 28 • het inrichten van casemanagement voor complexe zaken en het doorontwikkelen van risicogericht sturen. In een regionale en robuuste omgevingsdienst zijn de aanbevelingen van de visitatiecommissie beter te realiseren. 2. Inhoud Het tweede argument heeft te maken met de inhoud. We zien dat er in de leefomgeving diverse ontwikkelingen spelen die het beleidsveld VTH Milieu steeds complexer maken. Voorbeelden hiervan zijn: • de transitie naar een circulaire economie waarbij onder meer afval steeds meer als grondstof wordt gezien • de relatie tussen gezondheid en biodiversiteit enerzijds en waterkwaliteit anderzijds • de energietransities met nieuwe wettelijke eisen en technologieën voor de besparing van energie, duurzame opwekking, en opslag en transport van energie • de toenemende maatschappelijke onrust over ongewenste milieueffecten van bedrijven. Belangrijk daarbij is dat deze ontwikkelingen niet alleen lokaal, maar ook op regionaal, provinciaal en zelfs landelijk niveau impact hebben. De werkzaamheden die hieruit voortvloeien vragen om genoeg specialisten die voldoende hoog gekwalificeerd zijn op het gebied van milieu in combinatie met juridische expertise.
In vergelijking met het scenario van de netwerkorganisatie is het opbouwen van de benodigde specialistische functies in het regionale en robuuste scenario eenvoudiger te realiseren. Daarbij is het in onze beleving cruciaal dat er regionaal op de uitvoering gestuurd wordt. De genoemde ontwikkelingen overstijgen immers vaak de lokale situatie en hebben mede betrekking op onderwerpen die nu nog niet (of deels) door de omgevingsdienst of de gemeenten worden opgepakt. Een professionele omgevingsdienst voert daarbij niet alleen de eigen taken op een hoog niveau uit, maar werkt ook – bijvoorbeeld rondom inhoudelijke vraagstukken of kennisopbouw – nauw samen met andere omgevingsdiensten en/of de landelijke koepel ODNL. Ook een goede samenwerking met andere inspecties (denk aan de ILT of de NVWA) en de strafrechtketen (politie en OM) zijn onmisbaar om de taken kwalitatief goed uit te voeren. Toezicht- en handhavingsvraagstukken op het gebied van milieu houden zich immers vaak niet strikt aan organisationele en geografische grenzen. De praktijk laat steeds meer zien dat goede samenwerking tussen organisaties de effectieve uitvoering van de VTH-taken versterkt. Dit vraagt om een omgevingsdienst die voldoende schaalgrootte heeft om de benodigde samenwerking met dit soort partijen in te vullen.
Om de hiervoor beschreven ontwikkelingen te kunnen adresseren moet de Omgevingsdienst LN robuust en wendbaar zijn én blijven om de VTH-taken effectief uit te voeren. Een robuuste en wendbare organisatie is een organisatie met voldoende schaalgrootte die daadkrachtig kan blijven in tijden van verandering en die onafhankelijk van externe omstandigheden of factoren naar behoren kan blijven functioneren. Redenerend naar de toekomst, past volgens ons het huidige netwerkmodel hier niet bij. De aard van een netwerkmodel is immers dat er geen doorzettingsmacht is voor het kunnen vaststellen van prioriteiten voor het hele werkgebied: uiteindelijk bepaalt elke individuele gemeente waar de prioriteiten bij de taakuitvoering liggen. Het regionale en landelijke perspectief komt met andere woorden in de dagelijkse hectiek (en binnen de grenzen van de bij een gemeente beschikbare formatie) vaak op de tweede plaats, waardoor de effectiviteit van de omgevingsdienst voor het (regionaal en landelijk) kunnen adresseren van de eerdergenoemde ontwikkelingen niet optimaal is. 29 Daarbij komt dat in de huidige situatie de mandaten (op één na) bij de gemeenten liggen. Dit is niet in de geest van de wet, die beoogt dat de VTH-uitvoering, en specifiek inzet van handhavingsinstrumenten, op enige distantie van het bevoegd gezag staat.
In lijn hiermee wordt momenteel vanuit pijler 5 van het IBP VTH een uniform modelmandaat ontwikkeld. Een uniforme mandaatstructuur zorgt daarbij voor verhoogde doelmatigheid van de uitvoering. Deze constateringen sluiten aan bij de conclusies van de visitatiecommissie. Doordat medewerkers in vaste dienst komen van de omgevingsdienst wordt de uitvoering van de VTH-taken bovendien minder kwetsbaar voor uitval, vertrek en/of ziekte van medewerkers. Daarbij verwachten wij dat de omgevingsdienst zich als een aantrekkelijker werkgever kan presenteren. Door de krachten te bundelen kan het thema arbeidsmarkt strategischer worden benaderd en kan worden nagedacht over het creëren van aantrekkelijkere functies. Tot slot merken we op dat volgens ons de huidige verworvenheden van het netwerkmodel – onder randvoorwaarden als concrete opdrachten en voldoende financiële middelen – ook te organiseren zijn via het scenario van een regionale en robuuste omgevingsdienst. 3.4.2 Vergelijking met centrale omgevingsdienst In onze visie zijn zowel de scenario’s ‘regionaal en robuust scenario’ als ‘de centrale omgevingsdienst’ kansrijk om te voldoen aan de robuustheidscriteria. We zien de volgende voordelen van het regionale en robuuste scenario ten opzichte van het scenario van de centrale omgevingsdienst: 1.
Het regionale en robuuste scenario beoogt de voordelen van een robuuste omgevingsdienst te combineren met de voordelen van het huidige netwerkmodel: kennisdeling, nabijheid, integratie en congruentie. In onze verwachting kan de bij het eindbeeld geschetste gewenste balans tussen enerzijds efficiënt werken en professionaliteit en anderzijds lokale afstemming (maatwerk) bij dit scenario beter gerealiseerd worden dan bij het scenario van de centrale omgevingsdienst. 2. In vergelijking met het centrale model biedt het regionale en robuuste scenario meer mogelijkheden om de desintegratiekosten26 van de deelnemende gemeenten te verminderen. 3. Bij dit scenario worden de reistijden voor zakelijke kilometers van de VTH medewerkers meer beperkt dan in het scenario van een centrale omgevingsdienst.27 3.4.3 Nog veel te maken keuzes bij het voorkeursscenario Er zijn, zoals reeds eerder aangegeven, bij dit scenario nog veel keuzes te maken. Dat betekent dat het AB zich bij een keuze voor het voorkeursscenario niet tot in detail vastlegt hoe een regionale en robuuste omgevingsdienst eruit komt te zien. De belangrijkste te maken keuzes worden vastgelegd in de volgende fase, bij het opstellen van het bedrijfsplan. Het gaat om keuzes op het gebied van 1. het ontwerp van de organisatie, 2. de werking van de organisatie, 3. de positionering van de ondersteunende taken, en 4.
de huisvesting van de organisatie. 1. Het ontwerp van de organisatie. Vanuit de doelen van de organisatie en de uitgangspunten die worden meegegeven, verkennen we de mogelijke clusteringen in de nieuwe organisatie. 26 Dit betreft de overhead-kosten van de VTH-medewerkers die doorlopen voor de ‘latende’ organisatie nadat de medewerkers zijn overgedragen. Mogelijke voorbeelden zijn huisvesting (lege ruimtes) en de voormalige P&O-adviseur van de VTH-medewerkers die na uitplaatsing minder werk heeft. 27 Sowieso zal er op basis van de ervaringen met COVID veel meer plaats- en tijdonafhankelijk gewerkt (kunnen) worden. Het uitgangspunt is hybride werken. 30 ➢ Wat zijn bijvoorbeeld de voor- en nadelen van een hoofdontwerp met een regionale clustering (denk aan een ‘afdeling Noord’ en een ‘afdeling Zuid’)? Of van een indeling naar doelgroep (denk aan een ’afdeling Industrie’ of ‘afdeling Landbouw’), of een indeling naar vakgebied (denk aan een ‘afdeling Toezicht’, ‘afdeling Vergunningverlening’, of 'afdeling Juridische zaken')? Met welke hoofdindeling verwachten we de meeste voordelen, afgemeten aan de doelen en uitgangspunten? ➢ En voor welke nadelen verwachten we het gemakkelijkst coördinatiemechanismen te vinden? Deze puzzel leggen we ook weer binnen de gekozen hoofdclustering, totdat we op het niveau van individuele functies zijn.
We puzzelen net zolang door totdat we helder hebben op welke wijze de taken en verantwoordelijkheden voor de doelgroepen, gebieden, productgroepen en vakgebieden zijn belegd. En we toetsen de uitkomsten aan de best practices op het gebied van organisatieontwerp. 2. De werking van de organisatie. Zodra de keuzes op het gebied van het hoofdontwerp zijn gemaakt, weten we hoe het werk is verdeeld over groepen in de organisatie. Vervolgens richten we ons op de vraag hoe de benodigde verbindingen tot stand worden gebracht: hoe moet samenwerking worden georganiseerd? ➢ Ook hiervoor zijn veel keuzes te maken, en de toepasselijke opties zijn afhankelijk van de keuzes in het hoofdontwerp. Wanneer in het hoofdontwerp alle vergunningverleners worden samengevoegd, roept dat wellicht de vraag op hoe dan de samenwerking met de verschillende gemeenten tot stand komt en hoe recht wordt gedaan aan lokale verschillen. Dit noemen we een ‘afhankelijkheid’ en hiervoor maken we keuzes voor afdoende ‘coördinatiemechanismen’.
Moet er in dit voorbeeld misschien een ‘accountmanager’ of ‘casemanager’ per gemeente worden aangewezen? Of zorgen we ervoor dat er in het proces voldoende ruimte zit om aan lokale criteria te toetsen? Of moeten we werken met vaste medewerkers per gemeente, eventueel ook aangevuld met het werken op locatie? ➢ Binnen het onderwerp ‘werking van de organisatie’ valt ook de vraag hoe besluitvorming in de organisatie wordt ingericht. 3. De positionering van ondersteunende taken. Nadat we de puzzel hebben gelegd voor de primaire taken, richten we ons op de puzzel van de ondersteunende taken. Hiervoor onderzoeken we separaat welke ondersteuningstaken binnen de omgevingsdienst komen en welke ingekocht worden bij de deelnemende gemeenten. Vervolgens kijken we bij het organisatieontwerp hoe deze taken binnen de organisatie worden ingevoegd. 4. De huisvesting van de organisatie. Vanuit het ontwerp en de beoogde werking van de organisatie, beredeneren we welke eisen er gelden voor de huisvesting.
➢ Hierbij toetsen we ook aan onderwerpen waar misschien niet iedereen direct aan denkt bij ‘huisvesting’, zoals de gewenste cultuur (werken op meerdere locaties leidt eerder tot meerdere (sub)culturen terwijl het werken op één locatie het makkelijker maakt om één cultuur te creëren), de perceptie van verandering (werken op het gemeentehuis waar altijd is gewerkt laat medewerkers moeilijker loskomen van de oude setting, terwijl een verandering van locatie medewerkers helpt beseffen dat zij van werkgever zijn veranderd) en arbeidsvoorwaarden (een korte reistijd is voor veel medewerkers aantrekkelijk, en het fysiek samen zitten met het team waarmee een medewerker aan resultaten werkt, verhoogt de betrokkenheid en verbinding). De te maken keuzes worden vastgelegd in het bedrijfsplan; zie het volgende hoofdstuk voor een toelichting. 31 3.4.4 Evaluatie voorkeursscenario Wij adviseren om drie jaar na de start (eerste kwartaal 2029) te evalueren of het scenario van een regionale en robuuste omgevingsdienst voldoende aansluit bij de visie, missie en de ambitie van de Omgevingsdienst LN, en of de organisatie de normen van de robuustheidscriteria heeft gehaald. Tevens kan dan bepaald worden wat nog nodig is om tot de top-5 van de omgevingsdiensten te gaan behoren.
32 HOOFDSTUK 4 Fasering van mijlpalen Het ministerie van IenW heeft de deadline gesteld dat omgevingsdiensten op 1 april 2026 robuust dienen te zijn. Dit plan van aanpak heeft daarom een looptijd van 2 jaar, start in april 2024 en is opgedeeld in drie fasen met bijbehorende mijlpalen. 4.1 Drie fasen met drie mijlpalen Na vaststelling van het plan van aanpak op 28 maart volgen er drie fasen: 1. In de eerste fase na het principebesluit over dit plan van aanpak wordt het in de vorige twee hoofdstukken geschetste eindbeeld meer gespecificeerd en geconcretiseerd in een bedrijfsplan. 2. Vervolgens vindt in de tweede fase de bestuurlijke besluitvorming over het bedrijfsplan en de aangepaste tekst van de GR plaats. Parallel daaraan worden per spoor implementatieplannen uitgewerkt. Dit leidt tot een definitief besluit over opzet en inrichting van de Omgevingsdienst Limburg Noord. 3. In de derde fase worden de implementatieplannen uitgevoerd. Het beoogde resultaat is een robuuste organisatie op 1 april 2026. De onderstaande tabel geeft op hoofdlijnen de planning met de mijlpalen tot en met Q1 2026 weer. Ook hebben we in de tabel aangegeven wanneer er in de komende twee jaar specifiek wordt gewerkt aan het realiseren van de KPI’s op de robuustheidscriteria.
Jaar 2024 2025 2026 Kwartaal Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Maand 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 Hoofdfasen komende twee jaar Plan van aanpak opstellen en inrichting projectorganisatie Fase 1: Opstellen bedrijfsplan en voorstel tekst gewijzigde GR Fase 2: Bestuurlijke besluitvorming bedrijfsplan en gewijzigde GR Fase 2: Implementatieplannen opstellen Fase 3: Implementatieplannen uitvoeren KPI 1: Congruent werkgebied: Voldoet KPI 2: Kwaliteitscriteria KPI 3: Innovatie KPI 4: Algemene reserve en uitname van taken KPI 5: Informatiegestuurd werken KPI 6: 16,5 mln. euro omvang en 80% medewerkers in eigen dienst 33 4.2 Toelichting drie fasen We lichten de drie fasen kort toe. 1. Opstellen bedrijfsplan In deze fase wordt het eindbeeld van de Omgevingsdienst LN verder uitgewerkt in een bedrijfsplan. Om ervoor te zorgen dat de gewijzigde tekst vóór 1 januari 2026 wordt vastgesteld, moet het bedrijfsplan in november 2024 klaar zijn. Om ervoor te zorgen dat het bedrijfsplan in november 2024 gereed is, begint deze fase daarom direct na het akkoord van het AB op het plan van aanpak. In de eerste plaats wordt in april en mei (Q2) van 2024 de projectorganisatie ingericht. In Hoofdstuk 11 staat de projectorganisatie nader beschreven.
Parallel daaraan worden in mei en juni 2024 met een aantal sleutelfiguren doelstellingen en uitgangspunten vastgesteld, die als kaders en randvoorwaarden dienen voor de zes sporen. Het resultaat is een set toetsstenen voor de in de verschillende sporen te maken keuzes. Zie paragraaf 3.4.3 voor een overzicht van de belangrijkste te maken keuzes. In april 2024 zal het DB bepalen welke sleutelfiguren hierbij betrokken worden. Met deze sleutelfiguren zal in mei 2024 de kick-off plaatsvinden. Een ander belangrijk kader wordt gevormd door het VTH-beleid. Het VTH-beleid wordt vastgesteld door de gemeenten en bevat de opdracht voor de Omgevingsdienst LN. In het VTH-beleid wordt duidelijk waar de prioriteiten worden gelegd; het is daarmee richtinggevend voor de probleem- en risicoanalyse, PDC en RUP. Met de actualisatie van het VTH-beleid wordt gestart in mei 2024, met een beoogde vaststelling in september 2024. Wanneer de projectorganisatie is ingericht werken zes sporen aan de verschillende onderdelen van het bedrijfsplan. Het gaat dan onder meer om een geactualiseerde probleem- en risicoanalyse, een RUP en een gewijzigde tekst van de GR. De reactie van het ministerie van IenW (mogelijk juni 2024) wordt daarbij meegenomen. We onderscheiden hierbij de volgende sporen (die we in de volgende hoofdstukken uitwerken): 1. spoor Taken en processen. 2. spoor Financiën en formatie. 3.
spoor Organisatie en ondersteuning. 4. spoor Personele zaken. 5. Spoor Communicatie. 6. spoor Governance en juridisch. Tussen deze sporen zit ook volgordelijkheid (en samenhang), grofweg overeenkomend met de volgorde van bovenstaande opsomming, die we als volgt hebben opgesomd: 1. Leidend voor het bedrijfsplan is het takenpakket en de bijbehorende werklast (vastgelegd in het RUP). Dit thema is belegd bij de werkgroep Taken en processen. 2. Op basis van de taken en de werklast kan het spoor Financiën en formatie inventariseren wat de hiermee samenhangende formatie, functies en budgetten zijn. 3. Het spoor Organisatie en ondersteuning kan – mede op basis van de taken en het aantal fte per taak – onderzoeken wat de optimale organisatiestructuur en de wijze van organiseren van de ondersteuning (inclusief de huisvesting) is. 4. Als duidelijk is hoe de organisatiestructuur eruit komt te zien, kan het spoor Personele zaken de personele consequenties gaan onderzoeken. 34 5. Het resultaat van de voorgaande stappen geeft inzicht in de komende verandering. Dit biedt de basis voor het door het spoor Communicatie op te stellen communicatie- en veranderplan. 6. Het spoor Governance en juridisch ontwerpt de governance-structuur en zorgt ervoor dat de gemaakte afspraken worden vastgelegd in juridische documenten, die bestuurlijk worden vastgesteld. 2.
Besluitvorming bedrijfsplan en implementatieplan Eind 2024 start het bestuurlijke besluitvormingsproces over het bedrijfsplan door de colleges van BenW en Gedeputeerde Staten na consultatie van de gemeenteraden en Provinciale Staten. Tegelijkertijd worden implementatieplannen ontwikkeld die in detail uitwerken op welke wijze het in bedrijfsplan geschetste eindbeeld geïmplementeerd moet worden. Tevens wordt in deze fase de begroting voor 2026 opgesteld, inclusief innovatiebudget. Het integrale implementatieplan, het innovatieplan en de begroting worden – in vervolg op de vaststelling van het bedrijfsplan – door het AB vastgesteld. 3. Implementatie bedrijfsplan Na de vaststelling van het bedrijfsplan en het integrale implementatieplan worden in het laatste jaar de plannen geïmplementeerd. De hierboven genoemde zes sporen werken aan deze implementatie. 4.3 Uitwerking per spoor De volgende hoofdstukken bevatten per spoor de hoofdopdracht, deelopdrachten en planning van het betreffende spoor op hoofdlijnen. Een separate bijlage (pdf-bestand) bevat in één overzicht de detailplanning van alle sporen. 4.4 Aandachtspunten project Uit de validatiedag van 18 maart kwamen een aantal aandachtspunten naar voren wat betreft het komende reorganisatieproject.
Betrekken van colleges/ GS en raden/ PS om van principebesluit naar definitief besluit te komen Op basis van dit plan van aanpak neemt het AB een principebesluit over oprichting van een regionale en robuuste omgevingsdienst. Bij het opstellen van het plan van aanpak zijn de colleges/ GS en raden/ PS nog maar beperkt betrokken geweest. Het definitieve besluit wordt -na consultatie van de raden/ PS- genomen door de colleges/ GS op basis van het bedrijfsplan en de (gewijzigde) tekst van de gemeenschappelijke regeling. Het is daarom van belang om de betrokken colleges/ GS en raden/ PS in de komende periode mee te nemen bij het te volgen proces. Onder regie van het DB zou hiervoor in april een specifiek plan gemaakt moeten worden. Voorbeelden van mogelijke acties zijn: • Een bestuurlijke conferentie met de betrokken colleges/ GS in de zomerperiode. • Het periodiek betrekken van een raadsklankbordgroep in de komende twee jaar. Deze klankbordgroep kan dan bestaan met -vanuit iedere raad/ PS- een vertegenwoordiger van een coalitie- en een oppositiepartij. 35 Wanneer wordt de impact voor gemeenten duidelijk? Gaandeweg het project wordt steeds duidelijker welke impact het scenario ‘regionaal en robuust’ heeft voor de deelnemers. Een eerste belangrijke mijlpaal is hierbij het bedrijfsplan, dat in november wordt opgeleverd.
Hierin wordt op hoofdlijnen de impact voor de gemeenten duidelijk op de in de tabel genoemde thema’s. Thema Impact Formatie • Hoeveel formatie gaat per functie over naar de Omgevingsdienst (voor basistaken en verzoektaken) en welke formatie blijft achter Huisvesting • Welke gemeenten gaan welk deel van de huisvesting leveren aan de Omgevingsdienst tegen welke vergoeding • Wat wordt de omvang van de vrijkomende huisvesting(sruimte) Ondersteuning • Welke gemeenten gaan welk deel van de PIJOFACH ondersteuning leveren tegen welke kosten • Wat wordt de omvang van de desintegratiekosten28 wat betreft de ondersteunende taken Financiën • Wat zijn de structurele en incidentele financiële consequenties van de vorming van de Omgevingsdienst • Een kosten-batenanalyse voor elke gemeente Een tweede belangrijke mijlpaal is, vooruitlopend op de plaatsingsprocedure, het opstellen van de zogenaamde ‘was-wordt’-tabel in het personele spoor. In de was-wordt-tabel worden de betrokken medewerkers zoveel mogelijk voorlopig (dat wil zeggen op papier) op een functie in de nieuwe organisatie geplaatst. Op basis van dit inzicht kunnen de volgende -in de planning van het personele spoor opgenomen- impactanalyses uitgevoerd worden: • Impactanalyse achterblijvend personeel bij gemeenten en opstellen voorstel voor mitigerende maatregelen • Impactanalyse personeel wat meegaat naar de RUD/ Omgevingsdienst.
28 Dit betreft de overheadkosten van de VTH-medewerkers, die doorlopen voor de ‘latende’ organisatie nadat de VTH-medewerkers zijn overgedragen. Dit wordt daarom ook wel ‘doorlopende overhead’ genoemd.. 36 HOOFDSTUK 5 Spoor ‘Taken en processen’ Het spoor ‘Taken en processen’ is verantwoordelijk voor het creëren van een robuust takenpakket, wat vastgelegd is in een regionaal uitvoeringsprogramma (RUP) conform de kwaliteitscriteria. Daarnaast stelt dit spoor de innovatieagenda en het opleidingsplan van de omgevingsdienst op. 5.1 Opdracht Specifieke aandachtspunten bij deze opdracht zijn: • Er zal precies gedefinieerd moeten worden wat meegerekend wordt in de 16,5 miljoen euro. In grote lijnen gaat het hierbij om de basistaken in combinatie met de milieugerelateerde plustaken (verzoektaken). Milieugerelateerde plustaken zijn VTH-taken en andere taken – zoals bijvoorbeeld adviestaken – die door het bevoegd gezag vrijwillig kunnen worden ondergebracht bij een omgevingsdienst.29 Omdat het voor kleinere gemeentes een uitdaging kan zijn om de plustaken zelf te blijven doen, zullen zij er eerder baat bij hebben om plustaken in te brengen. Er moet hierbij rekening gehouden worden met het feit dat een aantal bedrijven door de invoering van de omgevingswet voorheen onder het bevoegd gezag van de provincie vielen en nu onder het gezag van een gemeente.
• Naar verwachting zijn er vier handelingsperspectieven om de 16,5 miljoen euro te realiseren. Allereerst het vergroten van het takenpakket middels milieugerelateerde plustaken. Meer taken betekent een grotere dienst in omvang, wat bijdraagt aan een integrale benadering en meer speelruimte. Ten tweede gaat het om het opschalen van capaciteit voor de basis- en/of milieugerelateerde functies. Ook kan worden gekeken naar de provinciale taken en de omvang van de ondersteuning/overhead, zie Bijlage 3. De indicatieve berekening in deze bijlage geeft aan dat de minimale omvang van 16,5 mln. euro gerealiseerd zou kunnen worden. 29 Zie eindnotitie Pijler 1 Robuuste omgevingsdiensten, IBP VTH (2023). Voorbeelden zijn geen BAL-activiteiten, Kwaliteitsborging Bouw en Zwemwater. Opdracht spoor Taken en processen Bepaal hoe te komen tot een robuust takenpakket (omvang ≥ 16,5 miljoen euro). Vertaal dit naar een geactualiseerde probleem- en risicoanalyse, een producten- en dienstencatalogus (PDC) en een regionaal uitvoeringsprogramma (RUP). Bepaal hoe te voldoen aan kwaliteitscriterium 2.3 en stel een innovatieplan en opleidingsplan op. Werk vervolgens een implementatieplan en dienstverleningsconcept uit en implementeer dit in de organisatie.
37 • Maak goede afspraken met deelnemers over de overdracht van digitale en analoge archiefstukken en het delen van (gevoelige) informatie die nodig zijn om de werkzaamheden van de omgevingsdienst of de gemeente goed uit te kunnen voeren. • Probeer zoveel mogelijk meerjarige afspraken maken over de inbreng van verzoektaken. Dit zorgt voor een continue werkstroom en het behoud van robuustheid en wendbaarheid op de lange termijn. 5.2 Deelopdrachten en (detail)planning De deelopdrachten van dit spoor zijn: Fase 1 | Van actualisatie VTH-beleid naar PDC en RUP 2026 • Actualisatie (operationeel) VTH-beleid met prioriteiten en besluitvorming dat leidt tot een (herziene) opdracht voor de omgevingsdienst. • Actualisering of herijking van de probleem- en risicoanalyse uit 2017, inclusief nieuwe basis- en plustaken. • Actualisering of herijking van de PDC (met o.a. controlefrequenties), inclusief de vergelijking met de huidige (feitelijke) situatie per gemeente en andere omgevingsdiensten of RUD’s. • Doorontwikkeling van het takenpakket naar de RUP 2026.
Fase 1 | Realiseren omvang 16,5 miljoen euro • Definitie omvang 16,5 miljoen euro: welke taken en welk deel van de overhead zijn onderdeel van de minimale norm? • Inventarisatie van huidige taken, formatie, bezetting en vacatures bij gemeenten: – basistaken – milieugerelateerde plustaken – de huidige werklast van de gemeenten, zoals aantal vergunningen, meldingen, samenstelling inrichtingenbestand, etc. – overhead – overige (randvoorwaardelijke) werkzaamheden die binnen de robuustheidseis vallen. • Inventarisatie van mogelijkheden om de 16,5 miljoen euro te realiseren via: – opplussen basistaken – milieugerelateerde plustaken – rol van de provincie (provinciale taken) – ondersteuning/overhead – 3 fte voor business intelligence. • Businesscases opstellen voor potentiële plustaken (in samenwerking met spoor Financiën). • Bepalen welke milieugerelateerde plustaken daadwerkelijk overgedragen worden, en deze plustaken opnemen in het bedrijfsplan. Fase 1 | Innovatieagenda en opleidingsplan • Inventarisatie van potentiële innovatiethema’s (o.a. op basis van landelijke thema’s). • Opstellen van een innovatieagenda inclusief besteding van minimaal 1% van de begroting aan innovatie. • Opstellen uitgangspunten informatievoorziening/business intelligence (pijler 3 IBP VTH) inclusief benodigde systemen. • Inventarisatie stand van zaken kwaliteitscriterium 2.2.
• Bepalen hoe te voldoen aan kwaliteitscriterium 2.2. • Opstellen opleidingsplan met minimaal 3% van de loonsom bestemd voor opleidingen. Fase 2 | Implementatieplan taken en processen opstellen • | Inventarisatie van huidige processen, ICT en informatievoorziening. • | Operationeel plan voor toekomstige werkprocessen, ICT en informatievoorziening op basis van onder andere het RUP en de kwaliteitscriteria (als onderdeel van het detailontwerp). • | Uitvoeren van een ‘schoon door de poort’ | -analyse van over te dragen bestanden, werkvoorraden, budgetten en dergelijke. • | GAP-analyse huidige situatie en operationeel plan. • | Opstellen en uitvoeren van het implementatieplan op basis van de GAP | -analyse. Fase 2 | Dienstverlening • | Dienstverleningsconcept uitwerken (inclusief toekomstige dienstverleningsniveaus), vast te leggen in dienstverleningsovereenkomsten. | Het gaat dan om dienstverlening richting | burgers, bedrijven en gemeenten (o.a. bestuurders, beleidsafdelingen, | de omgevingstafel en het bedrijfsloket). • | Inrichting account- en casemanagementfunctie (in samenwerking met het spoor Organisatie). Fase 3 | Uitvoeren implementatieplan • | Uitvoeren van het implementatieplan. Fase 3 | Overdracht archieven en afspraken over informatie-uitwisseling • | Overdracht archieven van gemeenten naar de omgevingsdienst.
• | Afspraken maken over informatie-uitwisseling tussen deelnemers en de omgevingsdienst. Fase 3 | Vervolgplan maken voor de periode 2026-2030 om tot de top-5 van de omgevingsdiensten te behoren. • | Bepalen relevante indicatoren uit ‘Omgevingsdiensten in beeld’. • | Inventariseren van de huidige score op deze indicatoren en de gewenste score, om zo inzicht te krijgen in de ‘GAP’. • | Opstellen plan om deze GAP te overbruggen. 5.3 | Globale planning De globale planning van de deelopdrachten ziet er voor het spoor Taken en processen als volgt uit. Jaar | 2024 | 2025 | 2026 Kwartaal | Q1 | Q2 | Q3 | Q4 | Q1 | Q2 | Q3 | Q4 | Q1 Maand | 1 | 2 3 | 4 | 5 6 | 7 | 8 9 | 10 | 11 | 12 1 | 2 | 3 4 | 5 | 6 7 | 8 9 | 10 | 11 | 12 | 1 2 | 3 Hoofdfasen komende twee jaar Plan van aanpak opstellen en inrichting projectorganisatie Opstellen bedrijfsplan + voorstel tekst gewijzigde GR Bestuurlijke besluitvorming bedrijfsplan + gewijzigde GR Implementatieplannen opstellen Implementatieplannen uitvoeren Spoor taken en processen | 1 | 2 3 | 4 | 5 6 | 7 | 8 9 | 10 | 11 | 12 1 | 2 | 3 4 | 5 | 6 7 | 8 9 | 10 | 11 | 12 | 1 2 | 3 Van actualisatie VTH-Beleid naar PDC en RUP 2026 Realiseren 16,5 mln.
omvang Innovatieagenda en opleidingsplan Implementatieplan taken en processen opstellen 38 39 Dienstverlening Uitvoeren implementatieplan taken en processen Overdracht archieven en afspraken over informatie- uitwisseling Opstellen vervolgplan 2026 - 2030 40 HOOFDSTUK 6 Spoor ‘Financiën en formatie’ Het spoor ‘Financiën en formatie’ richt zich op de financiële consequenties. Het spoor maakt de structurele en incidentele kosten inzichtelijk en richt de planning-en-control-cyclus (P&C- cyclus) in. 6.1 Opdracht 6.2 Financiële uitgangspunten Wij adviseren om eerst financiële uitgangspunten vast te stellen, voordat dit spoor de opdracht gaat uitwerken. In de eerste plaats adviseren wij om helder onderscheid te maken tussen structurele kosten en incidentele kosten. Ten aanzien van de structurele kosten adviseren wij om in de begroting onderscheid te maken tussen: • taken en budgetten die worden ingebracht om te voldoen aan de robuustheidseis van 16,5 mln. euro • en overige plustaken. Tevens zal er bepaald moeten worden in hoeverre bij elke gemeente de zogenaamde ‘verborgen kosten’ inzichtelijk gemaakt zullen worden. Voor een vergelijking van de structurele kosten per gemeente na de vorming van de omgevingsdienst met de huidige kosten is inzicht in de huidige kosten nodig.
Bij de incidentele kosten adviseren wij om onderscheid te maken tussen: • project-/aanloopkosten die voortkomen uit de vorming van de Omgevingsdienst LN • extra (inhuur)budget in de eerste twee opstartjaren om tegenvallers op te vangen • eventuele frictie- en desintegratiekosten30 bij de gemeenten 30 Dit betreft de overheadkosten van de VTH-medewerkers, die doorlopen voor de ‘latende’ organisatie nadat de VTH-medewerkers zijn overgedragen. Dit wordt daarom ook wel ‘doorlopende overhead’ genoemd. Mogelijke voorbeelden zijn huisvesting (lege ruimtes) en de voormalige P&O-adviseur van de VTH-medewerkers die na uitplaatsing minder werk heeft. Opdracht Financiën en formatie Stel – als onderdeel van het bedrijfsplan – een begroting met kostenverdeelsleutel op voor 2026 op basis van vastgestelde financiële uitgangspunten. Bereken tevens de incidentele financiële consequenties van de organisatieverandering en stel een meerjarenbegroting 2026- 2030 op. Herijk tot slot de P&C-cyclus. • | en eenmalige kosten om te voldoen aan de overige robuustheidseisen van het IBP VTH.
Wat betreft de kostenverdeling adviseren wij om te komen tot: • | een rechtvaardige en houdbare verdelingsgrondslag voor de structurele en incidentele kosten • | een rechtvaardige én passende wijze van omgaan met eventuele frictie- en desintegratiekosten bij de gemeenten in combinatie met passende oplossingen voor de achterblijvende taken en formatie. 6.3 | Deelopdrachten en planning De deelopdrachten van dit spoor zijn: Fase 1 | Vaststellen financiële uitgangspunten • | Bepalen hoe de | huidige kosten in kaart gebracht gaan worden, o.a. in welke mate | de ‘verborgen kosten’ (overhead) in kaart gebracht worden. • | Inventariseren en vaststellen overige financiële uitgangspunten, o.a. ten aanzien van structurele kosten, incidentele kosten en de kostenverdeling. Fase 1 | Dummybegroting structurele kosten 2026 • | Inventarisatie van de huidige kosten en formatie, inclusief personele lasten, materiële lasten, opleidingsbudgetten,31 ondersteuning en de ‘verborgen kosten’. • | Inschatting van de toekomstige kosten, formatie en bezetting, op basis van de PDC, het RUP 2024/2025, en zo mogelijk een benchmark met andere omgevingsdiensten.
• | Inventarisatie van de financiële en formatieve consequenties van potentiële toekomstige taken (provinciale taken, milieugerelateerde plustaken en bouwtaken).32 Dit is een onderdeel van de businesscases dat in samenwerking met het spoor Taken en processen kan worden geïnventariseerd. • | Opstellen dummybegroting met kostenverdeelsleutel en bijdrage per gemeente. • | Kosten-batenanalyse per gemeente. Fase 1 | Berekening incidentele kosten • | Berekening of herijking van de kosten van de implementatieplannen en de incidentele meerkosten voor 2026 en 2027.33 • | Inventarisatie van mogelijkheden van financiële ondersteuning vanuit het ministerie van IenW en de provincie. • | Formuleren van een voorstel voor de verdeelsleutel van de incidentele kosten. Fase 2 | Meerjarenbegroting 2026 - 2030 • | Berekenen van structurele kosten per jaar (2026-2030). • | Opnemen van incidentele (meer)kosten van 2026 en 2027. • | Berekenen van baten en dekking per jaar (op basis van de in het bedrijfsplan opgenomen kostenverdeelsleutel). • | Opstellen van meerjarenbegroting 2026-2030. 31 Mede op basis van de inventarisatie van de huidige opleidingsbudgetten wordt in fase 2 door het spoor Taken en processen het opleidingsplan ontwikkeld. 32 Hierbij speelt ook de vraag hoe voldaan kan worden aan de norm om 80% van de medewerkers in vaste dienst bij de RUD te hebben.
33 De incidentele kosten zullen in fase 2 worden | herijkt, wanneer (in fase 2) de implementatieplannen zijn opgesteld. 41 Fase 2 | Herijking P&C-cyclus • | Onderzoeken voorbeelden andere omgevingsdiensten en input vanuit pijler 5 van het IBP VTH. • | Inventarisatie van benodigde P&C-informatie intern en ten behoeve van verantwoording aan deelnemers, inclusief KPI’s. • | Voorstel voor de inrichting van de P&C | -cyclus incl. managementrapportages, waarbij deze wordt afgestemd met de P&C | -cycli van de deelnemers | (opdrachtgevers | - en opdrachtnemers | gesprekken). • | Opstellen van een implementatieplan | voor de P&C-cyclus. Fase 3 | Uitvoeren implementatieplan | P&C-cyclus • | Uitvoeren van het implementatieplan voor | de P&C-cyclus. 6.4 | Globale planning De globale planning | van de deelopdrachten | ziet er voor het spoor Financiën en formatie als volgt uit.
Jaar | 2024 | 2025 | 2026 Kwartaal | Q1 | Q2 | Q3 | Q4 | Q1 | Q2 | Q3 | Q4 | Q1 Maand | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 1 | 2 | 3 Hoofdfasen komende twee jaar Plan van aanpak opstellen en inrichting projectorganisatie Opstellen bedrijfsplan + voorstel tekst gewijzigde GR Bestuurlijke besluitvorming bedrijfsplan + gewijzigde GR Implementatieplannen opstellen Implementatieplannen uitvoeren Spoor financiën en formatie | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 1 | 2 | 3 Vaststellen financiële uitgangspunten Dummybegroting structurele kosten 2026 Berekening incidentele kosten Meerjarenbegroting 2026 - 2030 Herijking P&C-cyclus Uitvoeren implementatieplan P&C- cyclus 42 43 HOOFDSTUK 7 Spoor ‘Organisatie en ondersteuning’ Het spoor ‘Organisatie en ondersteuning’ heeft als doel het inrichten van de organisatiestructuur en het operationaliseren van de benodigde ondersteunende organisatie (inclusief huisvesting). 7.1 Opdracht Specifieke aandachtspunten bij dit spoor zijn: • Maak afspraken met gemeenten over serviceverlening, klachtenafhandeling en contact voor en met bedrijven en inwoners. • De inrichting van de digitale ondersteuning, hardware en software vraagt specifieke kennis. Richt een subteam in voor het opstellen en uitvoeren van het ICT plan.
• De inrichting van de digitale ondersteuning moet in het gehele werkgebied toegankelijk zijn. Bijvoorbeeld via een digitale helpdesk of spreiding van ICT-desks over het werkgebied. 7.2 De zes stappen van een ontwerpproces In het algemeen is bij het ontwerpen van een organisatiestructuur het leidende principe: ‘vorm volgt inhoud’. Organisatieontwerp gaat over de verdeling en samenhang van ‘het werk’. Dat betekent dat voor de organisatievorm ‘het werk’, resulterend in de te realiseren maatschappelijke doelen, leidend is voor het ontwerpen van de organisatiestructuur. Zie Hoofdstuk 1 en 2 voor de door de omgevingsdienst te realiseren maatschappelijke doelen. Bij het spoor Taken en processen is de opdracht belegd om de te realiseren maatschappelijke doelen te vertalen naar een takenpakket met de bijbehorende werklast. Dit moet daarbij gebeuren binnen de randvoorwaarden en richtlijnen zoals geschetst in Hoofdstuk 2 (met het eindbeeld van de Omgevingsdienst LN). Het gaat dan onder meer de kernwaarden van de omgevingsdienst en de ambitie om te voldoen aan de robuustheidscriteria en de randvoorwaarden vanuit het IBP VTH. Opdracht Organisatie en ondersteuning Ontwerp aan de hand van doelstellingen en uitgangspunten een organisatiestructuur met organigram en coördinatiemechanismen.
Beschrijf hierbij hoe de samenwerking tussen verschillende delen van de organisatie tot stand komt en hoe de belangrijke besluiten in de organisatie worden genomen en uitgedragen. Geef daarbij ook aan welke capaciteit en functies er voor de verschillende rollen benodigd zijn (o.a. leidinggevenden, adviestaken, primaire taken, ondersteunende taken) en hoe de ondersteuning (PIJOFACH) wordt georganiseerd. Ontwikkel een voorstel voor de huisvesting van de organisatie en de wijze van organiseren van de ondersteuning. Stel een implementatieplan op en voer dit uit. 44 Voor het realiseren van dit eindbeeld hebben we in Hoofdstuk 3 het expertadvies gegeven om te kiezen voor het scenario ‘regionaal en robuust’. Bij dit scenario moeten nog veel keuzes gemaakt worden, onder meer over de organisatiestructuur. In het ontwerpproces onderscheiden we zes stappen (sessies) om te komen tot een organisatiestructuur, zie de figuur hierna. Het ligt hierbij voor de hand om de ervaringen mee te nemen met de regionale indeling die eerder is onderzocht en die van andere, vergelijkbare RUD’s en omgevingsdiensten.
Sessie 1 Waar hebben we het over? Sessie 2 Waar werken we naartoe? Sessie 3 Wie doet wat? Sessie 4 Hoe werken we samen? Sessie 5 Hoe sturen we dit aan? Sessie 6 Wat is ons veranderverhaal? Welke kaders krijgen we mee? Welke beelden hebben we bij de gewenste situatie? Op welke andere manieren zouden we het werk ook kunnen verdelen? Welke afhanke- lijkheden (o.a. overdrachten) zijn er? Welke besluiten worden waar genomen? Tot welke concrete veranderingen zijn we gekomen? Hoe ziet het landschap eruit en hoe zijn we georganiseerd? Strategische vraag: “Waartoe zijn we op aarde?” Welke voordelen leveren deze alternatieven op? Wat zijn de verschillende manieren waarop we daarmee om kunnen gaan? Welke managementposities zijn nodig om de organisatiestructuur te laten werken? Op welke manier leidt dit tot verbeteringen? Hoe vinden we dat het in de huidige situatie gaat? Welke richting kiezen we en aan welke knoppen moeten we dan draaien? Willen we het werk op een andere manier indelen? Welke middelen zetten we in om de samenwerking tot stand te brengen? Welke mandaten zijn hiervoor nodig? Welke vervolgstappen zijn er nodig? 7.3 Deelopdrachten en planning De hoofdopdracht voor het spoor Organisatie en ondersteuning is om binnen de kaders van het genoemde voorkeursscenario de optimale organisatiestructuur en wijze van organiseren van de ondersteuning (inclusief huisvesting) te ontwerpen.
Deze hoofdopdracht is onderverdeeld in een aantal deelopdrachten (met op te leveren resultaten), namelijk: Fase 1 | Organisatiestructuur • Inventarisatie mogelijke organisatiemodellen, incl. best practices (en worst practices) van andere omgevingsdiensten of RUD’s. • Ontwerpproces in zes stappen; zie de vorige paragraaf. 45 • Opstellen van functie- en afdelingsprofielen in samenwerking met het spoor Personele zaken. • Bepalen van de wijze waarop de ondersteuning (PIJOFACH) georganiseerd gaat worden. • Bepalen van de omvang van afdelingen en teams aan de hand van het takenpakket. Hierbij wordt rekening gehouden met het minimale adequate uitvoeringsniveau van het IBP VTH (zie uitgangspunten spoor Personele zaken). Fase 1 | Huisvesting • Onderzoeken mogelijke vestigingslocaties in elke regio/gemeente. • Komen tot een voorstel voor de vestigingslocaties, rekening houdend met reistijden en huisvestingkosten. Fase 1 | Ondersteuning • Onderzoeken welke ondersteuningstaken binnen de omgevingsdienst (komen te) vallen en welke ingekocht worden (bij de deelnemende gemeenten). • Opstellen functieprofielen voor de eigen ondersteuningsformatie, in samenwerking met het spoor Personele zaken. • Voor de in te kopen overhead: komen tot voorstellen welke gemeente welke diensten levert tegen welke kosten (in samenwerking het spoor Financiën).
Fase 1 | ICT plan opstellen • ICT plan maken om van IST naar SOLL te komen wat betreft: – Applicaties voor het primaire proces (i.s.m. spoor Taken en processen) – Bedrijfsvoeringapplicaties – Inrichting werkplekken en kantoorautomatisering Fase 2 | Detailontwerp en implementatieplan • Maken van het detailontwerp, op basis van het hoofdontwerp in het bedrijfsplan en in samenhang met het functieboek. Onder meer gaat het dan om: – Procesontwerp – Taakverdeling – Procesinrichting – Middelen – Medewerkers • Opstellen van het implementatieplan, inclusief een voorstel voor een gefaseerde of radicale implementatie. Fase 2 en 3 | ICT plan uitvoeren Fase 3 | Implementatieplan uitvoeren • Uitvoeren van het implementatieplan en realiseren van het detailontwerp. 7.4 Globale planning De globale planning van de deelopdrachten ziet er voor het spoor Organisatie en ondersteuning als volgt uit.
Jaar 2024 2025 2026 Kwartaal Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Q2 Q3 Q4 Q1 Maand 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 1 2 3 Hoofdfasen komende twee jaar Plan van aanpak opstellen en inrichting projectorganisatie Jaar | 2024 | 2025 | 2026 Kwartaal | Q1 | Q2 | Q3 | Q4 | Q1 | Q2 | Q3 | Q4 | Q1 Maand | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 1 | 2 | 3 Opstellen bedrijfsplan + voorstel tekst gewijzigde GR Bestuurlijke besluitvorming bedrijfsplan + gewijzigde GR Implementatieplannen opstellen Implementatieplannen uitvoeren Spoor organisatie en | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 1 | 2 | 3 ondersteuning Organisatiestructuur Huisvesting Ondersteuning ICT plan opstellen ICT plan uitvoeren Detailontwerp en implementatieplan Implementatieplan uitvoeren 46 47 HOOFDSTUK 8 Spoor ‘Personele zaken’ Het spoor ‘Personele zaken’ richt zich op de personele consequenties van de organisatieverandering, in nauw overleg met de medezeggenschap en de vakbonden. Het spoor organiseert onder andere een sociaal plan, functieboek en de plaatsingsprocedure.
8.1 Opdracht Specifieke aandachtspunten bij deze opdracht zijn: • Cruciaal voor het slagen van het proces om te komen tot een bedrijfsplan en de implementatie daarvan is een nauwe samenwerking met de medezeggenschap (BOR en de OR van de gemeente Venlo) en de vakbonden. Dit zien wij als een doorlopend proces voor de komende twee jaar. De verantwoordelijkheid voor het organiseren van dit belangrijke proces is belegd bij het spoor Personele zaken. Bij de start van het proces, in Q2 2024, zal met de BOR en de OR Venlo besproken worden op welke momenten de BOR en de OR formeel om advies gevraagd zal worden. Het gaat dan bijvoorbeeld om advies over het sociaal plan, het functieboek en het personeelshandboek. In de (detail)planning hebben we het vragen om advies daarom niet benoemd als aparte stap/activiteit. • Het IBP VTH heeft minimumaantallen fte’s uitgewerkt voor functies in de organisatie.34 Bij het bepalen van formatie voor functies dient hiermee rekening gehouden te worden: Taken Minimaal aantal fte Milieu vergunningverlening 16 Milieutoezicht 54 Strafrechtelijke handhaving/BOA 4 Bouwen vergunningverlening 4 Bouwen toezicht 4 Juridische handhaving 4 Bodem toezicht 4 Asbesttoezicht 4 34 Pijler 1 Robuuste omgevingsdiensten Eindnotitie (15 juni 2023), IBP VTH.
Opdracht Personele zaken Werk alle personele zaken uit die nodig zijn voor de aanstelling van de medewerkers bij de GR en goed werkgeverschap vanaf 2026. Doe dit in nauw overleg met de medezeggenschap en de vakbonden. Organiseer hiervoor onder andere een sociaal plan, functieboek, personeelshandboek en de plaatsingsprocedure. Richt tevens de medezeggenschapstructuur in. 48 Taken Minimaal aantal fte Specialistische taken 20 Business intelligence 3 Totaal 117 • Inventariseer de individuele wensen van potentieel toekomstige medewerkers bij het opstellen van het sociaal plan, het functiehandboek en de plaatsingsprocedure. • Neem de groei en ontwikkeling van medewerkers mee als belangrijk uitgangspunt in de uitvoering van het spoor. Bijvoorbeeld bij het opstellen van de secundaire arbeidsvoorwaarden.