CConstaterende datNederweert
Koppel je AI →
Document · PDF

2023-12-12 12. Bijlage - Gebbelsweg 40 Ospel_Bijlagen bij toelichting - Bijlagen bij toelichting BP Gebbelsweg 40

Raadsvergadering 12 december 2023, gemeente NederweertBij agendapunt: Raadsvoorstel 2023-69 Vaststellen bestemmingsplan Gebbelsweg 40 te Ospel32.584 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 3 van 4

Het plangebied is gelegen aan de Kuilstraat 17 te Ospel in de gemeente Nederweert. Het archeologis ch onderzoek wordt noodzakelijk geacht om te bepalen of er een gerede kans is dat archeologische waarden aanwezig (kunnen) zijn in de onder- grond, die door de voorgenomen bodemingrepen kunnen worden aangetast/verloren kunnen gaan. Daarom is het binnen het kader van de Wet op de Arc heologische Monumentenzorg uit 2007 (WAMZ), voortvloeiend uit het Verdrag van Malta uit 1992, verplicht voorafgaand archeologisch on- derzoek uit te voeren (zie bijlage 3). Doel van het bureauonderzoek is het verwerven van i nformatie, aan de hand van bestaande bronnen, over bekende en verwachte archeologische waarden, o m daarmee een gespecificeerde archeologi- sche verwachting voor het plangebied op te stellen. Het inventariserend veldonderzoek (IVO-overig, verk ennende fase) heeft tot doel de in het bureauon- derzoek opgestelde gespecificeerde archeologische v erwachting aan te vullen en te toetsen, en is erop gericht om inzicht te krijgen in de geologisch e en bodemkundige opbouw binnen het plangebied. Tevens is het bedoeld om kansrijke zones te selecte ren voor vervolgonderzoek en kansarme zones ervan uit te sluiten. Ook wordt gelet op het voorko men van (diepe) verstoringen van het bodemprofiel.

Indien de ondergrond tot grote diepte verstoord is, zullen eventueel aanwezige archeologische resten mogelijk verdwenen zijn. Met de resultaten van het archeologisch onderzoek k an worden vastgesteld of binnen het plangebied archeologische waarden aanwezig (kunnen) zijn en of vervolgonderzoek en/of planaanpassing nood- zakelijk is. Gespecificeerde archeologische verwachting De archeologische verwachting voor het Laat-Paleoli thicum en het Mesolithicum is laag. De archeologische verwachting vanaf het Neolithicum to t en met de Middeleeuwen is hoog. De verwachting voor de Nieuwe tijd is middelhoog. Resultaten inventariserend veldonderzoek Uit de resultaten van het inventariserend veldonder zoek (IVO, verkennende fase) blijkt dat de bodem bestaat uit een 40 tot 55 cm dik plaggendek bestaan de uit donker grijsbruin, matig fijn zwak siltig, zwak humeus zand. Onder het plaggendek ligt in het hele plangebied een door bioturbatie ontstane gevlekte laag van 15 tot 20 cm. Hieronder bevindt z ich de C-horizont bestaande uit geel, matig fijn zwak siltig dekzand. Conclusie Ondanks de lichte verstoring door bioturbatie worde n er toch nog archeologische resten in situ ver- wacht. De archeologische verwachting zoals gespecif iceerd in het bureauonderzoek blijft gehand- haafd.

Op basis van het behoud van een hoge trefkan s blijft de kans reëel dat archeologische resten binnen het plangebied aanwezig zijn. Selectieadvies Op grond van de resultaten van het bureau- en veldo nderzoek adviseert Econsultancy om het plan- gebied nader te onderzoeken door middel van een IVO karterende en waarderende fase, proefsleu- ven (IVO-P). Behoud van de archeologische vindplaat s bij een verstoring van de ondergrond dieper dan 40 cm –mv is niet mogelijk. 11070613 NED.BER.ARC Bovenstaand advies vormt het selectieadvies van Eco nsultancy. De resultaten van dit onderzoek zullen moeten worden beoordeeld door het bevoegd ge zag (Gemeente Nederweert), dat vervolgens een selectiebesluit neemt. 11070613 NED.BER.ARC INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING .................................................................................................................................. 1 2 DOELSTELLING EN ONDERZOEKSVRAGEN ......................................................................... 1 3 BUREAUONDERZOEK .............................................................................................................. 2 3.1 Methoden .......................................................................................................................... 2 3.2 Afbakening van het plangebied ........................................................................................

2 3.3 Huidige situatie ................................................................................................................. 3 3.4 Toekomstige situatie ......................................................................................................... 3 3.5 Beschrijving van het historische gebruik .......................................................................... 3 3.6 Aardwetenschappelijke gegevens .................................................................................... 5 3.7 Archeologische waarden .................................................................................................. 8 3.8 Aanvullende informatie ................................................................................................... 11 3.9 Korte bewoningsgeschiedenis van Weert en Nederweert ............................................. 11 3.10 Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel ........................................................ 14 3.11 Beantwoording onderzoeksvragen bureauonderzoek .................................................... 16 4 INVENTARISEREND VELDONDERZOEK .............................................................................. 17 4.1 Methoden ........................................................................................................................

17 4.2 Resultaten ....................................................................................................................... 17 4.3 Beantwoording onderzoeksvragen veldonderzoek ........................................................ 18 5 CONCLUSIE EN SELECTIEADVIES ....................................................................................... 19 5.1 Conclusie ........................................................................................................................ 19 5.2 Selectieadvies ................................................................................................................. 19 LITERATUUR ...................................................................................................................................... 20 BRONNEN .......................................................................................................................................... 21 11070613 NED.BER.ARC LIJST VAN AFBEELDINGEN Figuur 1. Situering van het plangebied binnen Nederland Figuur 2. Detailkaart van het plangebied Figuur 3. Luchtfoto van het plangebied Figuur 4. Situering van het plangebied binnen de historische kaarten Figuur 5. Situering van het plangebied binnen de Geomorfologische kaart Figuur 6. Situering van het plangebied binnen het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) Figuur 7.

Situering van het plangebied binnen de Bodemkaart Figuur 8. Archeologische Gegevenskaart van het onderzoeksgebied Figuur 9. Situering van het plangebied binnen de archeologische verwachtingskaart Figuur 10. Boorpuntenkaart Figuur 11. Resultaten van het booronderzoek LIJST VAN TABELLEN Tabel I. Geraadpleegd historisch kaartmateriaal Tabel II. Aardwetenschappelijke gegevens plangebied Tabel III. Grondwatertrappenindeling Tabel IV. Overzicht AMK-terreinen Tabel V. Overzicht onderzoeksmeldingen Tabel VI. Overzicht ARCHIS-waarnemingen Tabel VII. Gespecificeerde archeologische verwachting Tabel VIII. Hoofdlijn bodemopbouw Tabel IX. Overzicht aangetroffen archeologische indicatoren BIJLAGEN Bijlage 1 Overzicht geologische en archeologische tijdvakken Bijlage 2 Bewoningsgeschiedenis van Nederland Bijlage 3 AMZ-cyclus Bijlage 4 Planontwerp Bijlage 5 Boorprofielen Bijlage 6 Archeologische monumenten 11070613 NED.BER.ARC Pagina 1 van 42 1 INLEIDING Econsultancy heeft in opdracht van Bergs Advies bv een archeologisch onderzoek uitgevoerd voor het plangebied gelegen aan de Kuilstraat 17 te Ospe l in de gemeente Nederweert (zie figuur 1 en figuur 2). In het plangebied zal een nieuwe stal ge bouwd worden.

Het archeologisch onderzoek is noodzakelijk om te bepalen wat de verwachtingswaard e is voor de aanwezigheid van archeologische waarden binnen het plangebied en of deze door de vo orgenomen bodemingrepen kunnen worden aangetast. Daarom is het binnen het kader van de We t op de Archeologische Monumentenzorg uit 2007 (WAMZ), voortvloeiend uit het Verdrag van Malt a uit 1992, verplicht voorafgaand archeologisch onderzoek uit te voeren (zie bijlage 3). Het archeologisch onderzoek bestaat uit een bureauo nderzoek (hoofdstuk 3) en een inventariserend veldonderzoek (IVO-overig, verkennende fase) door m iddel van boringen (hoofdstuk 0). Op basis van de resultaten van het onderzoek wordt een advies ge geven of vervolgstappen nodig zijn en zo ja, in welke vorm (hoofdstuk 0). Dit advies dient te worde n getoetst door het bevoegd gezag, de gemeente Nederweert, waarna een besluit zal worden genomen o f het plangebied kan worden vrijgegeven of dat vervolgstappen nodig zijn. 2 DOELSTELLING EN ONDERZOEKSVRAGEN Het onderzoek heeft tot doel inzicht te krijgen in de archeologische waarden van het plangebied. Het bureauonderzoek heeft tot doel om een gespecificeer d archeologisch verwachtingsmodel van het plangebied op te stellen. Het verwachtingsmodel is gebaseerd op bronnen over bekende of verwachte archeologische waarden in en om het plangebied.

Voor het bureauonderzoek zijn de volgende onderzoeksvragen opgesteld: /c3right Wat is er bekend over bodemverstorende ingrepen bi nnen het plangebied uit het verleden? Is er bijvoorbeeld informatie bekend over vroegere ont grondingen, bodemsaneringen, egalisa- ties, diepploegen of landinrichting? /c3right Ligt het plangebied binnen een landschappelijke ee nheid, die vanuit archeologisch oogpunt een specifieke aandachtslocatie kan betreffen (zoal s een relatief hoge dekzandkop of -rug, nabij een veengebied, een beekdal)? /c3right Wat is de gespecificeerde archeologische verwachti ng van het plangebied? Het inventariserend veldonderzoek in de vorm van ee n verkennend booronderzoek heeft tot doel de in het bureauonderzoek opgestelde gespecificeerde a rcheologische verwachting aan te vullen en te toetsen, en is er op gericht om inzicht te krijgen in de geologische en bodemkundige opbouw binnen het plangebied. Tevens is het bedoeld om kansrijke zones te selecteren voor vervolgonderzoek en kansarme zones ervan uit te sluiten. Ook wordt gele t op het voorkomen van (diepe) verstoringen van het bodemprofiel. Indien de ondergrond tot grote di epte verstoord is, zullen eventueel aanwezige ar- cheologische resten mogelijk verdwenen zijn.

Het veldonderzoek dient antwoord te geven op de volgende vragen: /c3right Wat is de bodemopbouw binnen het plangebied? /c3right Is het bodemprofiel binnen het plangebied intact o f (geheel of gedeeltelijk) verstoord en indien verstoord, tot welke diepte gaat deze verstoring? /c3right Wat zijn de gevolgen van het in het plangebied aan getroffen bodemprofiel voor de gespecifi- ceerde archeologische verwachting van het plangebied. 11070613 NED.BER.ARC Pagina 2 van 42 Het bureauonderzoek is uitgevoerd op 3 en 4 november 2011 door ing. (Archeoloog) en drs. (Senior Prospector). Het inventariserend veldonderzoek is uitgevoerd op 11 no vember 2011. Meegewerkt hebben: drs. (Senior Prospector) en ing. (Ar cheoloog). Het rapport is gecontroleerd door drs. (Senior KNA-archeoloog/kwaliteitscontroleur). 3 BUREAUONDERZOEK 3.1 Methoden Het archeologisch onderzoek is uitgevoerd conform de eisen en normen zoals aangegeven in de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA, versie 3.2, maart 2010), die is vastgesteld door het Centraal College van Deskundigen (CCvD) Archeologie en is ondergebracht bij het SIKB te Gouda. Voor de uitvoering van het bureauonderzoek gelden d e specificaties LS01, LS02, LS03, LS04 en LS05. De resultaten van dit onderzoek worden in dit rapport weergegeven conform specificatie LS06.

1 Binnen dit onderzoek zijn de volgende werkzaamheden verricht: /c3right afbakening van het plangebied en vaststellen van d e consequenties van het mogelijk toe- komstige gebruik (LS01); /c3right beschrijving van de huidige en toekomstige situati e (LS02); /c3right beschrijving van de historische situatie en mogeli jke verstoringen (LS03); /c3right beschrijving van bekende archeologische en histori sche waarden en aardwetenschappelijke gegevens (LS04); /c3right opstellen van een gespecificeerde verwachting (LS0 5). Bij het uitvoeren van deze werkzaamheden zijn de vo lgende bronnen geraadpleegd: /c3right het Archeologische Informatie Systeem (ARCHIS); /c3right de Archeologische Monumenten Kaart (AMK); /c3right geologische kaarten, geomorfologische kaarten en b odemkaarten; /c3right de centrale toegangspoort tot Data en Informatie v an de Nederlandse Ondergrond (DINOLo- ket); /c3right literatuur en historisch kaartmateriaal; /c3right de Kennisinfrastructuur Cultuurhistorie (KICH); /c3right de recente topografische kaart (schaal 1:25.000); /c3right recente luchtfoto’s; /c3right het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN); /c3right de archeologische verwachtingskaarten van de gemee nte Weert en Nederweert; /c3right plaatselijke (amateur-)archeoloog c.q.

heemkundeve reniging; 3.2 Afbakening van het plangebied Er dient een onderscheid gemaakt te worden tussen h et onderzoeksgebied en het plangebied. Het plangebied is het gebied waarbinnen feitelijk de bo demverstorende ingreep gaat plaatsvinden. Het onderzoeksgebied is het gebied waarover informatie is verzameld om een goed beeld te krijgen van de archeologische waarden binnen het plangebied. Di t gebied is groter dan het plangebied. In het huidige onderzoek betreft het onderzoeksgebied het gebied binnen een straal van circa 1 km rondom het plangebied. 1 Beschikbaar via www.sikb.nl. 11070613 NED.BER.ARC Pagina 3 van 42 Het plangebied heeft oppervlakte van circa 3.900 m² en ligt aan de Kuilstraat 17, circa 800 m ten noordwesten van de kern van Ospel in de gemeente Ne derweert (zie figuur 1 en figuur 2). Op het Algemeen Hoogtebestand Nederland (AHN) heeft het ma aiveld een hoogte van circa 32,30 m +NAP. Het gebied is kadastraal bekend als Gemeente Nederweert, sectie M, nummer 1782 (ged.). 3.3 Huidige situatie Voor het bureauonderzoek is het van belang de huidi ge situatie te onderzoeken. Landgebruik en be- bouwing kunnen van invloed zijn op de archeologisch e verwachting. Het plangebied is momenteel in gebruik als grasland/akkerland (zie figuur 3).

Het bodemgebruik van de omliggende percelen is als volgt: /a3right aan de noordzijde bevindt zich een stal; /a3right aan de oostzijde bevindt zich een bedrijfsterrein; /a3right aan de zuidzijde bevindt zich akkerland; /a3right aan de westzijde bevindt zich akkerland. Bodemloket Met het bodemloket wil de overheid inzicht geven in maatregelen die de afgelopen jaren getroffen zijn om de bodemkwaliteit in Nederland in kaart te breng en (bodemonderzoek) of te herstellen (bodemsa- nering). Ook laat het Bodemloket zien waar vroeger (bedrijfs-) activiteiten hebben plaatsgevonden die extra aandacht verdienen. Binnen het plangebied zijn voor zover bekend geen milieuhygiënische onderzoeken uitgevoerd. 3.4 Toekomstige situatie Het toekomstige gebruik van het plangebied kan bepa lend zijn voor het vervolgtraject (behoud in-situ of behoud ex-situ van archeologische waarden). De manier waarop het plangebied wordt ingericht kan tot gevolg hebben dat eventueel aanwezige arche ologische waarden (deels of geheel) onver- stoord (kunnen) blijven. Ook kan besloten worden de inrichting zo aan te passen dat archeologische waarden alsnog onverstoord kunnen blijven liggen. In het plangebied is de bouw van een stal gepland. Hierbij zal een gebied met een oppervlakte van circa 2.300 m 2 worden bebouwd (zie bijlage 4). De diepte van verst oring ten behoeve van de nieuw- bouw is onbekend.

3.5 Beschrijving van het historische gebruik In het plangebied kunnen naast archeologische spore n ook historische relicten voorkomen die nog in het landschap zichtbaar zijn. Het gaat hierbij om h istorisch geografische relicten zoals nederzettings - vormen en wegen- en kavelpatronen. Veel van deze be waard gebleven historische geografie geeft door de herverkavelingen in de tweede helft van de 20 e eeuw een incompleet beeld van het historisch landschap. Historische kaarten van vóór de herverka veling zijn een goede aanvulling op het huidige incomplete beeld. Voor de historische ontwikkeling is naast het historisch kaartmateriaal ook relevan- te achtergrondliteratuur geraadpleegd. Historisch kaartmateriaal De situatie van het plangebied is op verschillende historische kaarten als volgt: Tabel I. | Geraadpleegd historisch kaartmateriaal2 Bron | Periode | Kaartblad | Schaal | Omschrijving plangebied | Bijzonderheden/directe omge- ving Ferraris kaart | 1775 | 205 | 1:25.000 | Het plangebied is onbe- | - bouwd en in gebruik als landbouwgrond. Kadastrale minuut | 1811-1832 | Gemeente | 1:2.500 | Onbebouwd, landbouw- | Het plangebied ligt tussen het Nederweert, | grond. | gebied nieuw Straat akker en Op Sectie D, | de Stad in. Aan de Kuilstraat is al Blad 02 | bebouwing aanwezig.

Militaire topografische kaart | 1830-1850 | 58_1rd | 1:50.000 | Onbebouwd, landbouw- | Het plangebied ligt op het dek- (nettekening) | grond. | zandeiland van Weert en Neder- weert. Op dit dekzandeiland heb- ben zich in de 19e eeuw al meer- der e gehuchten gevormd. Het plangebied ligt tussen de gehuch- ten Ospel, Horik, Nieuwstraat, Uleker en Klaarstraat in. Het gebied wordt doorkruisd door enkele landwegen. Ten westen van het plangebied ligt een vervallen schans. Ten westen van het plangebied ligt de Zuid Willems- vaart en ten zuiden ligt het Noorde- lijk kanaal (onvoltooid). Ten oosten van Ospel liggen uitgestrekte heidegebieden. Ten noorden van Ospel ligt het Peelgebied. Militaire topografische kaart | 1850-1864 | 58 | 1:50.000 | Onbebouwd, landbouw- | Het Noorder kanaal is voltooid. (nettekening) | grond. Militaire topografische kaart | 1896 | 726 | 1:50.000 | Onbebouwd, landbouw- | Het heidegebied en het Peelgebied (veldminuut) | grond. | is grotendeels in cultuur gebracht. De lintbebouwing aan de Kuilstraat breid zich langzaam uit. Militaire topografische kaart | 1912 | 726 | 1:50.000 | Onbebouwd, landbouw- | De vervallen schans wordt niet (veldminuut) | grond. | meer vermeld. Militaire topografische kaart | 1924 | 726 | 1:50.000 | Onbebouwd, landbouw- | - (veldminuut) | grond.

Militaire topografische kaart | 1937 | 726 | 1:50.000 | Onbebouwd, landbouw- | - (veldminuut) | grond. Topografische kaart | 1955 | 58A | 1:25.000 | Onbebouwd, landbouw- | - grond. Topografische kaart | 1958 | 58A | 1:25.000 | Onbebouwd, landbouw- | - grond. Topografische kaart | 1967 | 58A | 1:25.000 | Onbebouwd, landbouw- | De boerenbedrijven aan de Kuil- grond. | straat breiden zich uit. Topografische kaart | 1979 | 58A | 1:25.000 | Onbebouwd, landbouw- | - grond. Topografische kaart | 1988 | 58A | 1:25.000 | Onbebouwd, landbouw- | - grond. 2 www.watwaswaar.nl. 11070613 NED.BER.ARC | Pagina 4 van 42 11070613 NED.BER.ARC Pagina 5 van 42 In 1811 is er al bebouwing aanwezig aan de Kuilstra at, maar het plangebied zelf is onbebouwd en als landbouwgrond in gebruik. Ospel ligt op het dekzandeiland van Weert en Nederweert. Ten oosten van Ospel liggen halverwege de 19 e eeuw uitgestrekte heidegebieden en ten noorden van Ospel ligt het Peelgebied. Op het dekzandeiland hebben zich aan he t begin van de 19 e eeuw al meerdere gehuch- ten gevormd. Het plangebied ligt tussen Ospel, Hori k, Nieuwstraat, Uleker en Klaarstraat in. Het ge- bied wordt doorkruist door enkele landwegen. Ten we sten van het plangebied ligt de Zuid Willems- vaart en ten zuiden ligt het Noorder kanaal, dat ha lverwege de 19 e eeuw voltooid is.

Ten westen van het plangebied ligt een vervallen schans die nog to t 1896 op de historische kaarten wordt vermeld. Aan het einde van de 19 e eeuw wordt het heidegebied en het Peelland voor ee n groot gedeelte in cultuur gebracht. De lintbebouwing aan de Kuilstraa t breidde zich langzaam uit, maar een snelle toe- name van de bebouwing zien we pas in de 60er jaren van de 20 e eeuw (zie figuur 4). KICH 3 Het KennisInfrastructuur CultuurHistorie (KICH) hee ft alle bekende archeologische en bouwkundige monumenten en historisch-geografische informatie sa mengebracht in een digitale kaart. Via deze kaart zijn cultuurhistorische waarden per gebied te bekijken. Het raadplegen van KICH heeft voor het plangebied geen aanvullende informatie opgeleverd. Rijks- en gemeentemonumenten binnen het onderzoeksgebied Het plangebied ligt niet binnen een 50 m attentiezo ne van rijksmonumenten (AWG categorie 1) of gemeentelijke monumenten (AWG categorie 4 gemeentelijk monument (gebouwd)). Bouwhistorische gegevens Het bouwdossier van de gemeente Nederweert is niet geraadpleegd omdat het plangebied volgens het historisch kaartmateriaal onbebouwd is geweest. 3.6 Aardwetenschappelijke gegevens Het landschap heeft altijd een belangrijke rol gesp eeld in het nederzettingspatroon van de mens.

Bij onderzoek naar archeologische sporen in een bepaald gebied is het van groot belang te weten hoe het landschap er in het verleden heeft uitgezien. M en kan meer te weten komen over dit landschap door de geologische opbouw, de bodem en de hydrologie van een gebied te bestuderen. De volgende aardwetenschappelijke gegevens zijn bekend van het plangebied: Tabel II. Aardwetenschappelijke gegevens plangebied Type gegevens Gegevensomschrijving Geologie 4 Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden (Bx6) Geomorfologie 5 Dekzandrug met of zonder oud bouwlanddek (3K41) Bodemkunde 6 Hoge zwarte enkeerdgronden, lemig fijn zand (zEZ23) 3 www.kich.nl. 4 E.F.J. de Mulder et al. , 2003. 5 Alterra, 2003. 6 Stichting voor Bodemkartering, 1972. 11070613 NED.BER.ARC Pagina 6 van 42 Geologie Het plangebied bevindt zich binnen een gebied met a fzettingen van de Formatie van Boxtel (Bx6), Laagpakket van Wierden, fluvioperiglaciale afzettingen (leem en zand) met een zanddek. Gedurende de laatste ijstijd had de wind vrij spel in het verplaatsen van zand en silt. Over een groot deel van Nederland werd een pakket dekzand afgezet. 7 Er ontstonden duidelijke hoogteverschillen, waarbij reliëfverschillen kleiner dan 1,5 meter dek zandplateaus worden genoemd en grotere hoogte- verschillen dekzandruggen of dekzandkopjes genoemd worden.

Dekzandafzettingen die zijn afgezet tijdens het Laat-Glaciaal zorgden voor nivellering van het landschap door laagtes in het landschap op te vullen. Het dekzand wordt ook wel het Laagpakket van Wierden genoemd, welke behoort tot de Formatie van Boxtel. 8 Het water van de in het voorjaar smeltende sneeuwm assa´s erodeerde een deel van de dekzandruggen, waarna afzettingen plaat svonden in de lagere delen van het landschap als vlaktes van verspoelde dekzanden. DINO 9 Het Dinoloket is de centrale toegangspoort tot Data en Informatie van de Nederlandse Ondergrond (DINO). Het DINO-systeem is de centrale opslagplaat s voor geowetenschappelijke gegevens over de diepe en ondiepe ondergrond van Nederland. Het archief omvat diepe en ondiepe boringen, grondwa- tergegevens, sonderingen, geo-elektrische metingen, resultaten van geologische, geochemische en geomechanische monsteranalyses, boorgatmetingen en seismische gegevens. De site wordt beheerd door TNO. In het Dinoloket is één boring bestudeerd. 10 Hieruit blijkt dat de ondergrond bestaat uit een 8 0 cm dikke laag van zwart zand, met daaronder een 30 cm dikke laag van bruingrijze leem en daaronder geelgrijs matig grof zand. Geomorfologie De geomorfologische kaart geeft de mate van reliëf en de vormen die in het landschap te onderschei- den zijn weer.

Volgens de geomorfologische kaart van Nederland (1: 50.000) ligt het plangebied op een dekzandrug met of zonder oud bouwlanddek (3K41) (zie figuur 5). Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN) 11 Het Actueel Hoogtebestand Nederland vormt een belan grijke aanvullende informatiebron voor de landschapsanalyse. Dit met behulp van laseraltimetr ie verkregen digitale bestand vormt een gedetail- leerd beeld van het huidige reliëf in het plangebied. Uit het AHN valt op te maken dat het plangebied lag er ligt ten opzichte van zijn omgeving. De gren- zen van dit lager liggende gebied lopen over de per ceelsgrenzen. Het is waarschijnlijk dat de laagte van natuurlijke aard is en dat ter plaatse van de p erceelsgrenzen de grond is opgehoogd (zie figuur 6). 7 Berendsen, 2005. 8 E.F.J. de Mulder et al. , 2003. 9 www.dinoloket.nl. 10 DINO boornummers B58A0388. 11 www.ahn.nl. Bodemkunde Volgens de Bodemkaart van Nederland (1:50.000) is het plangebied gekarteerd als hoge zwarte en- keerdgronden, fijn lemig zand (zEz23) (zie figuur 7). Enkeerdgronden zijn oude bouwlanden, die vanaf de Late Middeleeuwen op de Pleistocene zand- gronden zijn ontstaan door het opbrengen van mest (uit potstallen) vermengd met plaggen, die gesto- ken werden op de woeste gronden (zoals heide, bossen en beekdalen).

Dergelijke gronden zijn eerst ontstaan op de hogere delen van het landschap en hebben zich later uitgebreid tot de lagere delen. Ze bestaan uit dikke lagen leemarme en humusrijke gronden. Hun voorkomen valt veelal samen met de zogenaamde plaggendekken. Het belang van een enkeerdgrond ligt in de beschermende kwalitei- ten van het dek. Eventuele archeologische waarden worden in de regel door het dikke dek be- schermd tegen verstoring door onder andere agrarische activiteiten. Sinds de jaren 80 van de 20e eeuw is er een grotere en meer systematische aandacht voor essen en plaggenbodems in Nederland. In veel gevallen bleken de betreffende terreinen een hoge dichtheid aan verhoudingsgewijs goed geconserveerde archeologische overblijfselen te bevatten, soms zelfs complete archeologische land- schappen. De vaak opmerkelijke resultaten vormen de belangrijkste bron voor de beschrijving van de bewoning en het landgebruik in de zandlandschappen voor de periode vanaf de Midden-Bronstijd tot in de Nieuwe tijd. Veel hiervan representeert de vroegere geschiedenis van de dorpen die tussen de 9e en de 12e eeuw naast de essen kwamen te liggen.

De rijkheid aan archeologische resten leidde er toe dat de hoger en droger gelegen plaggendekken of enkeerdgronden op de Indicatieve Kaart van Archeologische Waarden (IKAW) over het algemeen een hoge indicatieve waarde kregen.12 Grondwatertrap Grondwatertrappen zijn een indicatie voor de diepte van de grondwaterstand en de seizoensfluctuatie daarvan. De grondwatertrappenindeling is gebaseerd op de gemiddeld hoogste (GHG) en de gemid- deld laagste grondwaterstand (GLG). Hiermee worden de winter- en zomergrondwaterstanden geka- rakteriseerd in een jaar met een gemiddelde neerslag en verdamping. In stedelijk gebied zijn geen grondwatertrappen bepaald. Deze worden als ‘witte vlekken’ op de Bodemkaart van Nederland (1:50.000) weergegeven. Tabel III geeft een overzicht van de klassengrenzen die worden aangehouden bij de indeling van de grondwatertrappen. De trappen worden vastgesteld op een schaal van I tot VII van respectievelijk extreem nat tot extreem droog. Bij sommige grondwatertrappen is een * weergegeven: het gaat hier om tussenliggende grondwatertrappen die een drogere variant vertegenwoordigen. Tabel III.

| Grondwatertrappenindeling13 Grondwatertrap | I | II' | III' | IV | V' | VI | VII" GHG (cm -mv) | - | - | <40 | >40 | <40 | 40-80 | >80 GLG (cm -mv) | <50 | 50-80 | 80-120 | 80-120 | >120 | >120 | >120 ') | Bij deze grondwatertrappen wordt een droger deel onderscheiden ") | Een met een * achter de code als onderverdeling aangegeven "zeer droog deel" heeft een GHG dieper dan 140 cm beneden maaiveld Gebiedsdelen met een goede ontwatering (Grondwatertrap VI en VII) zijn zeer geschikt voor land- bouw en vormden mede daarom, vooral in het verleden, een aantrekkelijk vestigingsgebied. Tevens is het grondwaterpeil een indicatie voor de conservering van metalen en organische resten. Het plangebied heeft grondwatertrap VII. 12 J. van Doesburg et al., 2007. 13 W.P. Locher & H. e Bakker, 1990. 11070613 NED.BER.ARC | Pagina 7 van 42 11070613 NED.BER.ARC Pagina 8 van 42 3.7 Archeologische waarden Voor de uitkomst van het bureauonderzoek is het van belang de bekende archeologische waarden (al dan niet volledig onderzocht) te beschrijven. Een b elangrijke informatiebron is het landelijke ARCHeo- logisch Informatie Systeem (ARCHIS), dat beheerd wo rdt door de Rijksdienst voor het Cultureel Erf- goed (RCE). In dit systeem worden alle archeologisc he gegevens verzameld en via internet zijn deze door bevoegden te raadplegen.

De bekende archeologische waarden staan afgebeeld o p figuur 8, een kaart met daarop, binnen een straal van 1 km rondom het plangebied, de indicatie ve archeologische waarde en de in ARCHIS ge- registreerde AMK-terreinen, waarnemingen, vondstmeldingen en onderzoeksmeldingen. Archeologische verwachtingskaart Gemeente Weert en Nederweert Sinds 2007 is de Wet op de Archeologische Monumente nzorg van kracht (WAMZ). Het doel van deze wet is te voorkomen dat archeologische waarden uit het verleden verloren gaan. In deze wet zijn de gemeenten verantwoordelijk voor het beheer van het bodemarchief binnen hun grondgebied. Voor een goed beheer van dit bodemarchief gebruikt de ge meente een archeologische beleidskaart. De Archeologische beleidskaart geeft een gemeentebreed overzicht van bekende en te verwachten ar- cheologische waarden. De kaart maakt inzichtelijk w aar en bij welke ruimtelijke ingrepen een archeo- logisch onderzoek verplicht is en wordt als toetsingskader gebruikt voor ruimtelijke procedures. Volgens de archeologische verwachtingskaart van de gemeente Weert en Nederweert ligt het plan- gebied binnen een gebied met een hoge archeologisch e verwachting, waarbij eventueel aanwezige archeologische resten zijn afgedekt met een eerddek en dus goed geconserveerd zijn (zie figuur 9).

Binnen deze gebieden dient, bij planvorming en voor afgaand aan vergunningverlening bij bodemin- grepen dieper dan 40 cm -mv en een onderzoekslocati e groter dan 250 m², vroegtijdig een inventari- serend archeologisch onderzoek te worden uitgevoerd . De hoge archeologische verwachting betreft hier de verwachting voor archeologische resten van landbouwers. De archeologische verwachting voor archeologische resten van jagers-verzamelaars is laag. Verder ligt het gebied in het provinciaal aandachtsgebied “Het Eiland van Weert”. De aard, datering en dichtheid van de archeologisch e resten en de onderzoeksintensiteit maken de microregio Weert-Nederweert tot een van de archeolo gisch meest interessante gebieden van Zuid- Nederland. De Archeologische Monumentencommissie va n de RACM (thans RCE) heeft daarom op 21 juni 2005 vastgesteld dat de archeologische micr oregio Weert-Nederweert van nationaal belang is. De Provincie deelt die mening en wil zich samen met de gemeenten en de RACM inzetten voor het behoud en onderzoek van archeologische waarden in d eze microregio. Om invulling te geven aan het belang dat de Provincie aan dit gebied hecht, wordt het gehele oud bouwlandcomplex als een provin- ciaal archeologisch aandachtsgebied aangewezen. De inzet van de Provincie Limburg zal comple- mentair zijn aan die van beide gemeenten en de RACM .

De Provincie is een voorstander van het voornemen om samen met de gemeenten en de RACM een archeologische begeleidingscommissie in te stellen. Inmiddels hebben tussen de gemeenten Weert en Nederweert, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en de Provincie Limburg ges prekken plaatsgevonden om te komen tot een archeologische begeleidingscommissie. Voorts is voo r het gebied een onderzoeksagenda (weten- schappelijk kader) archeologie opgesteld, waarin ee n aantal onderzoeksthema’s en onderzoeksvra- gen zijn geformuleerd en waarin handreikingen worde n gedaan voor de praktische aanpak van ar- cheologisch onderzoek binnen de contouren van het d ekzandeiland. Een en ander dient nog verder uitgewerkt te worden naar een document dat kan dien en als praktisch kader voor de archeologische bedrijven die onderzoek doen in het PAA Weert-Neder weert. Voorts dient de samenstelling en werk- wijze van een archeologische begeleidingsgroep nader te worden uitgewerkt. 14 14 F.P. Kortlang, 2010. Indicatieve archeologische waarde Omdat de gemeentelijke beleidsadvieskaart een hoger detailniveau heeft dan de IKAW (Indicatieve Kaart Archeologische Waarde) is de IKAW in dit rapport niet geraadpleegd. AMK-terreinen binnen het onderzoeksgebied De Archeologische Monumentenkaart (AMK) bevat een overzicht van archeologische terreinen in Nederland, welke ook wel worden aangeduid als monumenten.

De terreinen zijn beoordeeld op ver- schillende criteria (kwaliteit, zeldzaamheid, representativiteit, ensemblewaarde en belevingswaarde). Op grond daarvan zijn de terreinen ingedeeld in vier categorieën; terreinen met archeologische waar- de, een hoge archeologische waarde, een zeer hoge archeologische waarde of een zeer hoge arche- ologische waarde met een beschermde status. Binnen het plangebied liggen geen AMK-terreinen. Binnen het onderzoeksgebied liggen 3 AMK- terreinen (zie Tabel IV en figuur 8). Tabel IV. | Overzicht AMK-terreinen AMK nr. | Situering t.o.v. plangebied | Waarde | Complex | Datering 16649 | 300 m ten oosten | Terrein van hoge archeo-Nederzetting, onbepaald | Late Middeleeu- logische waarde | wen – Nieuwe tijd Omschrijving Terrein met bewoningssporen uit de Late Middeleeuwen tot en met de Nieuwe Tijd. Het gaat om de oude bebouwing van Ospel. Op de AMK zijn historische dorpskernen en clusters oude bebouwing als gebieden van hoge archeologische waarde aangegeven. Dit is op grond van het belang van deze locaties, waar de wortels van de huidige dorpen of steden kunnen liggen. De begrenzing van deze kernen is gebaseerd op 19e-eeuwse en vroeg 20e-eeuwse kaarten. Binnen deze contouren kunnen in de bodem resten van vroegmoderne en waarschijnlijk ook van laatmiddeleeuwse (vanaf circa 1300 AD) bewoning aangetroffen worden.

Ook sporen van oudere bewoning kunnen aanwezig zijn. Bedacht dient echter te worden dat de bewoning in de Vroege- en Volle Middeleeuwen (tot circa 1300 AD) een meer dynamisch karakter gehad kan hebben en dat de plaats en grens ervan niet perse hoeft samen te vallen met die van de latere bewoning. AMK nr. | Situering t.o.v. plangebied | Waarde | Complex | Datering 16662 | 500 m ten zuiden | Terrein van hoge archeo-Nederzetting, onbepaald | Late Middeleeu- logische waarde | wen – Nieuwe tijd Omschrijving Terrein met bewoningssporen uit de Late Middeleeuwen tot en met de Nieuwe Tijd. Het gaat om de oude bebouwing van Klaarstraat. Op de AMK zijn historische dorpskernen en clusters oude bebouwing als gebieden van hoge archeologische waarde aangegeven. Dit is op grond van het belang van deze locaties, waar de wortels van de huidige dorpen of steden kunnen liggen. De begrenzing van deze kernen is gebaseerd op 19e-eeuwse en vroeg 20e-eeuwse kaarten. Binnen deze contouren kunnen in de bodem resten van vroegmoderne en waarschijnlijk ook van laatmiddeleeuwse (vanaf circa 1300 AD) bewoning aangetroffen worden. Ook sporen van oudere bewoning kunnen aanwezig zijn.

Bedacht dient echter te worden dat de bewoning in de Vroege- en Volle Middeleeuwen (tot circa 1300 AD) een meer dynamisch karakter gehad kan hebben en dat de plaats en grens ervan niet perse hoeft samen te vallen met die van de latere bewoning. AMK nr. | Situering t.o.v. plangebied | Waarde | Complex | Datering 16664 | 650 m ten westen | Terrein van hoge archeo-Nederzetting, onbepaald | Late Middeleeu- logische waarde | wen – Nieuwe tijd Omschrijving Terrein met bewoningssporen uit de Late Middeleeuwen tot en met de Nieuwe Tijd. Het gaat om de oude bebouwing van Nieuw- en Win- nerstraat. Op de AMK zijn historische dorpskernen en clusters oude bebouwing als gebieden van hoge archeologische waarde aangegeven. Dit is op grond van het belang van deze locaties, waar de wortels van de huidige dorpen of steden kunnen liggen. De begrenzing van deze kernen is gebaseerd op 19e-eeuwse en vroeg 20e-eeuwse kaarten. Binnen deze contouren kunnen in de bodem resten van vroegmoderne en waarschijnlijk ook van laatmiddeleeuwse (vanaf circa 1300 AD) bewoning aangetroffen worden. Ook sporen van oudere bewoning kunnen aanwezig zijn. Bedacht dient echter te worden dat de bewoning in de Vroege- en Volle Middeleeuwen (tot circa 1300 AD) een meer dynamisch karakter gehad kan hebben en dat de plaats en grens ervan niet perse hoeft samen te vallen met die van de latere bewoning.

11070613 NED.BER.ARC | Pagina 9 van 42 In het verleden uitgevoerde archeologische onderzoeken binnen het onderzoeksgebied Binnen het onderzoeksgebied zijn in de afgelopen jaren door verschillende archeologische bedrijven en instellingen in totaal 6 archeologische onderzoeken uitgevoerd. Het gaat daarbij om bureau- en booronderzoeken (zie Tabel V en figuur 8). Tabel V. | Overzicht onderzoeksmeldingen Onderzoeks- | Situering t.o.v. | Uitvoerder | Aard en resultaten van het onderzoek melding nr. | plangebied 8491 | 250 m ten zuid- | RAAP Archeo- | Onderzoeksnummer: 4238 oosten | logisch Advies- | Type onderzoek: Archeologisch: booronderzoek bureau | Resultaten: Op grond van het ontbreken van aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische resten wordt ten aanzien van het plangebied geen vervolgonderzoek aanbevolen. Literatuur: Verhoeven, M., 2004: Plangebied Klaarstraat, gemeente Nederweert; een archeologisch bureau- en inventariserend veldonderzoek (RAAP notitie 634). 31218 | 300 m ten oosten | Synthegra BV | Onderzoeksnummer: 36130 Type onderzoek: Archeologisch: booronderzoek Resultaten: Voor het plangebied wordt een vervolgonderzoek in de vorm van proef- sleuven geadviseerd. Literatuur: Synthegra rapport S083330.

34637 | 300 m ten zuid- | Becker en Van | Onderzoeksnummer: 31650 oosten | de Graaf | Type onderzoek: Archeologisch: bureauonderzoek Resultaten: Aan de hand van het bureauonderzoek is geconstateerd dat er wel ar- cheologische resten aanwezig kunnen zijn in het plangebied. Er wordt geadviseerd om in het plangebied vervolgonderzoek uit te laten voeren in de vorm van boringen. Deze dienen vanwege de nog onbekende verstoringsdiepte tot de standaarddiepte van twee meter onder maaiveld gezet te worden. Literatuur: Engel, H. van den, 2009: Archeologisch bureauonderzoek, O. L. Vrou- westraat en Ketelaarsweg, Ospel, Gemeente Nederweert (Becker & Van de Graaf rapport). 24960 | 500 m ten oosten | Oranjewoud BV | Onderzoeksnummer: 32467 Type onderzoek: Archeologisch: booronderzoek Resultaten: Het advies luidt om het plangebied te karteren en waarderen middels een proefsleuvenonderzoek. Op basis van de resultaten van het booronderzoek luidt de conclusie dat zich in het plangebied een hoge zwarte enkeerdgrond bevindt. De profielopbouw kenmerkt zich door een scherpe overgang tussen plaggendek en C- horizont. In negen boringen is er sprake van de aanwezigheid van een BC-horizont tussen het plaggendek en het uitgangsmateriaal.

Hoewel in het grootste deel van het gebied de top van het oude bodemprofiel (hoogstwaarschijnlijk een moderpodzol) in het plaggendek is opgenomen en er geen archeologische indicatoren zijn aangetrof- fen, is geenszins uitgesloten dat binnen het plangebied archeologische resten aanwe- zig kunnen zijn. 32431 | 600 m ten westen | Archeopro | Onderzoeksnummer: 25700 Type onderzoek: Archeologisch: booronderzoek Resultaten: In verband met het volledig ontbreken van archeologische indicatoren binnen het plangebied, zijn de KNA-onderdelen Waardestelling en Selectieadvies, in dit rapport niet nader uitgewerkt. De resultaten van het onderzoek geven geen aanlei- ding om archeologisch vervolgonderzoek te adviseren. Evenmin zijn tijdens het onder- zoek archeologische resten aangetroffen waarmee tijdens de verdere planvorming of bij de uitvoering van de geplande werkzaamheden rekening zou moeten worden gehouden. 21274 | 950 m ten oosten | RAAP Archeo- | Onderzoeksnummer: 17745 logisch Advies- | Type onderzoek: Archeologisch: booronderzoek bureau | Resultaten: Grotendeels vrijgegeven, klein deel vervolgonderzoek 11070613 NED.BER.ARC | Pagina 10 van 42 Waarnemingen binnen het onderzoeksgebied In ARCHIS staan alle bekende archeologische waarnemingen geregistreerd. Binnen het plangebied zijn geen waarnemingen geregistreerd.

Binnen het onderzoeksgebied staan 2 waarnemingen geregi- streerd (zie Tabel VI en figuur 8). Tabel VI. | Overzicht ARCHIS-waarnemingen Waarnemmingsnr. | Situering t.o.v. plangebied | Datering | Aard van de melding 54682 | 550 m ten oosten | IJzertijd en Late Middel-IJzertijd: Aardewerk. eeuwen | Late Middeleeuwen: Aardewerk. 409508 | 700 m ten westen | Nieuwe tijd | Nieuwe tijd: Boeren- of vluchtschans. Vondstmeldingen binnen het onderzoeksgebied In ARCHIS staan vondstmeldingen geregistreerd. Nadat deze zijn gecontroleerd worden het waarne- mingen. Tot die tijd staan ze als vondstmeldingen geregistreerd. Binnen het onderzoeksgebied staan geen vondstmeldingen geregistreerd (zie figuur 8). NUMIS NUMIS, oftewel het NUMismatisch InformatieSysteem, is een database waarin beschrijvingen zijn te vinden van in Nederland gevonden munten, penningen en andere numismatische voorwerpen. In NUMIS zijn alle bij het Geldmuseum bekende schatvondsten beschreven. Van de losse vondsten is met name materiaal van vóór het jaar 1600 na Christus opgenomen.15 Aangezien de accuratesse van de gegevens in NUMIS niet toereikend is voor dit onderzoek, is NUMIS niet geraadpleegd. 3.8 | Aanvullende informatie Archeologische Verenigingen Voor aanvullende informatie is contact gezocht met Alfons Bruekers van Stichting Regionaal Archeo- logisch Bodemonderzoek.

Volgens de heer Bruekers heette het gebied eertijds Nieuwstraatakker. Er zijn bij hem uit de directe omgeving (binnen een cirkel van 1 km om het plangebied) geen archeologische vondsten bekend. Volgens hem zijn er belangrijke delen aan de noordzijde van de Kuilstraat afgegraven ten behoeve van steenfabricage. Aan de hoogteverschillen is dit plaatselijk nog goed te zien. Mogelijk is ook het plangebied in het verleden hiervoor afgegraven. 3.9 | Korte bewoningsgeschiedenis van Weert en Nederweert16 In deze paragraaf wordt een bespreking van de bewoningsgeschiedenis van de streek gegeven. Een algemene ontwikkeling van de bewoningsgeschiedenis van Nederland wordt weergegeven in bijlage 2. Het Laat Paleolithicum (circa 33.000-8.800 v. Chr.) betreft het laatste deel van de laatste ijstijd (Weichselien). De tijdelijke kampementen van de jagers-verzamelaars bevonden zich op gunstige plaatsen in het landschap, zoals oeverwallen en dekzandruggen in de nabijheid van water, zodat op- timaal gebruik kon worden gemaakt van de diversiteit aan natuurlijke voedselbronnen, drinkwater en 15www.geldmuseum.nl/museum/content/zoeken-numis. 16 Verhoeven., M., e.a. 2009. 11070613 NED.BER.ARC | Pagina 11 van 42 11070613 NED.BER.ARC Pagina 12 van 42 transportroutes.

Vanaf circa 13.000 jaar geleden zi jn er tenminste drie culturele tradities te onder- scheiden in Zuid-Nederland: het Magdalénien, de Fed ermesser-traditie (vroeger ook wel Tjongercul- tuur genoemd) en de Ahrensburgcultuur. Vanaf het Mesolithicum (circa 8.800-4.900 v. Chr.) werd door klimaatsverbetering het over- grote deel van het gebied rond Weert en Nederweert voor de mens toegankelijk. Op de hoger gele- gen zandgronden ontwikkelde zich in korte tijd een eiken-berkenbos, in de rivier- en beekdalen en andere lager gelegen delen werd de vegetatie gedomi neerd door vochtige elzenbossen. Met name door de vrij snelle overgang van naaldbos met een r elatief hoge verdamping naar loofbos met een relatief lage verdamping, trad er een sterke grondw aterspiegelstijging op. Deze vernatting had tot gevolg dat in de laaggelegen zones op grote schaal veenvorming kon optreden. Beekdalen groeiden hierdoor dicht en door de stagneerde afwatering vernatte het landschap nog verder. Met de introductie van akkerbouw in het Neolithicum (circa 4.900-2.000 v. Chr.) stelde de mens geleidelijk andere eisen aan de landschappelij ke omgeving en de locatiekeuze werd steeds meer bepaald door de mate waarin gronden geschikt w aren als akkerareaal.

Voor de zandgronden in Zuid-Nederland lijkt het waarschijnlijk dat de over schakeling van jagen/verzamelen naar landbouw pas in het Laat Neolithicum echt op gang kwam. Tenm inste vanaf het Midden Neolithicum zijn in het gebied rond Weert en Nederweert boeren aanwezig gew eest, behorende tot de zogenaamde Mi- chelsbergcultuur (ca. 4200-3400 voor Chr.). Deze bo eren zochten voornamelijk de vruchtbare hogere delen in het landschap op. De Michelsbergcultuur ke nmerkte zich door geïsoleerde boerderijen, waar omheen de akkers werden aangelegd. Wanneer de bodem was uitgeput, werd de boerderij verplaatst en werden er nieuwe akkers aangelegd. Het Laat Neol ithicum is in Zuid-Nederland vertegenwoordigd door de laatste fase van de Steingroep (ca. 3400- 2600). De Bronstijd (circa 2.000 – 800 v. Chr.) is vooral bekend door zogenaamde rituele deposities, het deponeren van bijzondere bronzen voorwerpen, vo ornamelijk wapens, in natte gebieden zoals moerassen. Uit Weert en Nederweert zijn meer dan 40 vindplaatsen van de Late Bronstijd tot het begin van de Late IJzertijd bekend. Met betrekking tot nederzettingen gaat het vooral om losse erven die gedurende één generatie bewoond werden. Landsch appelijk gezien bevinden de vindplaatsen zich zowel op het dekzandeiland van Weert en Nederw eert als op de omliggende heide.

Op het dek- zandeiland is sprake van een cluster tussen Weert e n Nederweert, waarbij bedacht moet worden dat deze met name het gevolg is van de vele opgravingen die hier hebben plaatsgevonden. Verwacht wordt dat het hele dekzandeiland vol met vindplaats en zit. In de Midden Bronstijd (ca. 1800 -1100 voor Chr.) wordt in Nederland de Hilversumcultuur o nderscheiden en in de Late Bronstijd (ca. 1100- 800 voor Chr.) de Nederrijnse Grafheuvelcultuur. De urnenveldenperiode, die tot in de Midden IJzer- tijd doorloopt, kenmerkt zich door het begravingsri tueel waarbij de doden gecremeerd werden en in urnen werden bijgezet in grafheuvels. De vruchtbare bodems raakten in de IJzertijd (circ a 800-12 voor Chr.) op den duur uitgeput, waardoor telkens oude, verlaten, akkers die door na tuurlijk herstel weer vruchtbaar waren geworden, in gebruik werden genomen. In deze periode ontstond en hierdoor grote akkerarealen (‘Celtic Fields’). Voorwaarde voor een dergelijk landbouwsysteem was d e aanwezigheid van grote en aaneengesloten vruchtbare terrassen die een dergelijk zwervend sys teem toelieten. De oudste bewoning in deze peri- ode is dan ook geconcentreerd op de oeverwallen. Va naf de Midden en Late IJzertijd ontstonden geleidelijk meer plaatsvaste nederzettingen. Resten uit de late Prehistorie vinden we in alle land- schappelijke zones van Weert en Nederweert.

Vanaf d e urnenveldperiode was de bevolkingsomvang als gevolg van bodemdegradatie afgenomen. Het gerin gere aantal nederzettingen is wellicht ook te wijten aan de meer verspreide bewoning (zwervende erven), die moeilijker is op te sporen. De bewoning concentreerde zich in de Romeinse tijd (12 voor- 450 na Chr.) in kleine ge- huchten die vaak aan de rand van de uitgestrekte ak kerarealen lagen. De nederzettingen en mogelijk de bijbehorende akkerarealen en grafvelden bleven s oms enkele eeuwen op dezelfde locatie be- staan. Met betrekking tot de locatie van de Romeins e vindplaatsen valt het op dat de Romeinse ne- derzettingen vooral op de flanken van hogere zandko ppen liggen. Door deze situering konden de hogere gronden aan de ene kant optimaal als akkerla nd worden gebruikt en de lagere terreinen aan de andere kant als weidegrond voor het vee. 11070613 NED.BER.ARC Pagina 13 van 42 Op de Zuid-Nederlandse zandgronden is het in het al gemeen gebruikelijk dat de bewoning in de loop van de Middeleeuwen (resp. circa 450-1500 n a Chr.) steeds verder opschuift in de richting van de beekdalen. Vanaf het begin van de 13 e eeuw wordt er nauwelijks meer gewoond op de hogere - vruchtbare - terreinen, waar in de Late Middeleeu wen plaggendekken worden opgebracht.

Waar- schijnlijk door het ontbreken van beekdalen op het dekzandeiland van Weert en Nederweert zijn er geen verschillen aan te wijzen tussen de (hoogte)li gging van vindplaatsen uit de Vroege en de Hoge Middeleeuwen. In de Late Middeleeuwen liggen de ned erzettingen echter wel in de lager gelegen terreinen met name tussen de hogere zandkoppen. An dere kleine nederzettingen liggen op de rand van het dekzandeiland op de overgang naar de lager gelegen heide. In de Hoge (of Volle) Middel- eeuwen (1050-1250 n. Chr.) is een groot aantal kast elen gebouwd. Bij de meeste grotere, middel- eeuwse heerlijkheden hoorde een kasteel. Hooggelege n kastelen wijzen op hoge ouderdom. Latere kastelen (vanaf ca. 1200) lagen in lage en natte ge bieden, waarin een waterhoudende gracht kon worden aangelegd. Mottes werden vooral in de 11 e en 12 e eeuw gebouwd. Het waren kunstmatige of natuurlijke heuvels voorzien van houten gebouwen die betrekkelijk laag in het landschap lagen. De Late Middeleeuwen waren een periode van grote ag rarische expansie, hetgeen leidde tot een toenemende vraag naar voedsel. Om hieraan te ku nnen voldoen, werden de minder vruchtbare gronden ontgonnen (zgn. kampontginningen). Daarnaas t werden vennen gedempt en ook de lager gelegen gebieden in gebruik genomen.

Hierdoor ontst ond langzaam maar zeker een groot aaneenge- sloten open akkercomplex met aan de randen zowel ve rspreide als geclusterde boerderijen. Om- streeks 1300 waren nog slechts weinig onontgonnen g ebieden over. De laatste bossen kwamen steeds meer onder druk te staan door de behoeften v an een groeiende bevolking. Het grootste deel ervan degenereerde tot ‘heide’: struikgewas en open landschap. Het gebied rondom Weert was in de 14 e eeuw verdeeld in (Over)weert en Nederweert. Ne- derweert wordt in 1350 vermeld als Meervelt, maar w ordt in 1380 Neerwart genoemd. In 1360 wordt gesproken over Weert van den oversten eynde en den nedersten eynde. Hoewel Weert en Neder- weert wat betreft ontstaan en groei waarschijnlijk sterk met elkaar verbonden waren, als gevolg van hun isolement op het dekzandeiland temidden van moe rassen, hadden beide dorpen al vroeg, min- stens vanaf 1419, een eigen schepenbank en een eige n parochie. De Sint-Lambertuskerk in Neder- weert dateert van circa 1407. In bestuurlijk opzich t was Weert verdeeld in de stad en de zogenaamde buitenie. De buitenie was een redelijk zelfstandige eenheid, met tussen circa 1580 en 1740 een eigen burgemeester en financiële administratie. Deze eenh eid bestond uit de gehuchten Boshoven, Husho- ven, Laar, Leuken (met Biest), Keent, Altweert, Tun gelroy en Swartbroek.

De meeste van deze plaat- sen lagen aan de rand van de akkers van het dekzand eiland. De gehuchten in het ‘buitengebied’ zijn waarschijnlijk ouder dan de plaatsen aan de rand va n het landbouwgebied. Zo worden Swartbroek, Tungelroy en Leveroy reeds in de 13 e eeuw vermeld in de historische bronnen. Ook rondom Neder- weert was sprake van een aantal gehuchten aan de ra nd van het landbouwgebied (Nieuwstraat, Win- nerstraat, Horik, Ospel, Kreijel, Eind, Hulsen en R oeven) en een kleiner aantal erbuiten (Leveroy en Mildert). In Nieuwe tijd (vanaf circa 1500 na Chr.) wordt het landschap ingrijpend door de mens beïn- vloed. In deze periode werd veen gestoken ten behoe ve van de turfwinning. Dit ging samen met de eerste systematische aanleg van afwateringssystemen (sloten, kanalen, etc.), hetgeen een sterke ontwatering/verdroging van het gebied tot gevolg ha d. Eind 19 e eeuw waren grote oppervlakten van de zandgronden ontgonnen ten behoeve van de landbou w. De oude akkerlanden (tot ca. 1840) lagen op de plekken met de hoogste natuurlijke vruchtbaar heid en, nog belangrijker, de gunstigste grond- waterstand. In Weert en Nederweert liggen deze oud e akkers dan ook op het dekzandeiland. Een belangrijk onderscheid is dat tussen kampen en veld en. Kampen zijn relatief kleine, individueel ge- bruikte stukken land die door een heg of houtwal zi jn omgeven.

In Weert en Nederweert bevinden dergelijke kampontginningen zich nog aan de randen van het dekzandeiland, vooral rondom Weert, Eind en Ospel. Velden zijn grotere akkers die door een aantal boeren worden gebruikt en die ook door houtwallen zijn omgeven, maar binnen de velden zijn de afzonderlijke kavels begrensd door greppels, grensstenen of grasstroken. Op historisch e kaarten is een landschap zichtbaar dat, behalve uit grote akkerlandcomplexen, voor een deel bestaat uit heidegronden. Deze heidegronden vormden 11070613 NED.BER.ARC Pagina 14 van 42 een essentieel onderdeel van het toenmalige gemengd e landbouwsysteem omdat ze voorzagen in de schapenmest en plaggen die nodig waren voor de beme sting van de akkers en in hout voor de bouw. Voornamelijk op het dekzandeiland werden de akkers bemest met plaggenmest. Hierdoor zijn de opgehoogde akkers, de hoge enkeerdgronden ontstaan. De laaggelegen, nattere delen waren voor- namelijk in gebruik als weidegrond. 3.10 Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel Op grond van het bureauonderzoek is de volgende ges pecificeerde archeologische verwachting op- gesteld: Tabel VII. Gespecificeerde archeologische verwacht ing Archeologische periode Gespecificeerde verwachting Te verwachten resten en/of sporen Relatieve diep te t.o.v.

het maaiveld (Laat-)Paleolithicum Laag Vuursteenstrooiïngen en vuurstenen gebruiksvoorwerpen Onder het plaggendek en in de top van de dekzandafzettingen Mesolithicum Laag Vuursteenstrooiïngen en vuurstene n gebruiksvoorwerpen Onder het plaggendek en in de top van de dekzandafzettingen Neolithicum Hoog Akkerlaag en/of nederzettingsspor en, grafvelden, rituele plaatsen: kleine fragmenten aardewerk, natuursteen en vuurstenen gebruiksvoorwerpen, houts- kool en gebruiksvoorwerpen Onder het plaggendek en in de top van de dekzandafzettingen Bronstijd Hoog Akkerlaag en/of nederzettingssporen , grafvelden, rituele plaatsen: kleine fragmenten aardewerk, natuursteen en vuurstenen gebruiksvoorwerpen, metaal- resten, houtskool, botresten en ge- bruiksvoorwerpen Onder het plaggendek en in de top van de dekzandafzettingen IJzertijd Hoog Akkerlaag en/of nederzettingssporen , grafvelden, rituele plaatsen: kleine fragmenten aardewerk, natuursteen, metaalresten, glasresten, houtskool, botresten en gebruiksvoorwerpen Onder het plaggendek en in de top van de dekzandafzettingen Romeinse tijd Hoog Akkerlaag en/of nederzettingssp oren, grafvelden, rituele plaatsen: kleine fragmenten aardewerk, natuursteen, metaalresten, glasresten, houtskool, botresten en gebruiksvoorwerpen Onder het plaggendek en in de top van de dekzandafzettingen Middeleeuwen Hoog Bewoningssporen van een (boeren) erf: kleine

fragmenten aardewerk, metaal- resten, glasresten, houtskool, botresten, organische resten en gebruiksvoorwer- pen Onder het plaggendek en in de top van de dekzandafzettingen Nieuwe tijd Middelhoog Bewoningssporen van een (bo eren)erf: kleine fragmenten aardewerk, metaal- resten, glasresten, houtskool, botresten, organische resten en gebruiksvoorwer- pen Onder maaiveld/in het plaggendek en in de top van de dekzandafzettingen Uit de gemeentelijke verwachtingskaart blijkt dat h et plangebied geen hoge verwachting heeft voor jagers-verzamelaars, dus voor de periode Laat-Paleo lithicum tot en met het Mesolithicum. Het plan- gebied ligt te ver van een beekdal af om hiervoor e en hoge verwachting te veronderstellen. Het ge- bied ligt daarom niet in een gradiëntzone, wat een aantrekkelijk vestigingsgebied voor jagers- verzamelaars is. De archeologische verwachting voor de perioden Laat-Paleolithicum en Mesolithi- cum is om deze reden laag. 11070613 NED.BER.ARC Pagina 15 van 42 Uit de landschappelijke ligging, op het dekzandeila nd van Weert en Nederweert, blijkt dat het plange- bied vanaf het Neolithicum gunstig is geweest voor landbouwers. De archeologische verwachting voor de perioden Neolithicum tot en met de Late Mid deleeuwen is hoog omdat deze hoge vruchtbare gronden geschikt waren voor akkerbouw.

Uit de arche ologische gegevens die verzameld zijn uit het onderzoeksgebied blijkt dat er in de omgeving van h et plangebied sporen van menselijke activiteit zijn waargenomen uit de IJzertijd en uit de Nieuwe tijd (een schans). Het aantal en de dichtheid van de waarnemingen is gering, maar de verwachte archeolog ische resten vanaf het Neolithicum tot de IJ- zertijd hebben over het algemeen een geringe dichth eid. Ondanks dat blijft de archeologische ver- wachting voor landbouwers hoog. In het hele plangebied kunnen archeologische resten voorkomen uit alle archeologische perioden. De kans op het voorkomen van de resten is hoog . Deze archeologische resten worden verwacht onder het plaggendek en in de top van de oorspronkelijke C-horizont. De vondstenlaag is opgenomen onder in het plaggendek; hier wordt ook wel van ‘cultuurl aag’ gesproken: een doorwerkte oude bodem tus- sen het plaggendek en de ongeroerde ondergrond met kleine fragmenten aardewerk, natuursteen, vuursteen en houtskool. Archeologische sporen worde n verwacht tot ongeveer 25 cm in de top van de C-horizont. Organische resten en bot zullen door de relatief droge en zure bodemomstandigheden slecht zijn geconserveerd. Het complextype en de om vang kunnen niet nader worden gespecificeerd door de beperkte gegevens. Aan en direct onder het maaiveld worden archeologis che resten verwacht uit de Nieuwe tijd.

De ar- cheologische verwachting voor deze periode is midde lhoog vanwege de ligging van het plangebied op een afstand van 300 m van de oude kern van Ospel (AMK terrein) en op kleinere afstanden van andere oude kernen zoals Horik, Nieuwstraat, Uleker en Klaarstraat, eveneens AMK terreinen. De vondstenlaag van deze resten zal zich niet dieper b evinden dan ca. 30 cm beneden het maaiveld. Organische resten en metaal zullen slecht zijn geco nserveerd door de relatief droge en zure bo- demomstandigheden boven het hoogste grondwaterpeil. Andere type indicatoren (aardewerk) zijn waarschijnlijk matig goed geconserveerd. Het comple xtype en de omvang van eventuele archeologi- sche resten kunnen niet nader worden gespecificeerd door de beperkte gegevens. Bodemverstoring Dat een gebied een middelhoge of hoge archeologisch e verwachting heeft, hoeft niet te betekenen dat de eventueel aanwezige archeologische resten ook behoudenswaardig zijn. Als gevolg van bodemingrepen kunnen vindplaatsen ge heel of gedeeltelijk verstoord zijn. De waarde van archeologische vindplaatsen wordt grotendeels b epaald door de mate waarin vondsten in situ bewaard zijn gebleven in de bodem en/of grondsporen intact zijn. Het plangebied is in het verleden in gebruik gewees t als landbouwgrond.

Door (diep)ploegen kunnen eventueel aanwezige archeologische resten, die vana f het maaiveld worden verwacht, mogelijk verlo- ren zijn gegaan. De amateurarcheoloog die geraadple egd is heeft aangegeven dat het terrein in het verleden mogelijk is afgegraven voor leemwinning. H et AHN laat zien dat ten noorden van de Kuil- straat zich inderdaad laagtes bevinden die toegesch reven kunnen worden aan leemwinningen. In het plangebied is het verloop van de hoogtes echter nie t dermate dat er van afgravingen gesproken kan worden (zie figuur 6). 11070613 NED.BER.ARC Pagina 16 van 42 3.11 Beantwoording onderzoeksvragen bureauonderzoek Voor het bureauonderzoek is een drietal onderzoeksv ragen opgesteld. Hieronder worden deze vragen beantwoord voor zover het bureauonderzoek de daarvoor benodigde gegevens hebben opgeleverd. /c3right Wat is er bekend over bodemverstorende ingrepen bi nnen het plangebied uit het verleden? Is er bijvoorbeeld informatie bekend over vroegere ont grondingen, bodemsaneringen, egalisa- ties, diepploegen of landinrichting? Het plangebied is in het verleden in gebruik gewees t als landbouwgrond. Door diepploegen kan het plangebied verstoord zijn geraakt.

/c3right Ligt het plangebied binnen een landschappelijke ee nheid, welke vanuit archeologisch oog- punt een specifieke aandachtslocatie kan betreffen (zoals een relatief hoge dekzandkop of - rug, nabij een veengebied, een beekdal)? Het plangebied ligt op het dekzandeiland van Weert- Nederweert en heeft daarom een hoge verwachting voor landbouwers. /c3right Wat is de gespecificeerde archeologische verwachti ng van het plangebied? De archeologische verwachting voor het Laat-Paleoli thicum en het Mesolithicum is laag. De archeologische verwachting vanaf het Neolithicum to t en met de Middeleeuwen is hoog. De verwachting voor de Nieuwe tijd is middelhoog. 4 | INVENTARISEREND VELDONDERZOEK 4.1 | Methoden Het | inventariserend | veldonderzoek | is uitgevoerd | in de | vorm | van | een | verkennend | booronderzoek, conform de eisen van de KNA, versie 3.2, specificatie VS03. Voor het inventariserend veldonderzoek is op 9 november 2011 door drs. (senior | prospector) een Plan van aanpak (PvA) opge-steld. In totaal zijn er 5 boringen gezet (zie figuur 10). | Er is geboord tot een diepte van maximaal 1,00 m - mv met een Edelmanboor met een diameter van 7 cm. De boringen zijn verspreid binnen het plange- bied gezet. | Alle | boringen 17 | zijn lithologisch conform | de | Archeologische Standaard | Boorbeschrijvings- methode beschreven.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://nederweert.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/e40792de-d711-4b61-960b-fd6978f0a470?agendaItemId=0dc94d9c-d7fd-44b5-9f43-aa6669d7907a