2021-11-18 Rekenkamerbrief Doorwerking Digitale dienstverlening (a).pdf
Tekst van het document
1 REKENKAMERBRIEF November 2021 Doorwerkingsonderzoek Digitale dienstverlening binnen de gemeente Nederweert Inhoud 1 Inleiding ........................................................................................................................................... 2 2 Onderzoeksopzet ............................................................................................................................. 2 3 Aanpak ............................................................................................................................................. 2 4 Bevindingen ..................................................................................................................................... 2 4.1 Wat is het bereik van het onderzoek naar digitale dienstverlening binnen de gemeente Nederweert (2016) ..................................................................................................................... 3 4.2 Wat zijn de effecten van het onderzoek naar digitale dienstverlening binnen de gemeente Nederweert (2016)? ...................................................................................................................
3 4.3 Hoe is de mate van doorwerking van het onderzoek naar digitale dienstverlening binnen de gemeente Nederweert (2016) te verklaren en welke lessen en verbeterpunten trekt de rekenkamercommissie hieruit? .................................................................................................. 4 5 Afsluiting .......................................................................................................................................... 4 6 Bijlage 1: Onderzoeksopzet ............................................................................................................. 6 7 Bijlage 2: Brief college van burgemeester en wethouders ............................................................. 9 8 Bijlage 3: Gespreksleidraad gemeente .......................................................................................... 12 9 Bijlage 4: Gespreksleidraad gemeenteraad ................................................................................... 13 10 Bijlage 5: Ambtelijke en bestuurlijke hoor en wederhoor ............................................................. 14
2 1 Inleiding In november 2016 heeft de rekenkamercommissie een rapport uitgebracht over de digitale dienstverlening binnen de gemeente Nederweert. In het rapport werden aanbevelingen gedaan. Voor de rekenkamercommissie is het belangrijk om periodiek de doorwerking van haar aanbevelingen te meten. Op basis daarvan kan ze haar eigen effectiviteit beoordelen en tot leer- en verbeterpunten komen. In de eerste helft van 2021 heeft de rekenkamercommissie daarom een doorwerkingsonderzoek uitgevoerd naar het onderzoek met betrekking tot digitale dienstverlening. Vanwege de beperkte omvang van het onderzoek heeft de rekenkamercommissie ervoor gekozen om in plaats van een onderzoeksrapport een ‘Rekenkamerbrief’ uit te brengen. Hiermee worden de gemeenteraad en het college geïnformeerd over de opzet en bevindingen van het onderzoek. 2 Onderzoeksopzet Op 29 april 2021 heeft de rekenkamercommissie de gemeenteraad en het college per brief geïnformeerd over het doorwerkingsonderzoek. Hierbij werd de onderzoeksopzet gedeeld. U vindt deze in bijlage 1. 3 Aanpak Naar aanleiding van een eerdere aankondiging van het doorwerkingsonderzoek heeft het college de rekenkamercommissie op 16 april 2021 per brief geïnformeerd over de follow up n.a.v. het onderzoek naar digitale dienstverlening in 2016. Het college lichtte hierin de interpretatie en voortgang van de aanbevelingen toe.
Zie voor de brief bijlage 2. Ter verdieping zijn de rekenkamercommissie, de burgemeester en het hoofd bedrijfsvoering op 3 juni 2021 met elkaar in gesprek gegaan. Zie bijlage 3 voor de gespreksleidraad. Op 9 september 2021 zijn ook de rekenkamercommissie en 2 raadsleden (als vertegenwoordiging van de gemeenteraad) met elkaar in gesprek gegaan over het onderzoek en de doorwerking hiervan. Zie bijlage 4 voor de gespreksleidraad. Daarnaast zijn de volgende stukken geraadpleegd: - NVRR (april 2018): Handreiking meten van doorwerking rekenkamerproducten - Rekenkamerrapport Digitale Dienstverlening 2016 - Brief college 16 april 2021 - Voorbeeld informatievoorziening website - Agenda raadsvergadering waarin rapport besproken is 4 Bevindingen Dit onderzoek richt zich op de doorwerking van de aanbevelingen uit het rapport over de digitale dienstverlening binnen de gemeente Nederweert (2016). In dit hoofdstuk worden de volgende onderzoeksvragen beantwoord: 1. Wat is het bereik van het onderzoek naar digitale dienstverlening binnen de gemeente Nederweert (2016)? 2. Wat zijn de effecten van het onderzoek naar digitale dienstverlening binnen de gemeente Nederweert (2016)? 3.
Hoe is de mate van doorwerking van het onderzoek naar digitale dienstverlening binnen de gemeente Nederweert (2016) te verklaren en welke lessen en verbeterpunten trekt de rekenkamercommissie hieruit? 3 4.1 Wat is het bereik van het onderzoek naar digitale dienstverlening binnen de gemeente Nederweert (2016) In hoeverre is er aandacht geweest voor het onderzoek bij de ambtelijke organisatie, het college en de gemeenteraad? Tijdens het onderzoek zijn interviews gehouden met verschillende personen uit de ambtelijke organisatie en met de verantwoordelijk wethouder. Daarnaast heeft er ambtelijke en bestuurlijke hoor en wederhoor plaatsgevonden. Het onderzoeksrapport is gedeeld met de gemeenteraad en het college. In hoeverre zijn het onderzoeksrapport en de daarin opgenomen aanbevelingen besproken door de gemeenteraad? De gemeenteraad heeft het rapport besproken in de raadsvergadering. In hoeverre heeft de gemeenteraad de aanbevelingen overgenomen dan wel op een andere wijze een besluit genomen over het onderzoek? De gemeenteraad heeft de aanbevelingen overgenomen. In hoeverre is er aandacht geweest voor het onderzoek buiten de gemeentelijke organisatie? Voor zover bekend is er buiten de gemeentelijke organisatie geen aandacht geweest voor het onderzoek.
4.2 Wat zijn de effecten van het onderzoek naar digitale dienstverlening binnen de gemeente Nederweert (2016)? In hoeverre zijn de aanbevelingen en/of redeneertrant van de rekenkamercommissie opgenomen in beleid(voornemens) en/of de uitvoering daarvan? De opvolging van alle aanbevelingen is uitgebreid toegelicht in de brief van het college van 16 april 2021 (bijlage 2). Vrijwel alle aanbevelingen zijn opgevolgd. Waar dit niet het geval is, is dit gemotiveerd. De gemeenteraad ziet de opvolging van de aanbevelingen duidelijk terug en complimenteert het college met de goede uitvoering ervan. Welke effecten heeft het onderzoek teweeggebracht? Aangezien de aanbevelingen grotendeels zijn geïmplementeerd, kan gesteld worden dat het onderzoek instrumentele doorwerking heeft gehad. Het is lastig te zeggen in hoeverre er ook sprake was van conceptuele doorwerking (in de zin van een koerswijziging), daar de gemeente parallel aan het onderzoek ook bezig was met het project STERK (Snel, Transparant, Efficiënt, Resultaatgericht en Klantgericht). De gemeenteraad is goed geïnformeerd over de stappen die op het gebied van digitalisering werden gezet. In hoeverre heeft het onderzoek voldaan aan het doel dat de rekenkamercommissie ermee voor ogen stond? Het doel van het onderzoek was destijds om een bijdrage te leveren aan de kaderstellende rol van de raad.
Tijdens het onderzoek concludeerde de rekenkamercommissie dat het gemeentelijk beleid duidelijk was vormgegeven in het project STERK en dat de gemeenteraad op basis van rapportages en themaraden voldoende op de hoogte was gebracht van de voortgang m.b.t. digitale dienstverlening. Uit het gesprek met de burgemeester en het hoofd bedrijfsvoering blijkt dat de gemeenteraad op vele (korte) momenten wordt geïnformeerd over (diverse onderdelen van) digitale dienstverlening, onder andere via de P&C cyclus (paragraaf bedrijfsvoering) of een klankbordgroep (DSO). Hiermee 4 wordt indirect een bijdrage geleverd aan de kaderstellende rol van de gemeenteraad. De aanpak is afhankelijk van het onderwerp. De gemeenteraad geeft terugkijkend aan dat zij goed geïnformeerd zijn over de uitvoering van het beleid, maar dat zij het beleid beter kunnen sturen en evalueren als zij aan de voorkant meegenomen worden in de visie. Hetgeen hierover nu is opgenomen in de kadernota en begroting is te summier. Het college spreekt over ‘de maat van Nederweert’; de gemeenteraad wil meepraten over wat die maat is. Wat zijn prioriteiten en welke afwegingen worden gemaakt? Dan gaat het om maatschappelijke impact (hoe ver gaat de gemeente bijvoorbeeld met het gebruik van data?) en risico’s (wat is er nodig op het gebied van digitale beveiliging?).
Het college kan de gemeenteraad meer prikkelen door begrijpelijke taal te gebruiken en de gemeenteraad aan de voorkant te betrekken. De uitvoering gaat nu goed, maar zijn er ook alternatieven of dingen die de gemeente niet doet? En welke keuzes liggen hieraan ten grondslag? 4.3 Hoe is de mate van doorwerking van het onderzoek naar digitale dienstverlening binnen de gemeente Nederweert (2016) te verklaren en welke lessen en verbeterpunten trekt de rekenkamercommissie hieruit? Het rekenkameronderzoek heeft geleid tot instrumentele doorwerking: de aanbevelingen zijn geïmplementeerd. Het rekenkameronderzoek heeft niet geleid tot conceptuele doorwerking: er is geen sprake geweest van een koerswijziging. In het gesprek met burgemeester en hoofd bedrijfsvoering kwam naar voren dat de timing van het onderzoek perfect was, omdat het parallel liep met en goed aansloot bij het project STERK (Snel, Transparant, Efficiënt, Resultaatgericht en Klantgericht). Les: Goede timing komt de doorwerking van rekenkameronderzoek ten goede. Dit vraagt om goede afstemming aan de voorkant met de gemeenteraad, maar ook met het college. In het onderzoek is gesproken met verschillende personen uit de ambtelijke organisatie die bij digitale dienstverlening betrokken waren. Daarnaast heeft er hoor- en wederhoor plaatsgevonden.
Het hoofd bedrijfsvoering geeft aan dat de samenwerking met de rekenkamercommissie prima was. Er heeft wel discussie plaatsgevonden over de ‘bedrijfskundige’ blik die de rekenkamercommissie volgens het hoofd bedrijfsvoering had op het onderwerp. Les: Goede interactie komt de doorwerking van rekenkameronderzoek ten goede. Door te luisteren naar de betrokkenen kan aansluiting gevonden worden. Het doel van het onderzoek in 2016 was het leveren van een bijdrage aan de kaderstellende rol van de gemeenteraad. Opvallend is dat er in het onderzoek niet met de gemeenteraad gesproken is. In het doorwerkingsonderzoek kwam naar voren dat de gemeenteraad erg tevreden is over de wijze waarop het college de (veelal op uitvoering gerichte) aanbevelingen heeft opgevolgd, maar juist ruimte voor verbetering ziet wat betreft haar kaderstellende rol. Het onderzoek was met name van instrumentele aard, wat terug te zien is in de doorwerking. Les: Door bij het opzetten en uitvoeren van een onderzoek én in de aanbevelingen meer aandacht te besteden aan de conceptuele kant van een bepaald onderwerp, kan de uiteindelijke doorwerking ook verder reiken. 5 Afsluiting De rekenkamercommissie Nederweert heeft voor de eerste keer teruggekeken naar een eerder uitgevoerd onderzoek. Zowel door de rekenkamercommissie, het college en de gemeenteraad is dit 5 als een nuttige wijze van (kort) onderzoek ervaren.
Lessen zijn getrokken en mogelijke verbeteringen worden meegenomen naar de toekomst. In bijlage 5 is de ambtelijke en bestuurlijke hoor en wederhoor te vinden. De rekenkamercommissie bedankt de gemeenteraad, het college en de betrokken ambtenaren voor hun constructieve bijdrage aan het doorwerkingsonderzoek. 6 6 Bijlage 1: Onderzoeksopzet Doorwerkingsonderzoek Digitale dienstverlening binnen de gemeente Nederweert 1. Onderzoeksonderwerp In november 2016 heeft de rekenkamercommissie een rapport uitgebracht over de digitale dienstverlening binnen de gemeente Nederweert. De onderzoeksvraag luidde destijds: In hoeverre voldoet de gemeente Nederweert aan de verplichtingen van het Nationaal Uitvoeringsprogramma en aan de eisen met betrekking tot digitale dienstverlening, zoals vastgesteld door de gemeenteraad en hoe is het gesteld met het daadwerkelijk gebruik, de kwaliteit van de website en het gebruik van digitale dienstverlening door burgers, bedrijven en instellingen? In het rapport werden aanbevelingen gedaan. Voor de rekenkamercommissie is het belangrijk om periodiek de doorwerking van haar aanbevelingen te meten. Op basis daarvan kan ze haar eigen effectiviteit beoordelen en tot leer- en verbeterpunten komen. Dit onderzoek richt zich op de doorwerking van de aanbevelingen uit het rapport over de digitale dienstverlening binnen de gemeente Nederweert (2016). 2.
Type onderzoek De rekenkamercommissie voert een doorwerkingsonderzoek (ook wel evaluatieonderzoek), met als doel de effectiviteit van het eigen onderzoek te beoordelen om te komen tot leer- en verbeterpunten voor de rekenkamercommissie. Dit is nieuw voor de rekenkamercommissie. Rekenkameronderzoek kan op verschillende manieren doorwerken1. 1. Instrumentele doorwerking Het onderzoek leidt tot aanpassing van het beleid en/of de beleidsuitvoering 2. Conceptuele doorwerking Het onderzoek brengt een verandering in kennis en opvatting teweeg 3. Agenderende doorwerking Als gevolg van het onderzoek wordt een nieuw onderwerp of thema onderwerp van gesprek 4. Preventieve doorwerking 1 NVRR (april 2018): Handreiking meten van doorwerking rekenkamerproducten. De Nederlandse vereniging van Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR) heeft typen doorwerking en hoe deze te meten uitgewerkt in een handreiking. Actualiteit De ontwikkelingen op het gebied van digitalisering hebben de afgelopen jaren niet stil gestaan. Het Nationaal Uitvoeringsprogramma e-Overheid (NUP) bestond ten tijde van het onderzoek uit 12 bouwstenen. Inmiddels zijn dit er 19.1 Door de coronacrisis heeft digitalisering noodgedwongen een spurt gemaakt.
Kansen en risico’s van de digitale samenleving worden uitvergroot.1 In augustus 2020 stuurde staatssecretaris Raymond Knops van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) het manifest 'Dichterbij door digitalisering' naar de Tweede kamer. Hierin wordt aandacht gevraagd voor verschillende thema’s rondom de digitale overheid: digitale inclusie, digitale dienstverlening, veiligheid van de digitale infrastructuur, gebruik van data en privacy, en digitaal werkgeverschap. 7 Het onderzoek heeft na aankondiging en vóór publicatie al geleid tot verbeteracties Het onderzoek geeft inzicht in: - De doorwerking van het onderzoek in termen van: o Het bereik van het onderzoek in de politiek-bestuurlijke context en daarbuiten; o De effecten van het onderzoek; - Verklarende factoren voor de bereikte doorwerking; - Lessen en verbeterpunten voor de rekenkamercommissie. Figuur 1 Menukaart meting drie niveaus van doorwerking2 3. Onderzoeksvragen Voor het doorwerkingsonderzoek zijn de volgende onderzoeksvragen geformuleerd: 1. Wat is het bereik van het onderzoek naar digitale dienstverlening binnen de gemeente Nederweert (2016)? a. In hoeverre is er aandacht geweest voor het onderzoek bij de ambtelijke organisatie, het college en de gemeenteraad? b. In hoeverre zijn het onderzoeksrapport en de daarin opgenomen aanbevelingen besproken door de gemeenteraad? c.
In hoeverre heeft de gemeenteraad de aanbevelingen overgenomen dan wel op een andere wijze een besluit genomen over het onderzoek? d. In hoeverre is er aandacht geweest voor het onderzoek buiten de gemeentelijke organisatie? 2 NVRR (april 2018): Handreiking meten van doorwerking rekenkamerproducten
8 2. Wat zijn de effecten van het onderzoek naar digitale dienstverlening binnen de gemeente Nederweert (2016)? a. In hoeverre zijn de aanbevelingen en/of redeneertrant van de rekenkamercommissie opgenomen in beleid(svoornemens) en/of de uitvoering daarvan? b. Welke effecten heeft het onderzoek teweeggebracht? c. In hoeverre heeft het onderzoek voldaan aan het doel dat de rekenkamercommissie ermee voor ogen stond? 3. Hoe is de mate van doorwerking van het onderzoek naar digitale dienstverlening binnen de gemeente Nederweert (2016) te verklaren en welke lessen en verbeterpunten trekt de rekenkamercommissie hieruit? 4. Onderzoekstechnieken De rekenkamercommissie voert het onderzoek zelf uit. Om de deelvragen te kunnen beantwoorden worden relevante documenten en betrokken personen geraadpleegd. Hierbij zijn de indicatoren zoals genoemd in de handreiking van de NVRR het uitgangspunt3. 3 NVRR (april 2018): Handreiking meten van doorwerking rekenkamerproducten 9 7 Bijlage 2: Brief college van burgemeester en wethouders
10
11
12 8 Bijlage 3: Gespreksleidraad gemeente T.b.v. het gesprek tussen rekenkamercommissie, burgemeester en hoofd bedrijfsvoering op 3 juni 2021 - Hoe heeft u de timing van het onderzoek ervaren? - Hoe heeft u de interactie met de rekenkamercommissie rondom het onderzoek ervaren? - Heeft het rekenkameronderzoek destijds vóór publicatie al geleid tot verbeteracties (preventieve doorwerking)? - Uit de brief van het college blijkt dat het rekenkameronderzoek heeft geleid tot instrumentele doorwerking (aanbevelingen zijn geïmplementeerd). Is er daarnaast ook sprake van conceptuele doorwerking? (nieuwe kennis, ideeën en/ of redeneringen, tot uiting komend in discussie of visievorming) - Heeft het onderzoek bijgedragen aan betere kaderstelling door de gemeenteraad? - Heeft de opvolging van aanbevelingen geleid tot betere digitale dienstverlening? - Heeft u aanbevelingen voor de rekenkamercommissie? 13 9 Bijlage 4: Gespreksleidraad gemeenteraad T.b.v. het gesprek tussen rekenkamercommissie en 2 raadsleden op 9 september 2021 - Wat zijn de bevindingen van de gemeenteraad n.a.v het onderzoek in 2016? - Merkt de gemeenteraad iets van de opvolging die het college beschrijft in de brief van 16-4? - Helpt het onderzoek de raad bij haar kaderstellende rol? - Zijn er nog verbeteringen mogelijk? Wat zijn de leerpunten? 14 10 Bijlage 5: Ambtelijke en bestuurlijke hoor en wederhoor