Raadsvoorstel 3735 - Regionaal actieplan dak- en thuisloosheid Gelderland-Zuid 2026-2032

Datum raadsvergadering Inlichtingen bij Raadnummer

29 januari 2026 Griffie (griffie@nederbetuwe.nl) Z/25/110232/RAAD/25/03735

Raadsvoorstel Onderwerp

Regionaal Actieplan Dak- en Thuisloosheid Gelderland-Zuid

Ingediend door

College van burgemeester en wethouders (portefeuillehouder Van Dijkhuizen)

Samenvatting

Het regionaal Actieplan Dak- en Thuisloosheid Gelderland-Zuid 2026-2032 wordt ter vaststelling voorgelegd aan de gemeenteraad. Het Actieplan is het resultaat van samenwerking tussen de 13 gemeenten in de regio en is gericht op het terugdringen van dak- en thuisloosheid. Het plan vormt de basis voor de regionale en lokale uitvoeringsplannen die vanaf 2026 worden opgesteld.

Voorgesteld besluit

1.

Vaststellen van het regionaal Actieplan Dak- en Thuisloosheid Gelderland-Zuid 2026-2032.

Inleiding In oktober 2024 hebben we u geïnformeerd over het voornemen om, samen met de gemeenten in de regio Gelderland-Zuid, een regionaal Actieplan Dak- en Thuisloosheid op te stellen. Dit heeft geleid tot een conceptversie van het actieplan, die kort na de zomer van 2025 ter informatie en consultatie aan verschillende partijen, evenals aan alle gemeenteraden en adviesraden in Gelderland-Zuid, is voorgelegd. Dit heeft een aantal verbeteringen in het plan opgeleverd. Het regionaal Actieplan Dak- en Thuisloosheid Gelderland-Zuid 2026-2032 leggen wij nu ter vaststelling aan u voor. De aanleiding voor het opstellen van dit regionaal actieplan is het Europese en Nederlandse besluit om dakloosheid fors en structureel terug te dringen. In Nederland werd hiervoor het Nationaal Plan Dakloosheid 'Eerst een thuis' gelanceerd. Dit plan vraagt om een fundamenteel andere kijk op het vraagstuk 'dakloosheid' en benoemt zes leidende principes die richting geven aan de regionale vertaling van dit landelijke plan. Hierbij wordt gesteld dat het aanpakken van dakloosheid begint met huisvesting. In 2024 hebben de gemeenten in de regio Gelderland-Zuid meegedaan aan het ETHOS-onderzoek om de omvang en problematiek van dak- en thuisloosheid in de regio in kaart te brengen.

Met het ETHOSonderzoek werd in de gehele regio op hetzelfde moment geteld hoeveel dak- en thuislozen aan de definitie voldeden, die gebaseerd is op het ontbreken van volwaardige huisvesting. Deze telling vond plaats op 9 april 2024. De omvang en problematiek in de regio Gelderland-Zuid bleek fors. Over dit onderzoek en de uitkomsten hebben wij u geïnformeerd. Vanwege de omvang van de problematiek besloten de gemeenten in de regio Gelderland-Zuid in oktober 2024 om, op basis van het Nationaal Actieplan Dakloosheid 'Eerst een thuis' (2023-2030) en het ETHOSonderzoek, een project op te starten om tot een nieuwe aanpak van dak- en thuisloosheid te komen. Dit heeft geresulteerd in het regionaal Actieplan Dak- en Thuisloosheid. In een latere fase volgt het regionaal Uitvoeringsplan Dak- en Thuisloosheid, en daarna zal elke gemeente een lokaal uitvoeringsplan opstellen. Deze drie documenten liggen in elkaars verlengde en vormen samen de aanpak van dak- en thuisloosheid:  Het regionaal Actieplan: Bevat de aanleiding, missie, visie, uitgangspunten en doelen voor de aanpak van dak- en thuisloosheid in Gelderland-Zuid.  Het regionaal Uitvoeringsplan: Is het uitvoeringsplan van het regionaal Actieplan en werkt uit hoe het regionale vangnet voor maatschappelijke opvang wordt ingericht, en welke kaders we afspreken voor de lokale uitvoeringsplannen.

Postbus 20 | 4043 ZG Opheusden | Burgemeester Lodderstraat 20 | 4043 KM Opheusden | telefoon 14 0488 |www.nederbetuwe.nl | info@nederbetuwe.nl



Het lokale Uitvoeringsplan: Bevat concrete uitwerkingen die op lokaal niveau dak- en thuisloosheid moeten voorkomen of terugdringen. Hierbij ligt de nadruk op huisvesting. Door middel van preventie richt elke gemeente zich op het behoud van huisvesting, en daarnaast op het toeleiden naar en bieden van huisvesting. Deze lokale plannen worden door alle 13 gemeenten in Gelderland-Zuid opgesteld. Het voornemen is dat elke gemeente hiermee in 2026 start.

Beoogd effect Een breed gedragen regionale visie en missie in Gelderland-Zuid met concrete doelstellingen voor de aanpak van dak- en thuisloosheid. Het regionaal actieplan vormt de basis voor zowel de regionale als de lokale uitvoeringsplannen. Argumenten 1.1 Het toenemende aantal dak- en thuislozen vraagt om een gewijzigde aanpak en (meer) regionale en lokale inzet. Met het regionaal Actieplan willen we steviger inzetten op het voorkomen van dak- en thuisloosheid en het sneller oplossen van situaties waarin iemand geen dak meer boven zijn of haar hoofd heeft. Dit is noodzakelijk in het licht van het toenemende aantal dak- en thuislozen, de groeiende tekorten aan (zorg)personeel, lange wachttijden, zorgvormen die niet goed genoeg aansluiten om dak- en thuisloosheid te voorkomen, een structureel fors tekort op het budget voor maatschappelijke opvang, te weinig woningen, enzovoorts. We benadrukken dat het regionaal Actieplan een waardevolle aanvulling is van de diverse initiatieven die al lopen, zowel regionaal als lokaal. We leggen de verbinding met ontwikkelingen en afspraken. 1.2 Voorkomen en oplossen van dak- en thuisloosheid vraagt om een regionaal afgestemde aanpak. Een complex onderwerp zoals het voorkomen en oplossen van dak- en thuisloosheid vraagt om het gelijktijdig aanpakken van verschillende zaken, zowel regionaal als lokaal.

Hiermee voorkomen we dat we “dweilen met de kraan open”. Een afgestemde aanpak zorgt ervoor dat elke gemeente weet wat er nodig is en vanuit welke visie we werken om dak- en thuisloosheid in onze regio terug te dringen. 1.3 Het regionaal actieplan sluit aan bij het nationaal actieplan Dakloosheid ‘Eerst een Thuis’ (2023-2030) en de ETHOS-telling. Zowel in Europa als in Nederland is besloten dakloosheid fors en structureel terug te dringen. Dit is vastgelegd in de Verklaring van Lissabon en het Nationaal Plan Dakloosheid ‘Eerst een Thuis’. Het Nationaal Plan vraagt om een fundamenteel andere kijk op het vraagstuk ‘dakloosheid’ en benoemt zes leidende principes die richting geven aan de regionale vertalingen van dit landelijke plan. Deze principes zijn in het regionaal actieplan opgenomen. De ETHOS-telling heeft ons meer inzicht verschaft in de aantallen dak- en thuislozen en het type daken thuislozen in onze regio. Dit heeft bijgedragen aan de keuzes die we in het Actieplan maken, zoals de verdeling van de opgave: 25% regionale en 75% lokale opgave voor het ondersteunen van (dreigend) dak- en thuislozen. 1.4 Terugdringen van dak- en thuisloosheid en het opvangen van dak- en thuislozen is een verantwoordelijkheid van elke gemeente.

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het zorgen dat inwoners in geval van dak- en thuisloosheid terecht kunnen bij de maatschappelijke opvang (MO), die fungeert als vangnet wanneer er geen andere oplossing is. Omdat deze voorzieningen specifieke expertise vereisen, werken gemeenten hierin nauw samen. Dit Actieplan richt zich op het voorkomen van dakloosheid, zodat inwoners niet afhankelijk worden van maatschappelijke opvang. Voorkomen is immers beter dan genezen. Daarnaast zorgen we ervoor dat er voldoende maatschappelijke opvang beschikbaar blijft, maar wel meer verspreid over de regio, zodat de druk op de stad Nijmegen, waar momenteel een concentratie van voorzieningen is, vermindert.

Pagina 2 van 5

Z/25/110232/RAAD/25/03735

1.5 Voor het terugdringen van dak- en thuislozen werken we nauw samen met de gemeenten en partners in de regio Gelderland-Zuid. Het regionaal Actieplan is in samenwerking met de gemeenten in Gelderland-Zuid en andere betrokken organisaties opgesteld. Hiervoor is een bestuurlijk kernteam opgericht, met vertegenwoordigers van de portefeuillehouders Wonen en Zorg uit de regio Rivierenland, regio Rijk van Nijmegen en centrumgemeente Nijmegen. Dit kernteam is aangevuld met bestuurders van woningcorporaties in zowel het Rijk van Nijmegen als Rivierenland. Daarnaast zijn aanbieders van maatschappelijke opvang, de GGD en de adviesraden sociaal domein van de gemeenten geraadpleegd. De raden zijn betrokken via lokale en regionale bijeenkomsten. De praktijkervaring is meegenomen door de betrokkenheid van professionals en ervaringsdeskundigen in de werkgroepen die de plannen hebben ontwikkeld. Kanttekeningen 1.1 Het regionaal Actieplan Dak- en Thuisloosheid betreft primair een visie, uitgangspunten en kaders en biedt nog geen inzicht in de risico's en het financiële kader. Niet in het regionaal Actieplan, maar in het regionaal Uitvoeringsplan worden de hoofdlijnen verder uitgewerkt en wordt er ook stilgestaan bij mogelijke risico’s en de financiële vertaling. 1.2 Doelen worden mogelijk niet gehaald door maatschappelijke en politieke ontwikkelingen.

Dak- en thuisloosheid is een zeer complex probleem dat onderhevig is aan maatschappelijke ontwikkelingen. Het is dan ook geen zekerheid dat de gestelde doelen behaald worden. Desondanks sturen we op de hoofdlijnen uit het Actieplan en streven we ernaar deze doelen te behalen. Voor een geslaagde aanpak is goede regionale samenwerking, goede regionale afstemming en gezamenlijk gedragen verantwoordelijkheid nodig. Het kost tijd om dit te bereiken. Nieuwe gemeenteraadsverkiezingen kunnen dit vertragen. Financiën Het regionaal actieplan beschrijft de visies, doelen en acties op hoofdlijnen, maar bevat nog geen gedetailleerde uitwerkingen van de financiën. Deze concrete financiële uitwerkingen worden opgenomen in het regionale uitvoeringsplan, waarin de kaders verder worden geconcretiseerd. In dit plan wordt ook stilgestaan bij de mogelijke risico's en een risicoparagraaf opgenomen. De uitvoering van het actieplan krijgt in 2026 verder vorm, waarbij de lokale uitvoeringsplannen worden opgestart en de gedetailleerde financiële ramingen worden toegevoegd. Voor de financiering van Maatschappelijke Opvang wordt gewerkt met een regionale begroting voor Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang, die jaarlijks door de 13 deelnemende gemeenten wordt opgesteld.

Het is van belang om in 2026 goede regionale afstemming te bereiken over de financiën voor de komende jaren, zodat kan worden gestuurd op een passend en toereikend budget. Het uitgangspunt voor het financieel kader is dat binnen de beschikbare rijksbudgetten voor maatschappelijke opvang en beschermd wonen wordt gebleven. Communicatie De communicatie met betrekking tot het Actieplan verloopt via de centrumgemeente Nijmegen. Vervolgstappen  Parallel aan dit college- en raadsvoorstel voor de gemeenteraad van de gemeente NederBetuwe, wordt het regionaal Actieplan aan de overige gemeenten uit de regio aangeboden voor vaststelling. Daarnaast wordt ook het eerdergenoemde Bestuurlijk Kernteam deze stukken toegezonden.  Na vaststelling door de gemeenteraden in de regio, wordt samen met alle partners verder gewerkt aan de uitwerking van het regionaal Uitvoeringsplan. Deze zullen begin 2026 aan de colleges aangeboden worden ter vaststelling. Daarnaast wordt in 2026 gestart met het opstellen van de lokale uitvoeringsplannen, zodat per gemeente duidelijk wordt hoe het probleem van daken thuisloosheid op lokaal niveau wordt aangepakt.

Pagina 3 van 5

Z/25/110232/RAAD/25/03735

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe, {{esl:signer1:Capture:size(150,40)}}

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}}

Nicolien de Geus Secretaris

Jan Kottelenberg Burgemeester

Bijlagen 1. Actieplan Dak- en Thuisloosheid Gelderland-Zuid

Pagina 4 van 5

Z/25/110232/RAAD/25/03735

Raadsbesluit De raad van de gemeente Neder-Betuwe gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders; gelet op het bepaalde in Wmo 2015, aangevuld met beleidsafspraken uit het Nationaal Actieplan Dakloosheid en regionale samenwerking op basis van de Wgr.

B E S L U I T:

het regionaal Actieplan Dak- en Thuisloosheid Gelderland-Zuid 2026-2032 vast te stellen.

Aldus vastgesteld in de raadvergadering van 29 januari 2026 de griffier, de voorzitter, {{esl:signer3:Capture:size(150,40)}} /signer1/ Erwin van der Neut

Pagina 5 van 5

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}} Jan Kottelenberg

Z/25/110232/RAAD/25/03735