RIB-68 - Gemeentefonds Septembercirculaire 2024

Gemeente Neder-Betuwe Postbus 20 4043ZG OPHEUSDEN

uw brief van uw kenmerk ons kenmerk behandeld door bijlage(n)

Opheusden

Z/24/103738/229175 Pijler Bedrijfsvoering 1 {{esl:signer2:SigningDate:size(200,18)}}

Onderwerp Gemeentefonds Septembercirculaire 2024

Geachte raad, Met deze raadsinformatiebrief informeren wij u over de uitkomsten van de septembercirculaire 2024. De ontwikkelingen in de algemene uitkering uit het gemeentefonds, volgens de septembercirculaire 2024, hebben samengevat de volgende invloed op onze financiële positie; Effect septembercirculaire 2024 op de financiele positie Verschil septembercirculaire 2024 t.o.v. meicirculaire 2024 Totaal op te nemen extra of minder baten en of lasten Effect op financiele positie Neder-Betuwe meerjarig

2024 -231.597 45.953 -185.644

2025 -237.998 288.192 50.194

2026 -998.581 1.056.191 57.610

2027 -919.658 1.021.017 101.359

2028 -967.324 1.093.477 126.153

- is toename van de financiele positie en + is een afname van de financiele positie

Per saldo heeft deze septembercirculaire een incidenteel positief effect voor 2024 en vanaf 2025 een structureel nadelig effect op onze financiële positie. Voor 2024 is sprake van een positief effect van afgerond € 186.000 en vanaf 2025 een negatief effect van afgerond € 50.000 oplopend naar € 126.000 in 2028. Op hoofdlijnen heeft deze septembercirculaire structureel een negatieve boodschap. De belangrijkste algemene ontwikkelingen (volume accres, LPO accres, ontwikkeling uitkeringsbasis en hoeveelheidsverschillen) leiden namelijk structureel tot een neerwaartse bijstelling. Hiermee wordt nogmaals bevestigd dat vanwege de nieuwe financieringssystematiek per saldo niet meer sprake is van ‘slechts’ een komend ravijnjaar, maar meer van een structurele inflatiedip. Gemeenten worden per saldo te weinig gecompenseerd via de algemene uitkering om inflaties meerjarig op te kunnen vangen. Dat het jaar 2024 er positief uitspringt heeft geheel te maken met de onderuitputting van het btwcompensatiefonds (BCF) voor het jaar 2024. Deze onderuitputting op macroniveau wordt teruggestort in de algemene uitkering en resulteert in een incidentele plus voor het jaar 2024. Daarnaast wordt in deze septembercirculaire definitief de korting op het jeugdbudget van € 511 miljoen op macroniveau geschrapt.

De algemene uitkering wordt definitief vanaf 2026 opgehoogd waarmee de stelpost in onze begroting op de jeugdbudgetten kan worden vereffend. Verschil met de vorige circulaire van het Gemeentefonds Door de volgende stappen wordt u duidelijk gemaakt hoe het effect op onze financiële positie tot stand is gekomen: 1. Verschil septembercirculaire 2024 t.o.v. meicirculaire 2024. 2. Extra op te nemen baten en lasten. 3. Afgezet tegen de begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028. Postbus 20 | 4043 ZG Opheusden | Burgemeester Lodderstraat 20 | 4043 KM Opheusden | telefoon 14 0488 |www.nederbetuwe.nl | info@nederbetuwe.nl

1. Verschil septembercirculaire 2024 t.o.v. meicirculaire 2024. Hieronder ziet u het verschil van de septembercirculaire 2024 t.o.v. de meicirculaire 2024. Ontwikkeling septembercirculaire 2024 t.o.v. meicirculaire 2024 Totaal septembercirculaire 2024 (excl stelposten) Stelpost onderuitputting BCF Stelpost bommenregeling Stelpost jeugdzorg (RIB septembercirculaire 2021) Totaal septembercirculaire 2024 (incl stelposten) Totaal meicirculaire 2024 (incl stelposten) Ontwikkeling septembercirculaire 2024 t.o.v. meicirculaire 2024

2024 2025 2026 2027 2028 -47.853.684 -48.590.631 -46.975.279 -48.378.206 -49.679.423 0 -100.000 -100.000 -100.000 -100.000 -102.000 -102.000 -102.000 -102.000 -102.000 0 0 -395.052 -293.507 -347.757 -47.955.684 -48.792.631 -47.572.331 -48.873.713 -50.229.180 -47.724.086 -48.554.632 -46.573.750 -47.954.056 -49.261.856 -231.597 -237.998 -998.581 -919.658 -967.324

- is een toename van de algemene uitkering en + is een afname van de algemene uitkering

Verklaring verschillen op hoofdlijnen A. Algemene ontwikkelingen van de algemene uitkering Volume accres, LPO accres, ontwikkeling uitkeringsbasis Afrekening ruimte onder BCF-plafond 2024 Digitaal Stelsel Omgevingswet (uitname algemene uitkering) Overige ontwikkelingen en hoeveelheidsverschillen Subtotaal algemene ontwikkeling van de algemene uitkering

2024

2025

2026

2027

2028

281.632 -521.020 14.653 -60.909 -285.644

-14.084 0 19.026 -105.748 -100.806

-37.490 0 22.985 -63.435 -77.940

-10.227 0 27.361 -17.325 -191

102.128 0 31.936 -2.459 131.605

B. Specifieke ontwikkelingen van de algemene uitkering Wet Betaalbare huur Alleenverdienersproblematiek 2023-2024 Indexatie Wmo demografie Besparingsverlies jeugd (terudraaien taakstelling € 511 miljoen) Subtotaal specifieke ontwikkelingen van de algemene uitkering

-21.673 -24.280 0 0 -45.953

-22.350 0 0 0 -22.350

-18.961 0 -71.521 -710.588 -801.070

-10.330 0 -144.445 -745.838 -900.613

-8.191 0 -218.797 -766.303 -993.291

0 0 0

-100.000 -14.842 -114.842

-100.000 -14.709 -114.709

0 -15.242 -15.242

0 -15.489 -15.489

D. Muaties in stelposten Stelpost jeugdzorg Stelpost onderuitputting BCF Subtotaal mutaties in stelposten

0 100.000 100.000

0 0 0

-4.862 0 -4.862

-3.612 0 -3.612

-90.149 0 -90.149

Totaal

-231.597

-237.998

-998.581

-919.658

-967.324

C. Mutaties integratie- en decentralisatieuitkeringen DU Bibliotheekmiddelen IU Participatie Subtotaal mutaties integratie- en decentralisatieuitkeringen

- is een toename van de algemene uitkering en + is een afname van de algemene uitkering

Verklaring/toelichting van de verschillen op hoofdlijnen: A. Algemene ontwikkeling van de algemene uitkering In dit blok wordt weergegeven de ontwikkeling van de verschillende accres onderdelen die opgenomen zijn in de algemene uitkering en hoe de uitkeringsbasis zich ontwikkeld. Daarnaast ziet u een uitname die plaatsvindt en heeft te maken met de doorontwikkeling van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO) alsmede de afwikkeling van de onderuitputting van het BCF voor 2024. Ook staan hier opgenomen het effect van hoeveelheidsverschillen. Met name wordt zichtbaar dat uit de ontwikkeling van de eerste regel er structureel onvoldoende compensatie beschikbaar wordt gesteld door het rijk om inflaties meerjarig op te kunnen vangen. Verderop ziet u namelijk terugkomen de bijstellingen voor de stelpost prijs- en loonstijging die vanuit deze circulaire worden opgenomen. Zodoende wordt landelijk de term ravijnjaar langzamerhand vervangen door de term inflatiedip. Dat het jaar 2024 een incidentele uitschieter laat zien in positieve zin heeft te maken met de afwikkeling van het BCF 2024. Op macroniveau is er sprake van een forse onderuitputting van het BCF voor jaarschijf 2024. Gemeenten hebben fors minder geïnvesteerd dan verwacht. De onderuitputting van het BCF voor 2024 wordt teruggestort in de algemene uitkering en resulteert zodoende in een incidenteel voordeel voor het jaar 2024.

B. Specifieke ontwikkelingen van de algemene uitkering Om toezicht te houden op maximale huurprijzen wordt onder Wet Betaalbaar huur structureel middelen beschikbaar gesteld die in deze circulaire ook als extra last wordt opgenomen. Daarnaast wordt voor de alleenverdienersproblematiek, om alleenstaande huishoudens financieel te kunnen ondersteunen, in 2024 incidenteel middelen beschikbaar gesteld die in deze circulaire eveneens als extra last wordt opgenomen.

Pagina 2 van 4

Z/24/103738/229175

Met de VNG is afgesproken dat de Wmo in de toekomst niet meer via de algemene uitkering bekostigd gaat worden, maar via een afzonderlijke financiering. Een passende objectieve indexering wordt nog onderzocht. Vooruitlopend op deze indexering wordt vanaf 2026 op macroniveau € 75 miljoen oplopend naar € 300 miljoen in 2029 beschikbaar gesteld. Voor Neder-Betuwe betekent dit een bijstelling van afgerond € 72.000 in 2026 oplopend naar € 219.000 in 2028. Voorgesteld wordt dan ook om deze middelen 1 op 1 in te zetten ter verhoging van de Wmo budgetten. Mede gezien het feit dat deze extra middelen gekoppeld zijn aan de vergrijzing en oplopende Wmo lasten. In deze septembercirculaire is dan definitief de taakstelling op het jeugdbudget vanaf 2026 van € 511 miljoen op macroniveau teruggedraaid. Voor Neder-Betuwe betekent dit een verhoging van de algemene uitkering van € 710.588 in 2026 oplopend naar € 766.303 in 2028. Hiermee kan dan de opgenomen stelpost op de jeugdbudgetten van € 700.000 structureel vereffend worden. C. Mutaties integratie- en decentralisatieuitkeringen Vooruitlopend op de komende wettelijke zorgplicht voor openbare bibliotheken worden voor 2025 en 2026 op macroniveau € 59,3 miljoen beschikbaar gesteld middels een decentralisatie-uitkering, met de verwachting dat hierna structurele bijdrage via de algemene uitkering zal plaatsvinden.

Voor Neder-Betuwe betekent dit een incidentele bijdrage van € 100.000 voor zowel 2025 als 2026 waarvan voorgesteld wordt deze vooralsnog 1 op 1 beschikbaar te stellen voor de openbare bibliotheekbudgetten. Daarnaast ziet u een bijstelling van de integratieuitkering Participatie die verder ook 1 op 1 wordt opgenomen als extra last in onze begroting meerjarig. D. Mutaties in stelposten In de uitwerking van deze septembercirculaire wordt de stelpost jeugd (extra te ontvangen algemene uitkering) bijgewerkt naar de laatste bijstellingen. Daarnaast ziet u hier terug de vereffening van de stelpost BCF voor het jaar 2024. Per saldo is voor de onderdelen A tot en met D in totaliteit sprake van een positieve ontwikkeling van de algemene uitkering van afgerond € 232.000 in 2024 oplopend naar € 967.000 in 2028. 2. Extra op te nemen baten en lasten Het college stelt voor om als gevolg van de bijstellingen van de hoogte van de algemene uitkering de volgende lasten en baten aan te passen. Op te nemen extra of minder baten en of lasten Wet Betaalbare huur Alleenverdienersproblematiek 2023-2024 Indexatie Wmo demografie Besparingsverlies jeugd (terudraaien taakstelling € 511 miljoen) DU Bibliotheekmiddelen IU Participatie Aanpassing stelpost loonstijging 2025 (van 4,4% naar 4,7% over € 17 miljoen) Aanpassing stelpost prijsstijging 2025 (van 2,2% naar 2,7% over € 20 miljoen) Totaal

2024 21.673 24.280 0 0 0 0 0 0 45.953

2025 22.350 0 0 0 100.000 14.842 51.000 100.000 288.192

2026 18.961 0 71.521 700.000 100.000 14.709 51.000 100.000 1.056.191

2027 10.330 0 144.445 700.000 0 15.242 51.000 100.000 1.021.017

2028 8.191 0 218.797 700.000 0 15.489 51.000 100.000 1.093.477

- is een afname van de exploitatiebudgetten en + is een toename van de exploitatiebudgetten

Het eerste deel van bovenstaande tabel van Wet Betaalbare huur tot en met de integratieuitkering Participatie betreffen onderdelen die in deze raadsinformatiebrief eerder zijn toegelicht, waarbij wordt voorgesteld de betreffende budgetten 1-op-1 bij dan wel af te ramen. Vervolgens ziet u de reguliere onderdelen van een septembercirculaire terugkomen en dat betreft de bijstellingen van de stelposten loon- en prijsstijging volgens de percentages zoals ze in deze septembercirculaire staan opgenomen: Aanpassing stelpost loonstijging 2025 naar het percentage zoals aangegeven in deze septembercirculaire. Dit betreft een bijstelling naar een verwachte loonstijging van 4,7% voor 2025. Aanpassing stelpost prijsstijging 2025 naar het percentage zoals aangegeven in deze septembercirculaire. Dit betreft een bijstelling naar een verwachte prijsstijging van 2,7% voor 2025. Per saldo is voor de extra op te nemen baten en lasten sprake van een nadelig effect van afgerond € 46.000 in 2024 oplopend naar € 1,1 miljoen in 2028. Pagina 3 van 4

Z/24/103738/229175

3. Afgezet tegen de begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028 Als we de financiële effecten van de septembercirculaire 2024 afzetten tegen onze financiële positie dan geeft dat het volgende beeld. Uiteraard is hierbij afzonderlijk toegevoegd de grote plus vanuit de meicirculaire 2024 voor jaarschijf 2024 die in de tweede bestuursrapportage 2024 verwerkt zal worden. Vanaf jaarschijf 2025 is deze bijgewerkt in de begroting 2025 en meerjarenraming 2026 2028. Financiële positie Neder-Betuwe meerjarig Financiele positie begroting 2025 (incl meicirculaire 2024, jaarschijf 2024) Meicirculaire 2024, jaarschijf 2024 (te verwerken in 2e bestuursrapportage 2024) Financieel effect septembercirculaire 2024 Effect op financiele positie Neder-Betuwe meerjarig

2024 1.675.069 -1.083.151 -185.644 406.274

2025 274.749 0 50.194 324.943

2026 2.809.342 0 57.610 2.866.952

2027 2.683.368 0 101.359 2.784.727

2028 2.163.796 0 126.153 2.289.949

- is toename van de financiele positie en + is een afname van de financiele positie

In totaliteit heeft de septembercirculaire een beperkt effect op de financiële positie zoals u die kent. De meerjarige tekorten, al is het in beperkte mate, zorgen dat onze financiële tekorten meerjarig nog verder oplopen. Voor het jaar 2025 nadert Neder-Betuwe de grens van het structureel sluitend hebben van het begrotingsjaar 2025. Willen wij aan de Gemeentewet blijven voldoen, wij moeten een sluitende begroting aanbieden en u moet erop toezien dat de financieel positie in evenwicht is, ontkomen wij met deze geprognosticeerde jaarlijkse tekorten er niet aan om toekomstige ambities af te wegen of deze nog haalbaar en uitvoerbaar zijn binnen de financiële kaders. De toekomstige ontwikkelingen van de algemene uitkering worden uiteraard meegenomen in het ombuigingsproces om tot een sluitende begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029 te komen.

Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe, {{esl:signer1:Capture:size(150,40)}}

Nicolien de Geus Secretaris

Pagina 4 van 4

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}}

Jan Kottelenberg Burgemeester

Z/24/103738/229175