RIB-68 - Septembercirculaire en andere ontwikkelingen tav begroting 2022

Gemeenteraad Neder-Betuwe Burgemeester Lodderstraat 20 4043 KM OPHEUSDEN

uw brief van uw kenmerk ons kenmerk behandeld door bijlage(n)

Z/21/078373/159847 Bedrijfsvoering 2

Opheusden

19 oktober 2021

Onderwerp Septembercirculaire en andere ontwikkelingen rondom de Begroting 2022 en meerjarenraming 2023-2025 Geachte raad, Wij hebben u onlangs de ontwerp-Begroting 2022 en Meerjarenraming 2023-2025 voorgelegd, ter behandeling in de raadscyclus van november 2021. In de begroting is de Septembercirculaire 2021 van het Gemeentefonds niet verwerkt, deze komt altijd te laat om nog mee te kunnen nemen. Omdat wij in de septembercirculaire duidelijkheid verwachtten over extra middelen voor het sociaal domein, hebben wij daarnaast in de afgelopen maand de actuele budgetontwikkelingen voor Wmo en Jeugdzorg op een rij gezet. Met deze informatie willen wij het voor u mogelijk maken alle actuele ontwikkelingen te betrekken bij uw behandeling van de Begroting 2022 en Meerjarenraming 2023-2025, zodat u tot een goed afgewogen besluit kunt komen. In deze brief vatten wij alle informatie samen, details kunt u vinden in bijlage 1 (over de Septembercirculaire 2021) en bijlage 2 (over de ontwikkelingen in Wmo en Jeugd). Het algemene effect van de Septembercirculaire 2021 is positief Over het algemeen valt deze septembercirculaire voor Neder-Betuwe positief uit. Ondanks dat er bij het verschijnen van de rijksbegroting nog geen nieuw kabinet was gevormd, heeft het Rijk toch plannen om met name in 2022 fors geld uit te geven.

Als gevolg van de systematiek ‘samen trap op en samen trap af’ stijgt hierdoor het accres – de toename – van het Gemeentefonds fors in 2022. Dat heeft een positieve structurele doorwerking naar de volgende jaren. Daarbij komt dat de eerder voor 2022 aangekondigde opschalingskorting nogmaals is doorgeschoven en resulteert in een aanvullend incidenteel voordeel voor 2022. Ten slotte heeft het Rijk in deze septembercirculaire aanvullende compensatiepakketten rondom corona uitgewerkt. Al bij al levert dit forse meevallers voor ons op. De herverdeling van het Gemeentefonds pakt naar verwachting op termijn alsnog negatief uit Het “Aangepaste verdeelvoorstel herijking Gemeentefonds” meldt een fors negatief financieel effect vanuit de herverdeling van het Gemeentefonds. Dit voorjaar was er voor onze gemeente sprake van een flink positief effect, dat nu op basis van nieuwe berekeningen omslaat naar een flink negatief effect. Vooralsnog is er nog steeds sprake van conceptcijfers. De definitieve effecten van de herverdeling van het gemeentefonds zullen bekend worden bij de meicirculaire 2022.

Postbus 20 | 4043 ZG Opheusden | Burgemeester Lodderstraat 20 | 4043 KM Opheusden | telefoon 14 0488 |www.nederbetuwe.nl | info@nederbetuwe.nl

In de Kadernota 2022-2025 is besloten te anticiperen op een toename door de herverdeling, 50% van het toen verwachte effect is vanaf 2023 ingezet voor de dekking van de begroting. Dat omvat een bedrag van € 250.000 en die hebben wij ook verwerkt in de Meerjarenraming 2023-2025. Daarbij is in Paragraaf 2 Weerstandsvermogen en risicomanagement wel een risico opgenomen dat de uiteindelijke herverdeling kan tegenvallen. De huidige berekening van het Rijk maakt het nodig om opnieuw kritisch te kijken naar het besluit om alvast een voordeel in te boeken. Het lijkt ons verstandig om niet langer te anticiperen op een voordelig effect uit de herverdeling, maar er voorlopig van uit te gaan dat die een neutraal effect heeft. Wij zullen uw raad daarbij in de Bestuursrapportage najaar 2021 voorstellen om de raming van € 250.000 te laten vervallen. De middelen die de gemeente vanuit de septembercirculaire krijgt, bieden daarvoor de ruimte. Ondertussen ondersteunen wij de lobby van de VNG richting het Rijk om het effect van de herverdeling voor iedere gemeente minsten budgetneutraal te laten verlopen. Ook hebben wij met enkele regiogemeenten een brief aan de minister van BZK gestuurd om daarvoor te pleiten.

In de septembercirculaire zijn extra middelen voor Jeugdzorg opgenomen Het was al eerder aangekondigd: de septembercirculaire biedt duidelijkheid over extra middelen voor Jeugdzorg voor 2022. Landelijk is € 1,3 miljard extra opgenomen, bovenop de € 300 miljoen die reeds eerder beschikbaar was gesteld. Voor Neder-Betuwe betekent dit een bedrag van ongeveer € 1,9 miljoen voor 2022. De provinciaal toezichthouder heeft laten weten dat we voor de jaren daarna 75% van de verwachte middelen als stelpost kunnen opnemen in onze begroting. In de Kadernota 2022-2025 hadden wij al geanticipeerd op extra middelen voor jeugd. In de begroting is voor 2022 een stelpost opgenomen van ruim € 1,6 miljoen voor 2022 en € 444.000 voor de jaren daarna. Met de cijfers uit de septembercirculaire kunnen we de stelpost voor 2022 verevenen, daar bovenop ontvangen we van het Rijk dus bijna € 300.000. Voor de jaren daarna rekenen wij met een stelpost die bovenop de eerdere stelpost ongeveer € 1,1 miljoen bedraagt in 2023, aflopend naar ongeveer € 950.000 in 2025. Lokale ontwikkelingen in de Jeugdzorg laten zien dat die extra middelen hard nodig zijn Om een goede afweging te kunnen maken over de besteding van de extra middelen voor Jeugd, hebben wij de (budget)ontwikkelingen voor 2021 en de volgende jaren op een rij gezet.

In bijlage 2 is gedetailleerd uitgelegd welke maatregelen we nemen om de uitgaven te beperken en welke ontwikkelingen zich ondertussen voordoen. Op basis daarvan hebben we een inschatting gemaakt of we verwachten uit te komen met de budgetten, die na de vaststelling van de Kadernota 2021-2024 verlaagd zijn. De analyse laat zien dat we inzetten op betere screening, preventie, ‘normaliseren’, laagdrempelige hulpverlening en extra groepsaanbod, maar dat de vraag naar (vooral) zwaardere hulp niet afneemt. Zo zorgt de coronapandemie voor een toename van de vraag, omdat problemen (al dan niet door uitgestelde zorg) verergerden of zich versneld ontwikkelden. In de jeugdreclassering en jeugdbescherming is bovendien sprake van wachtlijsten en opnamestops. Dit soort ontwikkelingen zorgen ervoor dat de uitgaven niet dalen, maar – omdat de budgetten verlaagd zijn – de tekorten wel oplopen. In 2021 verwachten wij nog een voordeel op de budgetten, maar voor de jaren daarna verwachten wij tekorten die oplopen van bijna € 85.000 in 2022 naar bijna € 620.000 vanaf 2025. Dat betekent dat wij het noodzakelijk vinden om de budgetten voor jeugdzorg bij te stellen. De rijksmiddelen voor jeugd uit de septembercirculaire bieden daarvoor de mogelijkheid. Hiervoor doen we uw raad een voorstel in de Bestuursrapportage najaar 2021.

Daarbij past nog wel een kanttekening: het meerjarig prognosticeren van de jeugdbudgetten is zeer complex. Het blijkt lastig om causale verbanden te becijferen tussen maatregelen en (budget)effecten. Daarnaast hebben we door wachtlijsten en opnamestops niet alle jeugdigen die zorg nodig hebben al goed in beeld. Wanneer er onverwacht één kind is dat zwaardere hulp nodig heeft, kan dat zomaar een flinke budgetoverschrijding met zich meebrengen. In deze situatie is het niet goed mogelijk voorspellingen te doen en in te zetten op kostenbeheersing. Wel zetten we in op monitoring en bijsturing waar dat nodig is. Pagina 2 van 4

Z/21/078373/159847

De septembercirculaire biedt geen extra middelen voor de uitvoering van de Wmo De septembercirculaire biedt helaas niet de gehoopte duidelijkheid over extra middelen voor Wmo. Begin oktober gaf de minister van VWS aan dat hij ervan uitgaat dat gemeenten voldoende worden gecompenseerd voor de extra toeloop op Wmo-voorzieningen en de gederfde inkomsten uit eigen bijdragen, als gevolg van het abonnementstarief eigen bijdrage. Mocht uit de landelijke monitoring blijken dat het beroep op Wmo-voorzieningen groter is dan verwacht en gemeenten financieel en inhoudelijk in de knel komen, dan kunnen er alsnog inhoudelijke of financiële maatregelen getroffen worden, aldus de minister. De lokale ontwikkelingen in de uitvoering van de Wmo laten zien dat er wel extra middelen nodig zijn Net als voor jeugd, hebben we ook de (budget)ontwikkelingen voor de Wmo voor 2021 en de volgende jaren op een rij gezet. In bijlage 2 is uitgelegd welke maatregelen we nemen om de uitgaven te beperken en welke ontwikkelingen zich ondertussen voordoen. Op basis daarvan hebben we een inschatting gemaakt of we verwachten uit te komen met de budgetten, die na de vaststelling van de Kadernota 2021-2024 verlaagd zijn. Deze analyse laat zien dat ondanks dat we maatregelen nemen rondom de huishoudelijke ondersteuning en Wmo-voorzieningen, de uitgaven structureel toenemen.

Zo heeft Neder-Betuwe net als veel andere gemeenten te maken met een toenemend aantal cliënten voor hulp in de huishouding en dagbesteding, maar ook een toename in het aantal dagen dagbesteding per cliënt. Ook is er meer complexe problematiek, meer behoefte aan duurdere specialistische begeleiding en zien we een toename van de problematiek in de GGZ-doelgroep. Daarnaast maakt verscherpte jurisprudentie het lastiger om voorzieningen aan te merken als ‘algemeen gebruikelijk’ en nemen de productie- en vervoerskosten van hulpmiddelen toe. Kortom: de uitgaven voor de uitvoering van de Wmo stijgen vooral door factoren die wij als gemeente niet goed kunnen beïnvloeden. Dat maakt dat we in de komende jaren verwachten niet uit te komen met de verlaagde budgetten. Op basis van de uitgaven nu, verwachten wij een tekort dat oploopt van bijna € 250.000 in 2021 naar ruim € 800.000 in 2025. Dat betekent dat wij het noodzakelijk vinden om ook de budgetten voor Wmo structureel bij te stellen ten laste van de financiële positie. Ook hiervoor doen we uw raad een voorstel in de Bestuursrapportage najaar 2021. Samenvattend: het effect op de financiële positie De septembercirculaire en de herijkingen van de budgetten voor Jeugd en Wmo zijn zoals gezegd niet verwerkt in de Begroting 2022 en de Meerjarenraming 2023-2025, maar ze zijn wel van belang voor de begrotingsbehandeling.

Wanneer we deze ontwikkelingen toevoegen aan het saldo van de gepresenteerde begroting, ontstaat het volgende beeld van de financiële positie.

Pagina 3 van 4

Z/21/078373/159847

Het perspectief is daarmee gunstiger dan de begroting weergeeft, maar wij blijven behoedzaam. Zoals we in de begroting al aangaven, zal het de komende jaren nog een flinke inspanning van ons allemaal vragen om de heroverwegingen niet alleen financieel, maar ook daadwerkelijk in de praktijk te realiseren. En we vergeten ook niet de ambities en ontwikkelingen waarover eerder plannen zijn gedeeld met uw raad, maar die in de Kadernota 2022-2025 niet voorzien zijn van een (aanvullend) budget. Deze opgaven rondom klimaat, duurzaamheid, warmte, laaggeletterdheid, de Randweg Opheusden, de multifunctionele accommodatie (MFA) in Dodewaard en schoolgebouwen moeten we nog voorzien van een realistische raming en dekking. En we sluiten niet uit dat de coronapandemie op termijn nog negatieve effecten heeft, evenals de herverdeling van het Gemeentefonds. Al hopen op dat gebied ook op snelle, meerjarige duidelijkheid (en extra middelen) van het Rijk. Verdere besluitvorming De ontwikkelingen uit deze raadsinformatiebrief leggen wij u nu informerend voor. Zoals gezegd, zullen we in de Bestuursrapportage najaar 2021 de voorstellen opnemen om deze daadwerkelijk met een begrotingswijziging te verwerken in de begroting voor de komende jaren. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe, {{esl:signer1:Capture:size(150,40)}}

Gerrit Stam Secretaris

Pagina 4 van 4

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}}

Jan Kottelenberg Burgemeester

Z/21/078373/159847