Raadsvoorstel 3588 - Structurele financiering PFO Ruimte

Datum raadsvergadering Inlichtingen bij Raadnummer

25 september 2025 Griffie (griffie@nederbetuwe.nl) Z/25/108079/RAAD/25/03588

Raadsvoorstel Onderwerp

Structurele financiering PFO Ruimte

Ingediend door

College van burgemeester en wethouders (portefeuillehouder van Wolfswinkel)

Samenvatting

In het najaar van 2021 is het portefeuillehoudersoverleg (PFO) Ruimte opgestart, eerst als pilot en vervolgens structureel gemaakt bij besluit van 14 juli 2022. Sindsdien is de regionale samenwerking op Ruimte telkens incidenteel geregeld. De uitkomst van de takendiscussie binnen Regio Rivierenland bevestigt dat regionale samenwerking op ruimtelijk gebied essentieel is. Daarom stelt het college de raad voor om de benodigde ondersteuning van de regionale samenwerking op ruimtelijk gebied structureel op te nemen in de begroting van Regio Rivierenland.

Voorgesteld besluit

1.

In te stemmen met de ‘Startnotitie opdracht regionale opgave Ruimte vanaf 2026’ en daarmee het structureel beleggen van (ondersteuning bij) de regionale opgave Ruimte bij Regio Rivierenland vanaf 2026.

Inleiding In het najaar van 2021 is het portefeuillehoudersoverleg (PFO) Ruimte opgestart, eerst als pilot en vervolgens structureel gemaakt bij besluit van 14 juli 2022. Sindsdien is de ondersteuning van de regionale samenwerking op ruimtelijk gebied telkens incidenteel geregeld tot en met 2025. De uitkomst van de takendiscussie (2024) bevestigt dat regionale samenwerking op ruimtelijk gebied essentieel is (zie bijlage 2 voor het afwegingskader dat hierbij is gehanteerd en bijlage 3 voor een samenvatting van de uitkomst van de takendiscussie). De ruimtelijke opgaven in Rivierenland zijn urgent en complex. Met de woningbouwopgave, energietransitie, klimaatadaptatie, mobiliteit, stikstofproblematiek en economische ontwikkeling maken we keuzes die onze regio voor decennia bepalen. Deze opgaven zijn te groot en te verweven voor gemeenten om individueel op te pakken. Ruimtelijke keuzes van één gemeente hebben direct impact op buurgemeenten. De schaars beschikbare ruimte vraagt om zorgvuldige, integrale afweging. Ook is de personele capaciteit bij individuele gemeenten te beperkt voor deze complexe opgaven. De komende jaren moeten we interbestuurlijk, volgend op het Regioarrangement FruitDelta Rivierenland, werken aan gebiedsprogrammering. Dit vraagt om een regionale gecoördineerde aanpak, zoals de afgelopen jaren ook waardevol en noodzakelijk is gebleken.

Deze notitie stelt voor om de regionale opgave Ruimte vanaf 2026 structureel bij Regio Rivierenland te beleggen. Beoogd effect De complexiteit van de opgaven vraagt om een integrale, regionale en gebiedsoverstijgende gecoördineerde aanpak. Het beleggen van de regionale opgave Ruimte bij Regio Rivierenland bevordert de integraliteit en faciliteert het leggen van de 'ruimtelijke puzzel'. Het doel is om hiermee invulling te geven aan effectieve samenwerking als Rivierenlandse gemeenten. Daarnaast zorgt regionale samenwerking in de vorm van coördinatie, kennisuitwisseling en samen optrekken voor efficiënte verrichting van taken, gezien de beperkte personele capaciteit bij gemeenten. Argumenten

Postbus 20 | 4043 ZG Opheusden | Burgemeester Lodderstraat 20 | 4043 KM Opheusden | telefoon 14 0488 |www.nederbetuwe.nl | info@nederbetuwe.nl

1.1 Een stevige regionale samenwerking is noodzakelijk voor de totstandkoming en uitwerking van gebiedsprogramma's Het Regioarrangement is het startpunt van een langjarig proces richting gebiedsprogramma's en uitvoering. De beschikbare ambtelijke ondersteuning is beperkt in relatie tot de benodigde capaciteit om de agenderende opgaven uit te werken en gebiedsprogramma's op te tuigen. Om zelf als regiogemeenten proactief regie te voeren over wat we als Rivierenlandse gemeenten willen bereiken op het gebied van ruimte, stikstof en ruimtelijke kwaliteit, is structurele borging van de opgave bij Regio Rivierenland noodzakelijk. Zonder structurele regionale samenwerking dreigt versnippering, inefficiëntie en het missen van kansen. 1.2 Regionale samenwerking vergroot de efficiëntie en slagkracht De realiteit is dat geen enkele gemeente momenteel de expertise en capaciteit heeft om alle ruimtelijke vraagstukken zelfstandig op te pakken. Het gemeentegrensoverschrijdende karkater van de vraagstukken maakt regionale samenwerking essentieel. Door krachten te bundelen, kunnen we kennis en expertise delen en zorgen voor efficiëntere inzet van beperkte ambtelijke capaciteit. Ook versterkt dit onze positie in het gesprek met provincie en Rijk over investeringen en ambities.

1.3 Structurele borging is nodig voor continuïteit en doorontwikkeling Het proces van gebiedsprogrammering is een langjarig en cyclisch proces. Naast dat verschillende opgaven in samenhang moeten worden bezien en tot strategische keuzes voor de lange termijn moeten leiden, zal ook de intensiteit van de afstemming toenemen. Het uitwerken van de agenderende opgaven vraagt veel inzet, waar het opstarten, uitvoeren en monitoren van gebiedsprogramma's bij komt. Structurele borging is noodzakelijk om deze taken effectief uit te kunnen voeren. 1.4 Gemeenten blijven aan het stuur, Regio Rivierenland faciliteert Vanuit de provincie Gelderland en het waterschap is er een grote behoefte om met gemeenten samen te werken op ruimtelijk gebied. De provincie en het waterschap hebben ook onderwerpen voor die agenda. Door ons ‘eigen’ PFO structureel te maken blijven we als gemeenten zelf aan het stuur. Vanuit Regio Rivierenland wordt geen andere rol vervuld dan het geval is bij bijvoorbeeld de beleidsvelden wonen, mobiliteit, RES en economie. Beslissingsbevoegdheid blijft bij afzonderlijke gemeenten. De regio neemt een faciliterende en coördinerende rol op inhoud en verbinding, en vormt het aanspreekpunt vanuit de provincie Gelderland bij de gebiedsprogrammering.

1.5 De kosten voor de regionale samenwerking op Ruimte zijn tot op heden steeds incidenteel gefinancierd De regionale samenwerking op Ruimte bestaat al sinds 2021 en wordt sindsdien elk jaar incidenteel gefinancierd. De kosten worden nu al door gemeenten gedragen, maar telkens via incidentele regelingen. Er wordt nu enkel gevraagd om de regionale samenwerking op Ruimte structureel op te nemen in de begroting. Structurele borging geeft de zekerheid om de benodigde inzet tijdig te regelen en is noodzakelijk voor continuïteit en doorontwikkeling. Kanttekeningen 1.1 De ontwikkeling van het interbestuurlijke programma is nog gaande De vormgeving van het regionale programma vindt plaats in nauwe samenwerking c.q. verkenning met provincie en waterschap. Hoewel de precieze invulling nog onderwerp is van gesprek, heeft de pilotfase van de afgelopen jaren overtuigend aangetoond dat structurele regionale samenwerking op het gebied van Ruimte onmisbaar is. De urgentie van ruimtelijke vraagstukken en de behoefte aan regionale afstemming zullen alleen maar toenemen. Om hierop te kunnen anticiperen en de continuïteit te waarborgen, is het noodzakelijk dat Regio Rivierenland nu structurele formatie kan aantrekken. Dit geeft de regio een stevige basis, ook tijdens de verdere ontwikkeling van het interbestuurlijke programma.

1.2 Naast regionale ondersteuning vraagt het proces ook capaciteit van gemeenten De gemeentelijke organisatie moet worden ingericht om in staat te zijn regionaal goed mee te kunnen doen in het proces richting gebiedsprogrammering en uitvoering. Het vereist slimme organisatie om de benodigde strategische inbreng van gemeenten te verhogen. Idealiter beschikt de gemeente over een interdisciplinair projectteam, wat integraal en strategisch denkt Pagina 2 van 6

Z/25/108079/RAAD/25/03588

en werkt en de regionale samenwerking op Ruimte voedt. Ook kunnen meerdere gemeenten één strateeg aanstellen als linking pin tussen de gemeentelijke en regionale organisatie, hoewel dit niet direct iets is wat vanuit Neder-Betuwe nodig wordt geacht. Om dit te faciliteren is het van belang dat:  Gemeenten tijdig hun interne werkprocessen hierop aanpassen;  Er duidelijke afspraken komen over de verdeling van taken en verantwoordelijkheden tussen gemeente en regio;  Er voldoende tijd wordt ingeruimd voor kennisdeling en afstemming tussen gemeenten onderling;  De werkbelasting voor gemeentelijke medewerkers beheersbaar blijft door realistische planning en prioritering. We hebben als gemeente laten zien dat wij prima in staat zijn de strategische beleidscapaciteit op de verschillende ruimtelijke thema’s bij elkaar te brengen. Denk bijvoorbeeld aan het opstellen van het programma Buitengebied en de Toekomstvisie van de gemeente. Financiën Voor de structurele invulling van de regionale opgave Ruimte vanaf 2026 zijn de volgende middelen nodig: Formatie  De effectieve uitvoering vraagt voor in elk geval in deze kwartiermakersfase structureel 1 fte programmamanager (schaal 12).  De kostenraming voor de structurele invulling vanaf 2026 bedraagt €177.924excl. BTW per jaar (directe kosten van €139.224 inclusief €38.700 voor reguliere overhead).

Werkbudget  Het structurele werkbudget bedraagt €24.360 voor 2026.  Dit betreft een basisbedrag voor reguliere activiteiten zoals communicatie, facilitaire ondersteuning, organisatie werkateliers en participatietrajecten.  Voor grotere trajecten zoals gebiedsprogramma's kunnen aanvullende voorstellen worden gedaan. Verdeling over gemeenten Het totaalbedrag van €202.284 wordt verdeeld onder de gemeenten op basis van inwoneraantal (bron: CBS, 01-01-2024, zie tabel). Dit kan nog licht wijzigen naar aanleiding van de laatste inwoneraantallen. De voorlopige indeling is als volgt: Gemeente

Inwoneraantal 1-1-2024 Aandeel Aandeel kosten

Buren

27.773

11% €

21.975

Culemborg

29.944

12% €

23.693

Maasdriel

26.197

10% €

20.728

Neder-Betuwe

25.708

10% €

20.341

Tiel

42.370

17% €

33.525

West Betuwe

52.948

21% €

41.894

West Maas en Waal

20.330

8% €

16.086

Zaltbommel

30.385

12% €

24.042

Totaal gemeenten

255.655

100%

202.284

Andere financieringsbronnen  De provincie Gelderland levert substantiële inzet in de vorm van meedenkcapaciteit en budget.

Pagina 3 van 6

Z/25/108079/RAAD/25/03588



 

Als partners in de gebiedsprogrammering hebben zowel provincie als waterschap aangegeven te willen bijdragen aan gezamenlijke producten die worden ontwikkeld. Deze bijdragen van provincie en waterschap zijn aanvullend op het werkbudget, wat niet toereikend is om alle taken op te pakken, en leiden niet tot een verlaging van de gemeentelijke bijdrage. Dit komt doordat provincie en waterschap bijdragen aan concrete producten binnen de samenwerking, terwijl de gemeentelijke bijdrage de basisfinanciering vormt voor de structurele ondersteuning van de regionale samenwerking op ruimtelijk gebied. Voor de uitvoering van opgaven worden aanvullende financieringsbronnen verkend (Rijk, provincie, Europese fondsen, publiek-private samenwerking). De ontwikkeling van een Regionale Investeringsagenda (RIA) is cruciaal voor het benutten van deze financieringsmogelijkheden.

Met besluitvorming van de kadernota 2026-2029 heeft u al ingestemd om deze middelen op te nemen als nieuw beleid in de begroting 2026 en meerjarenraming 2027-2029. We verwerken de structurele financiering van het PFO Ruimte in de meerjarenbegroting 2026-2029. Het bedrag wordt vanuit de financiële positie van de gemeente toegevoegd aan het bedrag wat al in de begroting is opgenomen voor de Regio (het budget Bestuurlijke Samenwerking 600100500/7433000). Het budget komt dus ten laste van de algemene middelen. Communicatie De kernboodschap is dat regionale samenwerking op ruimtelijk gebied essentieel is en dat structurele borging nodig is voor continuïteit en doorontwikkeling. Dit kan door het PFO Ruimte structureel te financieren. Vervolgstappen Na besluitvorming door de gemeenteraad zal de Regio Rivierenland zorgen voor de verdere implementatie en communicatie rondom de regionale opgave Ruimte. Na besluitvorming zal de uitvoering als volgt worden opgepakt, waarbij onderstaande rolverdeling wordt gehanteerd: Rol Verantwoordelijkheid Gemeenteraden

Colleges

PFO Ruimte

Gemeenteambtenar en

Regio Rivierenland

                     

Pagina 4 van 6

Kaderstellend Besluitvormend over structurele financiering Input leveren vanuit lokaal perspectief Besluitvormend alvorens voorstellen aan gemeenteraden worden voorgelegd Integrale afweging van regionale ruimtelijke vraagstukken Borgen lokale inbreng in regionale processen Coördinerend en signalerend voor het proces waar het ruimte betreft Voert inhoudelijk gesprekken over opgaven binnen het ruimtelijk domein Betrekt waar nodig andere portefeuillehouders en overlegtafels Agendeert via portefeuillehouders documenten in colleges en het AB van de regio Ontwikkelt gezamenlijke standpunten richting provincie en Rijk Voorbereidend voor het PFO Ruimte en relevante tafels Inhoudelijk adviserend richting portefeuillehouders Zorgen voor verbinding tussen lokaal en regionaal niveau Leveren strategische input voor regionale vraagstukken Faciliteert het proces rondom de regionale opgave Ruimte Faciliteert de samenwerking tussen de 8 gemeenten Faciliteert de samenwerking met andere samenwerkingspartners Signaleert kansen en knelpunten Bereidt procesmatig en inhoudelijk de agenda's voor van ambtelijk en bestuurlijk overleg Zorgt voor integratie van ruimtelijke processen in gebiedsprogrammering (VLGG, Energievisie, Groenblauw raamwerk, etc.) Stemt af met de regiomanager vanuit de provincie over stand van zaken Z/25/108079/RAAD/25/03588

inhoud en proces  Begeleidt/faciliteert de opstart en doorontwikkeling van gebiedsprogramma's  Stimuleert samenwerking, kennisuitwisseling en zoekt naar financieringsmogelijkheden  Ontwikkelt voorstel voor doorgroei naar volwaardige programmaorganisatie

Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe, {{esl:signer1:Capture:size(150,40)}}

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}}

Nicolien de Geus Secretaris

Jan Kottelenberg Burgemeester

Bijlagen 1. Notitie: opdracht regionale opgave Ruimte vanaf 2026 2. Bijlage: Afwegingskader 3. Bijlage: Samenvatting taken door afwegingskader

Pagina 5 van 6

Z/25/108079/RAAD/25/03588

Raadsbesluit De raad van de gemeente Neder-Betuwe gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders; gelet op het bepaalde in Artikel 4, lid 1, sub h in de Gemeenschappelijke Regeling Regio Rivierenland.

B E S L U I T:

in te stemmen met de ‘Startnotitie opdracht regionale opgave Ruimte vanaf 2026’ en daarmee het structureel beleggen van (ondersteuning bij) de regionale opgave Ruimte bij Regio Rivierenland vanaf 2026.

Aldus vastgesteld in de raadvergadering van 25 september 2025 de griffier, de voorzitter, {{esl:signer3:Capture:size(150,40)}} /signer1/ Erwin van der Neut

Pagina 6 van 6

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}} Jan Kottelenberg

Z/25/108079/RAAD/25/03588