RIB-44 - Evaluatie beleidsplan huisvesting arbeidsmigranten

Gemeente Neder-Betuwe t.a.v. de raad Postbus 20 4043ZG OPHEUSDEN

uw brief van uw kenmerk ons kenmerk behandeld door bijlage(n)

Z/24/097919/219998

Opheusden

7 juni 2024

Fysieke Pijler 1: Enquête 2: Convenant huisvesting arbeidsmigranten

Onderwerp Resultaten evaluatie beleidsplan huisvesting arbeidsmigranten

Geachte raad, In deze raadsinformatiebrief delen wij de resultaten van de evaluatie beleidsplan huisvesting arbeidsmigranten met u. De evaluatie heeft in het voorjaar van 2024 plaatsgevonden. In de brief vindt u een samenvatting van de belangrijkste resultaten op hoofdlijnen. Wij nemen u mee in de conclusies en aanbevelingen. Na het zomerreces halen wij kaders bij u op voor de actualisatie van het beleidsplan. Wij hopen u zo voldoende geïnformeerd te hebben, wat wij de afgelopen jaren bereikt hebben op het gebied van arbeidsmigranten.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe, {{esl:signer1:Capture:size(150,40)}}

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}}

Nicolien de Geus Secretaris

Jan Kottelenberg Burgemeester

Postbus 20 | 4043 ZG Opheusden | Burgemeester Lodderstraat 20 | 4043 KM Opheusden | telefoon 14 0488 |www.nederbetuwe.nl | info@nederbetuwe.nl

Resultaten evaluatie beleidsplan huisvesting arbeidsmigranten 2020-2022 1. Waarom een evaluatie van het beleidsplan arbeidsmigranten? In 2019 heeft de gemeenteraad het beleidsplan huisvesting arbeidsmigranten vastgesteld. Bij punt 7.2 is opgenomen dat we dit beleidsplan zullen evalueren om daarmee ons beleid te kunnen herijken. De aspecten waarop we evalueren staan in het beleidsplan. De evaluatie heeft de afgelopen maanden plaatsgevonden op zowel het gevoerde beleid als overige bouwstenen, zoals de ruimtelijke initiatieven die zijn binnengekomen, het legalisatietraject met de Omgevingsdienst Rivierenland (ODR), maar ook de reguliere toezicht en handhavingstaken op huisvesting van arbeidsmigranten en de regionale afspraken die zijn gemaakt en doorontwikkeld. 2. We hebben extern informatie opgehaald via een enquête Om de effecten van ons beleidsplan te kunnen beoordelen hebben we een enquête uitgezet bij verschillende partijen. De enquête is opgesteld met vragen over de inhoudelijke thema’s uit het beleidsplan huisvesting arbeidsmigranten (Bijlage 1). De vragen uit de evaluatie zoomen in op de uitgangspunten van het beleidsplan, namelijk of er huisvesting is gerealiseerd, de registratie, de bevordering zelfredzaamheid en participatie van de arbeidsmigrant. Ook de regionale samenwerking en handhaving komen aan bod. De volgende partijen hebben wij de enquête toegezonden: a.

Externe stakeholders die onderdeel waren van het platform arbeidsmigranten: lokale uitzendbureaus, verblijfsbieders en maatschappelijke organisaties. Helaas is de enquête door geen van de partijen ingevuld terug ontvangen. Wij missen hierdoor belangrijke input. b. Interne medewerkers die te maken hebben met arbeidsmigranten. Deze is ingevuld door 15 personen. Ook zijn verdiepende gesprekken gehouden om inhoudelijke verder op de thema’s in te gaan. De signalen van de Omgevingsdienst Rivierenland (ODR), de toezichthouders BRP en Stichting Barka zijn meegenomen in de evaluatie 3. De resultaten uit de evaluatie 3.1 Realisatie huisvesting In de periode van 2020 tot heden zijn enkele huisvestingsinitiatieven voor arbeidsmigranten gerealiseerd. - Voor short-stay zijn twee omgevingsvergunningen verleend voor de huisvesting van 72 arbeidsmigranten in Echteld en Kesteren. - Voor long-stay is één omgevingsvergunning verleend voor huisvesting van 10 arbeidsmigranten in Kesteren. - Bij de Omgevingsdienst Rivierenland is een vergunning aangevraagd voor het realiseren van 49 appartementen voor arbeidsmigranten in Ochten. - In de intaketafel zijn in april 2024 twee initiatieven ingediend voor tijdelijke huisvesting van arbeidsmigranten. Resultaten enquête De gemeente bouwt zelf geen huisvesting. We zijn faciliterend in ons beleid en vergunningverlening.

Omdát we faciliteren zijn we afhankelijk van de initiatieven voor de huisvesting van arbeidsmigranten die binnenkomen. Uit de resultaten van de enquête blijkt dat wij knelpunten ervaren om tot daadwerkelijke realisatie van huisvesting van arbeidsmigranten te komen, namelijk: - Allerlei milieueisen, zoals de aanwezigheid van spuitzonering. - Een plan wordt gemaakt en ingediend, maar ingetrokken door de initiatiefnemer. Zoals het plan Rijk van Batouwe. Om initiatieven te beoordelen, hanteren wij de gemeentelijke eisen voor de huisvesting (de toetsingscriteria uit het beleidsplan arbeidsmigranten). Bij het in beeld krijgen van potentieel geschikte grootschalige en hoogwaardige huisvestingslocaties en het beoordelen van huisvestingsinitiatieven, hebben wij beperkingen in de toetsingscriteria ervaren. Pagina 2 van 6

Conclusie Er zijn sinds 2020 enkele huisvestingsinitiatieven ingediend. In totaal is er huisvesting voor 82 arbeidsmigranten gerealiseerd. Bij het realiseren van huisvesting voor arbeidsmigranten ervaren wij knelpunten: wij zijn in eerste instantie afhankelijk van initiatieven die binnenkomen, maar ook de milieueisen zoals de aanwezigheid van spuitzonering spelen een rol. Bij het vervolgtraject is het belangrijk om de toetsingscriteria opnieuw te bekijken en waar mogelijk te nuanceren of te herzien. 3.2 Registratie van arbeidsmigranten Resultaten enquête Bij de implementatie van het beleidsplan in 2020 verliep de registratie van arbeidsmigranten in de basisregistratie personen (BRP) en in het nachtregister goed. Als succesfactoren wordt genoemd: het beschikbaar stellen van capaciteit van zowel een projectleider arbeidsmigranten, een medewerker voor het uitvoeren van de werkzaamheden en een werkgroep arbeidsmigranten die uit disciplines van de verschillende betrokken afdelingen bestond. Door de korte lijnen, verliep de samenwerking met verblijfsbieders, uitzendbureaus en de gemeente goed. Als gevolg van ziekte en personele wisselingen was de continuïteit in de uitvoering van de werkzaamheden onvoldoende geborgd. Dit gold voor zowel de registratie van de Basisregistratie Personen (BRP), het nachtregister als het heffen van de verblijfsbelasting.

Om een inhaalslag te maken, zijn wij in 2024 gestart met het actualiseren van de gegevens in de BPR. We hebben een aanvullende opdracht verstrekt aan de toezichthouders van de BRP om zowel de in-en uitschrijvingen op de verblijfslocatie van arbeidsmigranten te verwerken. Wij komen nog met voorstellen hoe wij de registratie blijvend borgen. Hiervoor zullen wij een coördinerende rol inrichten die een uitvoeringsorganisatie gaat opzetten. Conclusie In 2020 is een nauwe samenwerking tot stand gekomen met de stakeholders en de gemeente om arbeidsmigranten in zowel de BRP als het nachtregister te registreren. De uitvoering van deze werkzaamheden was de afgelopen periode onvoldoende geborgd. In 2024 zijn wij begonnen met een actualisatie BRP, nachtregister en het heffen van verblijfsbelasting met terugwerkende kracht. Om deze processen structureel te borgen, gaan wij een uitvoeringsorganisatie opzetten met daarbij een coördinerende functie. 3.3 Bevordering zelfredzaamheid en participatie Resultaten enquête - Uit onze evaluatie blijkt dat de ambities op het gebied van het verbeteren van informatievoorziening aan arbeidsmigranten beperkt zijn uitgevoerd.

In de praktijk bleek er onvoldoende personele capaciteit beschikbaar te zijn voor het uitvoeren van de ambities, zoals het ontwikkelen van een welkomstpakket, een nieuwsbrief voor arbeidsmigranten en het aanstellen van een vast aanspreekpunt in de gemeente. - Stichting Welzijn Rivierenstroom heeft een project taalmaatjes om de taal- en digitale vaardigheden van nieuwkomers te vergroten. Het is nog onduidelijk welke rol kerken, sportverenigingen innemen om arbeidsmigranten te verwelkomen. - In 2020 is een maatschappelijk platform opgezet, dat bestond uit lokale stakeholders. Het doel van dit platform was het verkennen van huidige en toekomstige vraagstukken van arbeidsmigranten om tot een gezamenlijk actieplan te komen. Dit heeft tot nog toe nog tot onvoldoende resultaat geleid. - Recent is een regionale MyInfo app ontwikkelt, zie kopje regionale ontwikkelingen. De app voldoet grotendeels aan de ambities om de informatievoorziening voor arbeidsmigranten te verbeteren. Wij gaan in de uitvoeringsorganisatie acties ondernemen om dit onderdeel te borgen. - In de interviews wordt de urgentie voor het verbeteren van zelfredzaamheid van arbeidsmigranten gevoeld. Medewerkers van het sociaal team hebben deze doelgroep nauwelijks in beeld, maar zien arbeidsmigranten als een kwetsbare doelgroep die bekend zijn met problematiek zoals: huisuitzetting, ontslag of verslaving.

- Van Stichting Barka (maatschappelijke ondersteuning voor arbeidsmigranten) hebben wij het afgelopen jaren verschillende meldingen gekregen over ontslag, huisuitzetting, dakloosheid, drankmisbruik of geweld van arbeidsmigranten. Het is moeilijk om grip te krijgen op de rol van de Pagina 3 van 6

verblijfsbieders, uitzendbureau en de arbeidsmigrant in de betreffende casus. Een werkwijze mist hoe wij omgaan met de signalen die gemeente bereikt. Wij willen hieraan alsnog uitvoering geven met de betreffende stakeholders. Conclusie Op het gebied van zelfredzaamheid en participatie zijn, voor zover bekend bij de organisatie, nog te beperkt acties uitgevoerd. De informatievoorziening voor arbeidsmigranten is beperkt, m.u.v. de Myinfo-app. Wij ervaren de urgentie om de zelfredzaamheid van arbeidsmigranten te bevorderen door de informatievoorziening te verbeteren. Een werkproces ontbreekt bij individuele meldingen over huisuitzetting, ontslag, drankmisbruik of geweld van arbeidsmigranten. Wij gaan onderzoeken hoe wij de noodzakelijke gewenste informatievoorziening het beste kunnen optuigen. 3.4 Regionale samenwerking Resultaten enquête In 2021 is een kwartiermaker ingehuurd om de regionale kartrekkersrol voor arbeidsmigranten op te pakken. Een uitvoeringsplan is opgesteld die bestaat uit vijf programmalijnen. De kartrekkersrol van de programmalijnen is verdeeld over vier gemeenten: Neder-Betuwe, West-Betuwe, Tiel en Zaltbommel. Een voorwaarde voor goede regionale samenwerking is het beschikbaar stellen van capaciteit van ambtenaren van de vier deelnemende gemeenten. Die capaciteit is in 2024 beschikbaar gekomen.

Regionaal hebben wij de volgende resultaten behaald: - Het ontwikkelen van een digitaal nachtregister. De gemeenten Zaltbommel en Maasdriel hebben een eigen nachtregister laten ontwikkelen. Onze gemeente maakt gebruik van het nachtregister van X-Com, waar ook de gemeente Tiel bij aan gaat sluiten. - Uitvoeren van een locatiescan door het Kadaster om potentiële huisvestingslocaties voor arbeidsmigranten in beeld te brengen. - Plan van aanpak om tot een regionale integraal handhavingsteam te komen. - Implementatie van de MYinfo app voor de doelgroep arbeidsmigranten. In de app staat informatie over het wonen, werken en leven in Rivierenland. De app is in 16 talen beschikbaar. In 2023 is het regionale convenant huisvesting internationale medewerkers ondertekend door de regionale stakeholders: gemeenten, verblijfsbieders, huisvesting. In het convenant zijn afspraken gemaakt om de kwaliteit van huisvesting en het leven van arbeidsmigranten te verbeteren. In een aanjaagteam worden de vraagstukken rond arbeidsmigranten besproken en de gemaakte afspraken gemonitord. In mei en juni 2024 zijn kennismakingsgesprekken gehouden met vier mogelijk nieuwe toetreders tot het convenant. Door de vaststelling van het regionale convenant, kan het lokale convenant (Bijlage 2) ingetrokken worden. Dit lokale convenant is niet ondertekend en wordt niet gebruikt.

Conclusie Het regionale convenant heeft een impuls gegeven aan de samenwerking tussen de stakeholders en de gemeente. Met het convenant werken wij aan een gemeenschappelijk doel: het zorgdragen voor goede huisvesting voor arbeidsmigranten. Wij kunnen elkaar aanspreken op gedrag wat niet overeenkomt met de gemaakte afspraken in het convenant. De eerste resultaten van de programmalijnen zijn zichtbaar. Een belangrijke voorwaarde om de programmalijnen te realiseren, is dat elke kartrekkende gemeente zorgt voor de benodigde capaciteit. Neder-Betuwe heeft deze capaciteit beschikbaar gesteld. 3.5 Handhaving Resultaten enquête In 2020 is gestart met een project handhaving huisvesting arbeidsmigranten. Het doel van dit project was om illegale huisvesting van arbeidsmigranten in beeld te brengen, de onwenselijke huisvesting te beëindigen en goede huisvesting te legaliseren. De Omgevingsdienst Rivierenland heeft de ons bekende adressen bezocht en is samen met de projectgroep gekomen tot een adreslijst vergunnen en een adreslijst handhaven. Dit traject heeft geleid tot sluiting van bepaalde locaties. In het legalisatietraject liepen wij aan tegen de spuitzonering. Het project is dan ook vroegtijdig gestopt, omdat legalisering niet mogelijk bleek.

Bij meldingen van overlast of misstanden bij huisvesting van arbeidsmigranten of naar aanleiding van inspecties door de brandweer zijn de afgelopen jaren controles door de ODR uitgevoerd. De Pagina 4 van 6

belangrijkste toetsingscriteria zijn het aantal arbeidsmigranten, de brandveiligheid en de bestemming. Vanaf 2021 tot en met heden zijn 17 controles uitgevoerd door de ODR. De meest voorkomende overtredingen zijn: huisvesting in strijd met het bestemmingsplan, teveel arbeidsmigranten in één woning en het niet voldoen aan eisen voor brandveiligheid. De ODR rapporteert bevindingen uit controles aan de gemeente en vraagt om een besluit over mogelijkheid tot legalisatie of handhaving. Ieder legalisatieverzoek beoordelen wij in de intaketafel aan hand van bestaande wet- en regelgeving en lokaal beleid, onder andere het toetsingskader huisvesting arbeidsmigranten. De uitdaging is om binnen de kaders te bezien hoe wij kunnen legaliseren of niet. Dat is maatwerk. De procedure bestaat vervolgens uit een ambtelijk advies over de vervolgstappen en daaropvolgend een bestuurlijk besluit. Daarna wordt een legalisatie- of een handhavingstraject in gang gezet. Wij gaan jaarlijks beoordelen of wij in het kader van niet vergunning gebonden toezicht, de ODR een gerichte opdracht kunnen verstrekken tot actief toezicht en handhaving. Uit de enquête komt nadrukkelijk het advies naar voren om de werkwijze en beoordelingskaders (toetsingscriteria huisvesting arbeidsmigranten) rondom toezicht en handhaving van huisvestinglocatie te actualiseren en verder te stroomlijmen.

Dit nemen wij mee in de ontwikkeling van de uitvoeringsorganisatie. Conclusie In 2020 zijn alle bij ons bekende huisvestingslocaties van arbeidsmigranten door de ODR bezocht en samen met de projectgroep van advies voorzien, om te handhaven of te legaliseren. Legalisatie bleek niet mogelijk, door aanwezigheid van spuitzonering. Naast de aanvullende opdracht in 2020, heeft de ODR afgelopen jaren 17 controles uitgevoerd. Huisvesting in strijd met het bestemmingsplan, huisvesting van te veel arbeidsmigranten en het niet voldoen aan de eisen van de brandveiligheid zijn de meeste voorkomende overtredingen. Na aanlevering van het controlerapport door de ODR, wordt de werkwijze bij de gemeente in gang gezet: een legalisatie of handhavingstraject. De ambtelijke organisatie en de ODR hebben behoefte aan een actualisatie van de werkwijze en het beoordelingskader. Dit nemen wij mee in het vervolgtraject. 4. Samenvatting van de conclusies De algemene ervaringen met het beleidsplan zijn positief. Het is een inhoudelijk goed, gedegen stuk. In de beginjaren van het beleidsplan zijn we ambitieus en voortvarend te werk gegaan. Door ziekte en personele wisselingen zijn een aantal acties onvoldoende opgepakt en geborgd. Wij zijn bezig met een inhaal- en actualisatieslag.

Wij kunnen uit de evaluatie de volgende conclusies trekken: - Bij het realiseren van (groot-)schalige huisvesting voor arbeidsmigranten zijn wij afhankelijk van initiatieven die worden ingediend. Bij initiatieven die de intaketafel passeren, is het belangrijkste knelpunt: de milieueisen, waaronder de spuitzonering. - De werkzaamheden rond de registratie van arbeidsmigranten in het BRP en nachtregister waren de afgelopen periode onvoldoende geborgd. Wij werken aan een actualisatie van het nachtregister, de inschrijvingen BRP en het heffen van verblijfsbelasting. Deze processen gaan wij borgen in de te ontwikkelen uitvoeringsorganisatie. - De afgelopen jaren hebben wij onvoldoende inzet kunnen plegen om de zelfredzaamheid en participatie van arbeidsmigranten te verbeteren. Wij zien de noodzaak om deze kwetsbare doelgroep te ondersteunen door middel van het verbeteren van de informatievoorziening, de MyInfo app is een eerste uitwerking hiervan. Wij gaan onderzoeken hoe wij de informatievoorziening kunnen optuigen. - Regionaal hebben wij belangrijke resultaten geboekt: een convenant is ondertekend waarbij relevante stakeholders en de gemeenten zich hebben gecommitteerd om zorg te dragen voor goede huisvesting en een goed woon-leefklimaat van arbeidsmigranten. Wij spreken elkaar aan op de gemaakte afspraken.

Met de regionale kartrekkers zijn programmalijnen vastgesteld en deels uitgevoerd. Eén van de resultaten van de regionale samenwerking is de ontwikkeling van de Myinfo-app voor arbeidsmigranten. - In 2020 is een project uitgevoerd om de illegale huisvesting van arbeidsmigranten in beeld te brengen en als vervolgactie te handhaven of te legaliseren. Het legalisatietraject is vroegtijdig beëindigd, door de aanwezigheid van spuitzonering. De ODR voert reguliere controles uit op basis van overlastsignalen en koppelt de bevindingen terug aan de gemeente. De gemeente neemt een besluit handhaving of legalisatie. De behoefte is om de bijbehorende werkwijze te nuanceren of te herzien. 5. Aanbevelingen Pagina 5 van 6

De belangrijkste randvoorwaarde om uitvoering te geven aan het beleidsplan huisvesting arbeidsmigranten, is het structureel inrichten van een coördinerende rol die met collega’s in een uitvoeringsorganisatie op de verschillende deelaspecten in de uitvoering op het gewenste niveau gaat inrichten en zorgt dat de uitvoering ook geborgd is en blijft. 5.1 Maak een uitvoeringsplan Op basis van bovenstaande conclusies en aanbevelingen leggen wij het college een uitvoeringsplan voor waarin we aangeven hoe wij vervolg willen geven aan de ambities en kaders voor de doelgroep arbeidsmigranten en wat (aanvullend) nodig is om hiervoor structureel een uitvoeringsorganisatie in te richten.

In het uitvoeringsplan worden in ieder geval de volgende thema’s uitgewerkt: - Huisvesting arbeidsmigranten: waar wenselijk nuanceren/herzien van toetsingscriteria - Registratie van arbeidsmigranten: inrichting werkproces signaleren illegale huisvesting arbeidsmigranten - Zelfredzaamheid en participatie: ontwikkelen van ambities om de zelfredzaamheid van de doelgroep te vergroten o Verbeteren van informatievoorziening o Betrekken van de doelgroep/ diaconaal platform o Werkwijze bij dakloosheid/ ontslag van arbeidsmigranten - Toezicht: goede werkafspraken met de ODR over gerichte, proactieve controles, in beeld brengen van huidige situatie huisvesting van arbeidsmigranten 5.2 Richt een coördineerde rol in die de uitvoeringsorganisatie gaat opzetten. Om het beleidsplan te actualiseren en te zorgen voor borging van de speerpunten uit het uitvoeringsplan, stellen wij het college voor om capaciteit vrij te maken voor een coördinator arbeidsmigranten en de uitvoeringsorganisatie. 5.3 Algemene aanbevelingen: - We gaan onderzoek doen naar huisvesting van arbeidsmigranten in de agrarische sector. - Zoek naar een manier om de stakeholders te betrekken bij de vervolgstappen - Arbeidsmigranten en illegale medewerkers is geen fijne term. In de regio wordt de term internationale medewerkers gebruikt. Hanteer deze term.

- In het beleidsplan wordt gesproken over ‘seizoensarbeid’, maar het ‘seizoen’ voor de laanboomteelt is eigenlijk jaarrond. Houd seizoensarbeid aan voor fruitteelt. - Houd het vervolg simpel, doeltreffend, maakbaar, leefbaar en uitvoerbaar. 5.4 Trek het lokale convenant (Bijlage 2) in. Het lokale convenant is nooit ondertekend en wordt niet gebruikt. Het regionale convenant huisvesting internationale medewerkers is hiervoor in de plaats gekomen.

Pagina 6 van 6