2023-09-19 12 Bijlage 3 - Onderzoek uitstoot fijnstof en geur
Tekst van het document
Dat geldt voor huisvestingssystemen van pluimvee- en varkensbedrijven van 15 jaar en ouder en voor huisvestingssystemen van melkveebedrijven van 20 jaar en ouder. Een commissie van deskundigen adviseert de provincie over de “state of the art” en haalbare / toepasbare stalsystemen en te bereiken emissiereducties per type bedrijf. Deze worden vertaald in emissiereducties voor verschillende tijdstippen. Veehouderijen moeten bij nieuwbouw en bij vervanging van economisch afgeschreven stalsystemen aan die emissiegrenswaarden voldoen. Deze twee voorbeelden laten een groot verschil in benadering zien. Maar voor de gemeente Nederweert biedt dit mogelijk wel aanknopingspunten t.a.v. de maximale meerkosten van een extra emissie reducerende techniek bij een nieuwe stal, eventuele extra eisen als de plaatselijke omstandigheden en de impact van het bedrijf op de omgeving daarom vragen en de mogelijkheid om emissie-waarden voor nieuwe stallen te eisen na economische afschrijving van een verouderde stal (bijvoorbeeld na 15 of 20 jaar). P216951.01 6 82 Samenvatting resultaten sce nario-onderzoek 7 Samenvatting en conclusies 7.1 Scenario 1: terug naar de landelijke geurnormen 7.1.1 Landelijke geurnormen voor de kernen Voor de kernen Nederweert, Ospel en Nederweert-Eind is de huidige geurnorm nu 1,5 Ou.
Als deze wordt bijgesteld naar 3 Ou, wordt de straal van de geurhindercontour waarbinnen er sprake kan zijn van een beperking voor de veehouderij bij de realisatie van een voor geurhinder gevoelig object kleiner. Dat effect treedt op aan de rand van deze kernen en niet in de kernen zelf. Omdat binnen de kern zelf al andere woningen of andere voor geurgevoelige objecten dichterbij de veehouderijen zijn gelegen. De achtergrondbelasting aan de randen en in de plangebieden van Nederweert, Eind en Ospel is veelal hoger is dan 10 Ou. Deze voldoet niet aan de grenswaarde zoals die is gehanteerd in de onderzoeken t.b.v. de gemeentelijke geurgebiedsvisie, maar de gemeenteraad kan een overschrijding van die grenswaarde aanvaardbaar achten. Versoepeling van de voorgrond geurnorm (naar 3 Ou) voor de bestaande kernen van Nederweert, Ospel en Nederweert-Eind draagt minder bij aan de afname van geurbelasting bij ontwikkeling van veehouderijen nabij die kernen dan op grond van de huidige geurnorm (1,5 Ou) voor die kernen. Ook neemt de kans op extra hinder bij een versoepeling van de norm toe. Indien wordt teruggegaan naar de landelijke norm, zou voor de toekomstige uitbreidingsgebieden een norm van 3 Ou moeten worden gehanteerd. Er is dan sprake van een groter risico op belemmeringen m.b.t. de omgekeerde werking.
Standaard geurnormen voor de bebouwde kom zijn niet passend voor de vastgelegde plangebieden (uitbreidingen van de kernen). Het is niet noodzakelijk om een strengere voorgrondnorm ook te hanteren als toetswaarde voor een goed woon- en leefklimaat. Het teruggaan naar de landelijke waarden voor de bebouwde kom om minder streng te hoeven toetsen aan de voorgrondnorm is dus niet nodig. Het is gebruikelijker om voor de toetsing van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat voor ontwikkelingen in- en rond de kernen uit te gaan van de achtergrondbelasting (cumulatieve belasting), zoals bijvoorbeeld maximaal 10 Ou achtergrondbelasting voor ontwikkelingen binnen de bestaande kom en mogelijk een hogere waarde voor de achtergrondbelasting in de uitbreidingen aan de rand van de bebouwde kom. P216951.015 Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit Nederweert 7.1.2 Een landelijke geurnorm voor het buitengebied Voor een deel van het buitengebied is de huidige geurnorm nu 9 Ou. Het betreft een zone van 1500 meter rond de kern Nederweert, Ospel en Nederweert-Eind. Voor het overige buitengebied is de norm 10 Ou. Als de norm voor het buitengebied wordt bijgesteld naar 14 Ou, wordt de straal van de geurhindercontour waarbinnen er sprake kan zijn van een beperking voor de veehouderij bij de realisatie van een nieuw voor geurhinder gevoelig object kleiner.
Daarnaast kan er sprake zijn van meer milieuruimte voor de veehouderij: de mogelijkheid om bij een ontwikkeling van de veehouderij meer geurbelasting te veroorzaken. Daarmee neemt de kans op extra hinder bij een versoepeling van de norm toe. Een soepelere norm leidt bij een overbelaste situatie tot een minder grote opgave voor reductie van de geurbelasting (de geurbelasting na ontwikkeling blijft hoger). Vooral in de 1500 meter zone (9 Ou gebied) heeft een versoepeling van de voorgrondnorm van 9 naar 14 Ou effect heeft op het aantal objecten met een overschrijding van de voorgrondnorm. En dus impact op de ontwikkelingsmogelijkheden van veehouderijen en de mogelijkheden voor functieveranderingen. Voor een aanzienlijk deel van de objecten met een voorgrondbelasting tussen 9 en 14 Ou is de achtergrondbelasting hoger is dan 20 Ou. In die situaties is de toets op een goed woon- en leefmilieu mogelijk een belemmering voor functieveranderingen nabij veehouderijen en voor de ontwikkeling van de veehouderijen. Versoepeling van de voorgrond geurnorm (naar 14 Ou) in het buitengebied van Nederweert draagt minder bij aan het voorkomen van hinder en minder bij aan de afname van geurbelasting bij ontwikkeling van veehouderijen in overbelaste situaties dan op grond van de huidige geurnorm (9 Ou en 10 Ou).
7.2 Scenario 2 en 3: sturen op emissiereducties 7.2.1 Fijn stof De vergunde emissie van fijnstof uit stallen van veehouderijen (vooral pluimveehouderijen) in Nederweert is in de periode 2010 – 2015 toegenomen en is daarna weer gedaald. In 2021 is de geregistreerde/vergunde fijnstof emissie iets lager dan in 2000. De emissiereductie van 30% voor fijnstof (het uitgangspunt voor scenario 3) is voor het aspect fijnstof technisch haalbaar, uitgaande van de nu beschikbare en vergunbare technieken. En er van uitgaande dat de emissiereductie behaald wordt door modernisering van stallen c.q. het toepassen van nageschakelde technieken. Ook als er sprake is van een groei van het aantal dieren is een emissiereductie van 30% technisch haalbaar, omdat de maximale emissiereductie fijnstof (uitgaande van de het nu vergund aantal en type dierplaatsen) technisch gezien veel groter kan zijn (ruim 70%). De inzet van deze technieken werken daarentegen kostenverhogend voor ondernemers. De mate waarin hangt af van de techniek die wordt toegepast, de leeftijd van de stallen/stalsystemen en de termijn waarop de emissiereducties bereikt moeten worden.
P216951.01 6 84 Samenvatting resultaten sce nario-onderzoek Continuerende bedrijven moeten (mogelijk) voor 2030 stalaanpassingen binnen het investeringsritme plegen (en vergunning aanpassen) gelet op de eisen in de provinciale omgevingsverordening in Limburg. Die eisen vloeien voort uit een convenant dat is gesloten in 2010 en daarna opgenomen in de provinciale regelgeving (verordeningen) met eisen voor nieuwe stallen en eisen op bedrijfsniveau voor 2030. Daarnaast is het jaar 2030 ook genoemd in de aankondiging van de aanscherping van de regels t.a.v. fijn stof emissie van het rijk en in het sectorplan. Dat jaartal is dus een logisch moment om eventuele (extra) verplichtingen op te leggen Het is twijfelachtig of de maximale technisch haalbare emissiereductie of een lagere emissiereductie op korte termijn voor veel veehouderijen door de gemeente kan worden afgedwongen via gemeentelijke regelgeving. De Crisis- en herstelwet biedt aanvullende mogelijkheden voor de gemeente Nederweert om in situaties waarbij veehouderijen niet ontwikkelen, eisen te stellen aan emissiereductie van fijnstof. Aanvullend aan de mogelijkheden die er al zijn voor de grotere IPPC- bedrijven.
Echter, deze aanvullende eisen dienen onderbouwd te worden op basis van de eigen bronbijdrage van de veehouderijen, de mogelijkheden om deze impact te verminderen, afschrijvingstermijnen en de betaalbaarheid van technieken. De ervaringen met de knelpuntbedrijven (overschrijdingen van de wettelijke normen) laat zien dat vermindering van deze knelpunten mogelijk is, maar gepaard gaat met een lange doorlooptijd. De ondernemers worden gesubsidieerd voor een deel van te nemen maatregelen Dus er zijn wel degelijk mogelijkheden, maar dit vergt vanuit zowel de zijde van de ondernemers als vanuit de overheid veel tijd en geld. Voor een structurele reductie van de fijnstof emissies heeft de gemeente hulp nodig. Hulp van provincie en rijk, o.a. in de vorm van regelgeving en subsidies voor innovaties en de uitvoering van de maateregelen (personele capaciteit). En hulp van de ondernemers zelf die bij ontwikkeling van hun bedrijven kiezen voor technieken die leiden tot extra emissiereducties, passend bij hun investeringsritme en afschrijvingstermijnen (bijvoorbeeld 15-20 jaar) van eerder gedane investeringen. Aansluitend bij de aanpak zoals die is gepresenteerd door LTO/NOP en NVP in het sectorplan “Aanpak van de pluimveesector voor reductie van de emissie van fijnstof (PM10)” uit juni 2021.
In dit sectorplan is een aanpak gepresenteerd die uitgaat van een generieke aanpak (50% reductie nieuwe stallen, 30% reductie in bestaande stallen, uiterlijk in 2030). Voor de zogenaamde hotspot gebieden gaat het sectorplan uit van 50% reductie voor nieuwe en voor bestaande stallen. Een groot deel van het buitengebied van Nederweert waar er sprake is van een hoge achtergrondconcentratie fijnstof, is volgens dit sectorplan als hotspot aan te merken. Borging van deze emissiereductie zal volgens het sectorplan via de gemeente moeten plaatsvinden. Maar gezien het aantal veehouderijen die het in Nederweert betreft is dat in Nederweert een zeer grote opgave. 30% reductie van de emissies van fijnstof kan niet worden “afgedwongen” met enkel de voorgestelde gemeentelijke maatregelen. Maar, er van uitgaande dat de sector en het rijk daadwerkelijk invulling geven aan de om hoofdstuk 2 beschreven aanpak en het sectorplan, is een reductie van 30% van de fijnstof emissie in de periode tot 2032 in principe wel haalbaar. Maar de uitvoeringskosten voor de gemeente en ondernemers in Nederweert zijn, zonder een wettelijke borging van de reductiedoelen door het rijk, erg hoog. Dit gezien het zeer groot aantal veehouderijen die het betreft.
De situatie in Nederweert wijkt op dit vlak sterk af van het P216951.015 Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit Nederweert gemiddelde beeld in de vee-intensieve delen van Nederland, alleen delen van de Gelderse Vallei zijn enigszins vergelijkbaar. Zonder een borging via de landelijke regelgeving is de kans groot dat uitvoeringsproblemen leiden tot minder reductie en/of een veel langere doorlooptijd dan door rijk en de sector zijn genoemd. 7.2.2 Geur De geregistreerde/vergunde geuremissies uit stallen zijn gedaald tussen 2000 en 2010 en daarna weinig veranderd. In ruim 20 jaar is de vergunde geuremissie uit stallen met circa 10% gedaald. Dat de toegepaste emissie reducerende technieken bij vooral grotere varkensbedrijven gepaard gaan met slechts een beperkte daling van de vergunde geuremissie wordt veroorzaakt door de schaalvergroting en door het verhogen van de emissiefactoren van gecombineerde luchtwassers door het naar beneden bijstellen van de reductiepercentages. Een emissiereductie van 30% van de geuremissie uit stallen, zoals dat als uitgangspunt is gehanteerd voor scenario 3 is, uitgaande van de nu beschikbare en vergunbare technieken, technisch gezien niet haalbaar. Er vanuit gaande dat de emissiereductie alleen behaald wordt door modernisering van stallen en er geen significante krimp van het aantal dieren plaatsvindt.
Als ook het intrekken van latente ruimte / vergunningen voor lege stallen wordt meegenomen (onderdeel van scenario 2 en 3) is verdere afname van de geuremissie ten opzichte van de vergunde emissies tot 30% ‘in technische zin’ wel haalbaar. Maar het investeren in technieken om emissies te reduceren gaat vaak gepaard met schaalvergroting en groei van het aantal dieren op locaties waar veehouders hun stallen (moeten) moderniseren. Dit omdat de inzet van de meeste technieken die gericht zijn op reductie van emissies kostenverhogend werken voor ondernemers. Om die kosten te kunnen dragen is tot op heden schaalvergroting en daarmee samenhangende besparingen door schaalvoordelen een vaak gekozen weg. Daarnaast laat de toets van de maatregelen uit beide scenario’s zien dat emissiereductie van geur via gemeentelijke regelgeving vooral kan worden afgedwongen als veehouderijen ontwikkelen, in combinatie met strenge voorgrondnormen en toetsing ontwikkelingen aan omgevingswaarden m.b.t. achtergrondbelasting. Zoals dit ook wordt toegepast in de provincie Noord-Brabant. Daarnaast biedt de Crisis- en herstelwet aanvullende mogelijkheden voor de gemeente om ook in situaties waarbij veehouderijen niet ontwikkelen, eisen te stellen aan emissiereductie. Aanvullend aan de mogelijkheden die er zijn voor de grotere IPPC bedrijven.
Of door af te wijken van de 50%- regeling bij ontwikkeling van veehouderijen en verdergaande reductie te vragen. Echter, deze aanvullende eisen dienen onderbouwd te worden op basis van de geurimpact van de veehouderijen, de mogelijkheden om deze impact te verminderen, het ontstaan van de normoverschrijding en afschrijvingstermijnen. Incidenteel kan dit leiden tot reducties van geuremissies van 20 à 30% van veehouderijen, maar dit betreft geen gebiedsbrede reductie van geuremissies. P216951.01 6 86 Samenvatting resultaten sce nario-onderzoek Onze inschatting is dat een reductie van 10% tot maximaal 20% van de vergunde geuremissie haalbaar is binnen een termijn van 10 tot 15 jaar; inbegrepen het intrekken van latente ruimte bij stallen die langdurig niet zijn of worden benut. Hierbij uitgaande van de omvang van de huidige veestapel en werking van technieken zoals dit nu is opgenomen in de Regeling geurhinder en veehouderij. Bij een dergelijke reductie hoort een uitgebreid maatregelenpakket. Maatregelen zoals opgenomen in scenario 3, in aanvulling met maatregelen en regelingen van rijk en provincie. Zoals de eisen voor 2030 uit de provinciale omgevingsverordening, de aangekondigde aanscherping van het landelijke Besluit emissiearme huisvesting en subsidiemaatregelen om stallen te verduurzamen.
20% reductie van de feitelijke emissies van geur kan niet worden ‘afgedwongen’ met enkel de voorgestelde gemeentelijke maatregelen. Daarvoor zijn de gemeentelijke instrumenten niet toereikend. Het rijk en de provincie zullen dan ook gebruik moeten maken van hun bevoegdheden om voldoende te kunnen sturen op een substantiële afname van de geuremissie en geurbelasting. Ook hierbij spelen bij de vereiste maatwerk-aanpak de uitvoeringsproblemen zoals geschetst bij fijn stof. 7.2.3 Kosten voor ondernemers De Omgevingsverordening Limburg 2014 schrijft reductie ammoniakemissie per dierplaats voor bij nieuwbouw en verbouw, uiterlijk te voldoen per 2030. Voor een deel van de steekproefbedrijven betekent dit dat deze locaties in 2030 moeten zijn aangepast of dat een deel van het bedrijf (of geheel) vanaf 2030 niet meer in werking mag zijn, totdat de stallen wel aan de eisen voldoen. Als ondernemers er voor kiezen om deze locaties te verduurzamen, zal er een balans moeten worden gezocht naar eisen t.a.v. de reductie van ammoniak (de eisen uit de provinciale verordening), geur (randvoorwaarden t.a.v. de gemeentelijke geurnormen), de landelijke eisen t.a.v. fijn stof voor nieuwe stallen en uitbreidingen van stallen en de algemene eisen t.a.v. BBT. Pluimveebedrijven Er zijn stalsystemen beschikbaar om aan vereiste reductie van de ammoniak emissie te voldoen.
Om dit te combineren met geurreductie is dit alleen mogelijk door het toepassen van een luchtwasser of biofilter. Dez e zijn duur in aanschaf en jaarkosten. Ook zijn er voor de toepassing praktisch bezwaren vanwege o.a. de leegstandperiode en benodigde capaciteit i.r.t. groeitraject van vleeskuikens en kalkoenen. Dergelijke systemen lijken alleen haalbaar voor de (zeer) grote pluimveebedrijven. Toepassing van de biofilter of luchtwasser zal mogelijk aan de orde kunnen zijn bij uitbreidingen van deze bedrijven waarbij er sprake is van een voor geur overbelaste situatie en daarmee van een noodzaak om geur te reduceren. Het voorschrijven van dergelijke systemen bij zogenaamde stilzitters wordt niet haalbaar geacht omdat de kosten van deze systemen die circa 15 a 20 % van de gemiddelde jaarkosten van de steekproefbedrijven bedragen. Voor de reductie van fijn stof zijn er diverse nageschakelde technieken beschikbaar. Deze zijn relatief goedkoop, er zijn meerdere keuzemogelijkheden en afhankelijk van de keuze kan er worden P216951.015 Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit Nederweert bespaard op het energieverbruik en –kosten. Het toepassen c.q. voorschrijven van nageschakelde technieken zal voor veel meer pluimveebedrijven uit de steekproef haalbaar zijn. Varkensbedrijven Veel varkensbedrijven hebben nog 1 of meer traditionele stallen.
In het kader van de provinciale eisen voor 2030 is dit veelal niet meer mogelijk en moeten deze stal worden gemoderniseerd om deze te blijven gebruiken. Als bedrijven daarvoor kiezen, zal dat veelal via het plaatsen van een combiwasser zijn. Deze veehouderijen reduceren dan geur en fijn stof. De kosten die daarmee gemoeid zijn, zijn onderdeel van de autonoom beleid en eisen die sinds 2010 bekend zijn. Uitgaande van een afschrijvingstermijn van 15-20 jaar zijn dit investeringen die kunnen c.q. moeten worden ingepast in het investeringsritme van varkensbedrijven. Chemische luchtwassers met een nog hogere ammoniakreductie hebben een lagere geur- en fijnstofreductie. Het vervangen van chemische luchtwassers door een combi luchtwasser leidt tot een (relatief) beperkte daling van de geur- en fijn stofemissies. Dit zal vooral aan de orde zijn bij uitbreidingen in een voor geur overbelaste situatie of bij vervangingen binnen het investeringsritme. Een deel van de bedrijven zal binnen nu en enkele jaren zeer waarschijnlijk stoppen en de huidige activiteiten op de locatie beëindigen. Het betreft locaties die nu al (gedeeltelijk leeg staan) en locaties waar ondernemers op basis van autonoom beleid (eisen omgevingsverordening 2030), worden geconfronteerd met extra jaarkosten die resulteren in 10 tot 20% lagere inkomens.
Of bedrijven het benodigde vreemd vermogen aan kunnen trekken, hangt af van de rendabiliteit. Op ongeveer de helft van de varkens- en pluimveelocaties worden traditionele stallen toegepast die gemoderniseerd moeten worden voor 2030. Voor varkensbedrijven zal dit naar verwachting gepaard kunnen gaan met toepassing van luchtwassers die zorgen voor extra reductie van geur en fijn stof. Voor pluimveebedrijven zal dit slechts voor enkele grote bedrijven een optie zijn vanwege de inkomenseffecten van dergelijke systemen. Het reduceren van geur bij pluimveebedrijven zal daarom waarschijnlijk blijvend achterblijven. P216951.01 6 88 Samenvatting resultaten sce nario-onderzoek 7.3 Aanbevelingen In onderstaand figuur zijn de conclusies met betrekking de milieueffecten van de scenario’s samenvattend beschreven In onderstaand schema zijn de conclusies met betrekking de milieueffecten afgezet tegen de kosten voor de veehouders en de mogelijkheden voor functieveranderingen
P216951.015 Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit Nederweert Aangrijpingspunten voor inzet van andere instrumenten (anders dan de maatregelen in de scenario’s) om te sturen op reducties van emissies van fijn stof en geur zijn: - Sturen op maximaal aantal dieren in overbelast gebied / deelgebieden door eisen te stellen aan de maximale hoeveelheid staloppervlak en een regeling m.b.t. saldering of staldering - Ontwikkelingsmogelijkheden van niet -duurzame locaties “ruimtelijke bevriezen” (vergelijk extensiveringsgebieden rond kernen in Brabantse reconstructieplannen / verordening) - Ontwikkelingsmogelijkheden voor alle - of veel meer veehouderij locaties “bevriezen” en alleen ruimte voor ontwikkeling bieden als er sprake is van de gewenste verbeteringen of als duidelijk is dat op de locatie al is geïnvesteerd in technieken (vergelijkbaar met Brabantse omgevingsverordening) - Vastleggen aantal dieren per locatie in omgevingsplan en/of een regeling waarbij ook de referentiesituatie in het kader van de Wnb als plafond geldt. Zo kan het opvullen met oude rechten op die plekken waar er geen sprake is van een Wnb-vergunning worden voorkomen. - Regelingen rijk/provincie m.b.t. vrijwillige opkoop bedrijven/dieren t.b.v.
stikstof en mogelijk ook klimaat proberen te (laten) benutten door bedrijven die knelpunten geur en/of fijn stof veroorzaken P216951.01 6 90 Samenvatting resultaten sce nario-onderzoek Bijlagen P216951.015 Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit Nederweert BIJLAGE 1: GEANONIMISEERDE SAMENVATTENDE ANALYSE STEEKPROEFBEDRIJVEN P216951.01 6 92 Samenvatting resultaten sce nario-onderzoek P216951.015 Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit Nederweert