RIB-56 - Evaluatie Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg

uw brief van uw kenmerk ons kenmerk behandeld door bijlage(n)

Z/21/077858/157178 Veiligheid 3

Opheusden

14 september 2021

Onderwerp Raadsinformatiebrief evaluatie uitvoering Wvggz regio Gelderland-Zuid Geachte raad, Op 1 januari 2020 is de Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) in werking getreden ter vervanging van de Wet Bopz (Wet Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen) (in bijlage 1 treft u een korte toelichting bij de afkortingen in deze brief). Voorafgaand aan de invoering van de Wvggz is door de colleges van 12 regiogemeenten1 besloten om de Wvggz in gezamenlijkheid uit te voeren op het niveau van Gelderland-Zuid. Tevens is afgesproken om na 1 jaar een evaluatie uit te voeren om te bepalen of we de nieuwe Wvggz-taken goed hebben georganiseerd en belegd. Begin dit jaar is daarom aan onderzoeksbureau Significant opdracht gegeven om het eerste jaar te evalueren. Conform de toezegging in de voorbereidingsfase in 2019 informeren wij u in deze brief over deze evaluatie. Wet verplichte ggz Verplichte zorg op basis van de Wvggz kan op twee manieren worden verleend: op basis van een crisismaatregel (voorheen inbewaringstelling (ibs)) door de burgemeester of via een zorgmachtiging via de rechter. Waar bij de Wet Bopz alleen gedwongen opname mogelijk was, kan verplichte zorg via de Wvggz ook in de thuissituatie plaats vinden.

In de Wvggz staat tevens dat in zorgplannen die bij de rechter worden ingediend niet alleen aandacht moet zijn voor behandeling, maar ook voor maatschappelijke participatie, wonen en werk. Nieuw in de Wvggz is verder dat naasten kunnen verzoeken tot onderzoek (door een melding te doen) waarbij wordt gekeken of verplichte zorg nodig is. Tot slot zijn in de Wvggz extra waarborgen ingebouwd om de betrokkene te beschermen bij een crisismaatregel. Deze bescherming vindt plaats in de vorm van het horen van de betrokkene en het aanbieden van een patiëntvertrouwenspersoon. Samenvatting evaluatie, uitgevoerd door Significant In haar evaluatierapport (zie bijlage 2) concludeert Significant dat de uitvoering van de Wvggz in de regio Gelderland-Zuid over het algemeen goed verloopt. Er is een goede basis opgebouwd voor ketensamenwerking, zodat voorkomende knelpunten adequaat kunnen worden opgepakt. Op basis van de evaluatie zijn geen aanpassingen nodig in de wijze waarop de Wvggz-taken zijn belegd. De aanbevelingen uit de evaluatie richten zich vooral op punten ten aanzien van de uitvoering, onderlinge samenwerking (werkafspraken), communicatie en overlegstructuur. De specifieke punten worden hieronder per onderdeel geclusterd benoemd.

Rijk van Nijmegen: Berg en Dal, Beuningen, Druten, Malden, Mook en Middelaar, Nijmegen, Wijchen; Regio Rivierenland: Buren, Culemborg, Neder-Betuwe, Tiel, West Betuwe, West Maas en Waal. 1

Postbus 20 | 4043 ZG Opheusden | Burgemeester Lodderstraat 20 | 4043 KM Opheusden | telefoon 14 0488 |www.nederbetuwe.nl | info@nederbetuwe.nl

Met de partners is afgesproken dat we deze aanbevelingen in gezamenlijkheid omzetten in aanpassingen van de samenwerkingsafspraken en werkprocessen, zie bijlage 3 voor de tabel met planning en taakverdeling.  Crisismaatregel De burgemeester kan een crisismaatregel nemen wanneer sprake is van zodanig onmiddellijk dreigend ernstig nadeel dat een zorgmachtiging via de rechter niet kan worden afgewacht. De burgemeester neemt een crisismaatregel na advies (medische verklaring) van een onafhankelijk psychiater. Nieuw is dat de burgemeester de betrokkene in de gelegenheid stelt om gehoord te worden voordat hij beslist over de crisismaatregel. De gezamenlijke regiogemeenten hebben in 2019 gekozen om de hoorfunctie te beleggen bij Meldpunt Bijzondere Zorg (MBZ) van GGD Gelderland-Zuid. Deze keuze is gemaakt omdat hier professionals werken met de competenties om de doelgroep op een passende manier te bejegenen, maar ook vanwege het schaalniveau waarop MBZ werkt en omdat dit het goedkoopst bleek. Behalve het horen is bij de crisismaatregel niet veel veranderd ten opzichte van de Wet Bopz. Evaluatiepunten Conclusie uit de evaluatie is dat het horen in crisissituaties geen meerwaarde heeft. Significant doet de aanbeveling om dit landelijk aan te kaarten, zodat dit punt meegenomen kan worden in de landelijke wetsevaluatie die eind 2021 gereed zou moeten zijn.

Significant gaf ook de overweging mee om te verkennen of de landelijke hoorservice van Khonraad een alternatief kan zijn voor het horen door MBZ van de GGD, maar met de regiogemeenten is afgesproken dat we geen wijzigingen aanbrengen in het horen; in afwachting van de landelijke wetsevaluatie.  Melding en verkennend onderzoek Een ander nieuw onderdeel is dat inwoners en professionals een melding kunnen doen in het kader van de Wvggz. Hiermee beoogde de wetgever met name aan familieleden en andere naasten die zich zorgen maken, een stem te geven. Gemeenten hebben de taak gekregen om de meldfunctie voor inwoners in te richten en op basis van de melding een verkennend onderzoek te doen naar de noodzaak tot verplichte geestelijke gezondheidszorg. Net als het horen, zijn de meldfunctie en de uitvoering van het verkennend onderzoek belegd bij MBZ van de GGD Gelderland-Zuid. Het verkennend onderzoek wordt uitgevoerd aan de hand van 3 criteria: is sprake van een psychiatrische stoornis, is vrijwillige zorg niet (meer) mogelijk en is sprake van ernstig nadeel? Een verkennend onderzoek dient binnen 14 dagen na melding te zijn afgerond. Voorafgaand aan het verkennend onderzoek vindt (lichte) triage plaats om te bepalen of er daadwerkelijk sprake is van een melding in het kader van de Wvggz.

Evaluatiepunt Ten aanzien van de Wvggz-meldingen is de aanbeveling om meer bekendheid te geven aan deze mogelijkheid bij inwoners en partners. De GGD Gelderland-Zuid pakt deze aanbeveling in 2021 op.  Aanvraag zorgmachtiging bij OvJ door gemeente MBZ levert het verkennend onderzoek met een advies aan bij de betreffende gemeente. De gemeente toetst dit advies en bepaalt aan de hand van dezelfde 3 criteria of zij op basis van het verkennend onderzoek een aanvraag indient bij de Officier van Justitie (OvJ) van het Openbaar Ministerie (OM). Deze toetsing wordt in Neder-Betuwe ambtelijk uitgevoerd door 2 medewerkers van de sociale pijler. Evaluatiepunt Significant adviseert om deze taak bij de gemeente te houden en niet (ook) te delegeren naar MBZ. Dat advies wordt lokaal ondersteund. Het OM beoordeelt vervolgens of er voldoende grond is om de aanvraag in behandeling te nemen en wijst in dat geval een geneesheer-directeur aan van een GGZ-instelling (meestal Pro Persona in onze regio) om een medische verklaring en zorgplan voor te bereiden. In deze fase kan de betrokkene er voor kiezen om een eigen plan van aanpak op te stellen, wat kan leiden tot (alsnog) acceptatie van vrijwillige zorg. Op basis van de medische verklaring besluit het OM of zij een verzoekschrift indient bij de rechtbank.

Als de GGZ-instelling het zorgplan opstelt, stelt de Wvggz dat in dat plan aandacht moet zijn voor maatschappelijke deelname.

Pagina 2 van 5

Z/21/077858/157178

Evaluatiepunt Uit de evaluatie blijkt dat voor dit nieuwe element in de wet tot nu toe te weinig aandacht is. Hierover worden nadere afspraken gemaakt met de ketenpartners. Bij bovenstaand proces is het goed om te beseffen dat het overgrote deel van de zorgmachtigingen in het kader van de Wvggz niet wordt gedaan op basis van een melding bij MBZ, maar in plaats daarvan rechtstreeks bij de OvJ wordt aangevraagd. Dit gebeurt met name door de GGZ-instellingen, meestal door Pro Persona: 82% van de aanvragen bij de OvJ kwamen in Oost-Nederland in 2020 van een GGZ-instelling (geneesheer-directeur) en ‘slechts’ 13% vanuit de gemeente. De meeste zorgmachtigingen zijn in Gelderland-Zuid afgegeven voor inwoners van gemeente Nijmegen (61%), Berg en Dal (8%) en Tiel (7%). Dit percentage ligt voor de overige gemeenten tussen 1 en 5%. Het proces van melding tot rechter bevat veel stappen. Daarom is het van belang dat er goede afstemming is tussen partners en met de hulpverlener die contact houdt met de betrokkenen. Hierover zijn werkafspraken gemaakt, maar het is van belang om deze afspraken steeds te bevestigen vanwege het grote aantal betrokken professionals waarin wisselingen kunnen plaats vinden.

 Afstemming Wvggz, Wzd en Wfz De Wvggz is bedoeld voor mensen met psychische problemen, de Wet zorg en dwang (Wzd) voor onvrijwillige zorg aan mensen met een psychogeriatrische aandoening (zoals dementie) of aan mensen met een verstandelijke beperking. De Wet forensische zorg (Wfz) organiseert een in juridische zin gemakkelijkere verbinding tussen strafrechtelijke zorg en reguliere zorg. De schakelbepaling 2.3 Wfz regelt dat mensen die een strafbaar feit hebben gepleegd, (gedeeltelijk) ontoerekenbaar zijn/waren en met name zorg nodig hebben, via het strafrecht gedwongen zorg op basis van de Wvggz kunnen ontvangen. Deze machtiging wordt, net als de zorgmachtiging, voor een periode van zes maanden afgegeven. De uitvoering van de 2.3 Wfz leidt landelijk tot uitvoeringsproblemen. Regionaal is hier zeer beperkt op te sturen, de problemen zijn landelijk bekend. Voor mensen met dubbele problematiek (bijvoorbeeld verstandelijke beperking en verslaving) is afstemming nodig tussen organisaties die verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van de verschillende wetten, bijvoorbeeld tussen de GGD en het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) dat een aanvraag voor een rechterlijke machtiging in het kader van de Wzd kan indienen bij de rechter.

Evaluatiepunten Het CIZ is betrokken in de voorbereidingsfase, maar er worden hernieuwde afspraken gemaakt met het CIZ om elkaar nog beter te kunnen vinden. Een ander actiepunt is het maken van (nadere) samenwerkingsafspraken op het snijvlak van de Wvggz, Wzd en de Wfz. Dit behoeft ook verbetering.  Ketensamenwerking en overlegstructuur Zoals de Wvggz heeft bepaald, vindt in Gelderland-Zuid één keer per kwartaal het zogenaamde regionaal periodiek (keten)overleg plaats, onder voorzitterschap van de burgemeester van Culemborg. Doel van dit overleg is de uitvoering van de Wvggz te monitoren en knel- en verbeterpunten in het aanbod van verplichte zorg te bespreken. Deelnemers zijn (een delegatie van) burgemeesters en wethouders van gemeenten, het OM, geneesheer-directeuren van GGZ-instellingen en politie. Nu de implementatiefase voorbij is, gaan we de uitvoerende/ambtelijke overlegstructuur vereenvoudigen. Zo komen tot nu toe, ter voorbereiding op het regionaal periodiek overleg, 4x per jaar een intergemeentelijke en ketenwerkgroep bijeen. Er komt een voorstel om dit type overleggen te verminderen. In plaats daarvan gaan we minimaal 1x per jaar kennissessies organiseren om de kennis van alle gemeenten over de Wvggz op peil te houden.

Financiën In 2020 is bovenop de rijksmiddelen die gemeente hebben ontvangen voor de uitvoering van de Wvggz extra budget gereserveerd vanuit de centrumgemeentemiddelen voor Beschermd wonen. Omdat het aantal meldingen in 2020 ruim 70% lager en het aantal verkennend onderzoeken bijna 90% lager lag dan vooraf ingeschat, kunnen we vanaf 2021 de kosten voor de Wvggz financieren binnen de rijksmiddelen zonder extra inzet van financiële middelen.

Pagina 3 van 5

Z/21/077858/157178

Tot slot In deze evaluatie lag het accent op de (nieuwe) gemeentelijke taken en (regie op) de ketensamenwerking. Vanuit gemeentelijk perspectief kunnen we tevreden zijn over de wijze waarop de Wvggz in onze regio is uitgevoerd, ook al is er een aantal verbeterpunten, waar we mee aan de slag gaan. Er is in de evaluatie beperkt aandacht besteed aan knelpunten die specifiek zijn voor met name GGZorganisaties en het OM, zoals de hoge administratieve last die de Wvggz met zich mee heeft gebracht. Wij hopen van harte dat deze knelpunten na de wetsevaluatie op landelijk niveau worden aangepakt.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe, {{esl:signer1:Capture:size(150,40)}}

Gerrit Stam Secretaris

Pagina 4 van 5

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}}

Jan Kottelenberg Burgemeester

Z/21/077858/157178

Bijlage 1 Afkortingen en toelichting Wvggz Wet Bopz IBS MBZ GGD OvJ OM GGZ Wzd Wfz

Pagina 5 van 5

Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg: regels gericht op het kunnen verlenen van verplichte zorg aan een persoon met een psychische stoornis. Wet Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen: voorloper op de Wvggz en gericht op het mogelijk maken van dwang in de zorg. Inbewaringstelling: een maatregel waarbij een persoon gedwongen in een psychiatrische instelling wordt geplaatst. Meldpunt Bijzondere Zorg: meldpunt waar eenieder zorgen kan delen over personen met verward gedrag. Gemeentelijke gezondheidsdienst: taakuitvoerder op het gebied van de publieke volksgezondheid. Officier van Justitie: vertegenwoordiger van het Openbaar Ministerie en beoordelaar en behandelaar van een aanvraag zorgmachtiging. Openbaar Ministerie: De OvJ dient namens het OM een verzoekschrift voor een zorgmachtiging in bij de rechter. Geestelijke gezondheidszorg: gericht op het bevorderen en/of herstellen van de geestelijke gezondheid van betrokkene. Wet zorg en dwang: deze wet regelt gedwongen opnames en gedwongen zorg voor mensen met dementie en/of een verstandelijke beperking. Wet forensische zorg: wet waarin de wetgevende kaders zijn vastgelegd voor de psychiatrische zorg binnen het Nederlandse strafrecht.

Z/21/077858/157178