RIB-40 - Netcongestie

Gemeente Neder-Betuwe t.a.v. de raad Postbus 20 4043ZG OPHEUSDEN

uw brief van uw kenmerk ons kenmerk behandeld door bijlage(n)

Z/26/117513/273920

Opheusden

21 mei 2026

fysieke pijler -

Onderwerp Raadsinformatiebrief Netcongestie

Geachte raad, Graag informeren we u over de stand van zaken rondom netcongestie en de gevolgen daarvan. In deze brief leggen we uit wat netcongestie is. Een van de gevolgen van netcongestie is dat de Autoriteit Consument en Markt (ACM) – het toezichthoudend orgaan- een ACM maatschappelijk prioriteringskader heeft opgesteld. We leggen uit wat dit is en welke consequenties dit heeft. Tenslotte informeren we u wat de inzet van de gemeente is om zo goed mogelijk met de gevolgen netcongestie om te gaan. Netcongestie Het Nederlandse elektriciteitsnet behoort tot de betrouwbaarste ter wereld. Het elektriciteitsnet kent een bepaalde transportcapaciteit. Als in een regio sprake is van maximale belasting dan wel een capaciteitstekort op het stroomnet, spreken we van ‘netcongestie’. Het capaciteitsprobleem op het elektriciteitsnet is het gevolg van een explosieve vraag naar elektriciteit. Verduurzaming zoals de ontwikkelingen op het gebied van lokale opwek, steeds meer elektrische auto’s, terug levering op het net, elektrificatie met hogere piekbelasting maken dat netcongestie een steeds groter wordend probleem is. Ook in onze gemeente hebben we daar mee te maken. Ontwikkelingen landelijk en regionaal De situatie rondom netcongestie blijft onverminderd urgent.

Er lopen heel veel verschillende acties vanuit Liander (en TenneT) om de bestaande ruimte op het net beter te gebruiken en meer nieuwe klanten aan te sluiten. Met congestiemanagement, gaan ze bij bestaande klanten zoek naar flexibiliteit (op drukke momenten wat minder stroom gebruiken of terugleveren). Begin april heeft Liander een flextender van circa 750 MW in de markt gezet. Dat is een uitvraag waarbij zij marktpartijen willen contracteren die flexibele assets gaan neerzetten (bijvoorbeeld een batterij, gas- of (bio) dieselopwekinstallatie) op specifieke locaties waarmee (lokale) knelpunten op het net van Liander worden opgelost. Liander vraagt nu nog niets concreet van de gemeente, maar in de toekomst wel als er mogelijkheden zijn in de gemeente (het gaat dan mogelijk om grond en vergunningen)1. Daarnaast roept Liander gemeenten en provincies op om in ruimtelijke plannen tijdig ruimte te reserveren voor uitbreiding van het elektriciteitsnet. Netbeheerders geven aan dat er na 2026 in onder meer Gelderland nauwelijks nog ruimte is voor nieuwe aansluitingen, waardoor keuzes in prioritering noodzakelijk worden. Wij zijn in nauw contact met Liander om te volgen wat er gebeurt en worden op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen. 1 Info vanuit Martijn Schwering Relatiemanager Liander regio Rivierenland

Postbus 20 | 4043 ZG Opheusden | Burgemeester Lodderstraat 20 | 4043 KM Opheusden | telefoon 14 0488 |www.nederbetuwe.nl | info@nederbetuwe.nl

Op landelijk niveau werkt het Rijk aan versnellingsmaatregelen, onder andere via Meerjarenprogramma Infrastructuur Energie en Klimaat-projecten (MIEK-projecten) en wetswijzigingen. Echter de realisatie van netuitbreidingen kent nog altijd een lange doorlooptijd van gemiddeld 8 tot 12 jaar. Het overall beeld is daarmee dat er nog geen sprake is van duidelijke verbetering en dat de focus steeds meer verschuift van uitbreiding naar het verdelen van schaarste, onder andere via prioritering en flexibilisering. ACM-prioriteringskader Zoals gezegd neemt de druk op het elektriciteitsnet toe. Het doel van het codebesluit prioriteringsruimte transportverzoeken (verzoek om een aansluiting) is het zo goed mogelijk realiseren van de voorzienings- en leveringszekerheid van maatschappelijke functies door bij de volgorde van toekenning van schaarse transportcapaciteit rekening te houden met de bijdrage die zij aan het algemeen belang leveren. Hiermee wil de ACM zoveel mogelijk voorkomen dat maatschappelijke functies door een gebrek aan trasportcapaciteit in de knel komen en daarmee ernstig hinder voor de maatschappij zoveel mogelijk beperken. 2 Tot nu toe reserveerden netbeheerders een deel van de netcapaciteit (transportcapaciteit), zodat aanvragen van kleinverbruikers (zoals huishoudens, nieuwbouwprojecten, laadpalen en mkb’ers) kunnen worden toegewezen.

Daardoor kunnen woningbouw en mkb-projecten op aanvraag worden aangesloten. De Autoriteit Consument en Markt (ACM) heeft nieuwe regels opgesteld voor het aanvragen van transportcapaciteit. Vanaf 1 juli 2026 geldt een integrale wachtlijst voor zowel klein- als grootverbruik. Dit betekent dat ontwikkelaars en gemeenten nu actie moeten ondernemen om toekomstige projecten veilig te stellen. Met de (herziene) prioriteringskader moet meer duidelijkheid komen over het toekennen van schaarse netcapaciteit. De meest ingrijpende wijziging is de introductie van 1 integrale wachtrij voor zowel kleinverbruikers (zoals woningen, maatschappelijk vastgoed, laadpalen en mkb-bedrijven) als grootverbruikers. Het kader omvat echter 3 categorieën waaraan voorrang mag worden verleend:  Congestieverzachters, zoals grootschalige batterijsystemen. Zij krijgen de hoogste prioriteit, omdat ze ruimte vrijmaken op het volle net.  Organisaties die nodig zijn voor de nationale veiligheid. Denk aan ziekenhuizen, defensie, noodhulp, veiligheidsdiensten, waterbeheer, stroomnetten en de verkeersveiligheid.  Essentiële basisbehoeften zoals woningen, het verzwaren van bestaande aansluiting van een woning, scholen, OV en gas-, warmte- en telecomnetten.

Gevolgen voor woningbouw en verduurzaming Het wegvallen van de reservering voor kleinverbruikers (KV) gaat grote maatschappelijke impact hebben, voorzien gemeenten en sectorpartijen: Meer dan de helft van de woningbouwprojecten van gemeenten kan vertragen of gaan helemaal niet door, omdat zij niet langer automatisch transportcapaciteit krijgen en ook op de wachtlijst van de netbeheerder komen. Daarnaast verduurzamingsplannen, zoals publieke laadvoorzieningen en warmteprogramma’s van gemeenten, kunnen achterstanden oplopen. Ook voor andere kleinverbruikers kunnen de gevolgen groot zijn, zoals mkb-bedrijven en exploitanten van laadpalen. Zij belanden achter in de wachtrij, na de geprioriteerde projecten. Ze komen voorlopig niet in aanmerking voor transportcapaciteit en hebben geen gelijke toegang tot oplossingen zoals congestieverzachters of alternatieve transportrechten. Nieuwe werkwijze voor gemeenten De aanpassingen in het prioriteringskader vragen een fundamenteel andere werkwijze voor gemeenten bij het aanvragen van netcapaciteit bij netbeheerders. Dit is een fundamenteel andere werkwijze voor gemeenten. Het vraagt om een proactieve en strategische houding bij het aanvragen van netcapaciteit bij netbeheerders. Er moeten lokale keuzes worden gemaakt bij de aanvraag voor bouwplannen van woningen en scholen. Hiervoor is veel eerder in het proces interne en onderlinge 2

Codebesluit prioriteringsruimte transportverzoeken 2025 | ACM

Pagina 2 van 5

afstemming nodig om een aanvraag in te dienen en de nodige informatie voor het prioriteringsverzoek te verzamelen. De werkwijze om bouwplannen met een max van 10 jaar vooruitplannen aan te melden noemen we ‘eerder aanvragen’. Eerder aanvragen kan vanaf 1 oktober voor woningbouw en scholen tot 10 jaar van tevoren 3 Lees meer op Nieuwe ACM-regels: einde voorrang kleinverbruik op stroomnet | VNG Staatscourant 2025, 42323 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen Inzet van de gemeente Als gemeente houden we ons bezig met de problematiek rondom netcongestie. Wij zetten in op strategische aansturing van projecten en nemen het kader van de ACM daarin mee. Ten aanzien van het ACM-prioriteringskader claimen we als gemeenten op tijd transportcapaciteit voor woningbouw en onderwijs maar dan moeten we wel weten welke projecten daarin meegenomen moeten worden. Daarnaast houden we goed in de gaten of aanvragen voor nieuwe aansluitingen na 1 juli 2026 vallen in de voorrang categorieën. Tevens werken we mee aan of volgen projecten rondom het verzwaren van het net. Verzwaren is noodzakelijk maar is helaas niet dé oplossing voor netcongestie. Naast verzwaren is het beter en slimmer gebruiken van het net noodzakelijk.

Denk aan netbewust (thuis)laden (oftewel laden buiten de pieken), netbewuste nieuwbouw (woningen bouwen die het net minder belasten), gebruik en opwek in balans brengen, congestiemanagement, energiehubs, batterijopslag etc. Zie ook de brochure maatregelenpakket actieplan netcongestie Gelderland van provincie Gelderland en de meest recente brief naar de tweede kamer over netcongestie.4 Hieronder treft u een kort overzicht aan van de onderwerpen die wij volgen of aan meewerken. Inzet gemeente Netcongestie

Thema Oplossen knelpunten in het elektriciteitsnet

Netcongestie

Uitbreiding en verzwaring op het midden- en laagspanningsnet van Liander

Netcongestie

Buurtaanpak

Wat 9 projecten waarvan 4 versnelling projecten zijn:  Uitbreiding 380 kV station Dodewaard (versnelling)  Uitbreiding 150 kV station Dodewaard (versnelling)  Nieuwe 150 kV verbinding Dodewaard en Druten en uitbreiding 150 Kv station Dodewaard  Haalbaarheid studie Pocket FGU (versnelling)  Verzwaring 380 Kv verbinding Dodewaard en Doetinchem  Verzwaring 380 Kv verbinding Dodewaard Maasbracht  Verzwaring 150 Kv verbinding Dodewaard – Ede (versnelling)  Batterij opslagen  Diepe aanlandingen windenergie – Tennet doet een onderzoek  Uitbreiding MS-net vanuit station Tiel en station Veldsteeg  Uitbreiding MS-net vanuit station Dodewaard. Werkzaamheden starten naar verwachting 2027/2028  Uitbreiding station Veldsteeg Verdubbelen stations capaciteit van 20 naar 40 MVA. Naar verwachting gereed: vanaf 2032 Onlangs hebben wij met Liander een

3 Prioriteringskader ACM voor netcapaciteit | VNG

4

Info vanuit Martijn Schwering Relatiemanager Liander regio Rivierenland

Pagina 3 van 5

Liander

ACM kader

Communicatie naar projectontwikkelaars binnen de gemeente

ACM kader

Communicatie naar bewoners aanvraag voor 1 juli NB Lijst ingediend bij liander – uitvraag woningbouw

ACM kader

Integreren werkwijze ‘Eerder aanvragen’ en ‘prioriteit aanvragen’ na 1 juli

samenwerkingsovereenkomst gesloten voor het uitbreiden van het laag- en middenspanningsnet in heel onze gemeente. Deze overeenkomst is erop gericht op versneld en op projectmatige basis extra transformatorhuisjes te plaatsen in onze gemeente. Er is een start gemaakt voor een buurtaanpak Opheusden die in 2026 wordt afgerond. Daarna volgen de andere dorpen. We informeren iedereen dat ze een aanvraag moeten indienen voor 1 juli. Steeds meer wordt duidelijk dat prioritering een structureel onderdeel wordt van het systeem. Voor alle woningbouw die binnen nu en 3 jaar gepland staat is het zeker goed om voor 1 juli een vooraanmelding te doen. Een vooraanmelding doe je via www.mijnaansluiting.nl. Je maakt dan nog kans op een directe aansluiting. We informeren inwoners dat als ze van plan zijn op korte termijn te verzwaren of een nieuwe aansluiting nodig hebben zij dat nu aan moeten vragen. Zo voorkom je dat je op de wachtlijst komt van het prioriteringskader dan wel dat het nodig is een prioriteitsaanvraag te doen. N.b. Ook na 1 juli krijgen verzwaringen van aansluitingen van inwoners prioriteit, want net als nieuwbouw vallen deze in categorie 3 van de voorrangsregeling. Als het na 1 juli aangevraagd wordt is het dus niet zo dat zij geen verzwaring meer kunnen krijgen, het is wel onzekerder dan nu. Ook moeten zij rekening houden met mogelijk langere doorlooptijden.

Daarnaast informeren wij inwoners dat voordat zij een aanvraag doen het goed is om te kijken naar wat er kan met de huidige aansluiting en of een verzwaring wel nodig is. Een aanvraag doe je via www.mijnaansluiting.nl. Eerder aanvragen en prioriteit aanvragen zijn twee verschillende stappen. Eerder aanvragen kan vanaf 1 oktober voor woningbouw en scholen tot 10 jaar van tevoren. Het vraagt om een proactieve en strategische houding bij het aanvragen van netcapaciteit bij netbeheerders. Hiervoor is veel eerder in het proces interne en onderlinge afstemming nodig om een aanvraag in te dienen en de nodige informatie voor het prioriteringsverzoek te verzamelen. Prioriteit aanvragen kan 3 jaar van tevoren en is dus een tweede stap die komt na het eerder aanvragen in veel gevallen. Het kan samenvallen als de eerder aanvraag en prioriteit aanvraag als beiden het 3 jaar van tevoren of korter is).

Wij blijven de ontwikkelingen op de voet volgen en passen de inzet van de gemeente aan op de ontwikkelingen. We organiseren 10 september 2026 een College informatieavond en nodigen daar Liander en Tennet voor uit zodat wij u verder bijpraten over de bovenstaande onderwerpen en wat dit betekent voor onze gemeente. We vertrouwen erop u hiermede voldoende te hebben geïnformeerd,

Pagina 4 van 5

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe, {{esl:signer1:Capture:size(150,40)}}

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}}

Nicolien de Geus Secretaris

Jan Kottelenberg Burgemeester

Pagina 5 van 5