Raadsvoorstel 3652 - Toekomstvisie Neder-Betuwe 2050

Datum raadsvergadering Inlichtingen bij Raadnummer

25 september 2025 Griffie (griffie@nederbetuwe.nl) Z/24/102123/RAAD/25/03652

Raadsvoorstel Onderwerp

Toekomstvisie Neder-Betuwe 2050

Ingediend door

College van burgemeester en wethouders (portefeuillehouder Kottelenberg)

Samenvatting Voorgesteld besluit

1.

De Toekomstvisie Neder-Betuwe 2050 vast te stellen.

Inleiding In juni 2024 bent u middels een raadsinformatiebrief meegenomen over de start om te komen tot een ‘Strategische koers Neder-Betuwe’. Aanleiding hiervoor zijn de vele ontwikkelingen, zoals bevolkingsgroei, vergrijzing, klimaatverandering, de energietransitie en digitalisering. Deze ontwikkelingen leiden tot de noodzaak om in beeld te brengen welke opgaven specifiek voor NederBetuwe gaan gelden en hoe hierin te handelen. Het aangaan van de maatschappelijke opgaven en bijbehorende investeringen in zowel het ruimtelijke als sociale aspect hiervan, vraagt wat van de gemeente, zowel financieel als in uitvoeringscapaciteit. De financiële situatie, van gemeenten in het algemeen in Nederland, is daarbij na 2025 onzeker. De vraag is dus niet alleen welke opgaven voor Neder-Betuwe gelden, maar ook in hoeverre de gemeente hierop vanuit kracht de regie kan voeren. De samenhang van de ruimtelijke en sociale opgaven en de financiële en organisatorische vraagstukken die dat met zich meebrengt, vraagt om een meer integrale visie en aanpak. Het uitgangspunt voor de ‘Strategische koers Neder-Betuwe’ was om in eerste instantie te werken vanuit de huidige meerjarige visie- en/of beleidsstukken, zoals bijvoorbeeld de Omgevingsvisie en de nota Sociaal Domein. Het koppelen van bestaande visies is voorbereid, wat heeft geleid tot een analyse over ‘Wat voor gemeente zijn we nu?’.

Ambtelijk zijn scenario’s uitgewerkt die antwoorden formuleren op de vraag ‘Wat voor gemeente willen we zijn?’. De raad is tijdens een gespreksavond op 21 november 2024 in de gelegenheid gesteld met elkaar in gesprek te gaan over welk scenario de voorkeur heeft. De inbreng vanuit de fracties tijdens en na de gespreksavond zijn verwerkt tot een Ontwerpvisie. In de Ontwerpvisie is met name gekeken hoe feedback van alle fracties zoveel mogelijk verwerkt kan worden en tegelijkertijd er een logische samenhang van keuzes (integraliteit) blijft. De Ontwerpvisie is destijds niet vastgesteld, maar is wel gebruikt als input voor een participatietraject met inwoners en maatschappelijke partners. Uit dit traject bleek dat de Ontwerpvisie grotendeels werd onderschreven door inwoners, maatschappelijke partners en buurgemeenten. Ook door de raad en het college is er gereflecteerd op de Ontwerpvisie. Beide trajecten hebben gezorgd voor aanscherping van de Ontwerpvisie zodat de Toekomstvisie Neder-Betuwe 2050 opgesteld kon worden. Deze ligt nu voor ter vaststelling door uw raad. Beoogd effect De gemeente Neder-Betuwe is toekomstbestendig, zelfstandig en daadkrachtig. Argumenten 1.1 De raad, inwoners en maatschappelijke partners zijn betrokken Een zorgvuldig georganiseerde reflectiefase was onderdeel van het traject om te komen tot de Toekomstvisie.

Doel van deze fase was te reflecteren op het voorzichtige antwoord op de vraag ‘wat voor gemeente willen we zijn?’ zoals geformuleerd in de Ontwerpvisie. Hiervoor zijn verschillende activiteiten georganiseerd, zoals een enquête onder inwoners. Hierop kwam een relatief hoge respons in vergelijking met andere gemeenten. Doel hiervan was om te ontdekken hoe de samenleving over de verschillende dilemma’s denkt. De verschillende dorpen en leeftijden zijn goed vertegenwoordigd onder de respondenten. Dit wijst op een redelijke representativiteit en hoge betrokkenheid. Ook is er een gespreksavond van college en raad met inwoners en maatschappelijke Postbus 20 | 4043 ZG Opheusden | Burgemeester Lodderstraat 20 | 4043 KM Opheusden | telefoon 14 0488 |www.nederbetuwe.nl | info@nederbetuwe.nl

partners georganiseerd. Doel hiervan was erachter te komen waaróm er op een bepaalde manier over de dilemma’s wordt gedacht. Er was een brede vertegenwoordiging van maatschappelijke partners en inwoners op de avond. Ook werd aangegeven hoezeer het gewaardeerd wordt dat de deur altijd voor hen openstaat en dat zij ook in dit proces betrokken worden. Ook uw raad is gedurende het hele proces nauw betrokken, zowel bij het vormgeven van het proces als bij de uitvoering van het proces. De raad heeft regelmatig tussentijdse input geleverd en de feedback is telkens verwerkt. Wij vinden dit van groot belang omdat de Toekomstvisie nog jarenlang een leidraad en toetsingskader zal zijn voor afwegingen door de raad op allerlei onderwerpen. 1.2 Inwoners willen dat Neder-Betuwe groeit én haar dorpse karakter behoudt Een groot deel van de inwoners wil dat Neder-Betuwe groeit zodat er voldoende woningen zijn voor met name jongeren om in Neder-Betuwe te kunnen blijven wonen. Ook voor het behoud van voorzieningen is het belangrijk dat Neder-Betuwe nog blijft groeien. Tegelijkertijd is er ook een grote groep inwoners die het dorpse karakter erg waardeert en wil dat dit behouden blijft. Door in te stemmen met deze Toekomstvisie kiest de raad voor balans tussen een redelijke groei – maar niet enorm – en behoud van dorps karakter.

De afgelopen jaren werd 35.000 inwoners regelmatig als stip op de horizon genoemd. Met deze Toekomstvisie wordt dit naar beneden bijgesteld, naar ongeveer 30.000. Dit is nog steeds een redelijke groei ten opzichte van Nederland gemiddeld. Gezien de groei van de afgelopen periode is dit nog steeds behoorlijk en vraagt dit veel van de gemeente en de organisatie om te realiseren. Door met name de kleinere dorpen te laten groeien zorgen we voor het leefbaar houden van de kleine dorpen en dat de grootste dorpen niet te groot worden. Door niet te veel te groeien hoeft er niet te veel agrarische grond of openbaar groen te wijken voor extra woningen en hoeven we niet te veel hoogbouw te realiseren. Het behoud van ruimte voor agrarische activiteiten en voor openbaar groen draagt bij aan het behoud van het dorpse karakter. Tegelijkertijd is de groei naar 30.000 inwoners belangrijk voor het behoud van maatschappelijke voorzieningen, en voor commerciële voorzieningen, en daarmee ook voor onze ondernemers. Tot slot is de keuze voor groei tot 30.000 inwoners goed om ook al het andere wat belangrijk is mee te laten groeien. Het gaat niet alleen om bouwen, bouwen, bouwen. Van belang is dat er voldoende geschikte woningen zijn, dat de (energie)infrastructuur mee kan groeien, dat het aanbod van maatschappelijke en commerciële voorzieningen meegroeit.

Voor onze inwoners is het van belang dat groei in samenhang gebeurt. 1.3 Inwoners willen dat Neder-Betuwe het mentaal en fysiek welzijn bevordert Bijna 80% van de respondenten heeft via de enquête aangegeven dat Neder-Betuwe meer aandacht moet geven aan welzijn dan aan welvaart. Dat is niet verwonderlijk, want het gaat goed met de welvaart in Neder-Betuwe. Er is veel werkgelegenheid, weinig werkloosheid. Op het gebied van welzijn valt er nog wat te verbeteren. Inwoners geven duidelijk aan dat we onderwerpen als gezondheid en zorg niet minder aandacht moeten geven. Inwoners willen daarentegen wel dat we minder aandacht geven aan werkgelegenheid en specifiek minder ruimte voor de landbouw. De wens om welzijn te bevorderen is terug te zien in alles wat inwoners hebben aangegeven. Meer ruimte voor natuur, openbaar groen, recreatie, sportvoorzieningen en een gezondheidscentrum. Meer veilige en comfortabele fietsverbindingen, meer inzet op preventie in het sociaal domein, meer inzet op tegengaan van de negatieve gevolgen van klimaatverandering. Maatschappelijke partners bevestigen dit beeld en geven aan dat het erg belangrijk is dat welvaart en welzijn in balans zijn. Door in te stemmen met de Toekomstvisie kiest de raad voor het inzetten op bevorderen van mentaal en fysiek welzijn door preventie. Door ontmoeting en beweging te stimuleren en de openbare ruimte hierop in te richten.

Dit is randvoorwaardelijk om als gemeente te kunnen groeien qua bevolking, anders groeien de kosten van het sociaal domein minstens zo hard mee. Inzetten op welzijn betekent niet dat niet ook ingezet kan worden op welvaart. Het betekent wel dat inzet op welvaart zoveel mogelijk ook gaat bijdragen aan het mentaal en fysiek welzijn van onze inwoners. 1.4 Inwoners willen dat Neder-Betuwe faciliteert en samenwerkt Bijna 70% van de respondenten heeft via de enquête aangegeven dat Neder-Betuwe vooral initiatieven uit de samenleving moet stimuleren en ondersteunen. Inwoners en ondernemers vinden het belangrijk dat ze ruimte krijgen om zelfstandig dingen te organiseren. Daarbij geven inwoners en maatschappelijke partners aan dat professionele hulp van de gemeente heel erg wenselijk als dat nodig is. De samenleving vraagt dus om een gemeente Neder-Betuwe die goed kan samenwerken. Tegelijkertijd geven inwoners en maatschappelijke partners ook aan dat niet alles vanuit de Pagina 2 van 4

Z/24/102123/RAAD/25/03652

samenleving opgepakt kan worden. Zorg voor kwetsbare inwoners blijft van groot belang. Ook het organiseren van grote zaken die inwoners niet alleen kunnen organiseren (wegenaanleg, veiligheid, onderwijs, zorgvoorzieningen) is een taak waarop de gemeente toch presterend moet zijn. Door in te stemmen met deze Toekomstvisie kiest de raad ervoor om de kracht vanuit de samenleving leidend te maken, veel ruimte hieraan te geven en de organisatie hier ook op in te richten. Om een faciliterende en samenwerkende overheid te zijn, is het randvoorwaardelijk dat participatie, openheid en transparantie vanzelfsprekend zijn. Zo voelen onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners zich serieus genomen als samenwerkingspartners. Kanttekeningen 1.1 Noodzaak om keuzes te maken Niet kiezen is ook een keuze. In elk scenario zaten ook minder populaire keuzes. Daar ontkomen we niet aan. Een goed voorbeeld is schaarse ruimte. Een keuze zou kunnen zijn: we willen meer woningen zodat onze jeugd hier kan blijven wonen; we willen het buitengebied volledig houden zoals het is; we willen niet verdichten in de dorpen; we willen geen openbaar groen benutten voor woningbouw; we willen niet de hoogte in gaan. Dat wil iedereen horen. De vraag is wel hoe dit in de praktijk kan worden gebracht. Waar gaan dan de woningen gebouwd worden? Belangrijk is dat keuzes in samenhang worden gemaakt.

Dan moet er soms een knoop doorgehakt worden die de gemeente als geheel verder helpt, maar voor sommigen als pijnlijk ervaren kan worden. Financiën Dit voorstel heeft geen directe financiële consequenties. De Toekomstvisie Neder-Betuwe 2050 vormt het toetsingskader voor specifieke visies en beleid en die zullen afzonderlijk uiteindelijk wel financiële consequenties hebben. Communicatie De kernboodschap van de Toekomstvisie Neder-Betuwe 2050 is een krachtig Neder-Betuwe. Een gemeente met een sterk hart: ondernemend, betrokken en geworteld in het landschap. Maar de wereld verandert snel. Klimaat, technologie, demografie — alles beweegt. Daarom kijken we vooruit. Samen met uw raad, inwoners en maatschappelijk partners hebben wij een Toekomstvisie 2050 opgesteld. Met de Toekomstvisie voorzien we in de noodzaak om keuzes te maken, integrale strategie te bepalen en te prioriteren. De Toekomstvisie geeft richting voor de toekomst. Onze Toekomstvisie is geen droom op papier, maar een kompas dat richting geeft. We willen een gemeente zijn die groeit tot 30.000 inwoners, met behoud van karakter. Waar geestelijk en lichamelijk welzijn van inwoners boven welvaart gaat. En, we willen een gemeente zijn die de eigen kracht van inwoners stimuleert, en waar nodig faciliteert.

Vervolgstappen Na het vaststellen van de Toekomstvisie gaan we aan de slag met het communiceren richting inwoners en maatschappelijke partners. We zijn ook al bezig om de gekozen richting te verankeren in specifieke visies, strategieën en beleidsplannen. Ook zijn we begonnen met het inrichten van de organisatie zodat we meer integraal gaan werken aan de opgaven uit de Toekomstvisie. Deze inrichting zal ook zijn weerslag hebben op de P&C-documenten. Dit zijn immers de strategische documenten waarin plannen worden benoemd en over wordt verantwoord.

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe, {{esl:signer1:Capture:size(150,40)}}

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}}

Nicolien de Geus Secretaris

Jan Kottelenberg Burgemeester

Bijlagen 1. Toekomstvisie Neder-Betuwe 2050

Pagina 3 van 4

Z/24/102123/RAAD/25/03652

Raadsbesluit De raad van de gemeente Neder-Betuwe gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders; gelet op het bepaalde in de Gemeentewet, Artikel 110, lid 1 onder a;

B E S L U I T:

de Toekomstvisie Neder-Betuwe 2050 vast te stellen.

Aldus vastgesteld in de raadvergadering van 25 september 2025 de griffier, de voorzitter, {{esl:signer3:Capture:size(150,40)}} /signer1/ Erwin van der Neut

Pagina 4 van 4

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}} Jan Kottelenberg

Z/24/102123/RAAD/25/03652