RIB-22 - Ombuigingscatalogus 2026-2029

Gemeente Neder-Betuwe t.a.v. de raad Postbus 20 4043ZG OPHEUSDEN

uw brief van uw kenmerk ons kenmerk behandeld door bijlage(n)

Z/24/102518/239585

Opheusden

4 maart 2025

Bedrijfsvoering 1

Onderwerp Ombuigingscatalogus 2026-2029

Geachte raad,

Onze gemeente staat - net als veel andere gemeenten - voor een forse financiële opgave. In de Kadernota 2025-2028 constateerden we dat de meerjarenraming, voornamelijk als gevolg van de bezuinigingen van het Rijk op het gemeentefonds, vanaf 2026 forse structurele tekorten laat zien. Bij het vaststellen van die kadernota heeft uw gemeenteraad daarom opdracht gegeven om een ombuigingstraject te doorlopen. Een traject dat uiterlijk bij de Kadernota 2026-2029 zicht moet bieden op een pakket aan mogelijke maatregelen om de financiële positie van de gemeente weer in evenwicht te brengen. En dit zicht is er nu. In de afgelopen maanden is er door de organisatie veel werk verricht om ombuigingsmogelijkheden in beeld te brengen die ingezet zouden kunnen worden voor de dekking van de tekorten in de gemeentelijke begroting. Een groot deel van die mogelijkheden zijn uitgewerkt, zodat het effect ervan meegewogen kan worden bij het samenstellen van de Kadernota 2026-2029. Deze uitwerking vindt u in bijgaande Ombuigingscatalogus. Het gaat, zoals de Raad heeft gevraagd, om een technisch overzicht van mogelijke keuzes en besparingsopties ten opzichte van het huidige beleid en de wijze van beleidsuitvoering. Alle opties zijn daarbij bespreekbaar geweest.

Door voor alle ombuigingen steeds dezelfde informatie in beeld te brengen, kunnen de ombuigingsmogelijkheden met elkaar vergeleken worden en kunnen ze tegen elkaar afgezet worden. Zo kunnen raad en college een goed afgewogen pakket samenstellen in de Kadernota 2026-2029. Voor de Kadernota 2026-2029 biedt de catalogus veel informatie om als college en raad afwegingen te maken en eventuele alternatieven voor te stellen. Maar ook de komende jaren blijft het van belang om scherp te sturen op onze financiële positie. En daarbij zijn mogelijk ook nieuwe of aanvullende keuzes nodig. Deze ombuigingscatalogus kan daarbij een belangrijk hulpmiddel zijn. Op 20 maart aanstaande gaan wij graag met u in gesprek over de ombuigingsmogelijkheden.

Postbus 20 | 4043 ZG Opheusden | Burgemeester Lodderstraat 20 | 4043 KM Opheusden | telefoon 14 0488 |www.nederbetuwe.nl | info@nederbetuwe.nl

Vooruitblik op de Kadernota 2026-2029 Bij de Kadernota 2026-2029 presenteren we uw raad een geactualiseerde meerjarige financiële positie. Hiervoor inventariseren wij in de komende periode alle ontwikkelingen met betrekking tot bestaand beleid (via de 1e bestuursrapportage 2025) en eventuele nieuwe ontwikkelingen die moeten worden afgewogen bij de kadernota. Daarbij betrekken we ook de recente ontwikkelingen met betrekking tot de budgetten voor jeugd, waarover u per raadsbrief van 4 maart (NR - 239805) bent geïnformeerd. In dat verband gaan we nauwkeurig kijken naar de mate waarin het tekort de komende jaren structureel doorwerkt. In de meicirculaire verwachten we een eerste inzicht in de eventuele compensatie voor de tekorten op jeugdhulp naar aanleiding van het rapport ‘groeipijn’ van de commissie van Ark. De financiële opgave voor de komende jaren is op dit moment dan ook nog niet volledig in beeld. Toch schetsen we in deze brief graag onze kijk op de ombuigingsmaatregelen en de manier waarop we deze bij de kadernota betrekken. Maatschappelijke impact beperken De maatregelen in de ombuigingscatalogus lopen qua complexiteit en mogelijke consequenties sterk uiteen.

Sommige maatregelen lijken we relatief eenvoudig en snel toe te kunnen passen omdat ze beperkte gevolgen hebben, andere maatregelen hebben meer impact op bijvoorbeeld onze inwoners en maatschappelijke partners, of op onze ambities. Ook de aard van de maatregelen kent een grote diversiteit. Niet alleen bezuinigingen/versoberen, maar ook mogelijkheden voor besparingen door efficiënter/anders werken of maatregelen die onze inkomsten kunnen verhogen. Het college stelt voor in eerste instantie vooral te kijken naar maatregelen die zo min mogelijk ‘pijn’ doen voor onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke instellingen. Ingrijpende keuzes zijn wat het college betreft pas aan de orde als eerst minder ingrijpende maatregelen zijn genomen. Ook lastenverhogingen, hoewel naar de toekomst toe niet uit te sluiten, willen we op dit moment zoveel mogelijk voorkomen. De ombuigingscatalogus geeft inzicht in diverse maatregelen die hiervoor in aanmerking komen. Naast maatregelen op het gebied van ‘realistisch ramen’ (categorie A), zoals bijvoorbeeld het verlagen van de stelpost onvoorzien of het aframen van het structurele budget voor gladheidsbestrijding, denkt het college dan vooral aan maatregelen in de categorie ‘financiële beleidsmaatregelen en interne organisatie’ (categorie B).

Deze tweede groep van maatregelen, zoals bijvoorbeeld het structureel anticiperen op de verwachte groei van de algemene uitkering of het anders financiering van personele lasten (ten laste van Rijksmiddelen) kunnen een substantiële bijdrage leveren aan het oplossen van de financiële problematiek. Dit wil echter niet zeggen dat deze maatregelen geen consequenties hebben en allemaal zomaar genomen kunnen worden. Tegenover deze maatregelen staat veelal een (fors) hoger risicoprofiel, omdat de kans op tegenvallers op realisatiebasis hierdoor wordt vergroot. Ook eventuele besparingen op de organisatie gaan gevolgen hebben voor onze ambities en de flexibiliteit om in te kunnen spelen op ontwikkelingen. En de maatregelen kennen soms de nodige onzekerheden. Hierover zal overeenstemming met de provinciaal toezichthouder moeten worden bereikt. De financiële opgave in relatie tot maatregelen Op basis van de huidige inzichten verwachten we op dit moment dat we de financiële tekorten vanaf 2029 voor een belangrijk deel kunnen oplossen met maatregelen die geen of in beperkte mate impact hebben op de samenleving (categorie A en B). Maar we verwachten ook dat we er hiermee niet helemaal zullen komen en dat het nodig zal zijn om samen met uw raad nog aanvullende maatregelen te nemen die wél impact kunnen hebben op onze inwoners, bedrijven of maatschappelijke partners.

Graag gaan we aan de hand van de ombuigingscatalogus met uw raad in gesprek over de maatregelen die wat u betreft hiervoor als eerste in aanmerking komen. Tekorten in 2025-2028 Voor de periode 2025-2028 is het financiële tekort groter en stellen we vast dat de meer ‘technische maatregelen’ (categorie A en B) hier onvoldoende soelaas bieden. Hiervoor moeten aanvullende maatregelen worden getroffen. Zeker ook omdat het in het licht van de ombuigingen van belang is om de komende jaren voldoende ‘vet op de botten’ te hebben om eventuele tegenvallers op te kunnen Pagina 2 van 3

vangen. Om bovenstaande tekorten af te dekken en tegelijkertijd de weerstandsratio boven de minimale norm van 1,0 te houden is in de periode 2025-2028 naar verwachting een bedrag van circa 10 tot 12 miljoen euro nodig. Graag gaan we ook hierover met uw raad in gesprek. Enerzijds gaat het daarbij om de afweging van mogelijke (aanvullende) structurele besparingsmaatregelen uit de ombuigingscatalogus. Welke maatregelen zijn voor uw raad bespreekbaar? Anderzijds kijkt het college naar mogelijkheden om voor de periode 2025-2028 incidentele middelen vrij te spelen, bijvoorbeeld door het laten vrijvallen van kapitaaldekkingsreserves (hier staat een hogere structurele opgave tegenover) of het opheffen van de reserve precariogelden. Strategische koers Ombuigingsmaatregelen nemen we niet in het luchtledige. Maatregelen kunnen consequenties hebben voor onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners en ook voor onze organisatie. Daarmee raken ze aan de langere termijn strategie van onze gemeente. Parralel aan het ombuigingstraject werken we daarom aan een Strategische Koers voor Neder-Betuwe. De onderwerpen uit de Ontwerpvisie die we in januari met u besproken hebben zullen in de komende periode worden voorgelegd aan onze inwoners, ondernemers en partners. In april vindt er een gespreksavond plaats waarbij ook inwoners en ondernemers worden uitgenodigd.

De opbrengst hiervan wordt verwerkt in een Strategische koers die in juli, tegelijk met het vaststellen van de kadernota, aan uw raad wordt voorgelegd. Dit stelt uw raad in staat om de ombuigingen te wegen in het licht van de strategische lange-termijn doelen van onze gemeente. Behoedzame financiële strategie Met de oplevering van de ombuigingscatalogus zetten we een belangrijk stap in de financiële strategie die we hadden afgesproken in de kadernota van vorig jaar. Deze behoedzame strategie komt erop neer dat we alvast ons huiswerk doen, maar nog geen definitieve of onomkeerbare besluiten nemen. We willen namelijk voorkomen dat we teveel bezuinigen en nemen pas maatregelen op het moment dat het nodig is. Over de financiële positie van gemeenten bestaat op dit moment nog steeds veel onzekerheid. Het Rijk en de VNG zijn hierover al lange tijd met elkaar in gesprek. De uitkomsten van deze gesprekken verwachten wij op zijn vroegst in de voorjaarsnota van het Rijk en de financiële vertaling in de meicirculaire 2025. In de Kadernota 2026-2029 zullen we uw raad – mede op basis van de gesprekken die we in de komende periode met u voeren – een voorlopig maatregenpakket onder voorbehoud presenteren. Bij het behandelen van de Kadernota worden de ombuigingsvoorstellen integraal afgewogen.

Pas bij het vaststellen van de begroting 2026, in november van dit jaar, neemt uw raad vervolgens een definitief besluit over de ombuigingsmaatregelen. Op dat moment verwachten we ook definitief zicht te hebben op het meerjarig financieel kader vanuit het gemeentefonds. Op deze manier voorkomen we dat we te vroeg of teveel bezuinigen maar blijven we wel in staat om flexibel in te spelen op alle ontwikkelingen die van invloed zijn op onze meerjarenraming. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd,

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe, {{esl:signer1:Capture:size(150,40)}}

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}}

Nicolien de Geus Secretaris

Jan Kottelenberg Burgemeester

Pagina 3 van 3