RIB-59 - Realisatie hernieuwbare energie uiterlijk 2030 (RES 1.0)

Gemeenteraad Neder-Betuwe Burgemeester Lodderstraat 20 4043 KM OPHEUSDEN

uw brief van uw kenmerk ons kenmerk behandeld door bijlage(n)

11 oktober 2022

Opheusden

11 oktober 2022

Z/21/075969/179142 Fysieke Pijler -

Onderwerp Realisatie hernieuwbare energie uiterlijk 2030 (RES 1.0)

Geachte raad, In 2015 maakten 195 landen afspraken om actie te ondernemen om de aarde niet meer dan twee graden Celsius te laten opwarmen. Om dat te realiseren moet onder meer de CO 2-uitstoot omlaag met 55% in 2030 en 95% in 2050. In 2019 presenteerde het Nederlandse kabinet de Nederlandse uitwerking van de internationale klimaatafspraken. Sindsdien werken we in Nederland in een samenwerkingsverband van 30 RESregio’s aan regionale verkenningen waar en hoe het best duurzame elektriciteit op land via wind en zon opgewekt kan worden. Ook wordt onderzocht welke duurzame warmtebronnen te gebruiken zijn, zodat wijken en gebouwen van het aardgas af kunnen. Op 1 juli 2021 hebben alle 30 RES-regio’s (waaronder RES FruitDelta Rivierenland) hun plan aangeboden aan het Nationaal Programma RES. Vervolgens zou het RES bod elke twee jaar opnieuw worden herijkt en opnieuw aan het Nationaal Programma RES moeten worden aangeboden. Afgelopen maanden hebben er wijzigingen in dit landelijk vastgestelde proces plaatsgevonden die van invloed zijn op onze regionale planning en werkwijze. De inhoud van deze brief is daarom tweeledig. Enerzijds willen wij u informeren over deze wijziging in het proces en wat dit voor RES Rivierenland betekent. Anderzijds nemen we u graag mee in de afspraken die binnen Rivierenland tot nu toe zijn gemaakt met betrekking tot de laatste stand van zaken.

RES FruitDelta Rivierenland De Regionale Energie Strategie (RES) is uit noodzaak ontstaan. Maar de RES is ook een verhaal van kansen. Met dit besef is er in Rivierenland vanaf het begin ingezet op het zorgvuldig doorlopen van alle processtappen én het bouwen aan een brede samenwerking tussen overheden, ondernemers, onderwijs, organisaties en ondernemende inwoners (5 O’s). Participatie van inwoners en samenwerking met partners vormen een belangrijke pijler onder de RES. Het opstellen van de RES is vastgelegd in het Klimaatakkoord, vastgesteld door Vereniging Nederlandse Gemeenten d.d. 29 november 2019. Hierin is opgenomen de gezamenlijke RES-aanpak

Postbus 20 | 4043 ZG Opheusden | Burgemeester Lodderstraat 20 | 4043 KM Opheusden | telefoon 14 0488 |www.nederbetuwe.nl | info@nederbetuwe.nl

van IPO, VNG en Unie van Waterschappen met als landelijke, gezamenlijke doelstelling 35 TWh grootschalig zon en wind op land als bijdrage aan de klimaatafspraken. U als gekozen volksvertegenwoordiger hebt het besluitvormend mandaat over de RES. Besluiten die tot nu toe genomen zijn: •

•

•

•

Notitie van uitgangspunten RES FruitDelta Rivierenland. Deze is eind 2019 vastgesteld door gemeenteraden, GS en DB Waterschap Rivierenland. De notitie beschrijft doel, werkwijze, participatie, escalatieafspraken besluitvorming en samenwerkingsagenda. Concept RES bod FruitDelta Rivierenland van 0,632 TWh vastgesteld door raden, PS en DB Waterschap Rivierenland Het concept RES bod bestond uit een eerste inventarisatie van bestaande en op dat moment in voorbereiding zijnde projecten voor wind en zon. Dat gaf ons een basis en gold als tussenstap richting een hogere ambitie in de RES 1.0. Het concept bod beschreef daarom ook de afwegingscriteria en randvoorwaarden waar aanvullende wind en zonprojecten aan hadden te voldoen. Het concept bod werd op 1 juni 2020 ingediend bij het Nationaal Programma RES. RES 1.0 FruitDelta Rivierenland met een definitief bod van 1.2 TWh, vastgesteld door raden, PS en AB Waterschap Rivierenland. Het RES 1.0-bod van 1,2 TWh is opgebouwd uit: o 0,301 TWh uit zon op grote daken: van 37 hectare in 2020 naar 191 hectare in 2030. o 0,283 TWh uit zonnevelden: van 49 hectare in het concept RES (bestaand en in ontwikkeling) naar 249 hectare in 2030. o 0,750 TWh uit windturbines: van 32 in het concept RES (bestaand en in ontwikkeling) naar 49 turbines (17 nieuw).

Realiseren van de ambities in het RES 1.0 bod betekent, inclusief besparing, een vermindering van CO2 uitstoot in Rivierenland van 34%. Doelstelling is 55% CO2-reductie in 2030. Bij de vaststelling zijn verschillende moties en amendementen aangenomen. Notitie actualisatie uitgangspunten RES FruitDelta Rivierenland. Deze is begin 2022 vastgesteld door gemeenteraden, GS en DB Waterschap Rivierenland. De uitgangspunten van 2019 zijn in deze notitie geactualiseerd op basis van de RES 1.0 en daarbij aangenomen moties en amendementen en vormt hiermee de uitgangspunten voor de RES 2.0.

Een volledig overzicht van alle documenten waarover besloten is, als ook de presentaties die tijdens de raadsinformatiebijeenkomsten zijn gegeven, vindt u overzichtelijk bij elkaar op de RES Rivierenland website. De infographic in bijlage 1 geeft u een beknopt overzicht van het doel en proces van RES FruitDelta Rivierenland.

Wat is er veranderd in het landelijke RES-proces? Enige tijd na de vaststelling van de geactualiseerde notitie uitgangspunten (begin 2022) is het landelijke RES-proces gewijzigd (zie figuur 1). Voorheen was de lijn dat iedere twee jaar een herijking plaatsvond en een nieuwe RES werd opgesteld. Dus de RES 1.0 op 1 juli 2021, de RES 2.0 op 1 juli 2023, enz. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2023 zal de RES 2.0 naar verwachting MER-plichtig (Milieu Effect Rapportage) worden als hierin nieuwe richtinggevende (ruimtelijke) keuzes worden gemaakt. Het moment waarop dit aan de orde is kan per RES-regio verschillen.

Pagina 2 van 5

Z/21/075969/179142

Figuur 1 Landelijke RES route

Daarom wordt nu op 1 juli 2023 van iedere RES-regio een voortgangsrapportage verwacht door het NPRES (in plaats van een RES 2.0). Dit lijkt een marginaal verschil, maar dat is het niet. De voortgangsrapportage geeft aan of Rivierenland op koers ligt om de afspraken uit de RES 1.0 te halen en vormt geen herijking van ons bod van 1,2 TWh. Het heeft ook geen kaderstellend karakter en vraagt geen besluitvormingsproces door u als volksvertegenwoordiger. Als op basis van het voortgangsdocument blijkt dat er in Rivierenland aanleiding is om ons bod te herijken, bijvoorbeeld door nieuwe lokale, regionale of landelijke doelen of nieuwe technieken, wordt er wél een RES 2.0 document van ons verwacht. Deze herijking heeft wel een kaderstellend karakter, vraagt dus om een politiek besluitvormingsproces en naar verwachting ook een plan-MER procedure.

Wat betekent de wijzing voor RES FruitDelta Rivierenland? Rivierenland volgt de landelijke NPRES-route. Dit betekent dat op 1 juli 2023 een voortgangsrapportage RES FruitDelta Rivierenland wordt ingediend bij NPRES. Tot nu toe zijn alle RES-documenten in Rivierenland door de raden vastgesteld. Ondanks dat dit niet verplicht is, hecht de RES-stuurgroep er grote waarde aan om ook dit document ter vaststelling aan de raden aan te bieden. De klankbordgroep van volksvertegenwoordigers zal hierbij adviseren en via regionale opiniërende raadsinformatiebijeenkomsten wordt input opgehaald. Mocht de voortgangsrapportage hiertoe aanleiding geven, worden er voorbereidingen voor een herijking c.q. RES 2.0 gestart.

Hoe gaat het op dit moment met de voortgang in Rivierenland? Proces Het besluitvormingsproces RES 1.0 vormde het sluitstuk van 4 jaar planvoorbereiding, maar ook het startschot van de fase van uitvoering waarin we ons nu bevinden. Daarbij vormden ingediende moties en amendementen een belangrijke leidraad. De moties van regionale aard zijn verwerkt in de Pagina 3 van 5

Z/21/075969/179142

geactualiseerde notitie uitgangspunten. Daarnaast wordt iedere dag gewerkt aan het vergroten, verbreden en verdiepen van samenwerkingsverbanden, initiatieven en concrete uitvoering op de onderdelen elektriciteit/netcapaciteit, warmte, communicatie en participatie. Anticiperend op een plan-MER plicht voor de RES-herijking 2.0 nemen we deel aan het plan-MER proces van provincie Gelderland voor de actualisatie van haar windbeleid. Dit start in oktober 2022. Communicatie & participatie Binnen de energietransitie in Rivierenland is een prettige samenwerking en samenspel van actoren ontstaan. Niet alleen wordt er goed samengewerkt tussen de 15 partijen vertegenwoordigd binnen de Stuurgroep. Ook het contact met energie coöperaties, initiatiefnemers en organisaties als S-TEC en JongRES verloopt soepel en constructief. Participatie van inwoners, bedrijven, instellingen en/of onderwijs is een vanzelfsprekend onderdeel in alle werkzaamheden en fasen van elk project. Om álle inwoners van Rivierenland goed mee te nemen in alle ontwikkelingen en hen te informeren over participatiemogelijkheden en eigen handelingsperspectief, verspreidt RES Rivierenland in de eerste helft van oktober een huis-aan-huis krant in alle acht gemeenten van Rivierenland (105.000 huishoudens).

De krant staat vol verhalen van inwoners die vertellen over hun eigen ervaringen met meedoen aan een project en het verduurzamen van hun eigen huis. Ook geven zij tips waarmee ze zelf geld hebben bespaard en bevat de krant actuele informatie over wind en zonprojecten in Rivierenland. Vanaf 2020 is een klankbordgroep van volksvertegenwoordigers actief die met de stuurgroep optrekt om zorg te dragen voor een goede positionering van volksvertegenwoordigers en participatie van inwoners. Daarnaast zijn er meerdere regionale (opiniërende) raadsinformatiebijeenkomsten geweest. Elektriciteit De 1,2 TWh van het bod RES 1.0 is sinds de vaststelling dichterbij gekomen door een forse groei van de oppervlakte zonnepanelen op grote daken. Op 1 juli 2022 staat de teller op 0,4 TWh (op 1 januari 2021 was het 0,3 TWh). Voor zonnevelden en windmolens is bij een groot aantal projecten de voorbereiding gestart. De realisatie is echter onzeker door externe ontwikkelingen als de congestie op het elektriciteitsnet, de nieuwe defensieradarpost Herwijnen, bescherming van de bedreigde wespendief en omdat bij enkele gemeenteraden de houding tegenover sommige projecten terughoudender en kritischer is geworden. Zo wil gemeente Buren geen windmolens in haar zoekgebieden voor windenergie en wil gemeente Neder-Betuwe wachten op nieuwe landelijke normen voor windmolens.

Daarnaast maakt het de verdeling van opwek tussen de gemeenten binnen Rivierenland, een efficiënte verhouding wind/zon en de realisatie minder zeker. Terwijl we juist nu vol de uitvoering in moeten om realisatie in 2030 te halen. Netcapaciteit Het elektriciteitsnet is erg vol. Zo vol dat er op enkele niveaus congestie is. Dit betekent dat er geen nieuwe duurzame opwekprojecten kunnen worden aangesloten. Ook voor bedrijven en nieuwe woongebieden is dit een knelpunt. Op dit moment speelt dit vooral op het hoogspanningsnet (de landelijke 'snelwegen' van TenneT). Eind oktober maakt TenneT bekend op welke termijn er ruimte ontstaat. Soms zijn ook de kabels op het middenspanningsnet volgeboekt ('lokale wegen'). Een onderzoek van Anteagroup heeft uitgewezen dat op het niveau van onderstations ('provinciale wegen') er de komende jaren slechts hier en daar knelpunten zijn. Voor duurzame energieprojecten geldt dat de komende jaren de samenwerking tussen gemeenten, initiatiefnemers en Liander intensiever zal worden om zicht te krijgen en vooral: met slimme oplossingen bevorderen dat de RES-doelen voor 2030 gehaald worden. In december publiceren de netbeheerders een nieuwe impactanalyse. Voor onze regio brengt Liander in beeld hoe de RES 1.0 voor 2030 kan worden aangesloten op het elektriciteitsnet. Liander rekent ook met de elektriciteitsvraag (laadpalen, bedrijventerreinen, woningbouw).

Warmte Alle gemeenten hebben een Transitievisies Warmte vastgesteld. Daaruit blijkt een grote voorkeur om woningen elektrisch te verwarmen. Om te voorkomen dat er onnodig veel zelf opgewekte elektriciteit (uit ons RES1.0 bod) direct naar deze warmtepompen gaat, moeten we goed kijken welk duurzaam alternatief er mogelijk is in welke wijk of kern. Dit proces gaan we de komende maanden in en vraagt

Pagina 4 van 5

Z/21/075969/179142

om een actieve instelling van iedereen; van inwoner tot ondernemer en van raadslid tot coöperatiebestuurder. Enkele pilots zijn opgezet om alternatieve duurzame warmtebronnen in onze regio te onderzoeken. Vragen hierin zijn welke techniek waar kan, maar ook hoe die te ontwikkelen, te financieren en wie uiteindelijk eigenaar is. Als de pilots succesvol blijken, is de vervolgstap hoe deze op te schalen en/of te vertalen naar andere kernen.

Op welke momenten wordt u de komende maanden betrokken? 2022 • Oktober: Informatienotitie gemeenteraden (deze brief) • November (17-11): Regionale opiniërende raadsinformatiebijeenkomst 2023 • Februari (15-2): Regionale opiniërende raadsinformatiebijeenkomst • Maart: Voortgangsrapportage RES gereed voor besluitvorming • April/Mei/juni: behandeling voortgangsrapportage RES in de raden, provincie en waterschap Rivierenland • 1 juli: indienen voortgangsrapportage RES FruitDelta Rivierenland bij NPRES • Voorbereiding RES 2.0 (afhankelijk van voortgang) Daarnaast zullen de leden van de klankbordgroep van raadsleden voor de RES regelmatig een terugkoppeling geven van hetgeen rondom positionering van volksvertegenwoordigers en inwoners in het RES-proces is besproken. Nadere informatie over de regionale raadsinformatiebijeenkomst van 17 november volgt via de griffies.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe, {{esl:signer1:Capture:size(150,40)}}

Gerrit Stam Secretaris

Pagina 5 van 5

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}}

Jan Kottelenberg Burgemeester

Z/21/075969/179142