RIB-60 - Beheersmaatregelen Jeugd 2025

Gemeente Neder-Betuwe t.a.v. de raad Postbus 20 4043ZG OPHEUSDEN

uw brief van uw kenmerk ons kenmerk behandeld door bijlage(n)

Z/25/110069/248367

Opheusden

1 juli 2025

Sociale Pijler -

Onderwerp: Beheersmaatregelen Jeugd 2025

Geachte raad, Inleiding Sinds de decentralisatie in 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor jeugdhulp, met als doel snellere ondersteuning en kostenbesparing. Dit ging en gaat gepaard met forse budgetkortingen, terwijl de vraag naar jeugdhulp en complexiteit toeneemt. Sinds 2023 stijgen de jeugdhulpkosten in NederBetuwe sterk: in 2023 €652.000 boven begroting, in 2024 opgelopen tot €1,3 miljoen boven begroting. Daarom zijn we aan de slag gegaan met het uitwerken van beheersmaatregelen waarmee we de uitgaven voor jeugdhulp beheersbaar kunnen houden en waar mogelijk op termijn kunnen verlagen. Met deze brief informeren wij u over de beheersmaatregelen en het verwachte besparingspotentieel Maatregelen Voor het overzicht zijn alle beheersmaatregelen ingedeeld in vier inhoudelijke pijlers. Hieronder worden de pijlers, met bijbehorende maatregelen kort toegelicht: 1. Instroom, doorstroom en uitstroom We willen zorg voorkomen waar mogelijk, beperken tot wat nodig is en tijdig afronden. Deze pijler richt zich op passende inzet van jeugdhulp: juiste zorg, voor de juiste doelgroep, op het juiste moment. 1.1 Jeugdwet vs. Wet Passend Onderwijs Ondersteuning die gericht is op het leerproces valt onder de Wet Passend Onderwijs, terwijl bredere hulpvragen onder de Jeugdwet vallen.

In de praktijk hebben scholen vaak vragen over de inzet van jeugdhulp, zeker bij kinderen die het op school moeilijk hebben. Tegelijkertijd neemt het aantal thuiszitters toe, vaak in combinatie met (dure) jeugdhulp. Om tijdig passende ondersteuning te bieden en zwaardere zorg te voorkomen, is een betere samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp essentieel. Twee acties zijn hierbij cruciaal: het verduidelijken van verantwoordelijkheden door landelijke afspraken stevig te verankeren in de jeugdhulpverordening (zie ook beheersmaatregel 1.2) en het versterken van de structurele dialoog met scholen. 1.2 Lokale afbakening reikwijdte Jeugdwet Sinds 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor jeugdhulp en stellen zij daarvoor een eigen verordening op. Hoewel de wet maatwerk mogelijk maakt, zorgt het open karakter soms voor onduidelijkheid over verantwoordelijkheden. De Hervormingsagenda Jeugd werkt aan een wetswijziging die de jeugdhulpplicht beperkt tot de meest kwetsbaren. Ter voorbereiding kan de gemeente lokaal bijsturen door de verordening aan te scherpen, onder meer door ‘eigen kracht’ te

Postbus 20 | 4043 ZG Opheusden | Burgemeester Lodderstraat 20 | 4043 KM Opheusden | telefoon 14 0488 |www.nederbetuwe.nl | info@nederbetuwe.nl

versterken, grenzen met andere voorzieningen zoals passend onderwijs te verduidelijken, afspraken over hulpvormen te concretiseren en externe verwijzers aan het aanbod te binden. De actualisatie van de verordening is gestart en moet vóór 2026 worden vastgesteld. 2. Preventie Door vroeg te signaleren en in te zetten op het voorliggend veld en eigen netwerk, voorkomen we dat jongeren zwaardere jeugdzorg nodig hebben. Dit bespaart kosten en voorkomt escalatie. 2.1 Preventief (collectief) aanbod: Inzichtelijk en toegankelijk De kracht van preventie ligt in het voorkomen van problemen voordat ze ontstaan of verergeren. In Neder-Betuwe is al een breed preventief aanbod binnen het jeugddomein, maar in de praktijk wordt hier nog te weinig gebruik van gemaakt. Ouders en kinderen trekken vaak te laat aan de bel, waardoor zwaardere en duurdere jeugdhulp nodig is. Door het aanbod beter onder de aandacht te brengen bij professionals en inwoners, kan het gebruik toenemen en mogelijk zwaardere hulp worden voorkomen. Daarom wordt het preventieve aanbod gebundeld en in samenwerking met interne en externe partners (zoals team toegang en het sociaal team) overzichtelijk gepresenteerd. Met ondersteuning van de communicatieafdeling wordt dit via passende kanalen gericht gedeeld met o.a. uitvoerende collega’s en POH-GGZ jeugd.

2.2 Optimaliseren inzet schoolmaatschappelijk werk In 2024 is het schoolmaatschappelijk werk via een Europese aanbesteding opnieuw ingericht, met als doel structurele, toegankelijke ondersteuning op scholen die bijdraagt aan de jeugdambities van de gemeente. Dit werk is essentieel voor het versterken van de veerkracht van jongeren, het voorkomen van problemen en het bevorderen van een positief schoolklimaat. Toch blijven er knelpunten, zoals het stijgende aantal thuiszitters en het frequente beroep van scholen op jeugdhulp. Daarom wordt samen met scholen en gecontracteerde partijen onderzocht hoe het schoolmaatschappelijk werk effectiever kan worden ingezet. De focus ligt op het versterken van de preventieve functie, het beter afstemmen op de praktijk en het voorkomen van onnodige verwijzingen. Binnen de bestaande contractuele en financiële kaders wordt gericht gestuurd op verbetering van inzet, samenwerking en resultaat. 3. Organisatie Een efficiënte interne organisatie is nodig om grip te houden op de uitgaven. Deze pijler omvat maatregelen die via interne inrichting bijdragen aan kostenbeheersing. 3.1 Inzetten op kortdurende, laagdrempelige ondersteuning door sociaal team (en regie team) Het Kernpunt omvat onder meer het sociaal team, bestaande uit maatschappelijk werkers die kortdurende en laagdrempelige ondersteuning bieden.

Door deze inzet uit te breiden, kan sneller worden ingespeeld op hulpvragen waarvoor zwaardere jeugdhulp nog niet nodig is. Dit voorkomt of stelt intensieve zorg uit. Daarnaast wordt gewerkt aan de ontwikkeling van collectief aanbod, gericht op preventieve ondersteuning in groepsverband, passend bij de leefwereld van jongeren. De implementatie start met een inventarisatie van capaciteit en behoefte, gekoppeld aan de ontwikkeling van stevige lokale teams (zie ook beheersmaatregel 3.2). Op basis hiervan wordt nieuw groepsaanbod ontwikkeld, communicatie richting verwijzers verbeterd en krijgen sociaal teamleden gerichte training. Via monitoring en evaluatie blijft het aanbod aansluiten op de praktijk. 3.2 Stevige lokale teams In het kader van de landelijke Hervormingsagenda Jeugd staan gemeenten voor belangrijke opgaven in het sociaal domein. Sterke lokale (wijk)teams vormen daarbij de basis voor toegankelijke, effectieve en betaalbare ondersteuning. Het richtinggevend kader Stevige Lokale Teams biedt hiervoor handvatten: met integrale, preventieve werkwijzen en samenwerking met partners zoals onderwijs, jeugdhulp en huisartsen wordt zwaardere zorg voorkomen en het jeugdhulpbudget beheersbaar gehouden. In de zomer van 2025 wordt gestart met het Verkenningsinstrument Toegang (VIT). Dit is een tool die in kaart brengt wat er nodig is om tot stevige lokale teams te komen.

3.3 Datagedreven werken Datagedreven werken betekent dat beleidskeuzes gebaseerd worden op feiten en inzichten uit data, gecombineerd met domeinkennis en maatschappelijke context. Dit zorgt voor beter onderbouwde besluiten en gerichtere oplossingen. Vanaf mei 2025 beschikt de gemeente over een lokaal Pagina 2 van 4

dashboard met gegevens over het gebruik van jeugdhulp. Tot nu toe is dit vooral reactief gebruikt om trends te volgen. Om datagedreven werken echt te verankeren, is verdere ontwikkeling van het dashboard en een nieuwe overlegstructuur tussen beleid en uitvoering nodig. Belangrijke stappen zijn het versterken van datavaardigheden binnen de organisatie, het vertalen van data-inzichten naar concrete acties, en het monitoren en bijstellen van beleid op basis van resultaten. 4. Versterken samenwerking Goede samenwerking met verwijzers en zorgaanbieders is cruciaal. Onder deze pijler vallen maatregelen die de samenwerking versterken en bijdragen aan passende en doelmatige zorg. 4.1 Samenwerkingsafspraken met de externe verwijzers (m.u.v. GI’s) Huisartsen, jeugdartsen en medisch specialisten mogen volgens de Jeugdwet alleen verwijzen naar gecontracteerde jeugdhulpaanbieders. In de praktijk komen echter regelmatig verwijzingen binnen voor hulp die niet onder de Jeugdwet valt, wat leidt tot ongewenste inzet en mogelijke overschrijding van behandelmaxima. Om dit te voorkomen, wordt op casusniveau het gesprek aangegaan met verwijzers en zorgaanbieders om helderheid te bieden over welke zorg onder de Jeugdwet valt en welke alternatieven beschikbaar zijn. Dit vraagt om aanpassing van de administratieve werkwijze en draagvlak bij medewerkers voor een succesvolle uitvoering.

4.2 Samenwerkingsafspraken met de Gecertificeerde instellingen Gecertificeerde Instellingen (GI’s) zijn verantwoordelijk voor jeugdbescherming en jeugdreclassering en verwijzen binnen dat kader naar passende jeugdhulp. In de praktijk blijkt de samenwerking tussen GI’s en lokale teams echter niet altijd optimaal is, wat kan leiden tot inzet van niet-gecontracteerde zorg of stapeling van hulp. Dit brengt onnodig hoge kosten met zich mee. Om de afstemming te verbeteren en de regie op de inzet van hulp te versterken, wordt voorgesteld een casusregisseur jeugdbescherming aan te stellen. Deze regisseur fungeert als vast aanspreekpunt voor de GI’s, bespreekt vooraf de inzet van hulp, en bewaakt het traject. Hierdoor wordt beter gestuurd op kwaliteit, effectiviteit en kostenbeheersing. Ook wordt het gebruik van maatwerkovereenkomsten en bijbehorende meerkosten beperkt Potentieel financieel effect Met deze maatregelen wordt toegewerkt naar de realisatie van een besparing van €500.000. Het exacte besparingspotentieel van de voorgestelde maatregelen is vooraf moeilijk nauwkeurig te bepalen. Hierbij moet rekening worden gehouden met de volgende kanttekeningen:     

Grove inschatting: Het gepresenteerde besparingspotentieel is een globale schatting en kan afwijken van de uiteindelijke realisatie. Overlapping van doelgroep: Sommige maatregelen hebben effect op een en dezelfde doelgroep, wat dubbele of juist gedeelde effecten kan opleveren. Externe ontwikkelingen: Factoren zoals demografische groei (bijvoorbeeld groei van de gemeente) of landelijke beleidsveranderingen kunnen de uitkomsten beïnvloeden. Prijsontwikkelingen binnen de jeugdhulp: Stijgende tarieven of toegenomen vraag kunnen de beoogde besparing tenietdoen. Beperkte kwantificeerbaarheid van effecten: Niet alle maatregelen zijn direct in euro’s uit te drukken, zoals preventieve interventies waarvan het effect pas op langere termijn zichtbaar wordt.

Conclusie Deze set maatregelen vormt de basis voor een gerichte en verantwoorde beheersing van de uitgaven binnen de jeugdhulp, met inachtneming van de wettelijke kaders van de Jeugdwet en de gemeentelijke verantwoordelijkheid voor passende ondersteuning. Door in te zetten op effectievere inzet van middelen, versterking van preventie, en betere samenwerking binnen de zorgketen, worden besparingsmogelijkheden gerealiseerd zonder dat dit ten koste gaat van de kwaliteit en toegankelijkheid van de zorg. De voorgestelde maatregelen zijn beleidsmatig onderbouwd, gebaseerd op bestaande onderzoeken die andere gemeenten hebben laten uitvoeren en bieden richting voor een meer duurzame inrichting van de jeugdhulp in Neder-Betuwe. Na de zomer start de verdiepende analyse en concretisering van deze maatregelen, gevolgd door gefaseerde implementatie in samenspraak met betrokken partners. Pagina 3 van 4

Op deze wijze wordt gewerkt aan een toekomstbestendige jeugdzorg in onze gemeente. Via de planning- en controldocumenten en de RIB-jeugd informeren wij u als raad over de voortgang van de beheersmaatregelen jeugd. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe, {{esl:signer1:Capture:size(150,40)}}

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}}

Nicolien de Geus Secretaris

Jan Kottelenberg Burgemeester

Pagina 4 van 4