RIB-19 - Invoering rechtmatigheidsverantwoording

Gemeente Neder-Betuwe t.a.v. de raad Postbus 20 4043ZG OPHEUSDEN

uw brief van uw kenmerk ons kenmerk behandeld door bijlage(n)

Z/24/098565/217283

Opheusden

5 maart 2024

Control -

Onderwerp Invoering rechtmatigheidsverantwoording Geachte raad,

Via deze raadsbrief informeren wij u over een aantal actuele ontwikkelingen met betrekking tot de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording. Uitstel verplichting rechtmatigheidsverantwoording In de afgelopen jaren hebben wij ons net als andere gemeenten voorbereid op de komst van de rechtmatigheidsverantwoording met ingang van het boekjaar 2023. De voorbereidingen en de (verbijzonderde) interne controles die wij inmiddels hebben uitgevoerd stellen ons in staat om bij de Jaarstukken 2023 voor het eerst een rechtmatigheidsverantwoording af te geven. Inmiddels is echter bekend geworden dat de wetswijziging die de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording formeel regelt naar alle waarschijnlijkheid niet tijdig afgerond zal worden. De Algemene Rekenkamer heeft een aantal fundamentele bezwaren geuit tegen de voorgestelde wijzigingen in het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) en het Besluit Accountantscontrole Decentrale Overheden (BADO). Verder overleg tussen het ministerie van BZK en de Algemene Rekenkamer is daarom noodzakelijk. Het gevolg hiervan is dat gemeenten voor het boekjaar 2023 mogelijk nog geen verplichting hebben om een rechtmatigheidsverantwoording op te nemen en dat gemeentelijke accountants geen grondslag hebben voor het afgeven van een verklaring op basis van de rechtmatigheidsverantwoording.

Gemeenten en provincies worden door het ministerie van BZK opgeroepen om desondanks wél een rechtmatigheidsverantwoording op te nemen in de jaarrekening, conform de aangepaste verordeningen en de afspraken die hierover door vertegenwoordigende organen met het bestuur gemaakt zijn. In overleg met onze accountant volgen wij als college dit advies. De accountantscontrole over het verslagjaar 2023 zal vervolgens leiden tot een oordeel van de accountant over de rechtmatigheid van alle baten, lasten en balansmutaties. De vorm van het oordeel is nog afhankelijk van verder overleg, namelijk ofwel indirect via een getrouwheidsoordeel over de rechtmatigheidsverantwoording, ofwel direct via een rechtmatigheidsoordeel zoals in voorgaande jaren.

Postbus 20 | 4043 ZG Opheusden | Burgemeester Lodderstraat 20 | 4043 KM Opheusden | telefoon 14 0488 |www.nederbetuwe.nl | info@nederbetuwe.nl

Aanscherping criterium begrotingsrechtmatigheid De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording leidt zowel lokaal als op landelijk niveau voortdurend tot nieuwe inzichten. Dit geldt ook voor het begrotingscriterium dat onderdeel is van de rechtmatigheidsverantwoording. Het begrotingscriterium heeft betrekking op het handelen van het college binnen de kaders van de vastgestelde begroting. Er kan sprake zijn van begrotingsonrechtmatigheid als het college van B&W bij de realisatie van doelen en het realiseren van activiteiten afwijkt van de budgetten die door raad zijn vastgesteld. In de wijze waarop afwijkingen van de begroting meegenomen moeten worden in de rechtmatigheidsverantwoording doen zich recentelijk een tweetal ontwikkelingen voor. Onderschrijdingen van lasten en onder- of overschrijdingen van baten tellen mee Tot en met 2022 betrokken gemeentelijke accountants feitelijk alleen overschrijdingen op lasten en investeringskredieten bij de beoordeling van de begrotingsrechtmatigheid. Als gevolg van de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording heeft de commissie BBV het begrip begrotingsrechtmatigheid echter nader gedefinieerd.

In een recente toelichting van de commissie BBV is aangegeven dat ook over- en onderschrijdingen op de baten en onderschrijdingen van lasten/investeringen nu door het college moeten worden betrokken in de beoordeling van de begrotingsrechtmatigheid. Voor dit type begrotingsafwijkingen geldt dat de afwijkingen op zichzelf niet onrechtmatig zijn, maar alleen in de rechtmatigheidsverantwoording meetellen wanneer deze niet tijdig aan de raad gemeld zijn. Wat ‘tijdig melden’ is hangt daarbij af van de afspraken die in het kader van de P&C-cyclus zijn gemaakt tussen college en raad. Bijvoorbeeld met betrekking tot afwijkingen van de begroting die in de laatste vier maanden van het begrotingsjaar ontstaan, hebben diverse gemeenten afgesproken dat die in december nog in de gemeenteraad moeten worden behandeld en vastgesteld. Andere gemeenten hebben afgesproken dat het tijdig is als deze afwijkingen bij de jaarrekening worden gemeld en toegelicht. De afspraken kunnen zijn vastgelegd in de financiële verordening, maar ook bestaande procedures en gebruiken in het kader van de P&C-cyclus spelen een rol. In Neder-Betuwe is de tweede bestuursrapportage het laatste reguliere moment voor aanpassing van de begroting. Afwijkingen ná de tweede bestuursrapportage worden toegelicht in de jaarstukken (Art. 4 lid 4. Financiële Verordening Neder-Betuwe 2023).

Met het vaststellen van de jaarstukken autoriseert de raad feitelijk alle afwijkingen die zich ná de tweede bestuursrapportage hebben voorgedaan. De commissie BBV heeft aangegeven dat voor deze werkwijze gekozen kan worden om te voorkomen dat de begroting via aparte begrotingswijzigingen na de tweede bestuursrapportage dient te worden aangepast. In praktische zin betekent het voortzetten van deze huidige werkwijze dat onderschrijdingen van lasten en onder- of overschrijdingen van baten alleen meetellen voor de rechtmatigheid voor zover deze ten tijde van de tweede bestuursrapportage bekend waren (of hadden moeten zijn) en desondanks niet zijn gemeld. Bij het opmaken van de jaarstukken 2023 zullen wij dit voor alle budgetten beoordelen. Omgang met ‘acceptabele begrotingsafwijkingen’ Tot en met 2022 gaf de accountant in zijn controleverklaring onder andere een oordeel over de rechtmatigheid van financiële beheershandelingen. In de situatie tot en met 2022 kon tussen de gemeenteraad en het college van B&W worden afgesproken welke begrotingsonrechtmatigheden de accountant in zijn oordeel niet hoefde mee te wegen. Dit om te voorkomen dat in het accountantsoordeel vrij snel niet-goedkeurende controleverklaringen (met veel impact) zouden ontstaan voor begrotingsonrechtmatigheden die door de gemeenteraad ‘als niet erg’ zouden worden beschouwd.

Met de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording, waarbij het toelichten en verantwoorden meer centraal staat, is het mogelijk om vooraf afspraken te maken tussen de gemeenteraad en het college van B&W welke begrotingsonrechtmatigheden als acceptabel worden beschouwd (dus wel onrechtmatig, maar acceptabel). Ook in onze gemeente hebben we hierover afspraken gemaakt. Deze afspraken zijn vastgelegd in de Financiële Verordening Neder-Betuwe 2023: Voor lasten geldt als uitgangspunt dat iedere overschrijding van de begroting als onrechtmatig wordt beschouwd, maar dat overschrijdingen als acceptabel worden aangemerkt in de volgende situaties:

Pagina 2 van 3

a. Er is sprake van een overschrijding waarbij direct gerelateerde inkomsten de overschrijding compenseren. b. Er is sprake van een overschrijding op een open-einde regeling. c. De overschrijding is geautoriseerd door middel van de vaststelling van een tussentijdse rapportage. De wet- en regelgeving is op dit moment onduidelijk waar het gaat om de wijze waarop dergelijke als acceptabel aangemerkte afwijkingen in de rechtmatigheidsverantwoording moeten worden betrokken. Er is niet duidelijk aangegeven of colleges van B&W in hun rechtmatigheidsoordeel uit moeten gaan van bruto-begrotingsafwijkingen (alle formele begrotingsonrechtmatigheden), of dat uit moet worden gegaan van netto-afwijkingen (alleen betrekken van de afwijkingen die uiteindelijk als ‘niet acceptabel’ moeten worden aangemerkt op grond van de afspraken die die zijn gemaakt met de gemeenteraad). Naar het oordeel van het college dienen netto-afwijkingen het uitgangspunt te zijn voor de oordeelsvorming. Dit sluit aan bij de werkwijze van de accountant zoals die tot en met 2022 was. Uitgaan van bruto afwijkingen zou er feitelijk op neerkomen dat wij als college in de rechtmatigheidsverantwoording tot een veel striktere toepassing van het begrotingscriterium dienen te komen dan de accountant voorheen deed in het kader van de controleverklaring.

Een dergelijke verzwaring is met de invoering van de rechtmatigheidsverantwoording nooit beoogd. Ons standpunt hebben we recentelijk met onze accountant afgestemd. Wij verwachten dat de commissie BBV op dit punt nog met nadere uitspraken komt. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd,

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe,

Nicolien de Geus Secretaris

Pagina 3 van 3

Jan Kottelenberg Burgemeester