Raadsvoorstel 3793 - Evaluatie en zienswijze voorgenomen besluit voortzetting Cirtex

Datum raadsvergadering Inlichtingen bij Raadnummer

11 juni 2026 Griffie (griffie@nederbetuwe.nl) /RAAD/26/03793

Raadsvoorstel Onderwerp

Evaluatie en zienswijze voorgenomen besluit voortzetting Cirtex

Ingediend door

College van burgemeester en wethouders (portefeuillehouder Van Dijkhuizen)

Samenvatting

Eind 2022 hebben de Algemene Besturen van Avri en Werkzaak Rivierenland en de Raad van Toezicht van 2Switch ingestemd met de oprichting van een circulair textielsorteercentrum, de coöperatie Cirtex. Het doel was om textielafval om te zetten in herbruikbare grondstoffen, een regionale ketensamenwerking op te zetten en tegelijkertijd werkgelegenheid te creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Uit een evaluatie na vier jaar volgt de conclusie dat Cirtex bestaansrecht heeft, mits het wordt benaderd vanuit een brede maatschappelijke businesscase. Daarbij worden de positieve resultaten voor met name Werkzaak meegewogen. De raden in Rivierenland wordt gevraagd een zienswijze kenbaar te maken op het voorgenomen besluit tot voortzetting van de coöperatie.

Voorgesteld besluit

1. De voorliggende zienswijze vast te stellen.

Inleiding In 2022 werd door de Algemene Besturen van Avri en Werkzaak Rivierenland en de Raad van Toezicht van 2Switch een circulair textielsorteercentrum (Coöperatie Cirtex) opgericht. Het doel was om textielafval om te zetten in herbruikbare grondstoffen, een regionale ketensamenwerking op te zetten en tegelijkertijd werkgelegenheid te creëren voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Afgesproken werd na 4 jaar te evalueren, om zo inzicht te krijgen in het toekomstig bestaansrecht van Cirtex. Deze evaluatie vond in de tweede helft van 2025 plaats. In het evaluatierapport (bijlage 1) is te lezen dat Cirtex zich in de afgelopen jaren heeft ontwikkeld tot een bedrijf met een duidelijke maatschappelijke meerwaarde. Het sorteercentrum verwerkt inmiddels 1,7 miljoen kilo textiel per jaar en draagt bij aan bewustwording over circulair hergebruik in de regio Rivierenland. Helaas is de transitie naar een volledig circulaire textielketen vertraagd door de wereldwijde textielcrisis en vervuiling van ingezameld textiel. Verdere investeringen in de toekomst zijn nog nodig om de doelstellingen rondom circulariteit te realiseren. Op het gebied van inclusie heeft Cirtex zijn ambities ruimschoots waargemaakt. Het centrum biedt een goede springplank voor mensen met een ondersteuningsbehoefte om passend werk vinden.

Er zijn meer betaalde werkplekken gerealiseerd dan oorspronkelijk gepland en een deel van de medewerkers is doorgestroomd naar regulier werk. Ook zijn er ontwikkelplekken ingevuld, waardoor Cirtex een belangrijke rol speelt in sociale participatie. Financieel gezien is het beeld wisselend. In 2023 werd een positief resultaat behaald, maar de jaren daarna stonden resultaten onder druk door de textielcrisis. De ‘smalle’ businesscase van Cirtex is financieel kwetsbaar, maar wanneer de ‘bredere maatschappelijke effecten’ worden meegewogen – zoals gerealiseerde omzet uit detacheringen en besparing op uitkeringen bij Werkzaak en lagere transportkosten bij Avri – blijkt de maatschappelijke impact van Cirtex positief. Subsidies en bijdragen van partners hebben geholpen om de continuïteit te waarborgen, en nieuwe innovaties moeten de financiële basis verder versterken. De conclusie is dat Cirtex bestaansrecht heeft, mits het wordt benaderd vanuit een brede maatschappelijke businesscase. De gekozen norm hierbij is dat het financiële resultaat voor Avri en Werkzaak hoger is dan het tekort bij Cirtex. Op die manier maken gemeenten geen extra kosten voor het instandhouden van Cirtex.

Postbus 20 | 4043 ZG Opheusden | Burgemeester Lodderstraat 20 | 4043 KM Opheusden | telefoon 14 0488 |www.nederbetuwe.nl | info@nederbetuwe.nl

Beoogd effect De raad de mogelijkheid bieden een zienswijze kenbaar te maken over het voorgenomen besluit de coöperatie Cirtex voort te zetten. Argumenten 1.1 Het evaluatierapport is volledig en schetst de gevolgen van de afzonderlijke scenario’s. Zoals afgesproken bevat de evaluatie en de bijlagen de benodigde informatie om tot een gewogen oordeel over de pilot te komen. Zo zijn de behaalde resultaten per hoofddoelstelling van de pilot beschreven, afgesloten met een deelconclusie. Ook zijn in de evaluatie een aantal toekomstscenario’s geschetst, waaronder een realistisch scenario en het scenario “stoppen met Cirtex”. Daarbij wordt het resultaat van Cirtex in een ‘smalle businesscase’ afgezet tegen een ‘brede maatschappelijke businesscase’. Om de volledigheid en objectiviteit van de evaluatie te waarborgen, is naast een onafhankelijk bestuurlijke adviseur van de gemeente West-Betuwe aan de stukken toegevoegd het resultaat van de toetsing door een accountantsdienst. 1.2 Cirtex levert een positieve bijdrage aan het op duurzame wijze verwerken van textielafval dat Avri inzamelt. Moeder-organisatie Avri heeft als hoofddoel om de transitie van afval naar grondstof aan te jagen en circulair hergebruik te stimuleren. Voor de textielstroom doet zij dit via de sorteer- en verwerkingswerkzaamheden van Cirtex. Inmiddels verwerkt Cirtex 1,7 miljoen kilo textiel per jaar.

Dit levert Avri een structurele besparing op in tijd, kilometers en CO2 uitstoot. Het textiel wordt gesorteerd op drie kwaliteitsniveaus. A-kwaliteit (gemiddeld 10%) wordt als tweedehandskleding verkocht door 2Switch. B-kwaliteit (gemiddeld 60%) gaat via afnemers naar het buitenland, waar het als tweedehands kleding wordt verkocht. C-kwaliteit wordt in principe verkocht aan de industrie om er circulaire producten van te maken. 1.3 Het voortzetten van Cirtex is belangrijk voor werkzoekenden met een loonwaarde van 40-45% die Werkzaak begeleidt. Op het gebied van inclusie heeft Cirtex zijn ambities ruimschoots waargemaakt. Cirtex biedt arbeidsplaatsen aan mensen die moeilijk aan werk komen. Het is een hybride werkplek tussen beschutte en reguliere werkplekken in. Er zijn nu ongeveer 54 gerealiseerde werkplekken. Door het opdoen van werkervaring bij Cirtex is de gemiddelde loonwaarde van deze doelgroep bijna 10% vergroot en kunnen deze mensen op termijn doorstromen naar andere werkgevers. Daarmee is de gevraagde “instandhoudingsbijdrage” gefinancierd vanuit re-integratiemiddelen te onderbouwen. Door het inzetten van deze middelen wordt Cirtex gezien als een passende re-integratievoorziening voor de doelgroep en (deels) ook als zodanig gefinancierd.

Vanuit de Participatiewet en de Wet banenafspraak (meer banen voor mensen met een arbeidsbeperking) hebben gemeenten de verplichting om mensen met een arbeidshandicap te ondersteunen in het zoeken naar werk. Wanneer deze verplichtingen niet meer bij Cirtex ingevuld zouden worden, zullen gemeenten op een andere manier dergelijke arbeidsplaatsen moeten realiseren. Daarnaast realiseert Werkzaak omzet door doelgroepers te detacheren bij Cirtex. Dit levert een besparing op voor de gemeentelijke bijdragen aan Werkzaak. Het betrekken van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt bij Cirtex heeft bovendien een groot maatschappelijk effect. Het biedt hen de kans om zelfredzamer te worden en vermindert hun afhankelijkheid van zorg en sociale regelingen. Dit bevordert sociale inclusie, vermindert gevoelens van isolatie en eenzaamheid, en draagt bij aan de lokale economie. Daarnaast draagt het bij aan het waarborgen van bestaanszekerheid door het bieden van een stabiel en betrouwbaar inkomen. Het is goed om expliciet in gedachten te houden dat maatschappelijke baten en besparingen op bijstand door de uitstroom naar een betaalde baan niet in de opbrengsten van de businesscase zijn verrekend. Daarin is alleen de omzet meegerekend.

In de concept-zienswijze wordt daarom aangegeven dat de gemeente Neder-Betuwe instemt met een extra bijdrage aan Cirtex ten bate van re-integratie van kwetsbare werkzoekenden. Er wordt echter wel als randvoorwaarde gesteld dat deze investering niet ten koste mag gaan van begeleidingsmogelijkheden voor overige doelgroepers bij Werkzaak. Ook wordt in de zienswijze aangegeven dat de bijdrage via de re-integratiemiddelen wel in verhouding moet blijven staan tot de opbrengsten voor Werkzaak.

Pagina 2 van 5

/RAAD/26/03793

1.4 Op het gebied van ketensamenwerking bij circulair verwerken van textiel valt nog veel te winnen Zoals gezegd streeft Cirtex ernaar C-kwaliteit textiel als grondstof op de markt te zetten. Daarvoor is samenwerking gezocht met ketenpartijen die deze grondstof verwerken tot circulaire producten. De afzet van deze producten op de markt is momenteel minder groot dan gehoopt. En ondanks de vooruitgang die geboekt is met sociaal sorteren van het textielafval, is de transitie naar een volledig circulaire textielketen vertraagd door de wereldwijde textielcrisis en vervuiling van ingezameld textiel. In de pilotperiode zijn diverse maatregelen getroffen om het hergebruik te verbeteren. De ontwikkelingen bieden perspectief, maar de landelijke doelstelling van 50% circulair hergebruik in 2030 lijkt (nog) niet haalbaar. Verdere investeringen in de toekomst zijn noodzakelijk om de landelijke doelstellingen in 2050 te realiseren. Door de coöperatie voort te zetten wordt hieraan bijgedragen. In de zienswijzebrief wordt de opdracht meegegeven dat Cirtex de komende jaren zich sterker moet inzetten op het vermarkten van circulaire producten. Het streven zou moeten blijven dat Cirtex financieel onafhankelijk wordt van de moederorganisaties, zoals oorspronkelijk bedoeld. 1.5 De in de zienswijze benoemde randvoorwaarden zijn regionaal afgestemd.

Er is brede steun in diverse bestuurlijke gremia voor voortzetting van Cirtex. De gemeenten zijn onder meer vertegenwoordigd in de Raad van Toezicht en de Algemene ledenvergadering van Cirtex. Het evaluatierapport is daar besproken en het voorgenomen besluit tot voortzetting op basis van de brede businesscase wordt breed gedragen. De in de zienswijze opgenomen randvoorwaarden ten aanzien van de voorgestelde instandhoudingsbijdrage zijn regionaal afgestemd. Kanttekeningen 1.1 De ontwikkelingen op de textielmarkt blijven de komende jaren een onzekere factor. De ontwikkelingen op de internationale textielmarkt vormen de komende jaren een belangrijke onzekerheidsfactor voor de exploitatie van Cirtex. De markt voor tweedehands textiel staat onder druk door overaanbod, dalende prijzen en strengere importrestricties in diverse afzetlanden. Daarnaast is sprake van een toenemende vervuiling van ingezameld textiel, waardoor de opbrengst per kilo afneemt en extra sorteerinspanningen noodzakelijk zijn. Het sorteren en zo circulair mogelijk verwerken van textielafval is op dit moment nog niet rendabel binnen een ‘smalle’ businesscase. Hoewel Cirtex maatregelen heeft genomen om opbrengsten te verhogen en efficiënter te werken, blijft het financiële resultaat sterk afhankelijk van externe marktomstandigheden waarop beperkte invloed kan worden uitgeoefend.

Specifiek geldt dat 2Switch momenteel niet in staat is om de volledige hoeveelheid A-kwaliteit textiel af te nemen, waardoor de afzet van deze stroom stagneert. Cirtex en Avri zijn actief op zoek naar alternatieve afnemers. Tevens moet er meer oog zijn voor het beter “vermarkten” van deze producten. Dit alles brengt onzekerheid met zich mee over prijsniveau en continuïteit. Hoewel landelijke doelstellingen op het gebied van circulariteit en producentenverantwoordelijkheid naar verwachting op termijn zullen leiden tot beweging in de grondstoffenmarkten, is op dit moment niet te voorspellen wanneer deze verandering daadwerkelijk zal plaatsvinden. Daarmee blijft het exploitatieresultaat van Cirtex kwetsbaar en dienen de aangesloten gemeenten hier scherp op te blijven. 1.2 Gemeenten geven in de zienswijzebrief aan instandhouding niet tot elke prijs te zullen faciliteren. Op dit moment is, ondanks het exploitatietekort, het voortzetten van Cirtex nog in het belang van gemeenten. Stoppen met de coöperatie zou voor de gemeentelijke begrotingen nadelig zijn. Er bestaat echter een risico dat het exploitatietekort structureel blijft of toeneemt, waardoor de bijdrage vanuit het reintegratiebudget niet langer in verhouding staat tot de maatschappelijke en financiële baten voor Werkzaak en de deelnemende gemeenten.

Het is daarmee niet uit te sluiten dat, gezien de randvoorwaarden die gemeenten stellen aan het besluit tot voortzetten, in de toekomst een andere afweging nodig is. In de zienswijzebrief zijn daarom randvoorwaarden benoemd. Als hier in de toekomst niet aan kan worden voldaan, volgt opnieuw een besluitvormingsprocedure conform de afspraken in de Gemeenschappelijke regelingen Avri en Werkzaak. Financiën De komende jaren verwacht Cirtex nog een exploitatietekort. Door de werkgelegenheid die geboden wordt aan de doelgroep van Werkzaak, heeft de coöperatie een gunstig effect op de begroting van de GR Werkzaak. Zoals het voorgenomen besluit nu geformuleerd is, wordt een instandhoudingsbijdrage berekent van maximaal € 427.570, gefinancierd vanuit de bestaande re-integratiemiddelen in de Pagina 3 van 5

/RAAD/26/03793

begroting van Werkzaak Rivierenland. Voor de gemeente Neder-Betuwe heeft dit voorstel geen directe financiële impact, aangezien de dekking plaatsvindt binnen de beschikbare middelen van de gemeenschappelijke regeling Werkzaak. Wel levert (voortzetten van) Cirtex een besparing op de kosten van Werkzaak op, waarin onze gemeente meedeelt, naast maatschappelijke baten. Communicatie De raad van gemeente Neder-Betuwe stemt in met het voorgenomen AB-besluit van Werkzaak en Avri om de coöperatie CIRTEX voort te zetten. Daarbij worden in de brief enkele randvoorwaarden benoemd. Vervolgstappen Na het ontvangen van de zienswijzen van de acht raden van deelnemende gemeenten, nemen het Algemeen bestuur van Werkzaak en Avri op 9 juli 2026 een definitief besluit over de voortzetting van de Coöperatie CIRTEX.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe, {{esl:signer1:Capture:size(150,40)}}

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}}

Nicolien de Geus Secretaris

Jan Kottelenberg Burgemeester

Bijlagen 1. Concept zienswijzebrief 2. Aanbiedingsbrief 3. Evaluatierapport Cirtex 4. Memo Bevindingen bestuursadviseur West Betuwe 5. Bestuurlijke opleggers RvT en ALV Cirtex 6. AB-memo rapportage accountant 7. 3400-gewaarmerkte verklaring Accountant 8. Adviesbrief normenkader accountant

Pagina 4 van 5

/RAAD/26/03793

Raadsbesluit De raad van de gemeente Neder-Betuwe gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders; gelet op het bepaalde in: - de Gemeenschappelijke Regeling Werkzaak Rivierenland; - de Gemeenschappelijke Regeling Avri;

B E S L U I T:

de voorliggende zienswijze vast te stellen.

Aldus vastgesteld in de raadvergadering van 11 juni 2026 de griffier, de voorzitter, {{esl:signer3:Capture:size(150,40)}} /signer1/ Erwin van der Neut

Pagina 5 van 5

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}} Jan Kottelenberg

/RAAD/26/03793