CConstaterende datNederweert
Koppel je AI →
Document · PDF

2023-09-19 12 Bijlage 1 - Motivering

Raadsvergadering 19 september 2023, gemeente NederweertBij agendapunt: Omgevingsprogramma luchtkwaliteit, opzet fasering5.327 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Bijlage 1, motivering 1. Aanleiding 1.1 Omgevingsvisie In de Omgevingsvisie buitengebied staat dat een omgevingsprogramma luchtkwaliteit wordt opgesteld. Er staat ook dat in dit omgevingsprogramma onderzocht wordt hoe gezondheidswinst kan worden geboekt in Nederweert door de vermindering van de uitstoot van geur en fijn stof. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat vooral fijn stof negatieve gezondheidseffecten heeft. Die gezondheidseffecten komen ook onder de wettelijke fijn stof norm nog voor. Geur veroorzaakt met name hinder. Maar vergaande hinder kan ook tot gezondheidseffecten leiden, op dezelfde manier als vergaande stress dat doet. Vrijwel alle menselijke activiteiten veroorzaken geur en fijn stof uitstoot. In de in voorbereiding zijnde Omgevingsvisie kernen en bedrijventerreinen wordt een ambitieniveau voor diverse sectoren (waaronder mobiliteit, houtstook, mobiele installaties en industrie) vastgelegd.1 Voor de sector landbouw is op basis van de Omgevingsvisie buitengebied al een onderzoek naar mogelijke maatregelen uitgevoerd. Uiteindelijk komen maatregelen voor alle sectoren in het omgevingsprogramma terecht. 1.2 Onderzoek agrarische sector Om tot een onderbouwd omgevingsprogramma te komen is voor de landbouw een onderzoek uitgevoerd naar de gevolgen van uitstootvermindering. Er zijn drie opties onderzocht.2 Deze opties zijn: 1. Terug naar de wettelijke normen 2.

20% vermindering van uitstoot geur en fijn stof 3. 30% vermindering van uitstoot geur en fijn stof Er wordt bedoeld minder uitstoot ten opzichte van de vergunde situatie in 2022. Er is onderzocht welke maatregelen nodig zijn om de vermindering van uitstoot te halen, en of die maatregelen uit te voeren zijn. Uit het onderzoek blijkt dat optie 1 zal leiden tot een toename op het gebied van geur. De wettelijke standaard geurnormen liggen namelijk hoger dan de geurnormen die Nederweert in haar geurverordening heeft vastgesteld. Optie 2 is haalbaar, optie 3 is enkel haalbaar voor het aspect fijn stof. Er zijn onvoldoende technieken die geur verminderen beschikbaar om 30% geur te verminderen. Vooral voor de pluimveehouderij zijn weinig technieken beschikbaar die geur verminderen. Financieel gezien is zowel 20% geurvermindering als 20 of 30% fijn stofvermindering alleen haalbaar met extra financiële middelen voor de agrariërs. De gemeente zelf beschikt hiervoor over onvoldoende middelen. De gemeente heeft hiervoor hulp van Rijk en provincie nodig. 20% geurvermindering en 30% fijn stofvermindering is echter haalbaar in Nederweert en zal tot een verbetering van het woon- en leefklimaat leiden. Er is een milieueffectrapport nodig om het effect van de maatregelen meer in detail na te rekenen.

1.3 Voorkeursscenario college Het voormelde onderzoek heeft inzicht gegeven in de mogelijkheden met betrekking tot emissiereductie voor fijnstof en geur. Het college kiest er nu voor de maximaal te bereiken emissiereductie na te streven. Het college doet dit door een omvangrijk maatregelpakket te kiezen en dit gefaseerd uit te voeren. Zo kan al snel gestart worden met de gemakkelijkste onderdelen. Na evaluatie kan dan gekeken worden welke maatregelen aanvullend nodig zijn. Het college kiest ervoor om eerst de basis op orde te brengen zonder daarbij het lange termijn doel uit het oog te verliezen. Er zijn nu veel ontwikkelingen die in de agrarische sector spelen. Om ervoor te zorgen dat deze ontwikkelingen daadwerkelijk tot emissiereductie gaan leiden, is het nodig om de korte termijnmaatregelen ook op korte termijn uit te werken en uit te voeren. Zo halen we het maximale uit de ontwikkelingen binnen de sector. Het college laat juridisch onderzoeken wat de mogelijkheden zijn om een toename in emissie te voorkomen. 1 In het collegebesluit van 5 april 2022, kenmerk BW-22-03877 staat dat de uitstoot van geur en fijn stof van andere sectoren van de landbouw eerst op visieniveau wordt uitgewerkt. 2 In het collegebesluit van 16 maart 2021, kenmerk BW-21-03436 is besloten welke scenario’s doorgerekend worden.

Voorgesteld wordt om over maximaal 5 jaar te evalueren wat de emissiereductie is van de voorgenomen maatregelen in combinatie met de nu spelende ontwikkeling binnen de sector. Aansluitend kan dan bekeken worden, indien nodig, welke andere maatregelen nog ingezet gaan worden. 2. Problematiek 2.1 Verweving van functies Het buitengebied van de gemeente Nederweert wordt gekenmerkt door een grote mate van verweving tussen agrarische bedrijven en gevoelige functies zoals wonen en recreatie. Met name bij intensieve veehouderijen, die een grote milieu impact hebben, treedt hinder op als gevolg van de uitstoot van geur en fijn stof op (te) dichtbij gelegen woningen. De verweving in Nederweert is groter dan in andere naburige gemeentes. Dat heeft een aantal oorzaken. Zo liggen de kernen Nederweert, Ospel en Nederweert-Eind op een hoger gelegen gebied dat al heel lang intensief gebruikt en dicht bebouwd wordt. Ook kent het bestemmingsplan buitengebied van Nederweert grote bouwvlakken, waardoor er met minder eisen aan geurhinder uitgebreid kan worden. In Nederweert zijn door ruimte voor ruimte regelingen circa 100 woningen mogelijk gemaakt. Veel van deze woningen zijn terecht gekomen in het buitengebied. 2.2 Clustering van hinder In de loop van de tijd zijn er landelijk, maar ook in Nederweert, veel bedrijven verdwenen. De daarbij behorende woningen zijn vaak burgerwoningen geworden.

De bedrijven die overblijven zijn echter gegroeid. Nederweert is goed ontsloten en er ligt veel eierverwerkende industrie. De intensieve veehouderijen in Nederweert zijn groter dan landelijk gemiddeld. In Nederweert is het totaal aantal dieren in de afgelopen twintig jaar daarom licht toegenomen. Er is in de afgelopen twintig jaar ook nauwelijks een afname in de totale geur en fijn stof uitstoot te zien. Minder maar grotere bedrijven met evenveel uitstoot, betekent dat op sommige plekken de uitstoot toeneemt. Er vindt dus een clustering van uitstoot plaats. Dat is het sterkst te zien in die gebieden in de gemeente waar meerdere grote bedrijven dicht bij elkaar liggen. Daar liggen in twee gevallen twintig tot dertig geurgevoelige woningen met een erg hoge geurbelasting afkomstig van de omliggende bedrijven. Volgens onze kaart van de geur van meerdere bedrijven (cumulatieve geurbelasting bijlage 4), vallen die woningen in de categorie van een zeer slecht of slechter woon- en leefklimaat. De definitie van het woon- en leefklimaat (zeer slecht etc) is wettelijk bepaald. Deze hinder categorieën staan ook vermeld in de legenda van bijlage 4. De woorden uitstoot en belasting staan voor twee verschillende dingen. - Uitstoot is de lucht die uit de stal komt. - Belasting is de lucht die op woningen neerdaalt.

De afstand tussen stal en woning, maar ook kenmerken van de stal, zorgen ervoor dat er verschil zit tussen de hoeveelheid geur of fijn stof die uit de stal komt en de hoeveelheid die bij een woning nog over is gebleven. Het is zelfs mogelijk, door de kenmerken van de stal te veranderen, dat er bij een verandering aan een bedrijf meer uitstoot komt, maar minder belasting op een woning. Het punt waar de lucht de stal uitkomt kan bijvoorbeeld verplaatst worden, verder weg van een woning. Of de lucht wordt sneller en hoger de stal uitgeblazen, waardoor die verder weg en meer verdund met buitenlucht weer neerkomt. Voor geur is dat goed, er is dan minder hinder. Voor fijn stof is dat niet goed want fijn stof blijft langer in de lucht zweven en vormt daardoor als het ware een permanente ‘deken’. Meer uitstoot van fijn stof betekent een dikkere deken. Ook al wordt die meer gelijkmatig verspreid door de kenmerken van de stal. 2.3 Wet- en regelgeving geur en fijn stof In Nederweert liggen nog woningen die overbelast zijn voor fijn stof. De gemeente is in samenwerking met het Rijk bezig om de vijf belangrijkste veroorzakende bedrijven van deze overbelasting te laten dalen in fijn stofuitstoot. Zolang deze overschrijdingssituaties niet zijn opgelost is het maken van een omgevingsprogramma hiervoor verplicht.

Dit programma moet uiterlijk vastgesteld zijn op het moment dat de Omgevingswet in werking treedt, in deze 1 januari 2024. Veel meer dan fijn stof knelpunten heeft Nederweert overschrijdingen van de geurnormen. Die overschrijdingen komen voort uit een combinatie van factoren. In de wet staat de manier waarop de gemeente een vergunning moet beoordelen. Daar staat bijvoorbeeld het computerprogramma dat de gemeente moet gebruiken voor de berekening. Ook staat er dat als een bedrijf meer geur uitstoot dan de geurnorm, en het bedrijf gaat toch uitbreiden in dieraantallen, dat bedrijf minder geur moet gaan uitstoten. Maar dat bedrijf hoeft niet terug naar de geurnorm. Een deel van de overschrijding blijft in stand. Soms daalt die overschrijding maar minimaal, zodat een overschrijding lang in stand blijft. In juni 2023 heeft de rechter gezegd dat dat niet langer mag, dit deel van de wet geldt niet meer3. Daarnaast kan het totaal aan geur van meerdere bedrijven nog groeien als er andere bedrijven in de buurt liggen die vooralsnog minder belasting hebben op woningen dan de norm. Zolang enkel aan de milieuwetgeving voldaan hoeft te worden kan de gemeente geen eisen stellen aan het totaal aan geur van meerdere bedrijven samen. Dat kan de gemeente alleen als er strijdigheid met het bestemmingsplan is.

Daarnaast wordt de uitstoot van geur berekend over de gemiddelde tijd dat er dieren in de stal zitten. Als de dieren klein zijn, stoten ze echter veel minder geur dan als ze bijna geslacht worden. De geur aan het eind van de tijd dat dieren in de stal zitten, is daardoor veel meer dan de berekening aangeeft. De door geur overbelaste woningen zijn ook landelijk een probleem. Klachten van omwonenden hebben geleid tot nieuw onderzoek naar een veelgebruikte techniek op varkensstallen. Het gaat dan om combiluchtwassers, die slechter werken dan oorspronkelijk onderzocht.4 Als bedrijven groeien in aantal varkens, zorgen die extra varkens voor meer geur. Om dat te verminderen, zodat de hoeveelheid geur net iets minder werd dan voor de uitbreiding, werd een combiluchtwasser op de stal geplaatst. Doordat die echter niet zo goed werkte als men dacht, is er meer geurbelasting veroorzaakt. Inmiddels is de beschrijving van de werking van combiluchtwassers aangepast.5 Het wettelijk systeem bemoeilijkte daardoor deels de vermindering van hinder. De gemeente heeft wel mogelijkheden om daarop in te grijpen, maar moet daar dan zelf actief voor kiezen. Die maatregelen zijn onderzocht in het onderzoek naar de agrarische sector genoemd onder kopje 1.2. Sommige maatregelen zijn pas mogelijk als de Omgevingswet in werking treedt. Deze wet zal op 1 januari 2024 in werking treden. 3.

Gewenste situatie Er is verschil in de gewenste situatie op korte termijn en op lange termijn. Op korte termijn is het belangrijk om snel aan de slag te gaan met maatregelen waar geen milieueffectrapport voor nodig is zodat de nu lopende ontwikkelingen in het buitengebied kunnen worden gefaciliteerd. Het milieueffectrapport neemt namelijk ook tijd in beslag, zowel om te maken als om te beoordelen door de Commissie milieueffectrapportage. Hier zal driekwart jaar voor nodig zijn. Op de lange termijn (10 jaar) is het belangrijk dat de hinder van geur en de gezondheidseffecten van fijn stof in het buitengebied dalen, door maatregelen voor alle sectoren. De andere sectoren worden eerst op visieniveau uitgewerkt. Voor wat betreft de landbouw is een daling van 20% geuruitstoot en 30% fijn stof uitstoot wenselijk. Door deze dalingen gericht toe te passen, daalt zowel de deken van geur en fijn stof als de pieken van veehouderijen op nabijgelegen woningen. Voor de maatregelen om deze daling te bereiken is wel een milieueffectrapport nodig. 3.1 Minder hinder en verbetering van gezondheid Hoeveel hinder iemand heeft van geurbelasting, is per persoon verschillend. Maar in gebieden met een grote geurbelasting is er een groter aantal bewoners dat hinder heeft van die geurbelasting.

In een rapport van de commissie Biesheuvel over geurhinder staat dat mensen die last hebben van geurhinder een grote impact op hun leven ervaren. Er ontstaat ook een tweedeling tussen mensen die geurhinder ervaren en mensen die inde veehouderijsector werkzaam zijn. Door de tegengestelde belangen kan hierdoor in buurten of families ruzie ontstaan. 3 In de uitspraak met het kenmerk ECLI:NL:RBOBR:2023:2931 4 Melse, R.W., G.M. Nijeboer, N.W.M. Ogink, 2018. Evaluatie geurverwijdering door luchtwassystemen bij stallen; Deel 2: Steekproef rendement luchtwassers in de praktijk. Wageningen Livestock Research, Rapport 1082. 5 Op 17 juli 2018 is de regeling gepubliceerd met kenmerk IENW/BSK-2018/147628 die het rendement van de combiluchtwassers wettelijk wijzigt In 2022 heeft de rechtbank van Den Haag burgers in het gelijk gesteld die de Staat aanklaagden vanwege een te hoge geurbelasting6. De rechtbank heeft uitgesproken dat burgers recht hebben op schadevergoeding als ze in een woning wonen waarbij één bedrijf (voorgrondbelasting) meer dan 19,4 odeurunits (ouE/m3) aan geurbelasting op hun woning veroorzaakt. Boven de 19,4 ouE/3 is er sprake van een zeer slecht of slechter woon- en leefklimaat. De rechter heeft uitgesproken dat het een onrechtmatige overheidsdaad is om burgers in dergelijk woon- en leefklimaat te laten wonen.

Ook in Nederweert zijn er woningen die een zeer slecht of slechter slecht woon- en leefklimaat hebben als gevolg van de uitstoot door één bedrijf. In dit geval is de Staat aangeklaagd omdat de Staat de geurwetgeving zo heeft geregeld dat gemeentes vergunningen met overbelaste situaties wel moesten verlenen. Die situatie is veranderd doordat de Staat mogelijkheden heeft gecreëerd in de Crisis en herstelwet om de wet anders toe te passen. Dat heeft de rechter uitgesproken in de eerder genoemde uitspraak van juni 2023. Ook in juni 2023 heeft Raad van State een uitspraak gedaan7 over een besluit tot het niet intrekken van een al verleende vergunning. In de uitspraak staat dat de gemeente onvoldoende onderzoek heeft gedaan naar de gevolgen van de omgevingsvergunning. In die omgevingsvergunning zijn combiluchtwassers vergund en verslechterde een bestaande overbelaste situatie van geur, door de aanpassing van het rendement van de combiluchtwassers. De uitspraak is opvallend omdat het een al verleende omgevingsvergunning betreft. De uitspraak heeft kenmerken waardoor ze niet zonder meer op andere situaties van toepassing is. Er is nog veel onduidelijk over de gevolgen die deze uitspraken hebben. Het Rijk is bezig om de geurwetgeving aan te passen aan de uitspraken, zodat nog niet bekend is hoe de geurwetgeving er in de toekomst uit gaat zien.

Ook heeft het Rijk hoger beroep ingediend tegen de uitspraak van 2022, om meer nuance en inzicht te verkrijgen in wat acceptabel is qua geurbelasting en wat niet. Wel is een trend zichtbaar waarin de rechter de overheid, in 2022 alleen het Rijk en nu ook de gemeente steeds meer grenzen stelt aan hoeveel geurhinder aanvaardbaar is. Gemeentes zullen hierop moeten inspelen om onrechtmatige vergunningen te voorkomen. Gezondheidseffecten komen vooral door blootstelling aan fijn stof. Die gezondheidseffecten komen voor bij langdurige blootstelling en komen vooral voor bij gevoelige groepen, zoals ouderen en jonge (ook ongeboren) kinderen. De gezondheidseffecten zijn een grotere kans op hart en vaatziekten en longziekten zoals astma, COPD en longkanker. Fijn stof afkomstig van agrarische bedrijven is wel vooral de grovere soort, die minder diep de longen indringt en daardoor wat minder schadelijk is. Het fijnere stof PM2,5, dat onder andere afkomstig is vanuit verkeer en vervoer, is schadelijker omdat dit dieper in de longen terecht komt. Vermindering van uitstoot van geur en fijn stof kan leiden tot minder hinder en verbetering van de gezondheid. Dat is niet het geval als een bedrijf minder uitstoot en er liggen geen woningen in de buurt, of als kenmerken van de stal wijzigen die voor een hogere belasting op een woning zorgen.

Om te zorgen voor een vermindering van hinder en verbetering van de gezondheid is het daarom nodig om maatregelen af te stemmen op de kenmerken van een gebied en de woningen en bedrijven die erin liggen. 3.2 Een veranderend buitengebied Het aantal agrarische bedrijven daalt nog steeds. Het buitengebied wordt steeds meer gebruikt door andere functies. In de Omgevingsvisie buitengebied staat dat de gemeente deze verandering wil steunen. De verwachting is dat het stoppen van bedrijven zal leiden tot minder hinder door het wegvallen van uitstoot. In diezelfde omgevingsvisie is hier al op ingespeeld door stoppende agrarische bedrijven meer mogelijkheden voor omschakeling te geven. Het gaat dan vooral om meer mogelijke nieuwe invullingen. Ontbrekend zijn nog de volgende zaken: - Een invulling voor stoppende bedrijven die willen omschakelen naar burgerwoning. Hiervoor is het nodig om veel bebouwing te slopen en de kosten hiervan weerhouden de omschakeling. - Een gebiedsgerichte aanpak zodat stoppende bedrijven en doorgroeiende bedrijven elkaar niet in de weg zitten. Een dergelijke gebiedsgerichte aanpak vermindert de verweving en daarmee ook de negatieve effecten van clustering, zoals hiervoor beschreven. Soms liggen er nog vergunningen van bedrijven die al lang verdwenen zijn maar wel andere ontwikkelingen in de weg zitten.

Als die vergunningen ingetrokken worden, kan dat ervoor 6 De uitspraak heeft het kenmerk ECLI:NL:RBDHA:2022:9119 7 De uitspraak heeft het kenmerk ECLI:NL:RVS:2023:2418 zorgen dat ontwikkelingen mogelijk worden, of dat nu niet-agrarische bedrijven, woningen of groei van andere agrarische bedrijven zijn. - De raad heeft een motie aangenomen om nieuw beleid over voormalige bedrijfswoningen op te stellen. Er bestaat in het buitengebied een overschot aan bedrijfswoningen.8 3.3 Minder leegstaande gebouwen In het buitengebied van Nederweert staat veel bebouwing leeg, en in de Omgevingsvisie buitengebied staat dat er wordt verwacht dat dit in 2030 oploopt tot 20 hectare. Dat is meer bebouwing dan nodig is voor nieuwe functies. Leegstaande bebouwing kan leiden tot verval en verwaarlozing. Ook zijn lege gebouwen aantrekkelijk voor criminelen. Sloopkosten zijn echter vrij hoog, zeker als er asbest of putten in het gebouw aanwezig zijn. De partijen in het buitengebied denken ook verschillend over de waarde die leegstaande gebouwen hebben als ze niet meer gebruikt kunnen worden. Mede daarom, zie ook het kopje 3.2, is er behoefte aan een verdienmodel voor sloop. 4. Middelen en maatregelen 4.1 Haalbaarheid Natuurgebieden in Nederland hebben geen goede kwaliteit omdat er teveel stikstof op neerdaalt uit de lucht en in het water.

De landbouw is een belangrijke bron van stikstof, in de vorm van ammoniak. De landelijke overheid is daarom, samen met opgaves op het gebied van de waterkwaliteit en de uitstoot van broeikasgassen, gestart met het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG). Dit programma zal leiden tot veel verandering in het buitengebied. De uitstoot van ammoniak en andere broeikasgassen moet dalen om de gestelde doelen te bereiken. De provincies voeren al opkoopregelingen uit om het aantal agrarische bedrijven met veel uitstoot van ammoniak op natuurgebieden te verminderen. Deze ontwikkelingen leiden tot veel onrust in de agrarische sector. De samenloop van deze ontwikkelingen met gemeentelijke maatregelen kan tot samenwerkingsvoordeel leiden of tot meer onrust. Dit is afhankelijk van de keuzes en uitvoering van gemeentelijke maatregelen. De uitkoop van bedrijven met ammoniakbelasting op natuurgebieden kan ook leiden tot minder hinder van geur en fijn stof. 4.2 Mogelijke maatregelen Wet- en regelgeving geven gemeenten de mogelijkheid om maatregelen te nemen die de belasting van geur en fijn stof omlaag dringen. Deze maatregelen vallen uiteen in vier categorieën: 1. Maatregelen die steunen 2. Maatregelen die begrenzen 3. Maatregelen die beperken 4.

Maatregelen gericht op een veranderend buitengebied In de eerste categorie vallen bijvoorbeeld subsidies voor technieken die uitstoot verminderen die op vrijwillige basis kunnen worden aangevraagd. In de tweede categorie vallen bijvoorbeeld begrenzende omgevingswaarden. Dat zijn geur of fijnstof normen die de groeiruimte die bedrijven hebben in hun uitstoot begrenzen. De bestaande vergunning blijft ongemoeid en uitbreiding blijft onder voorwaarden mogelijk. In de derde categorie vallen maatregelen die wel bestaande vergunningen aantasten. In de derde categorie zal er vaak nadeelcompensatie nodig zijn om de bovenwettelijke kosten voor ondernemers te vergoeden. Misschien kan ervoor gekozen worden om maatregelen op termijn te verplichten, zoals de provincie Limburg ook doet in de eisen die ze stelt aan de ammoniakuitstoot van stallen. Deze dienen in 2030 nagekomen te zijn. Dan is nadeelcompensatie meestal niet aan de orde. Een beperkende maatregel waar we al mee bezig zijn is het oplossen van de fijn stofknelpunten. Het Rijk betaalt in dit geval de nadeelcompensatie. Dit is een maatregel die we wettelijk verplicht in het omgevingsprogramma moeten opnemen. 8 In het onderzoek dat als bijlage 3 bij dit collegevoorstel staat, staat dat 50 tot 60% van de intensieve veehouderijen in Nederweert meerdere bedrijfslocaties hebben.

Dit bevestigt een beeld dat ook uit de discussieavond over plattelandswoningen op 23 januari 2020 (verslag is bijlage bij collegebesluit kenmerk BW- 20-02973) naar voren is gekomen. Namelijk dat de behoefte aan bedrijfswoningen verminderd is door meerdere bedrijfslocaties, en ook door voortschrijdende mechanisering en modernisering. De vierde categorie zijn maatregelen die niet direct op de uitstoot sturen. Denk hierbij aan een sloopregeling of intrekkingsbeleid. Doordat deze maatregelen ervoor zorgen dat bedrijven gemakkelijker de keuze kunnen maken om te stoppen, zullen deze maatregelen indirect wel zorgen voor een bepaalde afname van uitstoot. Of er daadwerkelijk afname van belasting plaatsvindt, is afhankelijk van de situatie, zoals geschreven onder het kopje 2.2. 4.3 Maatregelen gericht op een veranderend buitengebied De maatregelen intrekkingsbeleid en sloopregeling zijn maatregelen waarvan al aan de raad is toegezegd (op 21 december 2021) dat ze worden gestart. Deze maatregelen maken het makkelijker voor bedrijven om te stoppen. Een sloopregeling zorgt voor een verdienmodel voor sloop door een voorwaarde van sloop te koppelen aan nieuwe ontwikkelingen in het buitengebied. Intrekkingsbeleid zorgt ervoor dat niet gebruikte vergunningen ingetrokken kunnen worden.

Een gebiedsgerichte aanpak is daarbij van belang om ervoor te zorgen dat stoppende bedrijven, die bijvoorbeeld willen omschakelen naar niet-agrarisch bedrijf of burgerwoning, en nabijgelegen nog in werking zijnde bedrijven, elkaar niet in de weg zitten. 4.4 Maatregelen op de korte termijn Voor ingrijpende maatregelen in een omgevingsprogramma is een milieueffectrapport nodig. Om alvast te starten kunnen intrekkingsbeleid en sloopregeling worden opgesteld. Zo kunnen op zo kort mogelijke termijn een start worden gemaakt en de landelijke ontwikkelingen worden gefaciliteerd. 4.5 Maatregelen op de lange termijn Na evaluatie kan blijken dat de uitstoot van geur en fijn stof onvoldoende is gedaald. Of dat de uitstoot wel is gedaald maar niet op plekken waar een grote overbelasting is. De landelijke maatregelen die ons nu bekend zijn, kijken namelijk niet naar de ligging van woningen ten opzichte van veehouderijen. Als er landelijke maatregel gebiedsgericht wordt genoemd, is dat meestal op de schaal van een regio, niet op de schaal van een straat. Uitkoop van bedrijven in een regio op basis van ammoniak kan een zwaar overbelaste situatie op het gebied van geur of fijn stof in een straat in stand laten. Dan zouden extra maatregelen vanuit de gemeente nodig zijn om daling van de overbelasting te bereiken.

Een voorstel voor maatregelen die mogelijk zijn, staat in bijlage 2 bij dit collegevoorstel. Een milieueffectrapport is nodig na de evaluatie om de volledige impact en vorm van de maatregelen te weten te komen. 4.6 Milieu effect rapportage (mer) De maatregelen op de langere termijn hebben grote invloed op de agrarische sector. Voor de invulling van deze maatregelen is het dan ook nodig dat er een mer gemaakt wordt. Een milieueffectrapport is een onderzoek naar milieueffecten. Er worden meerdere alternatieve oplossingen onderzocht. Dus 20% geurvermindering en 30% fijnstofvermindering (van bestaande uitstoot) is het doel. Het pakket maatregelen in bijlage 2 is een mogelijke oplossing. In een mer worden daarnaast ook alternatieve oplossingen onderzocht. In een mer wordt altijd onderzocht wat de effecten in de toekomst zijn. Daarvoor worden de effecten van de alternatieven vergeleken met een referentiesituatie waarin geen maatregelen worden genomen. Om een goede inschatting te kunnen maken van de referentiesituatie is het nodig dat die gemaakt worden kort voor het inzetten van de onderzochte maatregelen. Daarom is het verstandig de mer nu nog niet te maken. Tegen de tijd dat evaluatie plaatsvindt, zal de mer immers niet meer actueel zijn en opnieuw moeten worden uitgevoerd. 5.

Kanttekeningen 5.1 Waterbedeffect In de provincie Noord-Brabant is er sinds 2014 een verordening die gemeentes verplicht om ook naar de geur van meerdere bedrijven samen te kijken, ook als wordt voldaan aan de gemeentelijke bestemmingsplannen. Er zijn andere eisen aan uitbreidingen, die het er samen voor een agrariër moeilijker op maken om uit te breiden. De provincie Limburg stelt veel minder eisen aan de uitbreidingen van veehouderijen. Als de gemeente Nederweert ook weinig eisen aan uitbreiding stelt kan dit leiden tot een waterbedeffect waarbij Brabantse agrariërs locaties in Limburg opkopen of huren omdat uitbreiding daar makkelijker is. Niet bekend is hoeveel locaties in Nederweert nu in Brabantse handen zijn, er zijn een paar bekend. Dat kan als effect hebben dat de verwachte daling van agrarische bedrijven in Nederweert niet of minder plaatsvindt. 5.2 Samenloop met stikstofmaatregelen voor doorgaande bedrijven Eerder is al geschreven dat de provincie Limburg een eis aan stallen stelt die in 2030 gerealiseerd moet zijn door bedrijven. Als de gemeente ook eisen stelt aan stallen, dan zou een samenloop met deze provinciale eisen helpen bij het slagen van het project. De agrariër hoeft dan immers maar eenmaal te investeren en heeft hiervoor misschien al een post gereserveerd.

Als de agrariër zijn stallen aanpast aan de provinciale eisen zonder dat er gemeentelijke eisen aan hangen, is er geen garantie dat er afname van de uitstoot van geur en fijn stof zal plaatsvinden. Nadat de aanpassing is gedaan is het stellen van extra eisen aan de stal moeilijker of niet meer mogelijk. Analyse van de vergunningen van het grootste cluster intensieve veehouderijen in de gemeente (boven Ospel gelegen) toont aan dat veel stallen daar al van technieken zijn voorzien, zodat extra eisen moeilijk realiseerbaar zijn. Hier liggen juist de meeste woningen met een zeer slecht of slechter woon- en leefklimaat op het gebied van geur. De tendens in de uitspraken van de rechter die in kopje 3.1 is besproken, is dat gemeenten nu al strenger moeten gaan kijken naar geur. Het kan zijn dat in specifieke situaties maatregelen soms al gevraagd moeten worden om onrechtmatige vergunningen te voorkomen. 5.3 Verwachtingsmanagement Als gekozen wordt voor een invoer van maatregelen in fases, om eerst landelijke en provinciale ontwikkelingen te faciliteren, is een juist moment van evaluatie van belang. Beperkende maatregelen in een volgende fase moeten namelijk niet onverwacht zijn voor de agrariërs. Ook de communicatie hierover is van belang.

Wanneer als eerste alleen voor intrekkingsbeleid en sloopregeling wordt gekozen, is wel extra capaciteit nodig om op korte termijn het effect van die maatregelen te kunnen zien. Er is capaciteit nodig op het gebied van controle, vergunningverlening en beleid. Op dit moment is het moeilijk om capaciteit op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling en milieu ingevuld te krijgen. Bij bijvoorbeeld een termijn van drie jaar zou voor het intrekkingsbeleid een capaciteit van twee fte nodig zijn voor de duur van die drie jaar. Intrekkingsbeleid is een maatregel waar relatief veel capaciteit voor nodig is omdat het bovenop de normale afhandeling van vergunningen komt. Een sloopregeling heeft dat minder, omdat een sloopvoorwaarde een voorwaarde aan een vergunning is. Een sloopmelding zal vaker voorkomen, maar kost vrij weinig capaciteit. Ook als de maatregelen niet in fases worden opgesplitst zal extra capaciteit nodig zijn. 5.4 Ontwikkeling geur en fijn stof uitstoot Zoals eerder geschreven is de uitstoot van geur en fijn stof in Nederweert maar weinig gedaald in de afgelopen twintig jaar. Technieken die uitstoot verminderen zijn vaak aangeschaft om groei in dieraantallen mogelijk te maken en ook vanuit die groei bekostigd. Dat is vanuit een bedrijfsperspectief ook logisch, financiering bij een bank gaat uit van een groeimodel.

Dat wil niet zeggen dat de belasting op woningen helemaal gelijk blijft maar een sterke daling komt weinig voor. 5.5 Uitspraken door rechters In de uitspraak kenmerk ECLI:NL:RBDHA:2022:9119 en in de uitspraak kenmerk ECLI:NL:RBOBR:2023:2931 van juni 2023 wordt de overheid aangesproken op de Wet geurhinder en veehouderij. Deze wet en de toepassing ervan zijn op onderdelen in strijd met het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens en de Europese SMB-richtlijn. De tendens van beide uitspraken is dat de wet te veel geurhinder toelaat en dat burgers beter beschermd moeten worden. In de gemeente waar de laatste uitspraak viel zijn de geurnormen flink lager dan in Nederweert. In Nederweert zijn er veel plekken met een zeer slecht of slechter woon- en leefklimaat. Geen maatregelen nemen of te weinig maatregelen nemen heeft het risico dat burgers de gemeente met succes aansprakelijk kunnen stellen voor hun slechte woon- en leefklimaat. 6. Conclusie In het buitengebied van Nederweert liggen veel woningen met meer geur en soms ook fijn stof belasting dan de norm. Maatregelen om die belasting terug te dringen grijpen vaak in op de bestaande rechten van agrariërs. Nu er al veel ontwikkelingen lopen, kan het een keuze zijn om zelf eerst de basis op orde te brengen.

De kans is aanwezig dat de regelingen die nu provinciaal en landelijk in voorbereiding zijn voor een afname zorgen van de emissies van geur en fijn stof. De vraag is of deze afname op de juiste plekken plaatsvindt. Eerst de basis op orde brengen heeft wel het risico dat nog steeds technieken worden ingezet om bedrijfsgroei mogelijk te maken, waardoor daarna het vragen van technieken om uitstoot te verminderen niet meer of moeilijker mogelijk is. Verweving van functies en clustering van hinder kunnen in stand blijven of toenemen. 6.1 Maatregelen in fases Er lopen nu landelijk en provinciaal veel plannen en ontwikkelingen die impact hebben op de agrarische sector. Als de gemeente nu extra maatregelen vraagt van diezelfde sector kan dat negatieve effecten hebben, zoals meer kosten voor ondernemers. Ook zullen extra maatregelen leiden tot onrust en vragen. Een fasering is daarom een mogelijke keuze. Dan wacht de gemeente eerst de uitwerking van bovengemeentelijke maatregelen af en zet zelf enkel sloopregeling en intrekkingsbeleid in. Na een evaluatie kan dan alsnog gekozen worden voor de inzet van extra maatregelen als dat nodig blijkt. In het omgevingsprogramma luchtkwaliteit komen dan voor de agrarische sector enkel de nu al lopende en wettelijk verplichte maatregelen te staan rondom de fijn stof knelpunten. Er wordt dan gekozen om als eerste stap de basis op orde te maken.

De volgende fase betreft het evalueren van het woon- en leefklimaat, inclusief het omgevingsprogramma, na maximaal 5 jaar. Afhankelijk van de uitkomsten van deze evaluatie kunnen verdere maatregelen worden gekozen. Een mogelijk overzicht van deze maatregelen staat in bijlage 2. Hiervoor wordt dan een milieueffectrapport doorlopen, zodat dit actueel is als de maatregelen worden uitgevoerd. Dit duurt ongeveer driekwart jaar. 6.2 Sondering in de raad Het college is het bevoegd gezag voor het omgevingsprogramma luchtkwaliteit. De raad is echter toegezegd dat zij worden meegenomen in het proces. Een goede afstemming is ook daardoor nodig. De raad kan sonderend over deze kwestie spreken. Een mogelijke vorm hiervoor is dat raadsleden wensen en bedenkingen meegeven aan het college, die worden aangenomen bij een raadsmeerderheid. 6.3 Richtinggevende vragen Om de sonderende bespreking in de raad richting te geven zouden de onderstaande vragen gebruikt kunnen worden: 1. Een reflectie, wat denkt u van de aanpak om eerst de basis op orde te brengen maar op termijn een reductie van 20% geurvermindering en 30% fijn stofvermindering? 2. Is het voorkeursscenario, 20% geurvermindering en 30% fijn stofvermindering, van het college het juiste scenario? 3. Een reflectie, na wat voor periode u zou willen evalueren of aanvullende maatregelen nodig zijn? Is voor u 5 jaar acceptabel? 4.

Mocht u niet willen kiezen voor voorgestelde aanpak: voor welk scenario of maatregel(en) zou u willen kiezen? 6.4 Participatie Het omgevingsprogramma luchtkwaliteit is een gevoelig politiek onderwerp. Om daarin regie te houden wordt voorgesteld om participatie op de losse maatregelen intrekkingsbeleid en sloopregeling te voeren. Hierin wordt gekozen voor de participatievormen meeweten en meedenken. Het omgevingsprogramma zelf kent een zienswijze termijn waarin burgers hun zienswijze op het ontwerp omgevingsprogramma naar voren kunnen brengen. Deze opzet voor de participatie is in afwijking van eerdere berichtgeving (bijvoorbeeld de beantwoording van artikel 41 vragen van Groen Links op 30 januari 2023). Met de ondernemers van de 5 knelpuntbedrijven waarop het omgevingsprogramma betrekking heeft, is al meermalen overleg gevoerd en zal in de verdere uitwerking ook nog gevoerd worden. 6.5 Planning -Voorstel aan college om sonderende bespreking voor te leggen aan de raad  augustus 2023 Sonderende bespreking in de raad  september 2023 -Uitwerking maatregelen  Q4 2023 -Evaluatie  Uiterlijk 2028 -Eventuele aanvullende maatregelen en mer  Uiterlijk 2028

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://nederweert.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/12371a5e-64bc-48c3-91ad-a563c527c762?agendaItemId=3b2b72b2-8f12-4ae6-8733-faff3dc6a196