RIB-45 - Meicirculaire 2024

Gemeente Neder-Betuwe Postbus 20 4043ZG OPHEUSDEN

uw brief van uw kenmerk ons kenmerk behandeld door bijlage(n)

Z/24/101421/223107 Marco Seuntjens 1

Opheusden

4 juni 2024

Onderwerp Meicirculaire 2024

Geachte raad, Met deze raadsinformatiebrief informeren wij u over de uitkomsten van de meicirculaire 2024. De ontwikkelingen in de algemene uitkering uit het gemeentefonds, conform de meicirculaire 2024, hebben samengevat de volgende invloed op onze financiële positie;

Effect meicirculaire 2024 op de financiele positie Verschil meicirculaire 2024 t.o.v. decembercirculaire 2023 Totaal op te nemen extra of minder baten en of lasten Effect op financiele positie Neder-Betuwe meerjarig

2024 -1.567.709 484.558 -1.083.151

2025 -1.585.269 1.710.081 124.812

2026 -1.644.705 1.090.716 -553.989

2027 -1.603.330 1.158.228 -445.102

2028 -2.911.130 1.559.401 -1.351.729

Per saldo heeft deze meicirculaire een structureel positief effect op onze financiële positie met uitzondering van jaarschijf 2025. Voor 2024 is sprake van een positief effect van afgerond € 1,1 miljoen, voor 2025 nagenoeg nihil en vanaf 2026 een positief effect van afgerond € 0,6 miljoen dat oploopt naar € 1,4 miljoen in 2028. De voorjaarsnota van het rijk geeft aan dat de opschalingskorting voor gemeenten vanaf 2026 zou komen te vervallen. Dit zou een groot financieel voordeel structureel gaan opleveren van € 675 miljoen op macroniveau. Echter gelijktijdig is besloten om de nieuwe financieringssystematiek per 2024 in plaats van 2027 in te laten gaan. Deze nieuwe financieringssystematiek van het rijk, zoals ook is toegelicht in onze kadernota 2025-2028, heeft tot gevolg dat de accresontwikkeling fors naar beneden bijgesteld wordt door toepassing van een relatief hoog meerjarig bruto binnenlands product (Bbp) gemiddelde. Dit terwijl wij nog steeds in een periode zitten waarin de inflatie fors is. Als aanvulling is er ook geregeld dat vanwege het wegvallen van de opschalingskorting per 2026 dit eenmalig ten laste wordt gebracht bij de gemeenten voor € 675 miljoen op macroniveau in jaarschijf 2025. Voor het jaar 2025 betekent dit een forse eenmalig dip in de algemene uitkering.

Zodoende wordt middels de uitwerking van deze meicirculaire het restant van de bij ons in de begroting opgenomen stelpost behoedzaamheid (€ 0,5 miljoen voor jaarschijf 2025) ingezet ter dekking van het negatieve effect in jaarschijf 2025. Om verder een niet al te negatief beeld te creëren heeft het rijk besloten om het negatieve effect van het naar voren halen van de nieuwe financieringssystematiek voor jaarschijf 2024 volledig te compenseren en voor 2025 de helft te compenseren. Hierna wordt de compensatie meerjarig snel afgebouwd.

Postbus 20 | 4043 ZG Opheusden | Burgemeester Lodderstraat 20 | 4043 KM Opheusden | telefoon 14 0488 |www.nederbetuwe.nl | info@nederbetuwe.nl

Dat er per saldo sprake is van een voordeel op onze financiële positie heeft volledig te maken dat wij een groeigemeente zijn. De toename van het aantal woningen, bedrijven, inwoners etc. heeft ertoe geleid dat structureel sprake is een positief effect op de algemene uitkering van € 1,1 miljoen in 2024 oplopend naar € 1,4 miljoen in 2028. Verder is noemenswaardig te melden dat de bezuiniging op het jeugdbudget van € 511 miljoen op macroniveau voor jaarschijf 2025 definitief is teruggedraaid in deze circulaire. De verwachting is dat het structurele effect vanaf 2026 in de volgende circulaire zal worden teruggedraaid door het nieuwe kabinet. Verschil met de vorige circulaire van het Gemeentefonds Door de volgende stappen wordt u duidelijk gemaakt hoe het effect op onze financiële positie tot stand is gekomen: 1. Verschil meicirculaire 2024 t.o.v. decembercirculaire 2023. 2. Extra op te nemen baten en lasten. 3. Afgezet tegen de kadernota 2025. 1. Verschil meicirculaire 2024 t.o.v. decembercirculaire 2023. Hieronder ziet u het verschil van de meicirculaire 2024 t.o.v. de decembercirculaire 2023. Daarbij wordt het restant van de stelpost behoedzaamheid (€ 0,5 miljoen in 2025) ingezet ter demping van het negatieve effect voor dat jaar. Ontwikkeling meicirculaire 2024 t.o.v.

decembercirculaire 2023 Totaal meicirculaire 2024 (excl stelposten) Stelpost onderuitputting BCF Stelpost bommenregeling Stelpost behoedzaamheid Stelpost jeugdzorg (RIB septembercirculaire 2021) Totaal meicirculaire 2024 (incl stelposten) Totaal decembercirculaire 2023 (incl stelposten) Ontwikkeling meicirculaire 2024 t.o.v. decembercirculaire 2023

2024 2025 2026 2027 2028 -47.522.086 -48.352.632 -45.981.560 -47.462.161 -48.802.248 -100.000 -100.000 -100.000 -100.000 -100.000 -102.000 -102.000 -102.000 -102.000 -102.000 0 0 0 0 0 0 0 -390.190 -289.895 -257.608 -47.724.086 -48.554.632 -46.573.750 -47.954.056 -49.261.856 -46.156.377 -46.969.363 -44.929.045 -46.350.726 -46.350.726 -1.567.709 -1.585.269 -1.644.705 -1.603.330 -2.911.130

- is een toename van de algemene uitkering en + is een afname van de algemene uitkering

Verklaring verschillen op hoofdlijnen A. Algemene ontwikkelingen van de algemene uitkering Ontwikkeling accres (volume accres historisch Bbp en LPO accres actueel Bbp) Incidentele compensatie naar voren halen financieringssystematiek Schrappen oploop opschalingskorting Afrekening ruimte onder BCF-plafond 2023 Stijging algemene uitkering nieuwe meerjarenschijf 2028 Hoeveelheidsverschillen, uitkeringsbasis en overige kleine ontwikkelingen Subtotaal algemene ontwikkeling van de algemene uitkering

2024

2025

2026

2027

2028

956.213 -843.717 0 -249.600 0 -1.000.827 -1.137.931

1.872.980 -755.517 0 0 0 -1.314.024 -196.561

677.024 -154.174 -770.869 0 0 -1.243.970 -1.491.989

750.379 -123.947 -763.779 0 0 -1.305.755 -1.443.102

681.875 -96.933 -758.753 0 -1.225.316 -1.350.602 -2.749.729

B. Specifieke ontwikkelingen van de algemene uitkering Compensatieregeling niet beoogde kosten jeugdzorg Besparingsverlies Jeugd (terugdraaien bezuiniging € 511 milj 2025) Landelijke Vreemdelingen Voorziening Uitvoeringskosten Omgevingswet Uitvoeringskosten Lbv en Lbv-plus Werkdrukverlaging jeugdbescherming Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden Vrijval reservering compensatieregelingen Voogdij 18+ Subtotaal specifieke ontwikkelingen van de algemene uitkering

39.637 0 15.143 -124.553 -13.028 -42.660 -32.773 0 -158.234

0 -726.627 0 0 0 -45.130 -35.384 -46.674 -853.815

0 0 0 0 0 -43.941 -34.452 -45.444 -123.837

0 0 0 0 0 -45.404 -35.600 -46.958 -127.962

0 0 0 0 0 -46.715 -36.628 -48.314 -131.657

C. Mutaties integratie- en decentralisatieuitkeringen Suppletie-uitkering Bommenregeling (afrekening 2023) IU Participatie Subtotaal mutaties integratie- en decentralisatieuitkeringen

-199.492 -72.052 -271.544

0 -34.893 -34.893

0 -28.879 -28.879

0 -32.266 -32.266

0 -29.744 -29.744

0 0

-500.000 -500.000

0 0

0 0

0 0

-1.567.709

-1.585.269

-1.644.705

-1.603.330

-2.911.130

D. Muaties in stelposten Stelpost behoedzaamheid Subtotaal mutaties in stelposten Totaal - is een toename van de algemene uitkering en + is een afname van de algemene uitkering

Pagina 2 van 5

Z/24/101421/223107

Verklaring/toelichting van de verschillen op hoofdlijnen: A. Algemene ontwikkeling van de algemene uitkering Hier ziet u op de eerste regel zoals eerder aangegeven terugkomen het fors structureel nadelig effect op het naar voren halen van de nieuwe financieringssystematiek. In deze regel zit in jaarschijf 2025 ook een eenmalige ‘korting’ verwerkt voor het schrappen van de opschalingskorting per 2026. Vervolgens ziet u op de tweede regel terugkomen de bijna gehele compensatie van het rijk voor het jaar 2024 en voor het jaar 2025 voor ongeveer de helft. Daarna ziet u terugkomen het effect van het schrappen van de opschalingskorting per 2026 en ziet u in relatie met het naar voren halen van de nieuwe financieringssystematiek dat er uiteindelijk maar weinig van overblijft. Per saldo is bij de eerste drie regels sprake van een fors eenmalig nadeel in jaarschijf 2025 als gevolg van de eenmalige korting van € 675 miljoen op macroniveau. Daarna ziet u hier opgenomen het voordeel vanuit de afrekening van het BTW compensatiefonds voor 2023. Dit betreft een eenmalig voordeel van afgerond € 250.000 voor jaarschijf 2024. Verder is in deze meicirculaire voor de eerste maal de nieuwe jaarschijf 2028 zichtbaar en ziet u de reguliere stijging van de algemene uitkering hier.

Dit betreft een hogere algemene uitkering voor jaarschijf 2028 van afgerond € 1,2 miljoen en dient u in samenhang te zien met de verderop opgenomen stelposten loon- en prijsstijging vanaf 2028. Zoals eerder benoemt komt het voordeel van deze meicirculaire grotendeels voort uit het feit dat wij als gemeente een groeigemeente zijn en hierdoor een stijging in de algemene uitkering terugzien van € 1 miljoen in 2024 oplopend naar € 1,4 miljoen in 2028. Dit uit zich in een forse bijstelling in met name de hoeveelheidsverschillen meerjarig. B. Specifieke ontwikkelingen van de algemene uitkering Het Rijk doet voor het jaar 2024 een tweetal uitnamen uit de algemene uitkering voor onderwerpen die op een later moment via een afzonderlijke financiering plaatsvinden en waarover gemeenten nog verder worden bericht. Het betreft hier de compensatieregeling niet beoogde kosten jeugdzorg en de Landelijke Vreemdelingen Voorziening. Van groot belang is dat in deze circulaire de korting op het jeugdbudget van € 511 miljoen op macroniveau voor jaarschijf 2025 wordt teruggedraaid. Hiervoor ontvangen wij een bedrag van afgerond € 726.000 en zal verderop ingezet worden ter afboeking van de stelpost te realiseren bezuiniging op jeugd van € 700.000 voor jaarschijf 2025.

De verwachting is dat het nieuwe kabinet de structurele bezuiniging op een later moment ook definitief zal terugdraaien en mogelijk vind dit al plaats bij de septembercirculaire 2024. Voor het overige worden er voor diverse beleidsterreinen beperkte middelen beschikbaar gesteld. Hierbij dient u te denken aan uitvoeringskosten Omgevingswet, uitvoeringskosten Landelijke beëindigingsregeling veehouderijlocaties (met piekbelasting), werkdrukverlaging jeugdbescherming, dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden en als laatste de vrijval reservering compensatieregelingen Voogdij 18+. Vooralsnog worden voor deze ontwikkelingen de bedragen gevolgd die het Rijk aangeeft, maar in de toekomst zullen wij middels de reguliere Planning en Control documenten verantwoorden of deze bedragen reëel zijn geraamd en mogelijk bijgesteld dienen te worden. Bij het onderdeel op te nemen baten en lasten ziet u dan ook deze bedragen 1 op 1 terugkomen als bijstelling van de betreffende budgetten. C. Mutaties integratie- en decentralisatieuitkeringen Hierbij is zichtbaar de afrekening van de suppletie-uitkering Bommenregeling voor het jaar 2023. Dit valt weg tegen het recht wat bij onze jaarstukken 2023 hiervoor is opgenomen. Daarnaast ziet u een bijstelling van de integratieuitkering Participatie die verder ook 1 op 1 wordt opgenomen als extra last in onze begroting meerjarig. D.

Mutaties in stelposten In de uitwerking van deze meicirculaire wordt met name de dip in jaarschijf 2025 zichtbaar als gevolg van de eenmalige korting van € 675 miljoen op macroniveau die het rijk heeft bepaald als tegenhanger van het schrappen van de opschalingskorting per 2026. Om dit effect zoveel mogelijk te dempen Pagina 3 van 5

Z/24/101421/223107

wordt voorgesteld om het restant van de stelpost behoedzaamheid (€ 0,5 miljoen in jaarschijf 2025) in te zetten. Per saldo is voor de onderdelen A tot en met D in totaliteit sprake van een positieve ontwikkeling van de algemene uitkering van € 1,6 miljoen in 2024 oplopend naar € 2,9 miljoen in 2028. 2. Extra op te nemen baten en lasten Het college stelt voor om als gevolg van de bijstellingen van de hoogte van de algemene uitkering de volgende lasten en baten aan te passen. Op te nemen extra of minder baten en of lasten Besparingsverlies Jeugd (terugdraaien bezuiniging € 511 milj 2025) Uitvoeringskosten Omgevingswet Uitvoeringskosten Lbv en Lbv-plus Werkdrukverlaging jeugdbescherming Dienstverlening gemeenten aanpak armoede en schulden Vrijval reservering compensatieregelingen Voogdij 18+ Suppletie-uitkering Bommenregeling (afrekening 2023) IU Participatie Aanpassing stelpost loonstijging 2025 (van 1% naar 4,4% over € 17 miljoen) Aanpassing stelpost prijsstijging 2025 (van 1% naar 2,2% over € 20 miljoen) Bijstelling basis van € 14 miljoen naar € 17 miljoen en aanvullend 2% loonstijging 2028 (2% van € 17 miljoen, 1% over € 14 miljoen reeds opgenomen kadernota 2025) Op te nemen 2% prijsstijging 2028 (2% van € 20 miljoen, waarvan 1% reeds is opgenomen in de kadernota 2025) Totaal

2024 0 124.553 13.028 42.660 32.773 0 199.492 72.052 0 0

2025 700.000 0 0 45.130 35.384 46.674 0 34.893 608.000 240.000

2026 0 0 0 43.941 34.452 45.444 0 28.879 608.000 240.000

2027 0 0 0 45.404 35.600 46.958 0 32.266 608.000 240.000

2028 0 0 0 46.715 36.628 48.314 0 29.744 608.000 240.000

0

0

90.000

150.000

350.000

0 484.558

0 1.710.081

0 1.090.716

0 1.158.228

200.000 1.559.401

- is een afname van de exploitatiebudgetten en + is een toename van de exploitatiebudgetten

Het eerste deel van bovenstaande tabel van besparingsverlies Jeugd (terugdraaien bezuiniging € 511 miljoen 2025) tot en met de integratieuitkering Participatie betreffen onderdelen die in deze raadsinformatiebrief eerder zijn toegelicht, waarbij wordt voorgesteld de betreffende budgetten 1-op-1 bij dan wel af te ramen. Vervolgens ziet u de reguliere onderdelen bij de meicirculaire terugkomen met enkele kanttekeningen: Aanpassing stelposten loon- en prijsstijging 2025 naar de percentages zoals aangegeven in deze meicirculaire. Dit betreft 4,4% loonstijging voor 2025 en 2,2% prijsstijging voor 2025. Bijstelling van de stelposten loon- en prijsstijging voor de jaren vanaf 2026 staan opgenomen in de kadernota en zijn opgehoogd vanwege de nieuwe financieringssystematiek. Opnemen van het jaarlijks cumulerend meerjarig percentage van 2% voor de stelposten loonen prijsstijging voor de nieuwe jaarschijf 2028 voor de komende begroting 2025 en meerjarenraming 2026-2028. Aangezien voor de jaarschijf 2028 reeds een percentage is opgenomen van 1% in de kadernota 2025-2028 betreft de extra opname nu aanvullend 1% om tot de afgesproken jaarlijkse cumulatie van 2% te komen. Aanvullend is voor de stelpost loonstijging de basis verhoogd van € 14 miljoen naar € 17 miljoen.

Dit heeft te maken met formatie-uitbreiding die heeft plaatsgevonden in de cyclus 2024, forse loonstijging per 1-1-2024 en vanaf nu wordt het onderdeel bestuur ook meegenomen in de systematiek van stelpost loonstijging. Voor dit laatste betekent dat bijstellingen van loonstijgingen voor het bestuur niet meer afzonderlijk als nadeel worden gemeld, maar meelopen in de reguliere systematiek van aanspraak maken op de stelpost loonstijging. Per saldo is voor de extra op te nemen baten en lasten sprake van een nadelig effect van € 0,5 miljoen in 2024 oplopend naar € 1,6 miljoen in 2028.

Pagina 4 van 5

Z/24/101421/223107

3. Afgezet tegen de kadernota 2025-2028 In de kadernota 2025-2028 hebben wij u een perspectief op de financiële positie van onze gemeente laten zien. Tevens is hierin aangegeven dat de stelposten voor loon- en prijsstijging meerjarig bijgesteld dienen te worden als gevolg van de nieuwe financieringssystematiek. Zodoende is de bijstelling hiervan niet ook in deze meicirculaire opgenomen voor de jaren vanaf 2026. Als we vervolgens de effecten van de meicirculaire 2024 afzetten tegen onze financiële positie dan geeft dat het volgende beeld; Financiële positie Neder-Betuwe meerjarig Financiele positie kadernota 2025 Financieel effect raadsbesluiten verbonden partijen Financieel effect meicirculaire 2024 Effect op financiele positie Neder-Betuwe meerjarig

2024 1.836.000 -147.504 -1.083.151 605.345

2025 -312.087 72.034 124.812 -115.241

2026 3.451.948 80.706 -553.989 2.978.665

2027 2.992.401 79.969 -445.102 2.627.268

2028 3.473.970 101.819 -1.351.729 2.224.060

- is toename van de financiele positie en + is een afname van de financiele positie

Als we kijken naar de financiële positie van de kadernota 2025-2028 na verwerking van de meicirculaire 2024, dan zien we met name een positieve bijstelling van het verwachte structurele tekort vanaf 2026. Inzet behoedzaamheid stelpost In het verleden hebben wij een behoedzaamheid stelpost gecreëerd om toekomstige nadelen binnen het verloop van de algemene uitkering te kunnen opvangen. Bij deze meicirculaire wordt het laatste deel van deze stelpost ingezet ter dekking van het incidenteel nadeel in 2025 als gevolg van het schrappen van de opschalingskorting vanaf 2026. Het instellen van deze stelpost blijkt een verstandig financieel beleidskeuze te zijn geweest. Beleid rondom Onroerende Zaak Belasting In deze meicirculaire is rekening gehouden dat gemeenten de tarieven voor de Onroerende Zaak Belasting met ruim 6% voor inflatie aanpassen. In onze begroting is een toename van de Onroerende Zaak Belasting opgenomen van 3%. Het is één van uw ambities om de Onroerende Zaak Belasting voor onze gemeente te verlagen. Daarom volgen wij niet het hogere percentage van het rijk hetgeen een nadelig effect heeft op onze financiële positie. Relatie met de ombuigingen In deze meicirculaire is een hoog bedrag aan groei zichtbaar geworden. Richting het ombuigingsproces gaan we onderzoeken hoe wij om willen gaan met toekomstige verwachte groei en hoe wij dit financieel kunnen vertalen.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe, {{esl:signer1:Capture:size(150,40)}}

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}}

Nicolien de Geus Secretaris

Jan Kottelenberg Burgemeester

Pagina 5 van 5

Z/24/101421/223107