Raadsvoorstel 3721 - Participatieverordening Neder-Betuwe 2026

Datum raadsvergadering Inlichtingen bij Raadnummer

11 december 2025 Griffie (griffie@nederbetuwe.nl) Z/25/112811/RAAD/25/03721

Raadsvoorstel Onderwerp

Participatieverordening Neder-Betuwe 2026

Ingediend door

College van burgemeester en wethouders (portefeuillehouder Kottelenberg)

Samenvatting

Vanwege de Wet versterking participatie op decentraal niveau is er gewerkt aan nieuw participatiebeleid. De nieuwe wetgeving dwingt gemeenten ook om een nieuwe participatieverordening op te stellen. Dit is de juridische vertaling van de keuzes die gemaakt zijn in het beleid. Met de vaststelling van de verordening wordt de betrokkenheid van inwoners bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid op decentraal niveau versterkt zoals de wet van ons verlangt. De participatieverordening bevat kaders en voorwaarden over inwonersparticipatie. Daarnaast gaat de participatieverordening in op inwonersinitiatieven en de voorwaarden die gelden om in aanmerking te komen voor ondersteuning. Ook de spelregels voor het uitdaagrecht zijn opgenomen in de verordening.

Voorgesteld besluit

1. De Participatieverordening Neder-Betuwe 2026 vast te stellen

Inleiding Op 1 januari 2025 is de Wet versterking participatie op decentraal niveau ingegaan. Met deze wet wordt de betrokkenheid van inwoners bij de voorbereiding, uitvoering en evaluatie van beleid op decentraal niveau versterkt. De nieuwe wet betekent voor gemeenten dat ze een participatieverordening moeten opstellen. Een participatieverordening vervangt de huidige inspraakverordening en stelt duidelijkere kaders voor participatie. Ook wordt het uitdaagrecht wettelijk verankerd. Met het uitdaagrecht kunnen inwoners een verzoek indienen om een taak van de overheid over te nemen. We moeten dus een nieuwe participatieverordening opstellen die voldoet aan de nieuwe eisen. Om participatie te versterken en te stimuleren, is er echter meer nodig dan alleen maar een participatieverordening opstellen. Er zijn concrete afspraken en acties nodig die houvast bieden als het gaat over participatietrajecten. Daarom is eerst het nieuwe participatiebeleid vastgesteld. De participatieverordening fungeert als juridische verankering van het participatiebeleid, zoals de VNG adviseerde. Inwonersparticipatie betekent dat de gemeente inwoners betrekt bij haar eigen plannen. Wij vragen dan om meningen of ideeën van inwoners. Overheidsparticipatie betekent dat inwoners zelf met een initiatief naar de gemeente komen. De gemeente kan deze initiatieven dan ondersteunen.

Ook het uitdaagrecht is onderdeel van overheidsparticipatie. Beoogd effect Het versterken van participatie zorgt voor kwalitatief betere plannen, breder gedragen plannen en een verbeterende relatie tussen inwoner en overheid. De participatieverordening is een middel om dit doel te bereiken. De verordening zorgt voor duidelijkheid bij participatietrajecten. Neder-Betuwe maakt in de verordening afspraken met zichzelf. Zowel inwoners als gemeente weten waar ze aan toe zijn bij participatietrajecten. Verder maakt de participatieverordening duidelijk hoe we omgaan met inwonersinitiatieven en het uitdaagrecht. Voor de gemeente is het duidelijk waaraan we onszelf dienen te houden en voor inwoners zijn de mogelijkheden duidelijk. Daartoe starten we in het eerste kwartaal van 2026 een tweejarige pilot op waarbij we initiatieven uit de samenleving proberen te ondersteunen. Ook het uitdaagrecht is daar onderdeel van.

Postbus 20 | 4043 ZG Opheusden | Burgemeester Lodderstraat 20 | 4043 KM Opheusden | telefoon 14 0488 |www.nederbetuwe.nl | info@nederbetuwe.nl

Argumenten 1.1 De nieuwe participatieverordening draagt bij aan de versterking van participatie op decentraal niveau. Met de nieuwe participatieverordening voldoet onze gemeente aan de gestelde eisen uit de Wet versterking participatie op decentraal niveau. 1.2 Neder-Betuwe wil in de toekomst een faciliterende overheid zijn volgens de Toekomstvisie NederBetuwe 2050. Neder-Betuwe start met het bewegen in de richting van een faciliterende overheid door een pilot op te starten waarmee we kleinschalige initiatieven uit de samenleving ondersteunen. Dat sluit aan bij de kenmerken van een faciliterende overheid. Met de pilot aangaande overheidsparticipatie leren we dus hoe we de faciliterende rol uit de Toekomstvisie Neder-Betuwe 2050 kunnen oppakken. 1.3 De participatieverordening draagt bij aan de beleidsdoelstellingen uit het coalitieakkoord 2022-2026. In het coalitieakkoord is afgesproken dat Neder-Betuwe samenwerkt met burgers, bedrijven en partners voor begrip en draagvlak. Deze participatieverordening helpt bij het betrekken van deze actoren. Het maakt duidelijk waar Neder-Betuwe zich aan houdt aangaande participatie en versterkt de participatie. 1.4 De participatieverordening draagt bij aan operationele doelstelling: Nieuwe wet- en regelgeving voeren we in op een manier die past bij de schaal en de samenleving van Neder-Betuwe.

De nieuwe regelgeving hebben we vertaald naar de lokale situatie van Neder-Betuwe. De gemeenteraad, college, ambtelijke organisatie en inwoners hebben meegedacht om het participatiebeleid en de -verordening werkbaar te maken in Neder-Betuwe. Voor de verordening is de tweede variant van de modelverordening van de VNG gebruikt, en waar nodig aangepast aan de hand van de afspraken uit het Participatiebeleid Neder-Betuwe 2025. Zo maken wij onderscheid tussen inwonersinitiatieven en het uitdaagrecht. Beide vormen vallen onder de term overheidsparticipatie. Kanttekeningen 1.1 Het aanvullend budget voor overheidsparticipatie is mogelijk niet toereikend Het is nog ongewis hoeveel gebruik er gemaakt wordt van de mogelijkheid om initiatieven te ondersteunen. Mogelijk blijft een deel van het budget over, of is het budget niet toereikend om alle kleinschalige initiatieven te ondersteunen. Na het eerste jaar van de pilot evalueren we het gebruik van het budget. Ook formuleren we dan de evaluatiecriteria voor het tweede jaar van de pilot. 1.2 De afspraken uit de participatieverordening vragen om een andere mindset Wat betreft inwonersparticipatie vraagt deze verordening dat participatie als iets vanzelfsprekends wordt gezien. Dat is een verandering ten opzichte van de huidige situatie. In 2026 trainen we de organisatie om deze werkhouding eigen te maken.

Wat betreft overheidsparticipatie (inwonersinitiatieven en het uitdaagrecht) wordt van collega’s een “ja, tenzij” houding gevraagd i.p.v. een “nee, geen capaciteit” houding. Dit kan spanning opleveren aangezien dit een verandering is. Door te beginnen met kleinschalige initiatieven die door een werkgroep van enthousiaste collega’s worden opgepakt proberen we deze spanning in het begin zo klein mogelijk te houden. 1.3 We starten met een beperkt aantal regels en voorwaarden voor inwonersinitiatieven en het uitdaagrecht. Ondanks dat er enkele duidelijke basisregels voor inwonersinitiatieven en het uitdaagrecht zijn opgenomen in de verordening, is het aantal regels en voorwaarden beperkt. Zo proberen we zo min mogelijk barrières op te werpen voor initiatiefnemers. We willen aansluiten bij de lokale context en recente ervaringen met inwonersinitiatieven en het uitdaagrecht. We experimenteren met deze nieuwe vormen van participatie. Als we gedurende de pilot ervaren dat er extra kaders nodig zijn, nemen we die mee in de tussentijdse evaluatie in Q4 van 2026. En sluit aan bij een faciliterende overheid. Om risico’s te verkleinen treden we met het uitdaagrecht niet actief naar buiten. Financiën Inwonersparticipatie ten behoeve van plannen, projecten of beleidsvorming, wordt bekostigd uit het budget dat er voor die activiteit beschikbaar is.

Voor participatie bij onze plannen wordt vooraf budget aangevraagd. Dat is geen verandering ten opzichte van de huidige situatie. Voor overheidsparticipatie maken we een budget beschikbaar van 25.000 euro per jaar, voor de jaren 2026 en 2027. Dit budget is reeds opgenomen in de kadernota 2026-2029 en toegekend met de vaststelling van het Participatiebeleid Neder-Betuwe 2025. Daarmee kunnen we kleinschalige initiatieven Pagina 2 van 4

Z/25/112811/RAAD/25/03721

ondersteunen. Dat doen we tot en met 5000 euro per initiatief. Als een initiatief groter is en meer ondersteuning verlangt, komt een initiatief niet meer in aanspraak voor het vrijgemaakte budget. Dan is het aan het college (tot 25.000 euro) of de raad (vanaf 25.000 euro) om hier middelen voor vrij te maken. Voor het uitdaagrecht is het niet nodig om nu extra middelen vrij te maken. Een uitdager krijgt namelijk het budget van de taak die hij uitvoert. Dat betekent dat dat ten koste kan gaan van een deel van een budget. Dit budget wordt toegekend aan de uitdager die de taak van de gemeente overneemt. De gemeente kan dat budget dan dus zelf niet meer inzetten. Communicatie Geïnteresseerde inwoners zijn via een enquête betrokken geweest bij dit project. De participatieverordening is gebaseerd op het participatiebeleid. Inwoners hebben hun mening gegeven toen het beleid werd gevormd. Aan hen is teruggekoppeld wat er met de inbreng is gedaan en hoe het nieuwe participatiebeleid eruitziet. In 2026 zullen we communiceren over de pilot overheidsparticipatie. Dit betekent dat we inwoners bekend maken met de mogelijkheden voor ondersteuning van hun inwonersinitiatief. We ondersteunen en stimuleren kleinschalige initiatieven, zonder ze over te nemen. Met het uitdaagrecht treden we niet actief naar buiten, maar we beoordelen iedere uitdaging mocht die binnenkomen.

Vervolgstappen In 2026 treedt de participatieverordening in werking. Dan gaan de regels en voorwaarden wat betreft inwonersparticipatie gelden. Vanaf dat moment werken we ook aan een aantal maatregelen om deze verandering succesvol te kunnen implementeren. Dat betekent dat we hulpmiddelen ontwikkelen die ervoor zorgen dat we op een uniforme manier met participatie omgaan. Bijvoorbeeld een afwegingskader en een participatietoolbox. In het eerste kwartaal van 2026 starten we ook met een 2-jarige pilot overheidsparticipatie. We staan open voor initiatieven en willen die voor een deel ondersteunen. Om het bovenstaande te kunnen uitvoeren is een participatiewerkgroep opgericht die de werkwijze uitdraagt en initiatieven beoordeelt. Verder wordt participatie een vast onderdeel van raads- en collegevoorstellen. Dat betekent niet dat participatie bij elk voorstel van toepassing is, maar dat de afweging wel altijd wordt gemaakt. Na het eerste jaar (Q4 2026) wordt de pilot overheidsparticipatie geëvalueerd en waar nodig aangepast.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe, {{esl:signer1:Capture:size(150,40)}}

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}}

Nicolien de Geus Secretaris

Jan Kottelenberg Burgemeester

Bijlagen 1. Participatieverordening Neder-Betuwe 2026 2. Participatiebeleid Neder-Betuwe 2025

Pagina 3 van 4

Z/25/112811/RAAD/25/03721

Raadsbesluit De raad van de gemeente Neder-Betuwe gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders; ; gelet op het bepaalde in de artikelen 149 en 150 van de Gemeentewet, de artikelen 3.1, 2.4 en 3.4 van de Omgevingswet en de artikelen 10.7, 10.2 en 10.8 van het Omgevingsbesluit;

B E S L U I T: de Participatieverordening Neder-Betuwe 2026 vast te stellen.

Aldus vastgesteld in de raadvergadering van 11 december 2025 de griffier, de voorzitter, {{esl:signer3:Capture:size(150,40)}} /signer1/ Erwin van der Neut

Pagina 4 van 4

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}} Jan Kottelenberg

Z/25/112811/RAAD/25/03721