CConstaterende datNederweert
Koppel je AI →
Document · PDF

2023-09-19 12 Bijlage 3 - Onderzoek uitstoot fijnstof en geur

Raadsvergadering 19 september 2023, gemeente NederweertBij agendapunt: Omgevingsprogramma luchtkwaliteit, opzet fasering29.472 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 4

Resultaten scenario- onderzoek Omgevingsprogramma luchtkwaliteit Nederweert Eindversie

Pouderoyen Tonnaer is een handelsnaam van Pouderoyen B.V. St. Stevenskerkhof 2 6511 VZ Nijmegen T (024) 322 45 79 info@pouderoyentonnaer.nl pouderoyentonnaer.nl Op onze dienstverlening zijn de DNR 2011 van toepassing die u vindt op pouderoyentonnaer.nl Resultaten scenario-onderzoek Omgevingsprogramma luchtkwaliteit Nederweert Syntheserapport Rapportnummer: P216951.016 Naam opdrachtgever: Gemeente Nederweert Postbus 2728 6030 AA NEDERWEERT Contactpersonen: E. van der Linden en D. Kempkens Opstellers: H. Ullenbroeck, K. Albers, E, van Overbeek Status: Eindversie Datum: 10 juli 2022 P216951.01 6 2 Samenvatting resultaten sce nario-onderzoek Inhoud 1 Inleiding ....................................................................................................................... 4 1.1 Scenario-onderzoek omgevingsprogramma luchtkwaliteit Nederweert ............................ 4 1.2 Deze rapportage ................................ ................................ ................................ ....... 6 2 Kaders en uitgangssituatie.......................................................................................... 7 2.1 Fijn stof uit stallen van veehouderijen................................ ................................ .......... 7 2.2 Geur uit stallen van veehouderijen ................................ ................................ ............

13 2.3 Ammoniak uit stallen van veehouderijen................................ ................................ .... 23 2.4 Overige ontwikkelingen wet- en regelgeving................................ ............................... 27 3 Van visie naar programma........................................................................................ 30 3.1 Omgevingsvisie buitengebied ................................ ................................ ................... 30 3.2 Scenario-onderzoek ................................ ................................ ................................ . 31 3.2.1 Scenario 1: landelijke geurnormen ....................................................................................................33 3.2.2 Scenario’s 2 en 3: maatregelen gericht op emissiereducties ............................................................33 3.3 Effecten beoogde emissiereducties op blootstelling ................................ .................... 36 3.3.1 Fijn s tof uit s tallen veehouderijen......................................................................................................36 3.3.2 Geur uit stallen v eehouderijen...........................................................................................................39 4 Scenario 1: terug naar wettelijke basis ....................................................................

41 4.1 Inleiding ................................ ................................ ................................ ................. 41 4.2 Landelijke geurnorm voor alle kernen in Nederweert................................ ................... 42 4.3 Landelijke geurnorm voor het buitengebied van Nederweert ................................ ....... 46 5 Scenario 2 en 3: emissiereductie .............................................................................. 49 5.1 Theoretisch te behalen emissiereducties................................ ................................ .... 49 5.2 Toetsing maatregelenpakketten steekproefbedrijven: scenario 2 ................................ .. 53 5.3 Toetsing maatregelenpakketten steekproefbedrijven: scenario 3 ................................ .. 55 5.4 Leegstand en niet-benutte vergunde ruimte ................................ ............................... 58 5.5 Steekproef bedrijven en ammoniakeisen rijk en provincie ................................ ............ 60 5.6 Steekproefbedrijven en fijnstof ................................ ................................ ................. 60 5.7 Steekproefbedrijven en geur ................................ ................................ ....................

62 P216951.015 Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit Nederweert 6 Scenario 2 en 3: kosten voor ondernemers ............................................................. 64 6.1 Analyse steekproefbedrijven................................ ................................ ..................... 64 6.2 Steekproefbedrijven versus alle pluimvee- en varkenslocaties in Nederweert ................. 74 7 Samenvatting en conclusies ..................................................................................... 82 7.1 Scenario 1: terug naar de landelijke geurnormen ................................ ........................ 82 7.1.1 Landelijke geurnormen voor de kernen.............................................................................................82 7.1.2 Een landelijke geurnorm v oor het buitengebied ...............................................................................83 7.2 Scenario 2 en 3: sturen op emissiereducties ................................ ...............................

83 7.2.1 Fijn s tof ...............................................................................................................................................83 7.2.2 Geur ....................................................................................................................................................85 7.2.3 Kos ten voor ondernemers..................................................................................................................86 7.3 Aanbevelingen ................................ ................................ ................................ ........ 88 Bijlagen ............................................................................................................................. 90 P216951.01 6 4 Samenvatting resultaten sce nario-onderzoek 1 Inleiding 1.1 Scenario-onderzoek omgevingsprogramma luchtkwaliteit Nederweert Door de grote verwevenheid van met name agrarische bedrijven en woningen in het buitengebied van de gemeente Nederweert zijn er relatief veel overschrijdingen van gemeentelijke- en landelijke geurnormen en de advieswaarden m.b.t. geur uit stallen van veehouderijen van de GGD. Ook in grote delen van de dorpskernen is de geurbelasting hoger dan gewenst. Dit kan leiden tot overlast en beperkingen voor functieveranderingen.

De gemeente Nederweert kent daarnaast diverse fijnstof knelpunten in de vorm van een hoge concentratie van fijnstof op woningen, veelal in de omgeving van pluimveehouderijen. In grote delen van de gemeente is er sprake van een overschrijding van de advieswaarden van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) met betrekking tot de concentratie van fijnstof. De gemeente Nederweert heeft het Schone Lucht Akkoord ondertekend. Het akkoord bevat afspraken tussen de rijksoverheid, provincies en gemeenten over het verbeteren van de luchtkwaliteit in grote steden en rondom intensieve veehouderijen. Onderdeel daarvan is een gerichte aanpak voor plekken waar de blootstelling het hoogst is en de potentiële gezondheidswinst het grootst is. In de Omgevingsvisie Buitengebied Nederweert is deze ambitie onderstreept en is uitgesproken dat deze ambitie nader ingekleed wordt in het nog op te stellen omgevingsprogramma luchtkwaliteit. De nieuwe Omgevingswet, die naar verwachting in 2023 wordt ingevoerd, verplicht provincies en gemeenten in Nederland om een visie op de leef omgeving te ontwikkelen. De gemeente Nederweert heeft er voor gekozen een Omgevingsvisie in delen te maken. Als eerste is de Omgevingsvisie voor het Buitengebied opgesteld.

Naast de Omgevingsvisie kent de Omgevingswet ook het Omgevingsprogramma, bedoeld voor de uitwerking van de doelen van de Omgevingsvisie, en het Omgevingsplan, waarin de Omgevingsvisie en het Omgevingsprogramma wordt uitgewerkt voor de juridische verankering. De gemeente Nederweert is op basis van de Omgevingswet verplicht om een omgevingsprogramma luchtkwaliteit op te stellen. De gemeente heeft namelijk nog overschrijdingen van de omgevingswaarde voor fijnstof (aantal overschrijdingsdagen) binnen haar grenzen. Deze zijn aangewezen als ‘knelpuntbedrijf’ in het Nationaal Samenwerkingsverband Luchtkwaliteit (NSL). Dit verplichte onderdeel van het omgevingsprogramma wordt opgesteld in nauw overleg met de betreffende ondernemers en het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) Naast dit wettelijke verplichte deel wil de gemeente de mogelijkheden onderzoeken om aanvullende eisen te stellen aan geur en fijnstof van veehouderijen. Dit onderzoek vindt o.a. plaats door middel van doorrekening van drie scenario’s en een uitgangssituatie waarin de gemeente geen actie onderneemt. De gemeente heeft de scenario’s opgesteld. Op een later moment wordt een milieueffectrapport (MER) opgesteld t.b.v. het omgevingsprogramma.

In dat MER worden de resultaten van dit scenario-onderzoek gebruikt en aangevuld met de doorrekening van de verwachte autonome ontwikkeling (de referentie voor het MER). In het MER wordt ook ingegaan op de invloed van een mogelijke groei of krimp van het aantal P216951.015 Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit Nederweert dieren (m.n. varkens en pluimvee) in Nederweert op de emissies en concentraties fijnstof en geur. In het MER zal tenslotte ook worden ingegaan op de relatie tussen het milieuonderzoek en het concept ontwerp programma luchtkwaliteit, v.w.b. het onderdeel intensieve veehouderij. Na de afronding van het MER werkt de gemeente verder aan het ontwerp omgevingsprogramma, ook voor andere sectoren (zoals niet-agrarische bedrijven en verkeer). Hierbij zal ook de (concept) omgevingsvisie voor de kernen en bedrijventerreinen bij betrokken worden. De gemeente Nederweert heeft aan Pouderoyen Tonnaer opdracht gegeven voor een doorrekening van door de gemeente geformuleerde scenario’s (hierna aangeduid als maatregelenpakketten / scenario’s ten behoeve van het op te stellen omgevingsprogramma luchtkwaliteit. Doel is om op basis van verschillende maatregelenpakketten de haalbaarheid van de reductie van emissies en concentraties (immissies) fijnstof en geur in Nederweert te onderzoeken (zichtjaar 2032, een periode van 10 jaar).

Specifiek gaat het daarbij om de individuele bijdrage van de lokale veehouderijen (fijnstof en geur) en andere bronnen voor de huidige vergunde situatie en de door de gemeente geschetste scenario’s in beeld te brengen. In onderstaand overzicht zijn de 3 scenario’s samenvattend beschreven: De scenario’s zoals die door de gemeente zijn geformuleerd hebben als vertrekpunt voor doorrekening de vergunde situatie m.b.t de houden van landbouwhuisdieren in stallen van varkens- en pluimveebedrijven. Dus als er staat ‘20% emissiereductie’ dan wordt bedoeld de reductie t.o.v. de huidige, vergunde situatie en emissies van geur en fijnstof uit stallen van varkens- en pluimveebedrijven.

P216951.01 6 6 Samenvatting resultaten sce nario-onderzoek Onder andere op basis van de uitkomsten van het scenario-onderzoek moet duidelijk worden met welke maatregelen of combinatie van maatregelen (maatregelenpakketten) er kan worden gekomen tot een lagere bijdrage van lokale bronnen aan de fijnstof concentraties en de geurbelasting en welke gevolgen dit kan hebben voor de bedrijven en de gemeente. Dit in relatie tot gewenste vermindering van de blootstelling van omwonenden aan die concentraties fijnstof en geur uit stallen en de (on)mogelijkheden om medewerking te geven aan gewenste functieveranderingen in de kernen en het buitengebied van de gemeente Nederweert. 1.2 Deze rapportage Om de toepasbaarheid van de scenario’s 2 en 3 en de daarin opgenomen maatregelen te toetsen zijn door de gemeente Nederweert geselecteerde pluimvee- en varkensbedrijven gebruikt. De doorrekening van scenario 1 gebruikt de steekproef niet. In afzonderlijke rapportages van Pouderoyen Tonnaer (16 november 2021) en Connecting Agri&Food (21 november 2021) is ingegaan op de toetsing van scenario’s 2 en 3 voor de steekproefbedrijven. De steekproef bestaat uit 16 bedrijven, vier bedrijven van elke omvang, twee van elke soort (pluimvee of varken) per omvang (zeer groot, groot, middel en klein). Bij pluimvee zit er variatie tussen bedrijven met leghennen, opfok, vleeskuikens en vleeskalkoenen.

In de rapportage van Pouderoyen Tonnaer (milieukundige analyse) is ook ingegaan op een gemeente brede analyse van scenario 2 en 3 m.b.t. de mogelijkheden om emissies van geur en fijn stof uit stallen van veehouderijen in Nederweert te reduceren en de gevolgen van de reducties voor de blootstelling van omwonenden van veehouderijen op het gebied van geur en fijn stof uit stallen. Deze rapportage is bedoeld als aanvulling c.q. samenvatting van die eerdere rapportages en bevat:  een beschrijving van de beleidskaders en uitgangssituatie m.b.t. fijn stof en geur uit stallen van veehouderijen in Nederweert. Ook is ingegaan op ontwikkelingen in de wet- en regelgeving die een sterke relatie hebben met de emissies van fijn stof en geur uit de veehouderijen(hoofdstuk 2) ;  een uitwerking van de relatie tussen het scenario-onderzoek en de Omgevingsvisie buitengebied Nederweert (hoofdstuk 3);  een beschrijving van scenario 1 en de gevolgen daarvan voor het milieu, de veehouderijen en ruimtelijke ontwikkelingsmogelijkheden (hoofdstuk 4);  een samenvatting van de rapportage van Pouderoyen Tonnaer over de haalbaarheid van de emissiereducties bij de steekproefbedrijven (scenario’s 2 en 3) en een gemeente-brede analyse m.b.t.

de te behalen emissiereducties bij pluimvee- en varkensbedrijven (hoofdstuk 5);  een samenvatting van de rapportage van Connecting Agri&Food uit november 2021 over de gevolgen van de scenario’s 2 en 3 voor de steekproefbedrijven in relatie tot een gemeente- brede analyse m.b.t. de emissiereducties en economische omvang van de locaties waar er pluimvee en varkens wordt gehouden (hoofdstuk 6);  conclusies en aanbevelingen n.a.v. de resultaten van het onderzoek (hoofdstuk 7). P216951.015 Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit Nederweert 2 Kaders en uitgangssituatie 2.1 Fijn stof uit stallen van veehouderijen Toetsingskaders Fijn stof wordt gezien als één van de meest schadelijke stoffen van luchtverontreiniging. Tot fijn stof worden in de lucht zwevende deeltjes kleiner dan 10 micrometer (PM10) gerekend. Fijn stof blijft in de lucht zweven en bestaat uit deeltjes van verschillende grootte, van verschillende herkomst, met een verschillende chemische samenstelling. Concentratie van veehouderijen kan de kans op overschrijding van de fijn stof normen verhogen. Het Besluit en de Regeling “Niet In Betekenende Mate bijdragen (luchtkwaliteitseisen)” zijn in 2007 in werking getreden en het Besluit luchtkwaliteit 2005 is komen te vervallen. Deze wetswijziging zorgde voor uitsluiting van het standstill beginsel (zoals was opgenomen in het Besluit Luchtkwaliteit 2005).

Het standstill beginsel hield in dat een situatie die voldoet aan de normen, toch niet mag verslechteren tot aan de norm. Uitsluiting van dit beginsel ten aanzien van luchtkwaliteit betekent dat de luchtkwaliteit mag worden ‘opgevuld’ tot aan de grenswaarde. In 2008 is een verspreidingsmodel beschikbaar gekomen en het te hanteren toetsingskader vastgelegd in de Regeling beoordeling luchtkwaliteit 2007. In het toetsingskader is opgenomen dat de concentratie van fijn stof uitsluitend wordt beoordeeld op woonlocaties en op locaties die voor het publiek toegankelijk zijn. Een bedrijfswoning van een veehouderij wordt ook beschermd tegen de belasting van fijn stof afkomstig van veehouderijen in de omgeving. Alleen de eigen bedrijfswoning wordt niet beschermd tegen de belasting van fijn stof afkomstig van de eigen veehouderij. Wettelijke grenswaarden voor luchtkwaliteit komen uit Europese richtlijnen en zijn vastgelegd in de Wet milieubeheer (titel 5.2 en bijlage 2). Deze grenswaarden zijn bedoeld om de volksgezondheid te beschermen en vormen een compromis tussen wat vanuit gezondheidsperspectief wenselijk is, wat technisch mogelijk is en wat economisch en politiek haalbaar is. Beleidsnormen en wetenschappelijke advieswaarden zijn richtwaarden/streefwaarden, waarop het beleid zich op moet richten (inspanningsplicht). Hierbij staat gezondheidsbescherming centraal.

Toetsingskaders en normstellingen fijnstof PM10 PM10 Jaargemiddelde concentratie 40 µg/m3 EU-grenswaarde Wet milieubeheer PM10 24-uurgemiddelde (mag maximaal 35 keer per jaar worden overschreden ) Vertaling EU-norm max 35 overschrijdingsdagen 24- uurgemiddelde naar jaargemiddelde 50 µg/m 3 31,2 µg/m3 EU-grenswaarde Wet milieubeheer P216951.01 6 8 Samenvatting resultaten sce nario-onderzoek PM10 Jaargemiddelde concentratie 15 µg/m 3 (was 20 µg/m3) WHO advieswaarde (verlaagd in sept 2021) PM10 24-uurgemiddelde (3 a 4 overschrijdingen per jaar) 45 µg/m 3 WHO advieswaarde Niet in Betekenende Mate (NIBM) Ruimtelijke projecten of (te vergunnen) activiteiten hoeven geen uitgebreid luchtkwaliteitsonderzoek uit voeren, als ze “niet in betekenende mate” (NIBM) voor een verslechtering van de luchtkwaliteit zorgen. NIBM is maximaal 3% van de jaargemiddelde concentratie PM10, ofwel maximaal 1,2 µg/m3 PM10. In 2013 is o.a. in de gemeente Nederweert een gebied aangewezen waar de NIBM-grondslag niet meer van toepassing is voor veehouderijen die meer dan 800 kg fijnstof per jaar emitteren. Dit om te voorkomen dat er nieuwe knelpunten kunnen ontstaan. Beperking van de toepassing van NIBM betekent niet dat in de aangewezen gebieden geen ontwikkeling meer mogelijk is. Daarbij moet aan één van de andere grondslagen, van artikel 5.16, eerste lid, van de Wm worden voldaan.

Dit betekent dat bij nieuwe ontwikkelingen of uitbreidingen aannemelijk gemaakt moet worden dat:  aan de grenswaarden wordt voldaan, of  dat er geen sprake is van een verdere verslechtering, of  dat een project past in het NSL Beleidsregel Cumulatief toetsen fijn stof uit veehouderijen Nederweert Met deze beleidsregel heeft de gemeente Nederweert in oktober 2019 geanticipeerd op een wijziging van de ‘Regeling beoordeling luchtkwaliteit’ in 2019 om nieuwe fijnstof knelpunten tegen te gaan. Eén van de oorzaken van het kunnen ontstaan van nieuwe fijnstofknelpunten rond veehouderijen is het verschil tussen de systematiek van de monitoring van het NSL enerzijds en de toetsing bij vergunningverlening anderzijds. De gecumuleerde berekening leidt tot een hogere concentratie als meer veehouderijen dichtbij een woning staan dan wanneer een veehouderij bij vergunningverlening getoetst wordt aan de fijnstofnorm met inachtneming van alleen de achtergrondconcentratie.

In fijnstof berekeningen moeten voor de cumulatieve toetsing alle veehouderijen binnen een straal van 500 meter worden betrokken als die een PM10-emissie hebben van:  meer dan 800 kg/jaar als de PM10-emissie van de veehouderij waarop de berekening betrekking heeft meer dan 800 kg/jaar bedraagt en,  meer dan 500 kg/jaar als de PM10-emissie van de veehouderij waarop de berekening betrekking heeft meer dan 500 kg/jaar bedraagt en waar de achtergrondconcentratie hoger is dan 27 µg/m3. P216951.015 Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit Nederweert Figuur 2.1: achtergrondconcentratie fijn stof 2019 (PM10), uitzonderingsgebied NIBM en veehouderijen geclassificeerd naar vergunde fijn s tof emissie (PM10) uit s tallen van veehouderijen in Nederweert (2021) Zeer fijn stof (PM2,5) In de EU richtlijn luchtkwaliteit van 2008 zijn normen opgenomen voor zeer fijn stof (PM2,5). Deze zijn in de Wet milieubeheer overgenomen. PM2,5 is naar huidige inzichten schadelijker voor de gezondheid dan PM10 . De Europese aanpak van PM2,5 richt zich op een algemene vermindering van concentraties in stedelijke achtergrondgebieden. Dit bereikt men via een nationale streefwaarde en een nationale blootstellingsconcentratieverplichting, in combinatie met een streef- en grenswaarde.

Voor de vergunningverlening van veehouderijen is alleen de jaargemiddelde grenswaarde van 25 µg/m3 als jaargemiddelde concentratie belang. Deze geldt vanaf 1 januari 2015, naast de grenswaarden voor PM10. De grenswaarde voor PM2,5 is meestal niet maatgevend voor de toetsing van veehouderijen. Als de luchtkwaliteit aan de PM10 normen voldoet, dan geldt vrijwel altijd ook voor de PM2,5 normen. Uit onderzoek van RIVM blijkt dat bij een PM10-concentratie lager dan 32,5 μg/m3 de kans op een overschrijding van de PM2,5 norm kleiner dan 1% is. Maximale emissiewaarde per dierplaats fijn stof Het Besluit emissiearme huisvesting (Beh) stelt vanaf 1 juli 2015 maximale emissiewaarden fijnstof voor huisvestingssystemen in pluimveestallen (kippen, kalkoenen en eenden). De eisen zijn niet van toepassing op o.a. biologisch gehouden pluimvee, legkippen en (groot-)ouderdieren van legrassen in aangepaste kooien, natuurlijk geventileerde dierenverblijven voor vleeskalkoenen en veehouderijen met kleine aantallen dieren. De maximale emissie-eisen fijnstof gelden ook niet voor bestaande

P216951.01 6 10 Samenvatting resultaten sce nario-onderzoek dierenverblijven die voor 1 juli 2015 zijn opgericht en in gebruik genomen. Bij nieuwbouw, vervanging of uitbreiding van stallen staat het Beh alleen huisvestingssystemen toe waarvan de emissiefactor fijnstof lager is dan of gelijk is aan de maximale emissiewaarde. Voldaan kan worden door een huisvestingssysteem toe te passen dat voldoet aan de maximale emissiewaarden voor fijnstof. Dat kan ook door nageschakelde technieken bij (bestaande) huisvestingssystemen toe te passen die zonder die technieken een te grote fijnstof-emissie hebben. Voorbeelden van die technieken zijn: warmtewisselaars en droogfilterwanden. Het bevoegd gezag heeft de bevoegdheid om bij een uitbreiding minder strenge emissiewaarden voor fijnstof te eisen als zij die in bepaalde situaties als onredelijk beoordeeld. Dat kan alleen in geval het om een beperkte uitbreiding gaat en hetzelfde huisvestingssysteem toegepast wordt. Beperkt houdt in: maximaal 50% van het bebouwd oppervlak. Voor een IPPC-bedrijf kan het bevoegd gezag strengere eisen stellen (BBT+ of BBT++). Concentratie fijn stof uit stallen In onderstaande figuur is de indicatieve bijdrage aan de achtergrondconcentratie fijn stof (PM10) van veehouderijen in de huidige vergunde situatie weergegeven.

In delen van het buitengebied, vooral ten noorden van Nederweert en Ospel, is er sprake van een hoge lokale concentratie fijn stof vanwege emissie van fijn stof uit stallen. In de bebouwde kom is de concentratie fijn stof uit stallen lager, maar wel een hogere concentratie van fijn stof uit stallen in de bebouwde kom van Ospel. Figuur 2.2 : concentratie fijn stof uit stallen o.b.v. vergunde fijn stof emissie (PM10) uit stallen van veehouderijen in Nederweert (2021)

P216951.015 Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit Nederweert In onderstaande figuren is de bijdrage van de fijn stof concentratie uit de veehouderij gerelateerd aan andere bronnen van fijn stof (PM10 en PM2,5). De bijdrage van fijn stof uit stallen aan de achtergrondconcentratie in Nederweert is hoog. Ten opzichte van andere bronnen is er sprake van relatief veel uitstoot op lage hoogte in een klein gebied. Figuren 2.3 en 2.4: Bijdrage per sector aan de fijn stof concentratie in Nederweert (RIVM, emissieregistratie, gegevens m.n.b.t 2018, https://www.rivm.nl/gcn -gdn-kaarten/overige-data, bewerking Pouderoyen Tonnaer. Bovenste figuur PM10, onderste figuur PM2,5

P216951.01 6 12 Samenvatting resultaten sce nario-onderzoek Reductie fijn stof uit stallen, sector plan pluimveehouderij In 2017 heeft de landelijke overheid aangekondigd een wettelijke regeling voor de fijnstofemissie (PM10) uit de pluimveehouderij te willen vaststellen waarin landelijk 50 % reductie in bestaande stallen en 70 % reductie bij nieuwbouw wordt opgelegd, uiterlijk te realiseren in 2030. Na overleg is de pluimveesector de mogelijkheid geboden een eigen sectorplan, als mogelijk alternatief, op te stellen, dat zou moeten leiden tot een vergelijkbare gezondheidswinst als met de wettelijke regeling wordt beoogd. De Minister van LNV heeft afgesproken met de sector dat de emissie van fijnstof binnen 10 jaar wordt gehalveerd. De kern hiervan is een generieke aanpak, aangevuld met een specifieke gebiedsgerichte aanpak in de zogenaamde ‘hotspots’, waar de uitstoot van fijnstof het hoogst is en waar dus ook de meeste gezondheidswinst te behalen is. In die gebieden (zoals in Nederweert) worden extra maatregelen genomen om in bestaande stallen de emissie verder te reduceren. Het Rijk heeft aangegeven toe te zien op de naleving van de afspraken met de pluimveesector en kan eisen m.b.t. de gewenste reductie van de fijn stof emissie wettelijk vastleggen.

Het sectorplan is in juni 2021 gepresenteerd (Aanpak van de pluimveesector voor reductie van de emissie van fijnstof PM10, LTO/NOP en NVP). Hierin is een combinatie van nationale regelgeving en lokaal c.q. gebiedsgericht maatwerk (in de zogenaamde hotspot gebieden) voorgesteld:  50% reductie bij nieuwbouw (t.o.v. emissiefactor stal in 2016);  30% reductie in bestaande stallen (voor 2031 te realiseren, t.o.v. emissiefactor stal in 2016);  Geen reductie-eis voor omschakeling naar maatschappelijk gewenste huisvestingssystemen (o.a. dierwelzijn);  In hotspots (uit te werken door gemeenten) 50% reductie voor nieuwe en bestaande stallen;  Hotspot-gebieden zijn: o gebieden met gevoelige objecten (woningen, scholen, instellingen, etc.) waarbij de PM10 concentratie op de gevel gemiddeld per jaar hoger dan 20 μg/m3 is, en o waarbij in dat gebied plus een schil van 250m daar omheen commercieel pluimvee wordt gehouden, en o waarbij die pluimveebedrijven gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor meer dan 0,4 μg/m3 PM10 (dus meer dan 2% van een concentratie PM 10 van 20 μg/m3 of hoger);  Daarnaast kunnen gemeenten knelpunten aanwijzen.

Knelpunten zijn locaties met een enkel pluimveebedrijf, dat bij gevoelige objecten bijdraagt aan een jaarconcentratie van PM10 boven de 20 μg/m3, of bijdraagt aan meer dan 30 dagen/jaar overschrijding van de toegestane piekbelasting van PM10 per dag;  In het sectorplan is aangegeven dat gemeenten via het omgevingsplan borgen dat pluimveebedrijven in hotspots en knelpunten een Fijnstof Emissie Plan opstellen en uitvoeren. P216951.015 Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit Nederweert 2.2 Geur uit stallen van veehouderijen Wet geurhinder en veehouderij Veehouderijen zijn mogelijke bronnen van geurhinder en daarom gelden voor veehouderijen regels met betrekking tot aan te houden afstanden tot voor geurhinder gevoelige objecten, zoals woningen. Omgekeerd hebben deze regels ook gevolgen voor de mogelijkheden om nieuwe voor geurhinder gevoelige objecten, zoals nieuwe woningen, te realiseren. Dit wordt ook wel de omgekeerde werking genoemd. In de Wet geurhinder en veehouderij (Wgv) wordt een onderscheid gemaakt tussen geurbelasting in gebieden met veel veehouderijen (concentratiegebieden) en in de overige gebieden (niet- concentratiegebieden). De concentratiegebieden zijn aangegeven in Bijlage 1 van de Meststoffenwet en bestaat uit delen van de provincies Limburg, Noord-Brabant, Gelderland, Utrecht en Overijssel. De gemeente Nederweert ligt binnen concentratiegebied Zuid.

Een belangrijk uitgangspunt van de Wgv is dat in gebieden met veel veehouderijen geur minder snel als hinderlijk wordt ervaren dan in de niet-concentratiegebieden. De standaard wettelijke geurnormen voor intensieve veehouderijen zijn daarom in het niet-concentratiegebied strenger dan in de concentratiegebieden. Voor beide type gebieden zijn de standaard wettelijke geurnormen voor de bebouwde kom strenger dan voor het buitengebied. Ook zijn er verschillen in de bandbreedte waarbinnen gemeenten aangepaste normen mogen vaststellen. Zowel de geurnormen (voor intensieve veehouderijen) als de vaste afstanden (voor bijvoorbeeld melkveebedrijven) kunnen worden bijgesteld. Dergelijke afwijkende waarden dienen te worden onderbouwd en via een gemeentelijke verordening te worden vastgesteld door de gemeenteraad. De gemeente Nederweert heeft van deze mogelijkheden gebruik gemaakt (zie hierna). In de Wet geurhinder en veehouderij is de systematiek vastgelegd hoe de geurhinder uit stallen van veehouderijen beoordeeld moet worden. Voor diercategorieën, waarvan de geuremissie per dier is vastgesteld (zoals voor varkens, kippen, vleesstieren, vleeskalveren en melkgeiten), wordt de toetsingswaarde uitgedrukt in een ten hoogste toegestane geurbelasting op een geurgevoelig object.

De geurbelasting wordt uitgedrukt in aantallen Europese odeur units in een volume-eenheid lucht (Ou/m³: odeur units per kubieke meter lucht). Eerst wordt de geuremissie berekend door het aantal dieren per diercategorie te vermenigvuldigen met de betreffende geuremissiefactor die staat opgenomen in de Regeling geurhinder en veehouderij (Rgv). Vervolgens wordt de geuremissie vanuit de gezamenlijke dierenverblijven - samen met andere variabelen ingevoerd in een wettelijk voorgeschreven verspreidingsmodel (V-stacks). Bij de vergunningverlening wordt er rekening gehouden met de technische uitvoering van stallen en de emissie-kenmerken, zoals verschillen in geuremissies bij verschillende typen stalsystemen en bij toepassing van emissie reducerende voorzieningen zoals luchtwassers. Voor bedrijven zonder geuremissiefactor (zoals voor melkrundvee, zoogkoeien en paarden) gelden vaste afstanden van 100 en 50 meter voor respectievelijk geurgevoelige objecten binnen en buiten de bebouwde kom. Onder een ‘geurgevoelig object’ wordt onder de Wgv verstaan: een gebouw, bestemd voor en volgens aard, indeling en inrichting geschikt om te worden gebruikt voor menselijk wonen of verblijf en die daarvoor permanent of regelmatig wordt gebruikt. Een gebouw dat in strijd met het bestemmingsplan als woning of verblijf wordt gebruikt, heeft geen wettelijke bescherming tegen geurhinder.

P216951.01 6 14 Samenvatting resultaten sce nario-onderzoek In de uitvoeringsregels van de Omgevingswet, het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl), is opgenomen welke geurgevoelige objecten, zoals woningen, scholen en ziekenhuizen, altijd geurgevoelig zijn. Een gemeentelijk omgevingsplan kan andere geurgevoelige gebouwen of gedeelten van gebouwen aanwijzen, mits er hoofdzakelijk sprake is van verblijf van mensen. Een bedrijfsgebouw waar regelmatig mensen werken, is dus onder de Omgevingswet dus niet meer vanzelfsprekend een geurgevoelig object. Onder een geurgevoelig gebouw wordt onder de Omgevingswet ook verstaan een gebouw dat nog niet aanwezig is, maar op grond van een omgevingsplan of omgevingsvergunning mag worden gerealiseerd. Voorgrond- en achtergrondbelasting geur De geurhinder wordt bepaald op basis van de achtergrondbelasting en de voorgrondbelasting. Met de voorgrondbelasting, ook wel individuele belasting genoemd, wordt de geurbelasting op een geurgevoelig object bedoeld van die veehouderij, welke de meeste geurbelasting op een voor geurhinder gevoelig object veroorzaakt. De achtergrondbelasting, ook wel de cumulatieve belasting genoemd, wordt veroorzaakt door alle veehouderijen die rondom een geurgevoelig object zijn gelegen.

Figuur 2.5: Illustraties voor- en achtergrondbelasting geurhinder 50%-regeling voor overbelaste situaties Wanneer een veehouderij voor wat betreft de geurbelasting op slot zit, kan het bedrijf alleen uitbreiden als de geurbelasting niet toeneemt. Als de geurbelasting door aanpassing van stalsystemen of de wijze van uitstoot van de geur wordt verminderd, is onder voorwaarden

P216951.015 Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit Nederweert uitbreiding van het aantal dieren mogelijk via de zogenaamde 50%-regeling. Dit geldt zowel voor veehouderijen die onder de Wet geurhinder en veehouderij vallen als voor veehouderijen die onder het Activiteitenbesluit vallen. Er hoeft na uitbreiding niet te worden voldaan aan de geldende geurnormen. Wel moet de geurbelasting dalen. Voor vergunningplichtige veehouderijen mag de helft van het effect van de geurbelasting reducerende maatregel worden gebruikt voor uitbreiding van het aantal dieren. Voor veehouderijen die onder het Activiteitenbesluit is deze regeling vereenvoudigd opgenomen: bij overschrijding van de geurbelasting is de toegestane geurbelasting bij het uitbreiden van de veehouderij het gemiddelde van de bestaande geurbelasting en de norm voor de geurbelasting. Als een bedrijf niet ontwikkelt, is er op basis van de Wgv of het Activiteitenbesluit geen verplichting om aan de normen te voldoen of om er voor te zorgen dat de geurbelasting daalt. Verordening geurhinder en veehouderij Nederweert 2017 Op grond van de Wet geurhinder en veehouderij mogen gemeenten binnen bepaalde bandbreedtes zelf de geurnormen, afkomstig van agrarische bedrijven, vaststellen. Dit heeft de gemeente vastgelegd in de gebiedsvisie op basis van de Wet geurhinder en veehouderij en de bijbehorende verordening.

De verordening wordt toegepast bij vergunningverlening aan agrarische bedrijven. In de gebiedsvisie is een relatie tussen het ruimtelijk beleid en geurhinder opgenomen. Op 14 november 2017 heeft de gemeenteraad de Verordening Geurhinder en Veehouderij Nederweert 2017 vastgesteld. De aangewezen gebieden A t/m G staan op een geurnormenkaart bij de geurverordening. Landelijke en gemeentelijke geurnormen (voorgrondbelasting, vergunningverlening) Voorgrond - belasting Geurgevoelige objecten in de bebouwde kom Geurgevoelige objecten in het buitengebied 3 OU 14 OU Landelijke s tandaard geurnormen Wet geurhinder en veehouderij (Wgv), concentratiegeb ied Voorgrond - belasting A. Kernen Nederweert, Os pel en Nederweert-Eind. A. 1,5 OU Verordening geurhinder en veehouderij Nederweert 2017 B. Plangebieden voor woningbouw Lieverse Velden en Tis keswej en bedrijventerrein Pannenweg. B. 3,0 OU C. Plang ebied voor woningbouw Os pel. C. 6,0 OU D. Plangebieden voor woningbouw Merenveld, Hoebenakker, Hoebenakker fase 4 en 5, Nooitgedacht en Ans elberg. D. 8,0 OU E. Bedrijfsterreine n Ketelaarsweg en Aan Veertien. E. 10,0 OU F. Zone 1.50 0 meter om Ne derweert en Os pel. F. 9,0 OU G. Overige buitengebied. G.

10,0 OU P216951.016 Figuur 2.6: gemeentelijke geurnormen (voorgrondbelasting), 2017 Geur uit meerdere stallen samen: achtergrondbelasting Bij het vaststellen van een gemeentelijke geurnorm voor veehouderijen waar dieren worden gehouden waarvoor geuremissiefactoren zijn vastgesteld, zoals varkens en pluimvee, dient er ook rekening te worden gehouden met de cumulatie van geur die meerdere veehouderijen samen veroorzaken. De norm voor de maximale belasting door een individueel bedrijf (voorgrondbelasting) bepaalt andersom ook de mogelijke ontwikkeling van de geurbelasting van alle veehouderijen samen (achtergrondbelasting). Op basis de methodiek zoals die is opgenomen in de toelichting bij de Wgv, is in onderstaande tabel de achtergrondbelasting vertaald in een kans op geurhinder en is hieraan een waardering van het woon- en leefklimaat gekoppeld (goed, redelijk goed, matig, tamelijk slecht, slecht, zeer slecht en extreem slecht).

Achtergrondbelasting | Kans op geurhinder of (OU/m3), cumulatief, | Beoordeling leefklimaat concentratiegebied | percentage gehinderden 0 - 3.0 | <5% | Zeer goed 3.1 - 7.4 | 5-10% | Goed 7.5 - 13.1 | 10-15% | Redelijk goed 13.2 - 20.0 | 15-20% | Matig 20.1 - 28.3 | 20-25% | Tamelijk slecht 28.4 - 38.5 | 25-30% | Slecht 38.6 - 50.7 | 30-35% | Zeer slecht >50.7 | >35% | Extreem slecht Classificatie achtergrondbelasting (geurbelasting door meerdere veehouderijen samen) in een concentratiegebied (bron: RIVM/GGD Richtlijn geurhinder oktober 2002 en handreiking Wgv 2007). 16 | Samenvatting resultaten scenario-onderzoek P216951.015 Uit onderzoek dat ten grondslag ligt aan de Wgv (PRA 2001) is gebleken dat de geurhinder als gevolg van de geurbelasting van één veehouderij anders is dan als gevolg van de totale geurbelasting van meerdere veehouderijen, de achtergrondbelasting. Bijvoorbeeld: indien één veehouderij een geurbelasting van 14 Ou/m3 op een geurgevoelig object veroorzaakt, leidt dat tot meer hinder dan indien drie veehouderijen gezamenlijk 14 Ou/m3 veroorzaken. Als vuistregel geldt dat de voorgrondbelasting maatgevend is indien die tenminste de helft bedraagt van de achtergrond- belasting (bron: handreiking Wgv, bijlage 6 en 7, 2007). In de hiernavolgende tabel is het aantal voor geurhinder gevoelige objecten geclassificeerd op basis van het hinderpercentage o.b.v.

de vergunde en berekende voor- en achtergrondbelasting. Daaruit blijkt dat vooral in de categorieën met een hinderpercentage tot 20% de achtergrondbelasting (dus de cumulatieve geurbelasting) in belangrijke mate de kans op hinder bepaalt. Hinderpercentage | O.b.v. voorgrond | O.b.v. achtergrond | O.b.v. voor- en | Percentage belasting | belasting | achtergrond | (o.b.v. belasting | combinatie voor- en achtergrond) 0 - 5% | 610 | 10 | 10 | 0% 5 - 10% | 5245 | 1790 | 1697 | 22% 10 - 15% | 1232 | 4559 | 4480 | 57% 15 - 20% | 388 | 1077 | 1157 | 15% 20 - 25% | 169 | 255 | 269 | 3% 25 - 30% | 101 | 94 | 125 | 2% 30 - 35% | 43 | 42 | 50 | 1% meer dan 35% | 50 | 11 | 50 | 1% Totaal | 7838 | 7838 | 7838 | 100% Vertaling indicatieve voor | - en achtergrondbelasting op geurgevoelige objecten in Nederweert naar klassen hinderpercentages | o.b.v. handreiking Wgv 2007. In de onderstaande kaart is de kans op geurhinder berekend op basis van zowel de voor | - en achtergrondbelasting en vertaald naar de beoordeling van het leefklimaat, uitgaande van het maximaal hinderpercentage. Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit Nederweert P216951.01 6 18 Samenvatting resultaten sce nario-onderzoek Figuur 2.7: berekende voor- en achtergrondbelasting o.b.v. vergunde s ituatie juli 2021 geclassificeerd naar kans op geurhinder en beoordeling leefklimaat o.b.v. handreiking Wgv 2007.

Beleidsregel omgekeerde werking woon- en leefklimaat gemeente Nederweert In deze beleidsregel (vierde herziening) heeft de gemeente Nederweert opgenomen dat in een toets naar het woon- en leefklimaat aandacht besteedt dient te worden aan vaste afstanden, voorgrondbelasting én achtergrondbelasting. In afwijking daarvan wordt in de omgekeerde werking in de dorpskernen en direct aansluitend aan de dorpskernen niet getoetst aan de gemeentelijke geurverordening en gebiedsvisie. Gevoelige functies mogen binnen de geurcontour van agrarische bedrijven mogelijk worden gemaakt zolang er sprake is van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat en bedrijven niet door de nieuwe gevoelige functies belemmerd worden en er sprake is van een goede belangenafweging, een en ander zoals in de jurisprudentie bepaald. In de gemeentelijke beleidsregel omgekeerde werking zijn geen concrete normen m.b.t. de achtergrondbelasting t.b.v. het beoordelen van een aanvaardbaar woon- en leefmilieu opgenomen, anders dan voor plattelandswoningen. In o.a. het onderzoek “Evaluatie geur en veehouderij 2019 gemeente Nederweert” en de eerder opgestelde geurgebiedsvisie is uitgegaan van maximaal 10 Ou voor woonkernen (12% kans op hinder) en toekomstige uitbreidingen van de bebouwde kom (wonen en werken) en maximaal 20 Ou (20% kans op hinder) voor het buitengebied en uitbreidingen van bedrijventerreinen in het buitengebied.

Deze waarden zijn ook in dit onderzoek gebruikt, maar zijn dus niet als zodanig opgenomen in de beleidsregel.

P216951.015 Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit Nederweert Beleidsdoelstellingen geurhinder GGD In de GGD-richtlijn Geur en gezondheid wordt ervan uitgegaan dat alleen voor (ernstige) hinder een kwantitatieve dosis-responsrelatie is met de geurbelasting. Elke geur kan boven de geurdrempel waargenomen worden en als hinderlijk of ernstig hinderlijk ervaren worden. Hoe hoger de geurbelasting wordt, hoe meer kans dat mensen gehinderd zijn en hoe hoger het percentage dat gehinderd of ernstig gehinderd is. Het is alleen niet eenvoudig te stellen hoeveel geurhinder gezondheidskundig gezien aanvaardbaar is. Bij het optreden van hinder of ernstige hinder moet afgewogen worden of de situatie aanvaardbaar is. Uitgangspunt hierbij zijn de beleidsdoelstellingen. Voor haar advisering met betrekking tot het percentage (ernstige) hinder sluit de GGD aan een richtwaarde van maximaal 12% kans op hinder (0-3% ernstige hinder) en een bovenwaarde van maximaal 20% kans op hinder (tot 10% ernstige hinder). GGD en IRAS, Bureau Gezondheid, Milieu & Veiligheid van de GGD Brabant/Zeeland (Bureau GMV) en het Institute for Risk Assessment Sciences (IRAS) van Universiteit Utrecht onderzochten in 2014 de relatie tussen geurbelasting afkomstig van veehouderijen en de ervaren geurhinder bij ruim 13.000 respondenten op het platteland en in kleinere kernen van Noord-Brabant en Noord-Limburg.

De onderzoeksresultaten bevestigen volgens de GGD signalen dat er bij gegeven geurbelasting aanzienlijk meer geurhinder voorkomt dan op basis van de Handreiking Wgv (Wet geurhinder veehouderij) te verwachten zou zijn. De GGD adviseert gemeenten en provincie om voor de maximale cumulatieve geurbelasting de normen van 12% voor de bebouwde kom en 20% in het buitengebied, te vertalen als maximaal 5 Ou (bebouwde kom) respectievelijk 10 Ou (buitengebied) achtergrondbelasting. Uit onderstaande kaart blijkt dat voor een groot deel van het grondgebied van Nederweert de achtergrondbelasting hoger is dan deze advieswaarden van de GGD. P216951.01 6 20 Samenvatting resultaten sce nario-onderzoek Figuur 2.8: berekende achtergrondbelasting in relatie tot advieswaarden GGD (maximaal 5 Ou kernen en 10 Ou buitengebied) en de uitgangspunten in het onderzoek evaluatie geur hinder (maximaal 10 Ou voor de kernen en maximaal 20 Ou voor het buitengebied) Doorwerking geurnormen in ruimtelijke plannen De normen van de Wet geurhinder en veehouderij gelden in beginsel alleen voor de beoordeling van een aanvraag omgevingsvergunning, als een agrarisch bedrijf zich wil vestigen of als een agrarisch bedrijf wil uitbreiden. Het gaat dan dus over de relatie tussen een bestaand geurgevoelig object en een ontwikkeling in de agrarische bedrijvigheid. Dit heet ook wel de ‘directe werking’ of ‘directe norm’.

Voor de Wgv in werking trad, gold deze norm ook in de omgekeerde situatie: als een bestaand agrarisch bedrijf werd geconfronteerd met een nieuwe woonwijk of een nieuw bedrijventerrein. In het kader van de ‘omgekeerde werking’ werden dan dezelfde afstandsnormen toegepast als in de directe werking. Met de inwerkingtreding van de Wgv trad een geheel nieuwe systematiek van normering in werking. In verband daarmee rees de vraag of de normen van de Wgv op dezelfde manier als bij de vroegere regelgeving zouden werken in de “omgekeerde werking”. Onder meer uit de uitspraak in de zaak Laarbeek (Afdeling bestuursrechtspraak van 7 oktober 2009) blijkt dat de normen van de Wgv niet in de omgekeerde werking van toepassing zijn. De directe norm geldt wel in het kader van de verlening van een omgevingsvergunning aan een agrarisch bedrijf, maar niet bij de ontwikkeling van bijvoorbeeld nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen. Ook uit andere uitspraken is intussen gebleken dat het mogelijk is om binnen de belemmerende contouren te bouwen, mits aan twee voorwaarden wordt voldaan: 1) de nieuwe ontwikkelingen

P216951.015 Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit Nederweert mogen geen extra belemmeringen opleveren voor de ontwikkeling van agrarische bedrijven in de omgeving, en 2) er dient sprake te zijn van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat. Het is aan een gemeente om een afweging te maken over de geaccepteerde geurhinder. Bij de beoordeling van de vraag of er bij de realisatie van een nieuw voor geurhinder gevoelig object sprake is van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat, is een afweging met betrekking tot de hoogte van de geurbelasting (en de daarmee samenhangende kans op hinder) in relatie tot de aard van het gebruik van belang. Ook de te verwachten ontwikkeling van de geurbelasting dient hierbij betrokken te worden. In het algemeen geldt dat een gemeente(raad) de nodige beleidsvrijheid heeft bij die afweging, mits die voldoende onderbouwd is. Woningen met een lager beschermingsniveau tegen geur In de Wgv is een aantal uitzonderingen opgenomen met betrekking tot de bescherming van woningen tegen geurhinder van veehouderijen. Het betreft de realisatie van een woning op een voormalig bouwblok van een veehouderij of een woning die al aanwezig was op een voormalig bouwblok van een veehouderij die is gestopt na 19 maart 2000.

Via de Wet Plattelandswoningen kan de gemeente regelen dat voormalige bedrijfswoningen geen bescherming meer krijgen tegen geur of geluid van de eigen veehouderij. Bedrijfswoningen van veehouderijen waarin burgers wonen, blijven bij gebruik making van deze mogelijkheid onderdeel van de inrichting, bestemd als bedrijfswoning, maar waarbij bewoning door derden planologisch is geregeld. Ook bij het (her-)bestemmen van voormalige bedrijfswoningen tot plattelandswoningen moet beoordeeld worden of er sprake is van een aanvaardbaar woon- en leefklimaat. De gemeente Nederweert heeft daarvoor normen vastgelegd in de eerder genoemde beleidsregel: maximaal 9 c.q. 10 Ou voorgrondbelasting (inclusief eigen bedrijf) en maximaal 20 Ou achtergrondbelasting (inclusief de geurbelasting van het “eigen bedrijf”). Toekomstige wet- en regelgeving geur en veehouderijen In een door de staatssecretaris van Milieu ingestelde bestuurlijke werkgroep werkten de VNG en IPO, LTO Nederland, GGD ‘en, Milieufederaties en afgevaardigden van burgergroeperingen aan een gezamenlijk advies over de toekomstige geurregelgeving voor veehouderij. De adviezen van de bestuurlijke werkgroep uit oktober 2016 hebben o.a. geleid tot nader onderzoek, o.a. naar de effectiviteit van luchtwassers en aanpassing van geuremissiefactoren.

De bestuurlijke werkgroep constateerde dat de Wgv onvoldoende handvatten biedt om bestaande geuroverlast tot een aanvaardbaar niveau te brengen. De geconsulteerde partijen adviseerden om gemeenten bevoegdheden te geven om in overbelaste situaties om aanvullende eisen te kunnen stellen om geurbelasting binnen een ambitieuze termijn terug te dringen. In 2019 heeft de commissie Biesheuvel op verzoek van de staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat een advies over de toekomst van de geurregels uitgebracht. In september 2019 heeft de staatssecretaris haar beleidsreactie naar de Kamer gestuurd. In die beleidsreactie is ingegaan op een aantal onderwerpen die van belang zijn voor het terugdringen van geuremissies en –immissies, zoals:  Een brongerichte aanpak van geuremissies en andere emissies in de stal;  Verhogen rendementen geurreductie van combiwassers;  Inzetten op een ander systeem van meten en monitoren;  Extra mogelijkheden voor decentrale overheden om overbelaste situaties aan te pakken. P216951.01 6 22 Samenvatting resultaten sce nario-onderzoek Resultaten onderzoek naar rendementen geurverwijdering gecombineerde luchtwassers Met name varkenshouderijen maken gebruik van zogenaamde gecombineerde luchtwassers. Deze luchtwassers reduceren zowel de uitstoot van ammoniak als van geur en fijnstof.

Naar aanleiding van de evaluatie van de geurregelgeving door de bestuurlijke werkgroep Verdaas (2016) is er onderzoek verricht naar de rendementen van combiluchtwassers. Naar aanleiding van die onderzoeksresultaten zijn de ingeschatte geurrendementen van deze luchtwassers in 2018 verlaagd en zijn de geuremissiefactoren naar boven bijgesteld. De zo opnieuw berekende geurbelasting is vaak veel hoger dan de geurbelasting waarvan in de vergunningverlening is uitgegaan. In opdracht van het ministerie heeft de WUR een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden om de geur- en ammoniakrendementen van combiluchtwassers te verbeteren. De resultaten van dit onderzoek zijn in november 2021 gepubliceerd (rapportnummer 1337, WUR). Daarin is geconcludeerd dat de verwachting is dat het mogelijk is om combi-wassers te laten voldoen aan de ammoniakrendementen zoals die in de regelgeving (Regeling ammoniak en veehouderij) zijn vastgelegd, wanneer de vastgestelde technische problemen worden opgelost. Dit zal mogelijk ook leiden tot betere geurrendementen, maar het is onwaarschijnlijk dat deze verbeteringen er voor zullen zorgen dat combi-wassers de geurrendementen zullen halen zoals die tot medio 2018 in de Regeling geurhinder en veehouderij waren vastgelegd.

Voor het verbeteren van geurrendementen zal volgens de WUR de focus verlegd moeten worden van alleen de luchtwasser naar een aanpak die de gehele stal, dat wil zeggen van rantsoensamenstelling en stalmanagement tot aan de werking van de luchtwasser. CHW-experimenten emissiereducties en versnellen innovaties De adviezen van de commissies Verdaas en Biesheuvel hebben niet geleid tot een voorstel voor aanpassing van de landelijke geurregelgeving (onder de Omgevingswet) voor stallen. Wel hebben aan aantal provincies (waaronder de provincie Limburg) en gemeenten (waaronder de gemeente Nederweert) zich aangemeld voor experimenten onder de Crisis- en herstelwet (CHW). De extra bevoegdheden voor gemeenten binnen de provincie Noord-Brabant zijn op basis van deze CHW- experimenten vanaf 23 april 2021 van kracht en betreffen onder andere experimenteerruimte voor overbelaste situaties in de veehouderij. Met deze CHW-experimenten krijgen gemeenten onder andere meer mogelijkheden om in te grijpen in bestaande situaties, met als doel emissiereductie uit stallen te realiseren. Het gaat om de reductie van de emissie van geur, ammoniak en fijnstof. Deze geldt tot 1 januari 2025. Ook kan de toepassing van innovatieve technieken in huisvestingssystemen van veehouderijen worden versneld door deze via experimenteerruimte vroegtijdig toe te staan.

Op grond van de experimenteerruimte heeft de gemeente ook de mogelijkheid om af te wijken van de geurregels. De gemeente kan namelijk een omgevingsvergunning milieu voor een veehouderij weigeren als niet kan worden voldaan aan voorschriften die vanwege de technische kenmerken en de geografische ligging van de veehouderij of vanwege de plaatselijke milieuomstandigheden moeten worden gesteld. Ook kan de gemeente afwijken van de zogeheten ‘50%-regeling’ voor geur (zie hiervoor). De ontwikkelruimte bij uitbreidingen in het aantal dieren kan worden beperkt binnen de bandbreedte van 0-50%. Dat geldt zowel voor vergunningplichtige als niet vergunningplichtige veehouderijen. De manier waarop de gemeente invulling geeft aan deze bevoegdheid, moet worden vastgelegd in beleidsregels, in een bestemmingsplan met verbrede reikwijdte (zoals een omgevingsplan moet worden vastgesteld bij inwerkingtreding van de Omgevingswet) of in een gemeentelijke geurverordening. P216951.015 Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit Nederweert 2.3 Ammoniak uit stallen van veehouderijen In deze paragraaf is ingegaan op toetsingskaders en normen m.b.t. ammoniak uit stallen omdat deze toetsingskaders consequenties hebben voor de ontwikkelingen van de veehouderij in Nederweert en daarmee direct of indirect op de emissie en immissie van fijn stof en geur uit stallen.

Besluit emissiearme huisvesting dierenverblijven, maximale emissiewaarden ammoniak (Beh) Het Besluit emissiearme huisvesting stelt maximale emissiewaarden ammoniak voor huisvestingssystemen in dierenverblijven, o.a. varkens en pluimvee. Kleine dieraantallen zijn uitgezonderd. Voor IPPC-bedrijven gelden vanaf 2020 aangescherpte maximale emissiewaarden. Interne saldering van bestaande traditionele varkensstallen van vóór 1 januari 2007 is mogelijk. Voor een IPPC-bedrijf kan het bevoegd gezag strengere eisen stellen. Omgevingsverordening Limburg In de Omgevingsverordening Limburg 2014 en 2021 staan maximale emissiewaarden ammoniak voor dierenverblijven opgenomen, onder andere voor varkens en pluimvee. De ammoniakemissie per dierplaats mag niet groter zijn dan de maximaal toegestane emissie die is opgenomen in de bijlage bij de verordening als de stal na 23 juli 2010 nieuw is opgericht of zodanig is gewijzigd dat hiervoor een bouwvergunning nodig was. Of als de stal na 10 oktober 2013 voorzien is van een luchtwasser, warmtewisselaar, warmte-heater, mixluchtventilatie of biofilter om de ammoniakemissie te reduceren. Uiterlijk 1 januari 2030 moet het bedrijf als geheel voldoen aan de maximaal toegestane emissie. Ook de provincie Noord-Brabant stelt eisen aan de maximale ammoniakemissie per dierplaats. Anders dan in Limburg stelt de provincie Noord-Brabant vanaf 2024 ook eisen t.a.v.

bestaande stallen van 15 jaar (o.a. varkens en pluimvee) of 20 jaar oud (melkvee ). Op basis van de eisen van de provincies Limburg en Noord-Brabant wordt, bij een gelijkblijvende veestapel (vergund 2021) en de verplichte emissiereducties uit de provinciale verordening in 2030 een aanzienlijke afname van de depositie van stikstof t.g.v. stalemissies verwacht Figuur 2.9: Prognose depositie van s tikstof t.g.v. s talemissies 2021-2030 (bron: onderzoek Pouderoyen Tonnaer i.o.v. provincie Limburg, 2021)

P216951.01 6 24 Samenvatting resultaten sce nario-onderzoek Stikstofreductie en natuurverbetering Stikstof is van zichzelf niet schadelijk voor mens en milieu. Maar er zijn ook verbindingen van stikstof in de lucht die wel schadelijk kunnen zijn voor mens en milieu. Dit zijn stikstofoxiden (NOx, een verbinding van stikstof en zuurstof) en ammoniak (NH3, een verbinding van stikstof en waterstof). Stikstof in de vorm van ammoniak (NH3) is veelal een resultante van de productie, opslag en aanwending mest, afkomstig van de veehouderij. Ammoniak ontstaat (in kleinere hoeveelheden) ook uit andere bronnen, zoals verkeer en industrie. De Programmatische Aanpak Stikstof (PAS) is onverbindend verklaard door de Raad van State op 29 mei 2019. Deze stikstofuitspraak legde bouwprojecten en het verlenen van vergunningen stil. Het kabinet kwam daarop in november 2019 en 2020 met maatregelen om de stikstofuitstoot te verminderen. Zoals het verlagen van de maximumsnelheid op snelwegen, extra budget voor uitvoering van de Regeling sanering varkenshouderij, de vrijwillige opkoopregeling van veehouderijen met een piekbelasting op Natura2000 gebi eden, een aankondiging voor het aanscherpen van de landelijke emissienormen ammoniak uit stallen en subsidieregelingen voor innovaties, verduurzaming van stallen en hoogwaardige mestverwerking.

Op 1 juli 2021 is de Wet stikstofreductie en natuurverbetering en bijbehorend besluit in werking getreden. De Wet stikstofreductie en natuurverbetering regelt onder meer drie resultaatsverplichtingen voor stikstofreductie: in 2025 moet minimaal 40% van het areaal van de stikstofgevoelige natuur in beschermde Natura 2000-gebieden een gezond stikstofniveau hebben; in 2030 minimaal de helft en in 2035 minimaal 74%. De wet geeft de opdracht voor een programma van maatregelen om die reductie te bereiken en de natuur te herstellen. Ook regelt de wet de tussentijdse monitoring en zo nodig bijsturing. In de Wet stikstofreductie en natuurverbetering (WSN) is vastgelegd dat 74% van het stikstofgevoelige areaal van Natura 2000-gebieden (N2000) in 2035 onder de Kritische Depositiewaarde (KDW) moet zijn gebracht. Met het coalitieakkoord “Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst (januari 2022) 'heeft het kabinet Rutte 4 besloten deze omgevingswaarde naar voren te halen naar 2030. Voor 2025 blijft de omgevingswaarde van 40% onder de KDW gelden. Het Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering wordt door het rijk ontwikkeld samen met provincies en andere betrokken bestuursorganen. Op 16 juli 2021 heeft het ministerie van LNV een contourennota van het programma naar de Eerste en Tweede kamer gestuurd.

Het definitieve programma wordt naar verwachting na de zomer van 2022 vastgesteld. Ammoniakreductiedoelen voor provincies Het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG) is een beleidsprogramma van het Rijk dat invulling geeft aan de gebiedsgerichte opgaven en maatregelen op voor natuur, stikstof, landbouw, water, bodem en klimaat in het landelijk gebied. Het NPLG legt structurerende, richtinggevende keuzes en (regionale) doelen vast, als basis voor integrale provinciale programma’s landelijk gebied. Onderdeel daarvan zijn de instandhoudingsdoelstellingen voor Natura 2000-gebieden. Deze zijn tot op heden kwalitatief geformuleerd in termen van behoud (ondergrens: geen verslechtering), uitbreiding of kwaliteitsverbetering. Het Rijk wil dat provincies in hun gebiedsprogramma’s P216951.015 Omgevingsprogramma Luchtkwaliteit Nederweert concreet (kwantitatief) uitwerken wat de uitbreidings- en verbeteringsdoelen per N2000-gebied inhouden en welke maatregelen ze zullen nemen om deze doelen te bereiken. De provinciale gebiedsprogramma’s moeten in juli 2023 gereed zijn. In dat kader is in de startnotitie van het NPLG (10 juni 2022) is voor elke provincie een richtinggevende emissiereductieopgave voor ammoniak opgenomen en zijn er ook beoogde depositiereducties per Natura-2000 gebied per provincie meegegeven.

Voor Limburg is voor 2030 als richtinggevend doel een reductiepercentage van 52% t.o.v. de NH3-emissie in 2018 opgenomen, een reductie van ruim 3 kton NH3/jaar. De definitieve doelstelling worden naar verwachting vastgelegd in juli 2023. Omdat het grootste deel van de NH3 emissie vanuit landbouwbronnen komt, zal de bijdrage aan de gebiedsdoelen voor NH3 emissiereductie voornamelijk uit deze sector moeten komen. In de startnotitie NPLG is aangegeven dat voor reductie van NH3 een gebiedsgerichte aanpak gericht op de locatie van de emissie effectief is ten opzichte van een generieke aanpak van reductie. Oftewel, hoe dichter een NH3 emissiebron bij een natuurgebied ligt, hoe groter het effect op de depositie in dat gebied is. In de startnotitie NPLG is een voorbeeld van een gebiedsgerichte invulling van de reductieopgave NH3 opgenomen. Z ie onderstaande uitsnede van de kaart uit de startnotitie NPLG. De emissiereductiedoelen zijn gekoppeld aan de beoogde depositiereductie per N2000-gebied. Provincies mogen daar in hun gebiedsplannen van afwijken maar moeten wel (samen) de door het rijk vastgestelde doelen m.b.t. de reductie van de NH3-emissie en de reductie van de stikstofdepositie op N2000-gebieden halen. De reductie van NOx wordt gerealiseerd door generiek landelijk beleid (onder andere Klimaatakkoord, Schone Lucht Akkoord, structurele aanpak stikstof) en Europese regelgeving.

Omdat NOx emissies van onder andere industrie en mobiliteit in het algemeen minder tot piekbelastingen in Nederlandse N2000-gebieden leiden, maar wel bijdragen aan deze ‘stikstofdeken’, is het bij deze sectoren effectiever om de stikstofbelasting via generiek beleid te verlagen. Bron: Startnotitie NPLG, 10 juni 2022

P216951.01 6 26 Samenvatting resultaten sce nario-onderzoek Weinig tot geen stikstof ontwikkelruimte voor veehouderijen in Nederweert Voor veel delen van de Natura 2000 gebieden in- en nabij de gemeente Nederweert geldt dat er sprake is van een forse overschrijding van de kritische depositiewaarde. In deze gevallen staat de Wet natuurbescherming in beginsel niet toe dat er een toename van de stikstofdepositie optreedt op deze natuurgebieden, tenzij een toename wordt gesaldeerd. Om de beperkte milieuruimte in beeld te brengen, zijn er in opdracht van de provincie Limburg zogenaamde stikstofruimte kaarten opgesteld. Deze kaarten geven op kilometer-niveau indicatief de maximale emissie in NOx en Nh3 weer die er geëmitteerd kan worden zonder een depositie van > 0,00 mol/ha/jaar te genereren op een van de hexagonen in een Natura 2000 gebied. Onderstaand figuur geeft een uitsnede weer van deze kaarten voor de regio Midden-Limburg. Daaruit blijkt dat de milieuruimte voor veehouderijen om uit te breiden m.b.t. ammoniak in Nederweert en omgeving vrijwel nihil is (Pouderoyen Tonnaer, 2021) Bij een uitbreiding van veehouderijen in Nederweert zal er daarom vrijwel in alle gevallen sprake moeten zijn van interne of externe saldering om een toename van de ammoniakemissie- en depositie te voorkomen.

Met intern salderen wordt er ontwikkeld binnen de vergunde stikstofruimte van de eigen veehouderijlocatie. Bij extern salderen gebeurt in feite hetzelfde als bij intern salderen alleen is hier de saldogevende activiteit een activiteit die elders is gesitueerd (dus buiten de eigen locatie). Als er gebruik wordt gemaakt van externe saldering zal in veel gevallen onderbouwd moeten worden dat de stikstofruimte van de saldogever(s) niet nodig is om de vereiste reductie t.b.v. de instandhoudingsdoelstellingen voor de Natura2000-gebieden te halen. Figuur 2.10: Indicatie emissieruimte in kg Nh3/jaar op basis van grenswaarde van 0,00 mol/ha/jaar op een voor s tikstof overbelast en kwetsbaar Nederlands Natura2000-gebied, zoals opgenomen in Aerius 2020 (bron: onderzoek Pouderoyen Tonnaer i.o.v. provincie Limburg, 2021)

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://nederweert.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/eca7ddfb-a5b8-40cd-996f-70655995b816?agendaItemId=3b2b72b2-8f12-4ae6-8733-faff3dc6a196