RIB-65 - Stand van zaken uitwerking Erfgoedbeleidsnota

Gemeente Neder-Betuwe t.a.v. de raad Postbus 20 4043ZG OPHEUSDEN

uw brief van uw kenmerk ons kenmerk behandeld door bijlage(n)

Z/21/078909/251455

Opheusden

14 juli 2025

Fysieke Pijler -

Onderwerp Stand van zaken uitwerking Erfgoedbeleidsnota Neder-Betuwe

Geachte raad, Op 27 januari 2022 heeft uw raad de Erfgoedbeleidsnota Neder-Betuwe vastgesteld, inclusief de bijbehorende waarderingskaarten. Met deze raadsinformatiebrief informeren wij u over de voortgang van de uitwerking van deze nota. Achtergrond De Erfgoedbeleidsnota vormt de basis voor het beleid rondom cultuurhistorisch erfgoed in onze gemeente. Het gaat hierbij om bouwwerken zoals monumenten, tastbare elementen zoals herdenkingsmonumenten of begraafplaatsen, en om historische landschappen. Ook combinaties van objecten of gebieden waarin deze elementen elkaar versterken, de zogenoemde ensembles, maken hier onderdeel van uit. Hieronder zijn de te onderscheiden cultuurhistorisch objecten en ensembles schematisch weergegeven.

Voor het opstellen van de nota is onder andere gebruikgemaakt van het document De Schatkist van Neder-Betuwe. De in Erfgoedbeleidsnota opgenomen waarderingskaarten vormen het uitgangspunt voor verdere planologische en beleidsmatige uitwerking in de omgevingsplannen. Uitwerking van de opdracht In de Erfgoedbeleidsnota is beschreven op welke manier cultuurhistorische objecten zijn geselecteerd en gewaardeerd. Deze objecten en de gebieden waarin ze samen een sterker geheel vormen – de ensembles – worden in de omgevingsplannen nader uitgewerkt. Daarbij worden zowel de ligging als Postbus 20 | 4043 ZG Opheusden | Burgemeester Lodderstraat 20 | 4043 KM Opheusden | telefoon 14 0488 |www.nederbetuwe.nl | info@nederbetuwe.nl

de bescherming van deze waarden juridisch vastgelegd. Ook is in de nota opgenomen hoe de gemeentelijke monumentenlijst uit 2009 wordt geactualiseerd, waarbij de waarderingskaarten als leidraad dienen om te bepalen welke objecten in aanmerking komen voor een nieuwe aanwijzing. Stand van zaken In de afgelopen periode zijn 86 cultuurhistorische bouwwerken en tastbare elementen nader onderzocht. De betrokken eigenaren zijn schriftelijk benaderd met het verzoek om medewerking. Voor 66 van deze objecten is inmiddels een concept van de redengevende beschrijving opgesteld. Dit vormt de inhoudelijke onderbouwing bij een eventuele aanwijzing tot gemeentelijk monument. Daarnaast is voor 13 bestaande gemeentelijke monumenten een motivatie opgesteld waarom deze van de lijst geschrapt zouden moeten worden. Ook is beoordeeld dat 26 monumenten niet langer individueel, maar als onderdeel van een bouwkundig ensemble zouden moeten worden beschermd. Voor de bouwkundige ensembles is inmiddels voor negen gebieden een beschrijving opgesteld. In deze gebieden versterken de aanwezige bouwwerken elkaar in cultuurhistorische waarde en uitstraling. Deze waarde en uitstraling vormen samen de beeldkwaliteit van een bouwkundig ensemble. Naast het gebouwde erfgoed wordt ook gewerkt aan de beschrijving van historische landschappen.

Het gaat hierbij om 69 gebieden die vanuit landschappelijk en cultuurhistorisch perspectief van belang zijn. De verwachting is dat de redengevende beschrijvingen van deze landschappen in augustus 2025 in concept gereed zijn. Tot slot zijn er vier integrale ensembles vastgesteld waarin zowel het landschap als het gebouwde erfgoed elkaar versterken. Het gaat hierbij om Kesteren Rijnbandijk, Opheusden Spees, Dodewaard Dijkzone en Echteld. Deze gebieden zijn opgenomen in het Parapluplan 2023, dat op 4 juli 2024 is vastgesteld. Huidige werkwijze voor toetsing van initiatieven Initiatieven binnen de integrale ensembles worden getoetst aan de regels die zijn opgenomen in het Parapluplan 2023. Voor ontwikkelingen buiten deze gebieden gelden de cultuurhistorische waarden zoals weergegeven op de waarderingskaarten als beoordelingskader. Indien een initiatief mogelijk een onevenredige aantasting van de individuele cultuurhistorische waarden en/of de onderlinge samenhang (beeldkwaliteit) tot gevolg heeft, wordt in overleg met de initiatiefnemer gezocht naar maatwerkoplossingen. De bescherming van monumenten vindt vooralsnog plaats op basis van de gemeentelijke monumentenlijst uit 2009. Objecten die nog niet officieel zijn aangewezen, vallen nog niet onder deze bescherming. Een object is pas beschermd nadat de eigenaar een formele aanwijzingsbrief heeft ontvangen.

Op dit moment zijn er nog geen nieuwe aanwijzingsbrieven verzonden. Financiën - budget Voor de uitvoering van deze opdracht is in 2022 een bedrag van € 94.350 opgenomen voor externe kosten, met een looptijd van drie jaar. Dit bedrag is onder andere bedoeld voor de werkzaamheden van adviesbureau RAAP. Interne ambtelijke inzet voor de actualisatie van de monumentenlijst en de aanwijzing van ensembles is destijds niet afzonderlijk begroot. Door een herijking van het aantal te onderzoeken objecten en de verdere afstemming van het te leveren product met RAAP, worden de eindproducten een jaar later dan oorspronkelijk voorzien opgeleverd. Naar verwachting zijn alle stukken eind 2025 gereed. Ondanks deze vertraging blijven we binnen het beschikbare budget, zonder concessies te doen aan kwaliteit of omvang. Vervolgstappen In 2025 zal een omgevingsplan voor de bouwkundige ensembles aan uw raad worden voorgelegd. Na vaststelling kunnen 26 gemeentelijke monumenten op de monumentenlijst 2009, omgezet worden als onderdeel van een bouwkundig ensemble.

Pagina 2 van 3

De eigenaren van de onderzochte nieuwe gemeentelijke monumenten worden gevraagd te reageren op de concept redengevende beschrijvingen. Hun reacties worden verwerkt, waarna de onafhankelijke Commissie Ruimtelijke Kwaliteit om advies wordt gevraagd. Op basis daarvan besluit het college of het voornemen bestaat een object als gemeentelijk monument aan te wijzen. Daarnaast zal worden overgegaan tot het formeel schrappen van de 13 bestaande monumenten waarvoor dit is voorgesteld, en worden de beschrijvingen van de 69 historische landschappen verwerkt in een apart omgevingsplan. Afronding opdracht De uitwerking van het erfgoedbeleid, zoals beoogd in de opdracht, zal eind 2025 zijn afgerond. De formele vaststelling van de omgevingsplannen en de geactualiseerde monumentenlijst zal op een later moment plaatsvinden. De doorlooptijd hiervan is afhankelijk van de aard en het aantal zienswijzen en bezwaren die tijdens de procedure worden ingediend. Wij houden u uiteraard op de hoogte van de verdere stappen.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe, {{esl:signer1:Capture:size(150,40)}}

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}}

Nicolien de Geus Secretaris

Jan Kottelenberg Burgemeester

Pagina 3 van 3