RIB-28 - Insteek kadernota 2025-2028

Gemeente Neder-Betuwe t.a.v. de raad Postbus 20 4043ZG OPHEUSDEN

uw brief van uw kenmerk ons kenmerk behandeld door bijlage(n)

-

Opheusden

27 maart 2024

Z/23/096823/217556

Control

Onderwerp Insteek Kadernota 2025-2028 Geachte raad, Binnenkort starten we met het proces van de Kadernota 2025-2028. In aanloop naar de totstandkoming van deze nota hebben wij als college recent stilgestaan bij de ontwikkeling van onze meerjarige financiële positie en wat dit betekent voor de Kadernota 2025-2028 en de periode daarna. Graag informeren wij u hierover met deze raadsinformatiebrief. Onzekerheid over de financiering door het Rijk De totstandkoming van de Kadernota 2025-2028 vindt plaats tegen de achtergrond van de nog steeds voortdurende onzekerheid over de wijze waarop gemeenten vanaf ‘ravijnjaar’ 2026 door het Rijk worden gefinancierd. De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft berekend dat gemeenten op grond van het huidige Rijksbeleid geconfronteerd zullen worden met een structurele korting van ongeveer € 3 miljard per jaar vanaf 2026. Als dit scenario werkelijkheid wordt dan heeft dat forse impact op onze begroting en meerjarenraming. Het Rijk en de VNG zijn hierover al lange tijd met elkaar in gesprek, maar enige duidelijkheid voor gemeenten valt op zijn vroegst pas na het aantreden van een nieuw kabinet te verwachten. Ook op andere terreinen weten gemeenten op dit moment niet goed met welke inhoudelijke koers vanuit Den Haag rekening moet worden gehouden.

Bijvoorbeeld op terreinen als de uitwerking van de hervormingsagenda jeugd, asielopvang en de landelijke vreemdelingenvoorziening, woningbouw, energietransitie, etc. Duidelijk is dat er grote hervormingen nodig zijn rondom opgaven op het gebied van zorg, vergrijzing en klimaat maar dat de concrete uitwerking daarvan nu is vertraagd. Wat dit in financiële zin voor gemeenten gaat betekenen is op dit moment dan ook niet goed in te schatten. In verband met de onzekerheid over de financiering van gemeenten door het Rijk heeft de VNG recent een begrotingsadvies aan haar leden uitgebracht. Hoewel gemeenten op dit moment niet goed weten waar ze aan toe zijn, is wachten op duidelijkheid vanuit het Rijk volgens de VNG onverantwoord. De financiële situatie van gemeenten laat zich volgens de VNG op dit moment het best omschrijven als ‘prepare for the worst, hope for the best’. Het advies luidt dan ook om ombuigingen voor te bereiden waartoe besloten kan worden indien de korting op het gemeentefonds van € 3 miljard vanaf 2026 niet wordt teruggedraaid. Het advies is om de zowel de financiële als inhoudelijke consequenties van Postbus 20 | 4043 ZG Opheusden | Burgemeester Lodderstraat 20 | 4043 KM Opheusden | telefoon 14 0488 |www.nederbetuwe.nl | info@nederbetuwe.nl

maatregelen scherp in beeld te brengen, maar deze maatregelen vooralsnog niet in gang te zetten. Aangezien er sprake is van een niet-taakgebonden korting door het Rijk roept de VNG daarbij op om bij de uiteindelijke keuze van maatregelen vooral in te zetten op taken die gemeenten in medebewind uitvoeren. Het college onderschrijft het advies van de VNG. Ook wij zien, voornamelijk als gevolg van ontoereikende compensatie van het Rijk voor de ontwikkeling van lonen en prijzen en de eerder doorgevoerde opschalingskorting op het gemeentefonds, vanaf 2026 tekorten ontstaan in onze meerjarenraming. Vanuit de gedachte dat het reëel is te veronderstellen dat het Rijk de financiële problematiek van gemeenten vanaf 2026 niet volledig zal oplossen, is het van belang om tijdig maatregelen te nemen die de meerjarenbegroting ook op middellange termijn sluitend zullen houden. Anderzijds moet vanzelfsprekend voorkomen worden dat er onomkeerbare besluiten worden genomen, die later niet nodig blijken te zijn geweest. Ambities en keuzes en ambities op lokaal niveau Tegelijkertijd hebben we als gemeente de nodige ambities die op dit moment nog niet volledig financieel zijn vertaald in de begroting en meerjarenraming.

Het gaat dan bijvoorbeeld om het voornemen tot aanleg van een rondweg in Ochten, ambities met betrekking tot onderwijshuisvesting (actualisatie IHP), de noodzakelijke investeringen in verband met de instandhouding en kwaliteitsverbetering op het gebied van de openbare ruimte en verkeer en vervoer en diverse wensen die in de Kadernota 2024 als pm-post zijn opgenomen. Ook zijn investeringen in de organisatie nodig om op een toekomstbestendige manier uitvoering te geven aan al deze ambities en onze wettelijke taken. Bovenstaande ambities en ontwikkelingen leggen in de komende jaren waarschijnlijk een aanzienlijk beslag op onze financiële positie. Hoewel we op dit moment nog niet zeker weten hoe onze meerjarige financiële positie er in de komende jaren precies uit zal zien is wel duidelijk dat de structurele ruimte in de meerjarenbegroting voor het uitvoeren van al deze ambities en ontwikkelingen ontbreekt. Dit vraagt om duidelijke richting en (fundamentele) keuzes. Keuzes die bovendien gevolgen kunnen hebben voor onze inwoners, bedrijven en samenwerkingspartners en die samenhangen met de toekomst van onze gemeente. Het is daarom van belang om op een zorgvuldige wijze focus aan te brengen in de zaken die we als gemeente oppakken en om keuzes te maken vanuit de vraag: ‘Welke gemeente willen we zijn?’. Een dergelijke strategische afweging vraagt om voldoende voorbereidingstijd.

Strategie en Kadernota 2025-2028 Naar de huidige inzichten zal de meerjarenraming 2026-2028 van de kadernota 2025-2028 waarschijnlijk structurele tekorten laten zien. Hoewel de omvang van de financiële opgave zich op dit moment nog niet exact laat kwantificeren, verwachten wij dat het tekort de komende jaren zodanig omvangrijk is dat dit niet met enkele beperkte maatregelen of ingrepen op te lossen is. Vast staat ook dat er voor het uitwerken van eventuele maatregelen om onze financiën de komende jaren gezond te houden, het voeren van het debat hierover en het maken van weloverwogen keuzes, tijd nodig is. Dat gemeenten door het Rijk tot en met 2025 van voldoende financiële middelen worden voorzien helpt daarbij. De begroting 2025 zal naar alle waarschijnlijkheid zonder al teveel ingrepen structureel en reëel sluitend kunnen worden gepresenteerd. Maar vanaf 2026 is het een ander verhaal. Eventuele maatregelen die we nemen moeten vanaf dat jaar effect sorteren en uiterlijk bij begroting 2026 (raad november 2025) worden vastgesteld. Het college heeft daarom opdracht gegeven om een behoedzame en flexibele strategie uit te werken waarbij het voorbereiden van mogelijke keuzes en besparingsmaatregelen (‘het huiswerk’) wordt gecombineerd met het continu monitoren van de ontwikkelingen en het hierop kunnen inspelen.

Als uitvloeisel hiervan zullen wij uw raad bij de kadernota 2025-2028 voorstellen om: Pagina 2 van 3

-

Voor de begroting 2025 in te zetten op een reëel en structureel sluitende jaarschijf 2025. We blijven hiermee voorlopig voldoen aan de eisen voor normaal preventief begrotingstoezicht.

-

In de kadernota 2025-2028 en de begroting 2025 een niet sluitende meerjarenraming 20262028 te accepteren. We volgen hiermee feitelijk het eerder door de VNG uitgebrachte begrotingsadvies. De VNG heeft gemeenten in juli 2023 geadviseerd om in 2024 en 2025 een sluitende begroting te presenteren en vanaf 2026 een eventueel structureel tekort te laten zien in de meerjarenraming. Hoewel de VNG dit advies vooralsnog voor de begroting 2025 niet heeft herhaald, en hiervoor eerst de effecten van de meicirculaire afwacht, verwachten wij op korte termijn geen duidelijkheid van het Rijk en zien wij dit vanuit het belang om te komen tot een zorgvuldige weging van maatregelen en alternatieven als de beste oplossing.

-

Opdracht te geven om te starten met een proces om een maatregelenpakket voor te bereiden waarover raad en college bij de kadernota 2026-2028, met de informatie die op dat moment beschikbaar is, een besluit kunnen nemen. De discussie kan dan worden gevoerd met inzicht en overzicht van het huidige beleid, eventuele mogelijke en noodzakelijke heroverwegingen en de hiermee gepaard gaande financiële middeleninzet.

Door pas bij de kadernota 2026-2029 of (uiterlijk) de begroting 2026 een definitief besluit te nemen over het eventueel daadwerkelijk doorvoeren van de geïnventariseerde maatregelen creëren we tijd en ruimte om keuzes en besparingen in perspectief te plaatsen en af te wegen in het licht van de langere termijn ontwikkeling van de gemeente Neder-Betuwe. En we voorkomen dat we niet terugdraaibare besluiten nemen die later niet nodig blijken te zijn geweest. Veel andere gemeenten volgen op dit moment al noodgedwongen deze strategie. Bij de kadernota actualiseren we het financiële beeld en kunnen we de voorlopige financiële opgave exacter bepalen. Wij zullen uw raad tijdens de college-informatieavond van 16 mei a.s. nader informeren over de ontwikkeling van onze financiële positie en de manier waarop we voorstellen hiermee om te gaan.

We vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd,

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe, {{esl:signer1:Capture:size(150,40)}}

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}}

Nicolien de Geus Secretaris

Jan Kottelenberg Burgemeester

Pagina 3 van 3