12_A_5. Archeologisch onderzoek 16 juni 2026
Tekst van het document
anteagroup A % Antea Group Archeologie 2026/4 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Antea Group Understanding today. Improving tomorrow. Projectnummer 0503872.100 Revisie 02 28 mei 2026 www.anteagroup.nl
O anteagroup Antea Group Archeologie 2026/4 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 Documentnummer 2026/4 Revisie 02 28 mei 2026 Auteurs Opdrachtgever Enexis Netbeheer B.V. T.a.v. afdeling inkoopfacturen Gecontroleerd N. van der feest Datum 28 mei 2026 Beschrijving revisie 02 Opmerkingen van het bevoegd gezag verwerkt Vrijgave
O anteagroup Inhoudsopgave Samenvatting 5 1. Inleiding 6 2. Beschrijving onderzoekslocatie 2.1 Begrenzing onderzoeks- en plangebied 2.2 Huidig en toekomstig gebruik 2.3 Archeologisch beleid 2.4 Landschappelijke situatie 2.5 Historische situatie en mogelijke verstoringen 7 7 7 8 10 15 3. Bekende waarden 3.1 Archeologische waarden 3.2 Ondergrondse bouwhistorische waarden 20 20 20 4. Archeologische verwachting 4.1 Bestaande verwachtingskaarten 4.2 Gespecificeerde archeologische verwachting 21 21 23 5. Conclusies en advies 5.1 Conclusies 5.2 Selectieadvies 24 24 24 Literatuur en geraadpleegde bronnen 25 Lijst met afbeeldingen 26 Bijlagen 27
Antea Group Archeologie 2026/4 | 0 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 | anteagroup 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. Administratieve gegevens Projectnummer Antea Group 0503872.100 OM-nummer 5875371001 Provincie Limburg Gemeente Nederweert Plaats Ospel Toponiem Uliker Kaartblad 58A Coördinaten 181367.81, 367657.15 Opdrachtgever Enexis Netbeheer B.V. Uitvoerder Antea Group Datum uitvoering mei 2026 (senior KNA-Archeoloog) Vrijgave conform | (senior KNA-archeoloog) Bevoegd gezag Gemeente Nederweert Deskundige Bevoegd gezag | (medewerker vergunningen) Beheer documentatie Antea Group 180700 | 182000 , 0 II 2 ITOEE | De Nieuwe Hoeven 11 EE | HORICK 100 -- | Horick 7/ | o | 1 Aan | C | h wol Veertien | % kso. Brug 14 | INNERSTRAAT | € - — PEELSTEEG | nip KOREN STAD | AMANASTRAAS 11 | -PAVEXNSel/ Nieuwen Winnerstraat/ / _ E GEN | NS | % na | ELEVENS UUDEOUWSTR 01 | 151 DA AL X 1 .S__ | Ospel | -8 S | 3 | EMMENW | - BENSSTRAAT | % 388 | 5 AD1 | 5 Anna|Bosserstraat | Klaarstraat -1 jury | 11 - 1 ahe | KREUEL 0 | 500 | 1.000 m | Kreijel er | BUDSCHOR | a | COCHTST SEMI | on | To| | us, © SPOTinfo Legenda Plangebied | | Onderzoeksgebied Afbeelding 1. Uitsnede topografische kaart met de ligging van het plangebied.
Pagina | 4 Antea Group Archeologie 2026/4 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. O anteagroup Samenvatting In mei 2026 is in opdracht van Enexis Netbeheer B.V. door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor Uliker in Ospel (gemeente Nederweert). Aanleiding voor het onderzoek is de bouw van een nieuw MS/MS regelstation aan de Uliker te Ospel, met de aanleg van bijbehorende kabels. Het onderhavige plangebied is gelegen op hoge zandgronden zonder open water op enige loopafstand. Daarnaast zijn uit deze periode geen vindplaatsen bekend in de omgeving of kunnen deze door de kwetsbare aard van zijn verdwenen/verstoord geraakt door ploegactiviteiten. Echter, gezien er rondom het plangebied geen gravende onderzoeken en/of veldkarteringen zijn uitgevoerd, is niet te stellen dat er geen resten verwacht kunnen worden uit het (laat)paleolithicum t/m het mesolithicum. Daarmee is de verwachting voor deze perioden binnen het plangebied middelhoog.Hierdoor wordt de kans op het aantreffen van archeologische resten uit het (laat)paleolithicum — mesolithicum als laag geacht. Vanaf het neolithicum zijn mensen minder afhankelijk van open water in de directe omgeving, waardoor de verwachting op het aantreffen van archeologische resten vanaf het neolithicum hoog is.
Vanaf de middeleeuwen wordt plaggenbemesting toegepast binnen het plangebied wat resulteert in een plaggendek. Door het plaggendek wordt de bodem vruchtbaarder en het plaggendek fungeert als beschermende schil, na de eerste bewerking, voor oudere archeologische resten. Voor bewoning uit de nieuwe tijd geldt een lage verwachting voor onderhavig plangebied, aangezien op historische kaarten geen bewoning te zien is. In de omgeving zijn interessantere locaties bekend waar wel activiteiten zijn geweest. Wel kunnen resten van agrarische activiteiten aanwezig zijn. Advies Antea Group Gezien een hoge verwachting geld voor het aantreffen van archeologische resten vanaf het (laat) paleolithicum) tot en met de nieuwe tijd wordt geadviseerd een inventariserend veldonderzoek — overig, variant verkennende boringen uit te voeren. Indien de bevindingen na het zetten van de eerste boringen in het veld daar aanleiding toe geven, kan de archeoloog ter plaatse ervoor kiezen een deel van de verkennende boringen te vervangen voor karterende boringen. Relevante lagen uit de boorkern worden in het veld gezeefd met een 4 millimeter zeef. Dit is een advies. Het nemen van een selectiebesluit is voorbehouden aan het bevoegd gezag, in dezen de gemeente Nederweert.
Revisiebeheer Revisie 00: Revisie OB: Revisie 01: Revisie 02: voor te leggen aan opdrachtgever en bevoegd gezag, opmerkingen opdrachtgever verwerkt, opmerkingen bevoegd gezag verwerkt, opmerkingen bevoegd gezag verwerkt. Pagina | 5
Antea Group Archeologie 2026/4 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. O anteagroup 1. Inleiding In mei 2026 is in opdracht van Enexis Netbeheer B.V. door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor Uliker in Ospel (gemeente Nederweert). Aanleiding voor het onderzoek is de bouw van een nieuw MS/MS regelstation aan de Uliker te Ospel, met de aanleg van bijbehorende kabels. Bij de aanlegwerkzaamheden kunnen eventuele archeologische waarden worden verstoord. Het archeologisch onderzoek dient als onderbouwing voor de ruimtelijke procedure. Een bureauonderzoek is de eerste stap binnen de Archeologische Monumentenzorg (AMZ, zie bijlage 2). Voor het plangebied geldt een onderzoeksplicht conform het beleid van de gemeente Nederweert. Het doel van het uitvoeren van een archeologisch bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Waar kunnen we wat verwachten? Voor het opstellen van een dergelijke verwachting wordt gebruik gemaakt van reeds bekende archeologische waarnemingen, historische kaarten, bodemkundige gegevens en informatie over de landschappelijke situatie.
Een gespecificeerde verwachting gaat in op de mogelijke aanwezigheid, het karakter, de omvang, datering en eventuele (mate van) verstoring van archeologische waarden binnen het plangebied. Dit onderzoek is uitgevoerd conform de BRL 4000, protocol 4002 met daarin besloten de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA), versie 4.2. Antea Group is conform de SIKB-BRL 4000 (Beoordelingsrichtlijn voor archeologie) gecertificeerd voor de KNA-protocollen 4001 (PvE), 4002 (bureauonderzoek), 4003 (inventariserend veldonderzoek) en 4004 (opgraven). Pagina | 6
Antea Group Archeologie 2026/4 | 0 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 | anteagroup 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. 2. Beschrijving onderzoekslocatie 2.1 Begrenzing onderzoeks- en plangebied Het is van belang een onderscheid te maken tussen onderzoeksgebied enerzijds en plangebied anderzijds. Met plangebied wordt het gebied bedoeld waarop de werkzaamheden betrekking hebben. Binnen het plangebied kunnen eventueel aanwezige archeologische waarden worden verstoord. Onderhavig plangebied heeft een oppervlak van circa 8.000 m2 en is gelegen aan de Uliker te Ospel, nabij de Kreijelmusweg 6. Het onderzoeksgebied omvat het gebied waarover informatie is verzameld om een goed beeld te krijgen van de archeologische waarden in het onderzoeksgebied. Dit gebied is veelal groter dan het plangebied en verschilt al naar gelang het te onderzoeken aspect. In dit geval is een onderzoeksgebied aangehouden met een straal van circa 250 meter. Met deze omvang bevindt is genoeg informatie te verzamelen om een gedegen archeologische verwachting op te stellen. 2.2 Huidig en toekomstig gebruik Huidig gebruik plangebied Het plangebied is in gebruik als akkerland (Afbeelding 2).
181000 | 181500 | 182000 [ — " .4 1 F % | 9 Winnerstraat | 11 V | • i L L 1 % 1 L - 1 | F ƒ i 1• V | 1ta / | V % 0 | 500 | 1.000 m 01M - _ 11 | A | _ | L____ | TopoPlus, © SPOTinfo Legenda • Plangebied | 1 Onderzoeksgebied Afbeelding 2. Het plan- en onderzoeksgebied geprojecteerd op een actuele luchtfoto. Consequenties toekomstig gebruik Binnen het plangebied zal een nieuw MS/MS regelstation worden gerealiseerd. Het plangebied betreft circa 8.000 m2. Voor deze werkzaamheden zal binnen het plangebied circa 2.000 m2 tot een maximale diepte van 2,5 meter worden afgegraven. Pagina 7 Antea Group Archeologie 2026/4 | 0 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 | anteagroup 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. 2.3 Archeologisch beleid Op basis van het bestemmingsplan Buitengebied Nederweert uit 2009 geldt voor het plangebied een archeologische dubbelbestemming met Waarde — Archeologie. Projecten binnen waarde archeologie zijn vergunningsplichtig wanneer deze een groter oppervlak betreffen dan 100 m2 en dieper reiken dan 0,4 meter beneden maaiveld.
Hoewel diverse herzieningen hebben plaatsgevonden op het bestemmingsplan is de archeologische waarde binnen het plangebied niet veranderd (Afbeelding 3).1 181000 | 181500 | 182000 AT // | % \ I 1 | .% \ \ | iI \ | / \% | / / 0 | 500 | 1.000 O 000 TopoPlus, © SPOTinfo Legenda Plangebied Onderzoeksgebied Nederweert 2009 Waarde - Archeologie Nederweert 1e herziening 2012 Waarde - Archeologie Nederweert 7e herziening 2024 Waarde - Archeologie Afbeelding 3. Het plan- en onderzoeksgebied visueel weergegeven met de verschillende versies van het bestemmingsplan Buitengebied Nederweert. Op de archeologische beleidskaart van de gemeente Nederweert, uit 2016, is te zien dat het onderhavige plangebied in categorie 4 ligt. Deze categorie geeft aan dat hier een hoge verwachting geldt voor het aantreffen van archeologische resten. De bijbehorende vrijstellingsgrenzen zijn tot 0,4 meter beneden maaiveld én 250 m2 oppervlak (Afbeelding 4). 1 Buitengebied Nederweert, vastgesteld 24-11-2009. Pagina | 8 Antea Group Archeologie 2026/4 | O Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 | anteagroup 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V.
18 | 181500 | 182000 | 1 * I | / | \ in | 1 % | L N % % | • | 1 % | / / | in ie O 0 | 500 | 1.000 m X | X | No | Plus, © SPOTinfo, Legenda Plangebied I L | Onderzoeksgebied categorie | toelichting op de categorieën 1 Categorie 1: wettelijk beschermd archeologisch monument 2 Bij gemeentelijke monumenten: vergunningaanvraag bij de gemeente.Geen bodemverstorende activiteiten toegestaan, tenzij een vergunningverlening vooraf van de minister van OCW. 3 Categorie 2: gebieden van zeer hoge archeologische waarde. [ | 4 | Onderzoeksplicht bij een verstoringsdiepte van meer dan 40 cm én een verstoringsoppervlakte van meer dan 50 m2. Categorie 3: gebieden van archeologische waarde 5 Onderzoeksplicht bij een verstoringsdiepte van meer dan 40 cm én een verstoringsoppervlakte van meer dan 250 m2. 6 Categorie 4: gebieden met een hoge archeologische verwachting 7 | Onderzoeksplicht bij een verstoringsdiepte van meer dan 40 cm én een verstoringsoppervlakte van meer dan 250 m2. Categorie 5: gebieden met een middelhoge archeologische verwachting Onderzoeksplicht bij een verstoringsdiepte van meer dan 40 cm én een verstoringsoppervlakte van meer dan 2500 m2. Categorie 6: gebieden met een lage archeologische verwachting Geen onderzoeksplicht Categorie 7: gebieden zonder een archeologische verwachting of archeologisch vrijgegeven Geen onderzoeksplicht Afbeelding 4.
Het plan- en onderzoeksgebied geprojecteerd op de archeologische beleidskaart van de gemeente Nederweert. Hoewel het bestemmingsplan uit 2009 verschillende herzieningen kent betreffen dit geen aanpassingen aan onderhavig plangebied. Het beleid geldend op het plangebied van de gemeentelijke beleidskaart dateert van 2016. Omdat bij herzieningen van het bestemmingsplan het beleid vanuit de archeologische beleidskaart niet is meegenomen, is onduidelijk welk beleid geldend is voor het plangebied. Echter geldt in beide gevallen dat de vrijstellingsgrenzen worden overschreden waardoor onderhavig project onderzoeksplichtig is ten aan zien van archeologie. Pagina | 9 Antea Group Archeologie 2026/4 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. O anteagroup 2.4 Landschappelijke situatie Geologie Het plangebied maakt deel uit van het Noord-Brabantse zandlandschap. Van grote invloed op de vorm van het landschap in de ruimere omgeving is de ligging in de Roerdalslenk. Dit is een dalingsgebied tussen twee geologische breuken, waarin oude afzettingen diep zijn weggezakt en zijn afgedekt met dikke pakketten jongere sedimenten. Voor wat de sedimentatie betreft is de laatste ijstijd (het Weichselien) geologisch gezien de bepalende periode.
Het is de periode waarin het plangebied grotendeels zijn huidige vorm heeft gekregen. Tijdens de koudste periode van het Weichselien, het zogenaamde pleniglaciaal (70.000 — 13.000 jaar geleden), is er sprake van een vrijwel vegetatieloos landschap en kan door krachtige stormen veel zand worden verplaatst en afgezet. Daarnaast vindt verplaatsing en afzetting plaats door vlechtende rivieren die smeltwater van de ijskap afwateren. Er werd een pakket leemarm en lemig fijn zand met ingesloten leemlagen afgezet, dat wordt samengevat onder de naam fluvioperiglaciale (smeltwaterrivieren) afzettingen. Op de fluvioperiglaciale afzettingen zijn vervolgens door de wind dikke pakketten dekzanden afgezet. Deze afzettingen behoren tot de Formatie met een dek van het Laagpakket van Wierden (Afbeelding 5). Aan het eind van het Weichselien wordt het klimaat milder waardoor vlechtende waterstromen overgaan in meanderende beken en door toenemende vegetatie wordt de verplaatsing van zand door de wind steeds minder. In het hierop volgende Holoceen (8800 voor Chr. — heden) is in de beekdalen klei afgezet en in afgesloten laagten, oude meanders van rivieren en verschillende beekdalen heeft zich in deze periode ook veen gevormd. Echter ontbreken deze beekdalen in onderhavig onderzoeksgebied. In de loop van het Holoceen wordt ook de mens een belangrijke landschapsvormende factor.
In de middeleeuwen ontstaan als gevolg van grootschalige ontbossing stuifzandgebieden. Het plangebied ligt aan de oostelijke rand van een dergelijk stuifzandgebied. In de loop van de 19e eeuw zijn marginale gebieden zoals heidevelden en stuifzanden ook alsnog ontgonnen en in cultuur gebracht of beplant met bossen. Deze gebieden liggen vaak verder van de laatmiddeleeuwse kernen af. Pagina | 10
Antea Group Archeologie 2026/4 | 0 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 | anteagroup 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. 181,000 | 181500 | 182000 0 | - vees | 94 STRAAT | Nieuw-en Winnerstraat % ULIKE | \L1I I % | i i I I % % \ | / F - 0 | 500 | 1.000 m 1 | TopoPlus, © SPOTinfo Legenda Plangebied | Laagpakket van Wierden en Formatie van Boxte 1 i | Onderzoeksgebied Afbeelding 5. Het plan- en onderzoeksgebied geprojecteerd op de geologische kaart van Nederland. Geomorfologie en AHN Het overgrote deel van het plan- en onderzoeksgebied bestaat uit in het noordwesten uit dekzandwelvingen. Dekzandwelvingen vormen een zwak golvend oppervlak die is ontstaan door windafzettingen. In het zuidoostelijke puntje van het plangebied bevindt zich een dekzandrug. Dekzandruggen zijn terreinverheffingen met flauwe hellingen, die grotendeels onder arctische omstandigheden in het Weichselien door de wind zijn gevormd (Afbeelding 6).2 2 Toelichting op legenda geomorfologische kaart van Nederland 1:50.000 (2021). Pagina | 11 Antea Group Archeologie 2026/4 | 0 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 | anteagroup 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V.
181000 | 181500 | 182000 tANES | S944 UgMER % Nieuw-en Winnerstraat // | % JKER | I 1 1 1 ) %1 % | % \ | I | i/ / / X - t0 | 500 | 1.000 m | erweert _ | — | poPlus, © SPOTinfo Legenda Plangebied | Dekzandrug I । | Onderzoeksgebied | Dekzandwelvingen Afbeelding 6. Het plan- en onderzoeksgebied afgebeeld op de geomorfologische kaart van Nederland. Op de AHN (Afbeelding 7) is goed te zien dat het plangebied in het zuidoostelijke deel (ter plekke van de dekzandrug) hoger gelegen is dan de dekzandwelvingen in het noordwesten. Het plangebied is gelegen op de uitlopers van een tweetal dekzandruggen gelegen aan het zuiden en het oosten. Het hoogste deel van het plangebied in het zuiden is gelegen op circa 32 meter + NAP, het laagste deel van het plangebied in het noorden op circa 31,9 meter + NAP. Richting het noorden loopt de hoogte dus af, de dekzandwelvingen ten noorden van het plangebied zijn gelegen op circa 31 meter + NAP. Echter lijkt er op basis van de huidige landschappelijke kenmerken en het AHN4 geen sprake te zijn van een duidelijke gradiëntzone. Pagina 12 Antea Group Archeologie 2026/4 | 0 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 | anteagroup 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. 181000 | 181,500 | 182000 w-en Winnerstraat | \ I 6 | \ | | 1 1 | 1 | I % 11%\ | 1 ui- 1 / 0. | 500 .
| 1.000 m | - 1 | 1 | Plus. © SPOTinfo Legenda • Plangebied I I | | Onderzoeksgebied | 31 33 Afbeelding 7. Het plan- en onderzoeksgebied geprojecteerd op het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN4). Bodem en grondwater Op de bodemkaart (Afbeelding 8) is te zien dat het gehele plan- en onderzoeksgebied bestaat uit hoge enkeerdgronden. Dikke eerdgronden zijn mineraalrijke bodems die bestaan uit een dikke humeuze top (plaggendek). Enkeergronden zijn dikke eergronden die voorkomen in zandgebied zoals het Brabants zandgebied. De toevoeging ‘hoge’ indiceert dat het bodems relatief hoog liggen ten opzichte van het grondwater.3 Eerdgronden zijn met name ontstaan door het aanbrengen van plaggen om de bodem vruchtbaar te maken/houden en daarmee geschikt te houden voor landbouw. Deze techniek werd ontwikkeld in de vroege middeleeuwen maar floreerde in de late middeleeuwen. 3 Bodemkaartlegenda. Pagina 13 Antea Group Archeologie 2026/4 | 0 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 | anteagroup 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. 181000 | 181500 | 182000 500 | 1000 Legenda Plangebied | Eerdgronden IL | 1 Onderzoeksgebied■ hoge enkeerdgronden Afbeelding 8. Het plan- en onderzoeksgebied geprojecteerd op de bodemkaart van Nederland.
De gemiddeld hoogste grondwaterstand (GHG) binnen het plangebied ligt op dieper dan 1,40 meter beneden maaiveld. De gemiddeld laagste grondwaterstand (GLG) ligt tussen de 1,20 — 1,80 meter beneden maaiveld (grondwatertrap Vlllo). Met deze grondwaterstand kunnen organische archeologische resten verwacht worden vanaf een diepte van 1,40 meter beneden maaiveld. Binnen de eerste 1,20 meter beneden maaiveld is de kans op het aantreffen van organische archeologische resten nihil gezien hier een aeroob milieu heerst. De grondwatertrap IVc heeft een GHG van dieper dan 0,8 m -mv en een GLG van 0,8 — 1,2 m -mv, deze grondwatertrap is echter niet gekarteerd binnen het plangebied (Afbeelding 9). Theoretisch gezien kan het grondwaterniveau fluctueren en kan er sprake zijn van een grondwatertrap IVc binnen het noordwestelijk deel van het plangebied. In dat geval kunnen organische resten verwacht worden vanaf circa 0,8 m -mv. Pagina | 14 Antea Group Archeologie 2026/4 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V.
0 anteagroup ASTMAN 0 Legenda • Plangebied 181000 181500 182000F 1 OnderzoeksgebiedI GHG: > 0,8 m -mv GLG: 0,8 — 1,2 m -mv 368000 of % uw-en Winnerstraat 9 3 4 S 7 3 8 8 3 9 C ( % 1V \ 1 N %1 I I / % GHG: > 1,4 m -mv GLG: 1,2 — 1,8 m -mv /N05 I I 1 ! / I L A R C S M B E S Y / 0 0 5 2 9 8 NEG Grondwatertrappen • IVc Vlllo Afbeelding 9. Het plan- en onderzoeksgebied visueel weergegeven met de grondwatertrappen. l.OOOm Berweert , © SPOTinfo Synthese landschappelijke situatie Het plangebied is hooggelegen in het landschap. Dekzandruggen en -welvingen zijn voor de vroege mensen aantrekkelijk geweest voor bewoning, ten zeerste in de nabijheid van (stromen. Op basis van de nu nog zichtbare landschappelijke kenmerken is geen aanleiding om aan te nemen dat toen ter tijd sprake was van een gradiëntzone met een landschappelijke situatie bestaande uit een hoger en droger gebied dat overging naar een lager gelegen en natter gebied. Dat zijn de landschappelijke gebieden waarin vaak resten van jager- verzamelaars worden gevonden. Echter valt bewoning door jager-verzamelaars binnen het plangebied niet uit te sluiten, de verwachting voor steentijd is daarmee middelhoog. De hoge enkeerdgrond die aanwezig is binnen het onderhavige plangebied is geeft aan dat het in ieder geval vanaf de late middeleeuwen intensief gebruikt is als landbouwgrond door het gebruik van plaggen.
Resten vanaf de late middeleeuwen kunnen verwacht worden in het of op het plaggendek. Dit plaggendek heeft tevens als beschermende schil kunnen dienen voor archeologische resten van oudere perioden. Door het ploegen voor en ten behoeve van het plaggendek kan de top van het dekzand wel aangetast zijn en daarmee ook de archeologische resten van voor de middeleeuwen. 2.5 Historische situatie en mogelijke verstoringen Bewoningsgeschiedenis en historische situatie Het plangebied is gelegen in archeoregio Brabants zandgebied. Voor het Brabants zandgebied geldt in het algemeen dat sinds de prehistorie dit gebied een aantrekkelijke plek voor kampementen van jagers, vissers en verzamelaars vormde. Deze nederzettingen werden van tijd tot tijd verplaatst. Begraafplaatsen zoals urnenvelden en grafheuvels bleven wel langdurig in gebruik. Gezien het plangebied niet gelegen is op een gradiëntzone, is er geen aanleiding om aan te nemen dat dergelijke kampementen kunnen worden verwacht binnen het plangebied. Maar, dit is theoretisch gezien — ook op basis van grootschalige verwachting — niet uit te Pagina | 15
Antea Group Archeologie 2026/4 | 0 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 | anteagroup 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. sluiten. Vanaf de late middeleeuwen ontstonden de vruchtbare, door mest opgeworpen essen die zich nog steeds aftekenen als bolronde verhogingen in het landschap.4 Deze plaggendekken fungeren tevens als beschermende schil voor oudere archeologische resten. Na een periode van teruggang begon het aantal inwoners in het zuidelijke zandgebied en daarmee ook in de regio Peel vanaf de 6de -7de eeuw weer toe te nemen. Bewoning vond plaats op enige afstand van het veen. In de loop van de middeleeuwen ontstond een krans van dorpen om het enorme veengebied. Het Limburgse deel van de krans bestaat onder meer uit Venray, Horst, Panningen, Helden, Weert, Nederweert en Heythuysen. Vaak lagen de dorpen als een geïsoleerde strook cultuurland te midden van de woeste gronden van het veen of de uitgestrekte broekbossen en heidevelden in het oosten richting de Maas. Naast dorpen ontstonden kleinere buurtschappen, voortgekomen uit een hoeve of een molen. Mogelijk is het buurtschap Uleker/Uliker zo ontstaan. Op de kadastrale minuut (sectie D, blad 02) (1811 — 1832) (Afbeelding 10) is te zien dat het plangebied over meerdere kavels ligt. Op deze kavels is zijn geen gebouwen aanwezig.
Wel is zichtbaar dat de huidige locatie van de Uliker (weg) anders ligt dan in 1811-1832 waar hij nog diagonaal door het plangebied loopt, terwijl hij tegenwoordig ten noorden van het plangebied gelegen is. Op de aanwijzende tafels worden alle percelen beschreven als bouwland met diverse eigenaren. 181000 | 181500 | 182000 11 V : 0 | ze | 4 1%7. 0 | A X CD | 7/4s Heat adder | 1 F | 11 | (7 FA ER | CA | %2. 1 | 3 X | \) CE | DA | si - 3 | L L | % % | \ I I % | 1 _1 1I | X * (1 T | L | 1 V AL I1 / \ | 1 A ,- | X | 1 | a X V | 1 | Al 1\ | 1X | / | X f H / | W. % -e/ | L | T 0 | 500 | / | 1.000 m — | / 00 | 0/0TopoPlus, © SPOTinfo - Legenda Plangebied | I 1 | Onderzoeksgebied Afbeelding 10. Het plan en onderzoeksgebied geprojecteerd op de kadastrale minuut uit 1811 - 1832. Op historisch kaartmateriaal is net ten noordoosten van het plangebied de Ulikerschans te zien. Dit betreft een boerenschans.5 De schans had een oppervlakte van 1,10 hectare waarmee deze relatief groot was. In 1821 is de schans met de schans publiekelijk verkocht. Op de Netkaart is de schans weergegeven als 'vervallen schans'. 4 https://www.cultureelerfgoed.n1/onderwerpen/b/bronnen-en-kaarten/overzicht/archeoregios 5 Lascaris & Renes 2006.
Pagina | 16 Antea Group Archeologie 2026/4 | O Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 | anteagroup 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. Deze schans is op het kaart materiaal tot en met 1893 nog zichtbaar, daarna is hij enkel tekstueel weergegeven. Vanaf 1912 is het woord 'Schans' eveneens verdwenen van de kaart (Afbeelding 12). Op de kadastrale minuut (sectie C, blad 03) (Afbeelding 11) is de Ulikerschans zichtbaar. Op de aanwijzende tafels is te zien dat de schans al in particulier bezit is en niet meer dienstdoet als schans. Daarnaast is op de kadastrale minuut te zien dat de zuidwestelijke hoek van de schans al afgebroken is. 180900 | 181200 | 181500 € h. i 0 X• is \ in% \ | T | -1 1 | uz-| ƒ y | - 4 / | al L Li 220/2 1 | | 9 _ 1 | | I | % 1 42 | 4 . | / / 1 I I i • 1 1 | I I | 3, - | 1 | I 1- | 9 0 | 100 | 200 m\ \ % ] | TopoPlus, © SPOTinfo Legenda Plangebied | I Onderzoeksgebied Afbeelding 11. De ligging van het plan- en onderzoeksgebied ten opzichte van de Ulikerschans, weergegeven op de kadastrale minuut. Op de historische kaart van 1965 ligt de weg nog door het plangebied. Op de daaropvolgende kaart uit 1970 is te zien dat de weg is verlegd naar de huidige positie. Deze verlegging heeft waarschijnlijk te maken met de ruilverkaveling (Afbeelding 12).
Pagina | 17 Antea Group Archeologie 2026/4 | 0 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 | anteagroup 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. — fffye | // | — 3 | E 7 | MJ -SuliuIemDA | Schans (Verv) • | DALL en | I 1 | leker | 41 GT | X 1 sersti.and | 1- | , N° Xserstraat | o / | , R | Cu | 0 — — | 1 * it. | X ,F | she | 1 ITT | i | 4 | F•h 000 ca. 1850 ca. 1893 DF | N ANP RF | L30.5 DE i | / R — Apr | leker | / | WC erstraat Nt | NL Y% 32.8 1 erstraat nt 0 Dr -N innerstraat 1 / _ | nt _C | laca. 1912 ca. 1965 /- | 310 1 __Pip% .AT Nieuw-en Winnerstraat | 2 | ieuw- en MAIL | I innerstra ) 32.8 | 32.8 I. ( | % | L | II, I / | % | 4+ 4 | X ( | 32.9 \ | KI aa DM | % LA | 41 ca. 1970 ca. 2000 Legenda | 0 | 250 | 500 m 0 Plangebied | i | | Onderzoeksgebied•X Afbeelding 12. Het plan- en onderzoeksgebied geprojecteerd op diverse topografische kaarten. Op de indicatieve kaart van het militair erfgoed is de Ulikerschans niet weergegeven. Wel is ten westen van de het onderzoeksgebied, op circa 250 meter, de Peel-raamstelling aangemerkt. Deze stelling in gebouwd tegen de invasie van Duitsland in de Tweede Wereldoorlog en is binnen één dag gevallen.
Pagina | 18 Antea Group Archeologie 2026/4 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. O anteagroup Mogelijke verstoringen Door de ruilverkaveling kan de top van de bodem verstoord geraakte zijn. De weg die door het plangebied lag is immers verwijderd. Daarnaast kunnen agrarische activiteiten uit het verleden tot verstoringen hebben geleid. De aangrenzende bebouwing kan tevens ook in het westelijk deel van het plangebied geleid hebben tot verstoringen. Uit het KLIC-oriëntatieverzoek is gebleken dat binnen het plangebied geen kabels en leidingen aanwezig zijn. Pagina | 19
Antea Group Archeologie 2026/4 | O Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 | anteagroup 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. 3. | Bekende waarden 3.1 | Archeologische waarden Uit het Archeologische Informatie Systeem (Archis) van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed zijn de bekende archeologische waarden in een omtrek van ongeveer 250 meter rondom het plangebied opgevraagd. Het betreft archeologische monumenten (AMK-terreinen), archeologische waarnemingen (zoals vondsten) en meldingen van eerdere archeologische onderzoeken (zie kaart 0503872.100-ARCHIS in de kaartenbijlage). Gegevens uit Archis: AMK-terreinen Net ten noorden van het plangebied ligt AMK-terrein 16664. Dit betreft het oude bewoningslint van Nieuw- en Winnerstraat. De datering van dit terrein gaat terug tot in ieder geval terug tot de 19de en 20ste eeuw en mogelijk tot de 13de eeuw. Gegevens uit Archis: eerdere onderzoeken 2425815100 Door de bouw van de kippenschuren is de bodem grotendeels al verstoord tot onder het archeologisch niveau. Hierdoor is geen vervolgonderzoek geadviseerd. De gemeente heeft dit advies overgenomen. 2426009100 Dit betreft een bureauonderzoek ten behoeve van de archeologische beleids- en verwachtingskaarten van de gemeente. Deze worden in paragrafen 2.3 en 4.1 (resp.) beschreven.
4938647100 Uit het bureauonderzoek is gebleken dat voor deze locatie een hoge verwachting geld voor de periode vanaf het neolithicum. Echter bleek tijdens het booronderzoek dat de bodem verstoord is tot op de C-horizont. Deze verstoring is mogelijk ontstaan door de bebouwing op locatie. Tabel 3. Eerder uitgevoerde onderzoeken binnen onderzoeksgebied (bron: Archis). Zaakidentificatie | Type onderzoek | Uitvoerder | Meldingsdatum | Locatie ten opzichte van onderhavig plangebied 2425815100 | Boring | Archeodienst26-11-2013 | Circa 175 meter ten noorden van het plangebied Gelderland BV 2426009100 | Bureauonderzoek | ArchAeO B.V. | 26-11-2013 | Bedenkt gehele gemeente inclusief onderhavig plangebied 4938647100 | Boring | Econsultancy 15-1-2021 | Aan westzijde aangrenzend aan onderhavig BV | plangebied. Gegevens uit Archis: archeologische waarnemingen Binnen het plan en onderzoeksgebied zijn geen archeologische waarnemingen bekend in Archis. 3.2 Ondergrondse bouwhistorische waarden Binnen het plan en onderzoeksgebied zijn geen ondergrondse bouwhistorische waarden bekend. Pagina | 20 Antea Group Archeologie 2026/4 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. O anteagroup 4.
Archeologische verwachting 4.1 Bestaande verwachtingskaarten Gemeentelijke verwachtingskaart Op de gemeentelijke verwachtingskaart (Afbeelding 13) is te zien dat het plan en onderzoeksgebied liggen in een zone met een hoge verwachting. In het noorden is een witte zone groen omrand, wat aangeeft dat hier een archeologisch onderzoek heeft plaatsgevonden die heeft geleid tot vrijgave (Archis-zaakidentificatie 2425815100). In het noordwesten is een zone aangegeven als AMK-terrein, zone van hoge archeologische waarde, overige kernen. Dit betref de kern van buurtschap Nieuw- en Winnerstraat. Daarnaast is de Ulikerschans weergegeven ten noordwesten van het plan- en onderzoeksgebied. Pagina | 21
Antea Group Archeologie 2026/4 | 0 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 | anteagroup 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. 18 | 181500 | 18 T 1 | 7 8 J .1 L NV 4 | 1 - % | % | % | 1 %, / 1, | 0 | 500 AL | 1.01 | :m: r | _ | X | lus, © SPOTinfo Legenda | verwachting | X • Plangebied | hoge verwachting ] hoge verwacht ng natte landschappen I |Onderzoeksgebied | middelhoge verwachting lage verwacht ng archeologie AMK-terrein terrein van zeer hoge archeologische waarde, beschermd lAMK-terran): terrein van zeer hoge en hoge archeologische waarde AMK-terrein terrein van hoge archeologische waarde, historische kern Weert 1 AMK-terrein terrein van archeologische waarde [ | AMK-terrein : terrein van hoge archeologische waarde, overige historische kernen ARCHIS-waarneming ARCHIS-vondstmelding ] onderzoeksgebied (niet vr ijgegeven of onbekend) ] onderzoeksgebied (vrijgegeven) •‘ | 23 provinciaal aandachtsgebied L contour (bij benadering) Celtic field Gebleektendijk Afbeelding 13. Het plan- en onderzoekgebied geprojecteerd op de archeologische verwachtingskaart van de gemeente Nederweert. Pagina | 22 Antea Group Archeologie 2026/4 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V.
O anteagroup 4.2 Gespecificeerde archeologische verwachting Datering Datering Verwachting Reden (Laat)paleolithicum - mesolithicum Middelhoog Neolithicum — vroege middeleeuwen Hoog Late middeleeuwen Hoog Nieuwe tijd Laag (bewoning) Hoog (landbouw en infrastructuur) Hoewel de regio aan aantrekkelijke plek is voor bewoning in deze periode geldt voor het plangebied een lage verwachting door het gebrek aan beekdalen in het onderzoeksgebied (openwater op loopafstand). Daarnaast is uit de Archis analyse gebleken dat dat uit deze periode geen bekende vindplaatsen bekend zijn in de omgeving. Eventuele vindplaatsen kunnen door de kwetsbare aard van het de resten deze zijn verdwenen/verstoord geraakt door grondroerende-/ploegactiviteiten welke vanaf het neolithicum plaats hebben kunnen vinden. Echter, gezien er rondom het plangebied geen gravende onderzoeken en/of veldkarteringen zijn uitgevoerd, is niet te stellen dat er geen resten verwacht kunnen worden uit het (laat)paleolithicum t/m het mesolithicum. Daarmee is de verwachting voor deze perioden binnen het plangebied middelhoog. Door de hoge landschappelijke ligging en doordat met vaste nederzettingen landbouw mogelijk werd, betreft onderhavig plangebied een gunstige locatie voor bewoning.
Door het toepassen van plaggen (plaggendek) werden de zandgronden vruchtbaarder, waardoor meer landbouw bedreven konden worden op de hogere zandgronden. De aanwezigheid van plaggendekken bevestigd dat op deze locatie menselijke activiteiten hebben plaatsgevonden. Zoals te zien is op historische kaarten is geen bewoning bekend op historische kaarten en in de omgeving zijn interessantere locaties bekend (AMK-terreinen, paragraaf 3), waarvan bekend is dat daar activiteit is geweest. Op historische kaarten is te zien dat het plangebied voor landbouwdoeleinden is gebruikt en dat een weg heeft gelopen door het plangebied. Complextype (Laat)paleolithicum — mesolithicum: Neolithicum — vroege middeleeuwen: Late middeleeuwen — nieuwe tijd: (tijdelijke) kampementen boerderijen en nederzettingen, graf- en urnevelden Nederzettingen, agrarische activiteiten en infrastructuur Omvang Door de geringe omvang van het plangebied kunnen de archeologische resten tot buiten het plangebied reiken. Diepteligging (Laat)paleolithicum — vroege middeleeuwen: Late middeleeuwen — nieuwe tijd: Onder het eerddek, vanaf circa 0,50 — 0,80 meter -mv. Direct onder het maaiveld in en onder het eerddek. Locatie Deze verwachting geldt voor het gehele plangebied. Echter kunnen in het westen door de aangrenzende bebouwing verstoringen zijn ontstaan.
Uiterlijke kenmerken (Laat)paleolithicum — mesolithicum: Neolithicum — vroege middeleeuwen: Late middeleeuwen — nieuwe tijd: vuursteenconcentraties en (haard)kuilen paalsporen/-structuren, landschappelijke elementen als greppels paal-, ploeg- en karrensporen en landschappelijke elementen als greppels Mogelijke verstoringen Door de ruilverkaveling kan de top van de bodem verstoord geraakt zijn. De weg die door het plangebied lag is immers verwijderd. Daarnaast kunnen agrarische activiteiten uit het verleden tot verstoringen hebben geleid. De aangrenzende bebouwing kan tevens ook in het westelijk deel van het plangebied geleid hebben tot verstoringen. Pagina | 23
Antea Group Archeologie 2026/4 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. O anteagroup 5. Conclusies en advies 5.1 Conclusies In mei 2026 is in opdracht van Enexis Netbeheer B.V. door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor Uliker in Ospel (gemeente Nederweert). Aanleiding voor het onderzoek is de bouw van een nieuw MS/MS regelstation aan de Uliker te Ospel, met de aanleg van bijbehorende kabels. Op basis van de nu nog zichtbare landschappelijke kenmerken is geen aanleiding om aan te nemen dat toen ter tijd sprake was van een gradiëntzone met een landschappelijke situatie bestaande uit een hoger en droger gebied dat overging naar een lager gelegen en natter gebied. Dat zijn de landschappelijke gebieden waarin vaak resten van jager-verzamelaars worden gevonden. Daarnaast zijn uit deze periode geen vindplaatsen bekend in de omgeving of kunnen deze door de kwetsbare aard van zijn verdwenen/verstoord geraakt door ploegactiviteiten. Echter, gezien er rondom het plangebied geen gravende onderzoeken en/of veldkarteringen zijn uitgevoerd, is niet te stellen dat er geen resten verwacht kunnen worden uit het (laat)paleolithicum t/m het mesolithicum. Daarmee is de verwachting voor deze perioden binnen het plangebied middelhoog.
Vanaf het neolithicum zijn mensen minder afhankelijk van open water in de directe omgeving. Samen met de hoge ligging van het plangebied en de komst van de landbouw zorgt dit ervoor dat de verwachting op het aantreffen van archeologische resten vanaf het neolithicum hoog is. Deze hoger gelegen gronden waren namelijk uitermate geschikt voor permanente bewoning en agricultuur. In de 6e en 7e eeuw neemt de bevolking on de regio toe, met name rond het veen van de Peel. Door de bevolkingsgroei ontstaan diverse nederzettingen zoals Weert en Nederweert. Nabij dergelijke nederzetting ontstaan kleinere buurtschappen, die voortvloeien uit een hoeve of molen. Zo is Uleker/Uliker mogelijk eveneens ontstaan. Vanaf de middeleeuwen wordt plaggenbemesting toegepast binnen het plangebied wat resulteert in een plaggendek. Door het plaggendek wordt de bodem vruchtbaarder en het plaggendek fungeert als beschermende schil, na de eerste bewerking, voor oudere archeologische resten. Voor bewoning uit de nieuwe tijd geldt een lage verwachting voor onderhavig plangebied, aangezien op historische kaarten geen bewoning/bebouwing te zien is. Wel kunnen resten van agrarische activiteiten aanwezig zijn.
5.2 Selectieadvies Het verwachtingsmodel wijst uit dat er een kans is op het aantreffen van archeologische resten binnen het plangebied, daterende uit de perioden (laat)paleolithicum tot en met de nieuwe tijd. Dit is de aanleiding voor het adviseren van een vervolgonderzoek. Dit vervolgonderzoek dient het verwachtingsmodel te toetsen, dit kan middels een verkennend booronderzoek (BRL 4000, protocol 4003 IVO-O d.m.v. boringen, verkennende fase). Indien de bevindingen na het zetten van de eerste boringen in het veld daar aanleiding toe geven, kan de archeoloog ter plaatse ervoor kiezen een deel van de verkennende boringen te vervangen voor karterende boringen. Relevante lagen uit de boorkern worden in het veld gezeefd met een 4 millimeter zeef (BRL 4000, protocol 4003 IVO-O d.m.v. boringen, karterende fase). Dit is een advies. Het nemen van een selectiebesluit is voorbehouden aan het bevoegd gezag, in dezen de gemeente Nederweert. Antea Group Deventer, mei 2026 Pagina | 24
Antea Group Archeologie 2026/4 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. O anteagroup Literatuur en geraadpleegde bronnen Berendsen, H.J.A., 2004 (4e druk): De vorming van het land. Inleiding in de geologie en geomorfologie. Van Gorcum, Assen. Lascaris, M. & H. Renes, 2006: Verslag van een onderzoek naar de cultuurhistorische waarde en de exacte ligging van de schans van Laar. Een boerenschans in de gemeente Weert. Archeologisch Centrum Vrije Universiteit, Amsterdam. Kaarten • Bodemkaart van Nederland, 1:50.000, STIBOKA/Alterra, Wageningen • Grote Historische Atlas (1830-1855), Wolters Noordhoff, Groningen • Geomorfologische kaart 1:50.000, Alterra, Wageningen • Kadastrale kaarten 1811-1832 (http://beeldbank.cultureelerfgoed.nl) • Topografische kaart 1:25000 (http://kadata.kadaster.nl) Internet • ahn.maps.arcgis.com • beeldbank.cultureelerfgoed.nl • www.archis.cultureelerfgoed.nl • www.pdok.nl • www.regelsopdekaart.nl • www.topotijdreis.nl • www.dinoloket.nl • www.legendageomorfologie.wur.nl Pagina | 25
Antea Group Archeologie 2026/4 | O Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 | anteagroup 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. Lijst met afbeeldingen Afbeelding 1. Uitsnede topografische kaart met de ligging van het plangebied. | 4 Afbeelding 2. Het plan- en onderzoeksgebied geprojecteerd op een actuele luchtfoto. | 7 Afbeelding 3. Het plan- en onderzoeksgebied visueel weergegeven met de verschillende versies van het bestemmingsplan Buitengebied Nederweert. | 8 Afbeelding 4. Het plan- en onderzoeksgebied geprojecteerd op de archeologische beleidskaart van de gemeente Nederweert. | 9 Afbeelding 5. Het plan- en onderzoeksgebied geprojecteerd op de geologische kaart van Nederland. | 11 Afbeelding 6. Het plan- en onderzoeksgebied afgebeeld op de geomorfologische kaart van Nederland. | 12 Afbeelding 7. Het plan- en onderzoeksgebied geprojecteerd op het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN4). 13 Afbeelding 8. Het plan- en onderzoeksgebied geprojecteerd op de bodemkaart van Nederland. | 14 Afbeelding 9. Het plan- en onderzoeksgebied visueel weergegeven met de grondwatertrappen. | 15 Afbeelding 10. Het plan en onderzoeksgebied geprojecteerd op de kadastrale minuut uit 1811 - 1832. | 16 Afbeelding 11. De ligging van het plan- en onderzoeksgebied ten opzichte van de Ulikerschans, weergegeven op de kadastrale minuut.
| 17 Afbeelding 12. Het plan- en onderzoeksgebied geprojecteerd op diverse topografische kaarten. | 18 Afbeelding 13. Het plan- en onderzoekgebied geprojecteerd op de archeologische verwachtingskaart van de gemeente Nederweert. | 22 Pagina | 26 Antea Group Archeologie 2026/4 Bureauonderzoek Nieuw MS/MS regelstation Uliker te Ospel gemeente Nederweert Projectnummer 0503872.100 28 mei 2026 revisie 02 Enexis Netbeheer B.V. O anteagroup Bijlagen Archeologische perioden AMZ-cyclus Beschrijving van de archeologische perioden Beschrijving en weergave van de Archeologische Monumentenzorg Kaartbijlagen 0503872.100-ARCHIS Waarnemingen, onderzoeken en archeologische monumenten Pagina | 27
Bijlage 1: Archeologische perioden
Bijlage 1: Archeologische perioden Als bijlage op de resultaten en verzamelde gegevens wordt hieronder een algemene ontwikkeling van de bewoners- geschiedenis in Nederland geschetst. Gedurende het paleolithicum (300.000-8800 voor Chr.) hebben moderne mensen (homo sapiens) onze streken tijdens de warmere perioden wel bezocht, doch sporen uit deze periode zijn zeldzaam en vaak door latere omstandigheden verstoord. De mensen trokken als jager-verzamelaars rond in kleine groepen en maakten gebruik van tijdelijke kampementen. De verschillende groepen jager-verzamelaars exploiteerden kleine territoria, maar verbleven, afhankelijk van het seizoen, steeds op andere locaties. In het mesolithicum (8800-4900 voor Chr.) zette aan het begin van het Holoceen een langdurige klimaatsverbetering in. De gemiddelde temperatuur steeg, waardoor geleidelijk een bosvegetatie tot ontwikkeling kwam en de variatie in flora en fauna toenam. Ook in deze periode trokken de mensen als jager-verzamelaars rond. Voorwerpen uit deze periode bestaan voornamelijk uit voor de jacht ontworpen vuurstenen spitsjes. De hierop volgende periode, het neolithicum (5300-2000 voor Chr.), wordt gekenmerkt door een overschakeling van jager-verzamelaars naar sedentaire bewoners, met een volledig agrarische levenswijze.
Deze omwenteling ging gepaard met een aantal technische en sociale vernieuwingen, zoals huizen, geslepen bijlen en het gebruik van aardewerk. Door de productie van overschot kon de bevolking gaan groeien en die bevolkingsgroei had tot gevolg dat de samenleving steeds complexer werd. Uit het neolithicum zijn verschillende grafmonumenten bekend, zoals hunebedden en grafheuvels. Het begin van de bronstijd (2000-800 voor Chr.) valt samen met het eerste gebruik van bronzen voorwerpen, zoals bijlen. Het gebruik van vuursteen was hiermee niet direct afgelopen. Vuursteenmateriaal uit de bronstijd is meestal niet goed te onderscheiden van dat uit andere perioden. Het aardewerk is over het algemeen zeldzaam. De grafheuveltraditie die tijdens het neolithicum haar intrede deed werd in eerste instantie voortgezet, maar rond 1200 voor Chr. vervangen door begravingen in urnenvelden. Het gaat hier om ingegraven urnen met crematieresten waar overheen kleine heuveltjes werden opgeworpen, eventueel omgeven door een greppel. In de ijzertijd (800-12 voor Chr.) werden de eerste ijzeren voorwerpen gemaakt. Ten opzichte van de bronstijd traden er in de aardewerktraditie en in het gebruik van vuursteen geen radicale veranderingen op. De mensen woonden in verspreid liggende hoeven of in nederzettingen van enkele huizen.
Op de hogere zandgronden ontstonden uitgebreide omwalde akkercomplexen (celtic fields). In deze periode werden de kleigebieden ook in gebruik genomen door mensen afkomstig van de zandgebieden. Opvallend zijn de verschillen in materiële welstand. Er zijn zogenaamde vorstengraven bekend in Zuid-Nederland, maar de meeste begravingen vonden plaats in urnenvelden. Met de Romeinse tijd (12 voor Chr. tot 450 na Chr.) eindigt de prehistorie en begint de geschreven geschiedenis. In 47 na Chr. werd de Rijn definitief als rijksgrens van het Romeinse Rijk ingesteld. Ter controle van deze zogenaamde limes werden langs de Rijn castella (militaire forten) gebouwd. De inheems leefwijze handhaafde zich wel, ook al werd de invloed van de Romeinen steeds duidelijker in soorten aardewerk (o.a. gedraaid) en een betere infrastructuur. Onder meer ten gevolge van invallen van Germaanse stammen ontstond er instabiliteit wat uiteindelijk leidde tot het instorten van de grensverdediging langs de Rijn. Over de middeleeuwen (450-1500 na Chr.), en met name de vroege middeleeuwen (450-1000 na Chr.), zijn nog veel zaken onbekend. Archeologische overblijfselen zijn betrekkelijk schaars. De politieke macht was na het wegvallen van de Romeinen in handen gekomen van regionale en lokale hoofdlieden. Vanaf de 10e eeuw ontstaat er weer enige stabiliteit en is een toenemende feodalisering zichtbaar.
Door bevolkingsgroei en gunstige klimatologische omstandigheden werd in deze periode een begin gemaakt met het ontginnen van bos, heide en veen. Veel van onze huidige steden en dorpen dateren uit deze periode. De hierop volgende periode 1500 — heden wordt aangeduid als nieuwe tijd.
Archeologische periode-indeling conform ABR Periode | Subperiode | Begin | eind | Afkorting Recent | 1945 | heden Nieuwe Tijd | Late Nieuwe tijd | 1850 | 1945 | NTC Midden Nieuwe tijd | 1650 | 1850 | NTB Vroege Nieuwe tijd | 1500 | 1650 | NTA Middeleeuwen | Late Middeleeuwen B | 1250 | 1500 | LMB Late Middeleeuwen A | 1050 | 1250 | LMA Ottoonse tijd | Vroege Middeleeuwen D | 900 | 1050 | VMD Karolingische tijd | Vroege Middeleeuwen C | 725 | 900 | VMC Merovingische tijd | Vroege Middeleeuwen B | 525 | 725 | VMB volksverhuizingstijd | Vroege Middeleeuwen A | 450 | 525 | VMA Romeinse Tijd | Laat-Romeinse tijd B | 350 | 450 | LROMB Laat-Romeinse tijd A | 270 | 350 | LROMA Midden-Romeinse tijd B | 150 | 270 | MROMB Midden-Romeinse tijd A | 70 | 150 | MROMA Vroeg-Romeinse tijd B | 25 | 70 | VROMB Vroeg-Romeinse tijd A | -12 | 25 | VROMA Ijzertijd | Late IJzertijd | 250 | 12 | LIJZ Midden IJzertijd | 500 | 250 | MIJZ O | Vroege IJzertijd | 800 | 500 | VIJZ Bronstijd | Late Bronstijd | 1100 | 800 | LBR Midden Bronstijd B | 1500 | 1100 | MBRB Midden Bronstijd A | 1800 | 1500 | MBRA Vroege Bronstijd | 2000 | 1800 | VBR Neolithicum | Laat Neolithicum B | 2450 | 2000 | LNEOB Laat Neolithicum A | 2850 | 2450 | LNEOA Midden Neolithicum B | 3400 | 2850 | MNEOB Midden Neolithicum A | 4200 | 3400 | MNOEA Vroeg Neolithicum B | 4900 | 4200 | VNEOB Vroeg Neolithicum A | 5300 | 4900 | VNEOA
Mesolithicum | Laat Mesolithicum | 6450 | 5300 | LMESO Midden Mesolithicum | 7100 | 6450 | MMESO Vroeg Mesolithicum | 8800 | 7100 | VMESO Paleolithicum | Laat Paleolithicum B | 18.000 | 8800 | LPALEOB Laat Paleolithicum A | 35.000 | 18.000 | LPALEOA Midden Paleolithicum | 300.000 | 35.000 | MPALEO Vroeg Paleolithicum | 300.000 | VPALEO Bijlage 2: Archeologische Monumentenzorg (AMZ)
O Schema Archeologische Monumentenzorg (AMZ) anteagroup Stap 1 Bureauonderzoek Stap 2 Inventariserend veldonderzoek (IVO) Fase 1 Inventarisatie Archeologisch uitvoerder Stap 2a Plan van Aanpak Stap 2b IVO-o Verkennende fase Stap 2c IVO-o Karterende fase 1 Stap 2d Programma van Eisen Stap 2e Goedkeuring bevoegd gezag Stap 2f IVO-p Karterende/waarderende fase Stap 3 Rapport met selectieadvies Fase 2 Selectie Bevoegd Gezag Stap 4 Goedkeuring rapport en selectiebesluit Stap 4a Geen archeologisch vervolgonderzoek Stap 4b Archeologisch onderzoek Stap 4c Fysiek beschermen [ Stap 5 Opgraven Fase 3 Onderzoek Archeologisch Uitvoerder Stap 5a Programma van Eisen Stap 5b Goedkeuring bevoegd gezag Stap 5c Opgraving of archeologische begeleiding Stap 5d Rapport en documentatie Fase 4 Besluit Bevoegd Gezag Stap 6a Vrijgave onderzoeksterrein en vergunningverlening Stap 6b Geen vrijgave onderzoeksterrein, planaanpassing noodzakelijk
O Schema Archeologische Monumentenzorg (AMZ) anteagroup Verklarende woordenlijst Archeologische Monumentenzorg (AMZ) Archeologische begeleiding (STAP 5c) Een archeologische begeleiding wordt uitgevoerd wanneer proefsleuven of en opgraving niet mogelijk zijn door bijvoorbeeld civieltechnische beperkingen. Archeologische indicatoren Hiermee worden aanwijzingen in de bodem bedoeld die duiden op menselijke activiteiten in het verleden, zoals aardewerkscherven, houtskool, botmateriaal, vondstlagen, etc. Tijdens een inventariserend veldonderzoek - karterende fase wordt het plangebied systematisch onderzocht op de aanwezigheid van archeologische sporen en/of vondsten. De intensiteit van onderzoek is groter dan in de verkennende fase, bijvoorbeeld door een groter aantal boringen per hectare of door het aanleggen van proefsleuven. Archis Archeologisch informatiesysteem voor Nederland. Een digitale databank met gegevens over archeologische vindplaatsen en terreinen. Bureauonderzoek (STAP 1) Het bureauonderzoek is een rapportage waarin een gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel wordt opgesteld aan de hand van geomorfologische en bodemkaarten, de Archeologische Monumentenkaart (AMK), het Archeologisch Informatiesysteem (ARCHIS), historische kaarten en archeologische publicaties.
Inventariserend veldonderzoek (IVO) - Waarderende fase (STAP 2f) Tijdens de waarderende fase wordt aangegeven of de aangetroffen archeologische vindplaatsen behoudenswaardig zijn. Dat betekent dat de aard, omvang, datering, conservering en inhoudelijke kwaliteit van de vindplaats(en) wordt vastgesteld. Wanneer de waardering van de archeologische resten laag is, hoeft geen verder archeologisch onderzoek te worden uitgevoerd. Het plangebied wordt 'vrijgegeven'. Wanneer de resten behoudenswaardig zijn, wordt in eerste instantie behoud in situ (ter plekke in de bodem) nagestreefd. Wanneer dit door de voorgenomen ontwikkelingen niet mogelijk is, wordt vervolgonderzoek uitgevoerd in de vorm van een opgraving of archeologische begeleiding. Vaak wordt deze fase gecombineerd uitgevoerd met het inventariserend veldonderzoek karterende fase. Fysiek beschermen (STAP 4c) De archeologische resten blijven in de bodem behouden door bijvoorbeeld planaanpassingen. Geofysisch onderzoek Meetapparatuur brengt archeologische verschijnselen in de bodem driedimensionaal in kaart zonder te boren of te graven. Dit kan bijvoorbeeld door radar-, weerstandsonderzoek of elektromagnetische metingen. Opgraving (STAP 5c) Wanneer door de toekomstige ontwikkelingen aanwezige archeologische resten in de bodem niet behouden kunnen worden, wordt een opgraving uitgevoerd.
Tijdens de opgraving worden archeologische resten gedocumenteerd, gefotografeerd en bestudeerd. Hierdoor wordt informatie over het verleden zo goed mogelijk vastgelegd en behouden. Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel Dit model geeft op detailniveau voor het plangebied aan wat aan archeologische vindplaatsen aanwezig kan zijn. Op basis van dit verwachtingsmodel wordt bepaald of een inventariserend veldonderzoek nodig is en wat de juiste methode is om eventueel aanwezige archeologische resten aan te tonen. Plan van Aanpak (PvA) (STAP 2a) Voor een booronderzoek is een Plan van Aanpak (PvA) noodzakelijk. Het PvA beschrijft hoe het veldwerk wordt uitgevoerd en uitgewerkt. Inventariserend veldonderzoek (IVO) (STAP 2) Tijdens een inventariserend veldonderzoek worden archeologische waarden in het veld geïnventariseerd en gedocumenteerd. Waar is wat in de bodem aanwezig? De inventarisatie kan bestaan uit een inventariserend veldonderzoek- overig (door middel van een booronderzoek, veldkartering en/of geofysisch onderzoek) en/of een inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven. Wat de beste methode is, hangt sterk af van de omstandigheden en de aard van de vindplaats.
Programma van Eisen (PvE) (STAP 2d of 5a) Voor het uitvoeren van een inventariserend veldonderzoek - proefsleuven, archeologische begeleiding of opgraving is een Programma van Eisen (PvE) noodzakelijk. Het PvE beschrijft het doel, vraagstelling en uitvoeringsmethode van het archeologisch onderzoek. Dit document wordt beschouwd als basisdocument voor archeologisch veldonderzoek waarmee de inhoudelijke kwaliteit gewaarborgd wordt. Het PvE wordt goedgekeurd door het bevoegd gezag (gemeente, provincie of het rijk). Quickscan In een quickscan wordt geïnventariseerd of en waar archeologisch onderzoek moet worden uitgevoerd. Inventariserend veldonderzoek - overig (IVO-o) (STAP 2b of 2c) Bij een Inventariserend veldonderzoek - overig door middel van boringen (IVO- o) worden boringen gezet door middel van een handboor of guts. Inventariserend veldonderzoek -proefsleuven (IVO-p) (STAP 2f) Proefsleuven zijn lange sleuven van twee tot vijf meter breed die worden aangelegd in de zones waar aanwijzingen zijn voor het aantreffen van archeologische vindplaatsen. Selectieadvies (STAP 3) In het selectieadvies wordt op archeologisch inhoudelijke argumenten het advies gegeven welke delen van het plangebied vrijgegeven kunnen worden voor verdere ontwikkeling en welke delen behouden of opgegraven moeten worden.
Inventariserend veldonderzoek (IVO) - Verkennende fase (STAP 2b) Wanneer bij het bureauonderzoek onvoldoende gegevens beschikbaar zijn om een gespecificeerd verwachtingsmodel op te stellen, wordt een inventariserend veldonderzoek - verkennende fase uitgevoerd. In deze fase wordt onderzocht of de bodem nog intact is, wat de bodemopbouw is en hoe deze invloed heeft gehad op de locatiekeuze van de mens in het verleden. Het onderzoek is bedoeld om kansarme zones om archeologische resten aan te treffen uit te sluiten en kansrijke zones te selecteren voor vervolgonderzoek. Een verkennend onderzoek kent een relatief lage onderzoeksintensiteit en wordt meestal uitgevoerd door middel van boringen. Inventariserend veldonderzoek (IVO) - Karterende fase (STAP 2c of 2f) Selectiebesluit (STAP 4) De bevoegde overheid (gemeente, provincie of soms het rijk) geeft op basis van het selectieadvies aan welke maatregelen genomen worden. De bevoegde overheid kan van het selectieadvies afwijken indien zij dat nodig acht. Veldkartering Bij een veldkartering wordt het plangebied systematisch belopen om archeologische oppervlaktevondsten te verzamelen.
Kaartbijlagen
180800 | 181000 | 181200 | 181400 | 181600 | 181800 T | A Legenda kaart 0503872.100-ARCHIS | 4563835100 Plangebied | Uurkey | 4574462100 1 | 2225234100 | • ! Onderzoeksgebied | - | • 0 AMK - archeologische waarde hoog • | • | 3226768100 PR | 0 is 3 | • ULIKER Onderzoeksmelding | NIEUWSTRAAT Vondstlocatie | 2347797100 Complex: beginperiode | / nieuwe tijd Complex: type | 2425815100 versterkte plaats/verdedigingswerk / X\ X N • x D Nieuw-en Winnerstraat \ | 40 15-17 \\ \\ | - ULIKER ? | \ | ULIKER ULIKER | \ I ULIKER | 1 1 | 2057679100 • | I 17 | 1 | 2426009100 | 2359233100 \ | I 1 I / 1 | \\ \\ \1 1 | / 2 \\ | 4938647100 2191977100 | \ \\ \\ | / \\ \\ | / \ | O 67 | \ \ Z 0 0 \ a | 100 | 200 m ] TopoPlus, © SPOTinfo OPDRACHTGEVER | GIS SPECIALIST PROJECTLEIDER | FORMAAT Enexis Netbeheer B.V. | A3 PROJECTOMSCHRIJVING | DATUM | BLAD IN BLADEN X | Uliker | 08-01-2026 | lvan 1 Ospel | STATUS | WIJZ.NR KAARTTITEL | definitief | DO www.anteagroup.nl | O ARCHIS-gegevens KAARTNUMMER 0503872.100-ARCHIS | anteagroup Over Antea Group Antea Group is het thuis van 1800 trotse ingenieurs en adviseurs. Samen bouwen wij elke dag aan een veilige, gezonde en toekomstbestendige leefomgeving. Je vindt bij ons de allerbeste vakspecialisten van Nederland, maar ook innovatieve oplossingen op het gebied van data, sensoring en IT.
Hiermee dragen wij bij aan de ontwikkeling van infra, woonwijken of waterwerken. Maar ook aan vraagstukken rondom klimaatadaptatie, energietransitie en de vervangingsopgave. Van onderzoek tot ontwerp, van realisatie tot beheer: voor elke opgave brengen wij de juiste kennis aan tafel. Wij denken kritisch mee en altijd vanuit de mindset om samen voor het beste resultaat te gaan. Op deze manier anticiperen wij op de vragen van vandaag en de oplossingen voor morgen. Al 70 jaar. Contactgegevens Copyright © Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt door middel van druk, fotokopie, elektronisch of op welke wijze dan ook, zonder schriftelijke toestemming van de auteurs. De informatie die in dit rapport is opgenomen is uitsluitend bestemd voor geadresseerde(n) en kan persoonlijke of vertrouwelijke informatie bevatten. Gebruik van deze informatie, door anderen dan de geadresseerde(n) en gebruik door hen die niet gerechtigd zijn van deze informatie kennis te nemen, is niet toegestaan.
De informatie is uitsluitend bestemd om te worden gebruikt door de geadresseerde, voor het doel waarvoor dit rapport is vervaardigd, indien u niet de geadresseerde bent of niet gerechtigd bent tot kennisneming, is openbaarmaking, vermenigvuldiging, verspreiding en/of verstrekking van deze informatie aan derden niet toegestaan, tenzij na schriftelijke toestemming door Antea Group en wordt u verzocht de gegevens te verwijderen en direct een melding te maken bij security@anteagroup.nl. Derden, zij die niet geadresseerd zijn, kunnen geen rechten aan dit rapport ontlenen, tenzij na schriftelijke toestemming door Antea Group. www.anteagroup.nl