Raadsvoorstel 3184 - Verruiming doelgroep bijzondere bijstand

Raadsvoorstel

Zaaknr.: Z/21/078685/RAAD/22/03184

Raadsvergadering d.d.

:

9 februari 2023

Inlichtingen bij : Griffie

Agendapunt

:

23

Telefoonnr.

: 14 0488

Portefeuillehouder

:

Wethouder van Dijkhuizen

E-mailadres

: griffie@nederbetuwe.nl

Onderwerp: Verruiming doelgroep Bijzondere Bijstand

Voorgesteld besluit U wordt voorgesteld: 1.In te stemmen met de verhoging van de inkomensgrens voor het verlenen van Bijzondere bijstand naar 120%; 2. Hiervoor structureel € 147.000 beschikbaar te stellen, ten laste van de financiële positie; 3. De uitvoeringskosten van € 133.333 in 2023 en €200.000 in 2024 incidenteel ten laste te brengen van de Algemene Reserve 4. Hiervoor een begrotingswijziging vast te stellen. 5. De structurele uitvoeringskosten te betrekken bij de integrale afweging bij gelegenheid van de Kadernota 2025 6. Kennis te nemen van de beleidsregels zoals die na aanpassing geformuleerd worden.

Samenvatting voorstel: Op 10 november jl. nam de raad unaniem een motie aan, waarin het college werd gevraagd de doelgroep voor Bijzondere Bijstand te verruimen door de inkomensgrens van 110% voor de van toepassing zijnde bijstandsnorm te verhogen naar 120%. Het college heeft deze motie omarmt. Met de bijgevoegde begrotingswijziging, waarin de verwachte budgettaire gevolgen worden verwerkt, wordt het college in staat gesteld uitvoering te geven aan de motie. Ter informatie wordt de aangepaste beleidsregel Bijzondere bijstand aan de raad gezonden, welke het college zal vaststellen na instemming van de raad.

Inleiding: Sinds eind 2021 zijn steeds meer mensen in financiële moeilijkheden gekomen door de inflatie. Met name fors gestegen energieprijzen leiden ertoe dat meer mensen betalingsproblemen hebben gekregen. Het rijk heeft diverse inkomens verbeterende maatregelen aangekondigd, waaronder de energietoeslag. Daarnaast heeft de raad het college verzocht om daar waar mogelijk inwoners verder te ondersteunen. Binnen de beleidsvrijheid van de gemeente, biedt verruiming van de doelgroep voor Bijzondere Bijstand daartoe een goede mogelijkheid. In de loop van 2022 is een aantal bezwaren aangetekend door inwoners die net buiten de inkomensgrens voor ons minimabeleid vielen. Hoewel deze besluiten genomen zijn op grond van bestaand beleid (en daarmee de bezwaren in stand bleven), riep het wel de vraag op of ons beleid nog passend is in de tijdsgeest. Het college is van mening dat dit niet langer het geval is en omarmde daarom een unaniem aangenomen motie (bijlage 2) van de raad om tot verruiming van de doelgroep over te gaan. Met dit voorstel en begrotingswijziging, wordt uitvoering gegeven aan de motie. Beoogd effect: Gerichte ondersteuning bieden aan meer inwoners die financiële problemen hebben Pagina 1 van 5

*ZA98690EE1A*

Argumenten: 1.1 Met dit voorstel geeft het college uitvoering aan de aangenomen motie van de raad. De raad vroeg op 10 november het college om zo spoedig mogelijk een raadsvoorstel toe te sturen waarin de inkomensgrens voor het verlenen van de bijzondere bijstand wordt verhoogd tot 120%. En daarbij in dit raadsvoorstel tevens aan te geven wat de verwachting is van uitbreiding van de doelgroep en van de te verwachten extra uitgaven. In dit voorstel wordt toegelicht hoe de doelgroep is te verruimen door aanpassing van de beleidsregels Bijzondere bijstand (bijlage 3). En wordt een toelichting gegeven op de geschatte extra uitgaven, zowel in verstrekkingen als in benodigde personele capaciteit. 1.2. Met verruiming van de doelgroep voor Bijzondere Bijstand ondersteunt de gemeente gericht een grotere groep inwoners met financiële moeilijkheden. Gemeenten hebben in het kader van Werk en Inkomen een zeer beperkte beleidsvrijheid. Eén onderdeel waarop het college beleidsruimte heeft, is het bepalen van de inkomensgrens t.b.v. toekenning van Bijzondere bijstand. Gemeente Neder-Betuwe hanteert momenteel een relatief lage inkomensgrens van 110% van de van toepassing zijnde bijstandsnorm, waar andere regiogemeenten een norm van 120% hanteren.

Verder zien wij in de praktijk dat veel inwoners met een inkomen tussen de 110% en 120% weliswaar niet binnen onze huidige definitie “minima” vallen, maar wel degelijk forse financiële problemen hebben als gevolg van de inflatie. Door aanpassing van de inkomensgrens voor Bijzondere bijstand, worden die inwoners geholpen die daadwerkelijk voor noodzakelijk kosten komen te staan, die zij niet zelf kunnen voldoen. 1.3. In de aangepaste beleidsregels is ook een beperkte aanpassing in mogelijke verstrekkingen verwerkt. De raad vroeg expliciet om verruiming van de doelgroep. De gelegenheid is echter aangegrepen om ook enkele kostensoorten toe te voegen, die in de uitvoeringspraktijk worden gemist. Zo komt het regelmatig voor dat mensen Bijzondere bijstand aanvragen voor een bril of hoortoestel, maar dat deze moest worden afgewezen omdat het huidige beleid hier niet in voorziet. Terwijl het niet kunnen betalen van een bril of hoortoestel zeer beperkend is in de mogelijkheid deel te nemen aan het openbare leven. Door toevoeging van deze kostensoorten kunnen inwoners met een inkomen tot 120%, die niet over draagkracht beschikken, eveneens voor deze kosten Bijzondere bijstand aanvragen. 2.1. Verruiming van de doelgroep zal leiden tot extra verstrekkingen voor Bijzondere bijstand.

Op basis van de meest recente CBS gegevens gaan we uit van een doelgroep voor Bijzondere bijstand die anderhalf keer zo groot is als nu. Daarmee zal verruiming van de doelgroep leiden tot meer verstrekkingen, waarvoor als dekking een structurele begrotingswijziging wordt voorgelegd. 3.1.Verruiming van de doelgroep vergt een uitbreiding van uitvoeringscapaciteit Binnen de Bijzondere bijstand worden twee aanvraagprocedures gehanteerd: een verkorte procedure voor bijstandsgerechtigden (waarvan de financiële situatie bekend is) en een verlengde procedure voor overige inwoners. Bij deze procedure wordt een inkomens- en vermogenstoets gedaan. Dit vergt extra personele capaciteit op diverse plekken in de uitvoeringsorganisatie. Daarnaast verwachten we in absolute zin meer aanvragen, doordat de doelgroep groter is. Het precieze effect van de verruiming is echter lastig in te schatten, juist omdat de doelgroep tussen de 110% en 120% per definitie nog onbekend is bij de gemeente. Daarom stelt het college voor de eerstkomende twee jaren de personele capaciteit op tijdelijke basis uit te breiden. Gezien de ingangsdatum van de doelgroep uitbreiding, zijn de kosten voor 2023 één derde lager geraamd dan voor 2024. 4.1.De raad heeft het recht budget toe te kennen. Het college heeft beleidsvrijheid bij het bepalen van een inkomensgrens voor gemeentelijk minimabeleid.

De raad heeft op 10 november 2022 unaniem aangegeven deze grens te willen verhogen. Daartoe kunnen de beleidsregels Bijzondere bijstand worden aangepast en vastgesteld door het college. Meerkosten die hieruit Pagina 2 van 5

voortvloeien, komen ten laste van de gemeentelijke begroting. Deze verruiming van de doelgroep gaat echter ook inhouden dat er significant meer werk komt, waarvoor extra personele capaciteit nodig is. Deze formatieve gevolgen gaan uiteraard een financieel effect hebben– en raken daarmee aan een raadsbevoegdheid. De raad wordt daarom een begrotingswijziging voorgelegd, waarin zowel de verwachte extra verstrekkingen als de extra uitvoeringskosten zijn verwerkt. 5.1. Op basis van ervaring in de praktijk wordt het structurele effect op het personeelsbestand bepaald. Zoals gezegd is het precieze effect van de doelgroep uitbreiding op voorhand lastig in te schatten. We verwachten een stijging in het aantal aanvragen, maar ook een toename in arbeidsintensiviteit. Zowel voor consulenten als in de administratieve afwikkeling. Na twee jaar praktijkervaring zal daarom het structurele effect op de personele capaciteit worden bepaald en betrokken worden in de integrale afweging bij gelegenheid van de Kadernota 2025. 6.1 Met het toezenden van de aangepaste Beleidsregels Bijzondere bijstand informeert het college de raad over de wijze waarop inhoud is gegeven aan de gevraagde beleidsaanpassing.

In de unaniem aangenomen motie van 10 november vroeg de raad om uitbreiding van de doelgroep naar 120% van de bijstandsnorm, maar werd eveneens gevraagd om een raadsvoorstel met daarin de financiële effecten. De aanpassing van de inkomensgrens vindt in beleidsregels plaats en is daarmee een collegebevoegdheid. Kanttekeningen: 1,1 Ondanks verruiming van de doelgroep is het niet te voorkomen dat inwoners net buiten de doelgroep zullen vallen. Regelmatig treffen wij inwoners met financiële problemen die net boven de inkomensgrens van 110% vallen en daarmee niet ondersteund kunnen worden met Bijzondere Bijstand. Bij uitbreiding van de doelgroep zal een groot deel van deze mensen alsnog geholpen kunnen worden. Maar bij iedere uitbreiding, dus ook de uitbreiding naar 120%, ontstaat er een nieuwe groep die nét teveel inkomen heeft om aanspraak te doen op minimaregelingen. Dit is niet te vermijden. 1.2 De doelgroep van de Individuele inkomenstoeslag is met aanpassing van dit beleid (nog) niet verruimd. De Individuele Inkomenstoeslag is eveneens een gemeentelijke regeling voor minima, maar dit beleid is nog niet aangepast. In de loop van 2023 wordt echter wel een aanpassing voorzien, waarbij het streven is de werkwijze voor de ambtelijke organisatie en de inwoner de vereenvoudigen. Te zijner tijd zal een aangepaste verordening aan de raad worden voorgelegd. 4.1.

Er kan pas uitvoering gegeven worden aan het gewijzigde beleid als de benodigde formatieve uitbreiding is gerealiseerd. De raad vroeg het college zo spoedig mogelijk een raadsvoorstel te sturen, waarin de inkomensgrens voor het verlenen van Bijzondere bijstand wordt verhoogd naar 120%. Met bijgevoegd raadsvoorstel, begrotingswijziging en aangepaste beleidsregels is deze aanpassing in beleid snel na 9 februari vast te stellen. Het is niet realistisch te verwachten een ruimere doelgroep te kunnen bedienen met huidige personeelsbestand. Realistisch is met de uitvoering van het nieuwe beleid te beginnen nadat de raad heeft ingestemd met een formatieve uitbreiding en de werving daarvoor met succes is afgerond. Daardoor zal het benodigde budget in het jaar 2023 naar schatting tweederde bedragen van het bedrag in 2024 en verder. Financiën: Verruiming van de doelgroep heeft op twee manieren een financieel effect: ten eerste doordat het aantal aanvragen bijzondere Bijstand in absolute zin toeneemt. Ten tweede doordat afwikkeling van de aanvragen arbeidsintensiever zal zijn.

Pagina 3 van 5

Het effect van verruiming van de doelgroep is per definitie lastig in te schatten, omdat de doelgroep tussen de 110% en 120% niet bij de gemeente bekend is. Het is op basis van CBS-schattingen uit 2020 mogelijk aan te geven dat er 1,5 maal zoveel inwoners in deze inkomenscategorie vallen. Maar hun vermogenspositie is ons onbekend. Het is dus lastig in te schatten in hoeverre deze nieuwe doelgroep ook echt aanspraak gaat maken op Bijzonder bijstand. Vooralsnog verwachten wij met een grotere doelgroep c.a. € 147.000 aan extra verstrekkingen Bijzondere bijstand per jaar. Zoals aangegeven gaat de uitbreiding van de doelgroep voor het minimabeleid de formatieve consequenties hebben, die vooralsnog tijdelijk zijn. De kosten daarvoor zijn naar schatting € 200.000 per jaar. Doordat de beleidswijziging geeffectueerd wordt, nadat de beleidsregels zijn vastgesteld en personele capaciteit beschikbaar is, is het benodigde bedrag voor de personele capaciteit in 2023 naar schatting tweederde van het benodigde bedrag in 2024. In de begroting is geen dekking aanwezig voor deze aanvullende middelen. De verwachte benodigde verhoging op de Bijzondere bijstand van €147.000 komen structureel ten laste van de financiële positie van de gemeente. Voor de uitvoeringskosten (inhuur) voor 2023 en 2024 wordt u gevraagd om de kosten te dekken door een onttrekking aan de algemene reserve.

Het gaat hier om een bedrag van € 133.333 voor 2023 en € 200.000 voor 2024. Communicatie: Kernboodschap is dat de raad de doelgroep voor Bijzondere bijstand wil verruimen. Vervolgstappen: Na vaststelling van de begrotingswijziging wordt gestart met werving van extra personele capaciteit. De beleidsregels Bijzondere Bijstand 2023, met daarin de verhoogde inkomensgrens van 120% worden door het college vastgesteld en gepubliceerd op overheid.nl. Burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe, de secretaris, de burgemeester,

mr. G.S. Stam

A.J. Kottelenberg

Bijlagen: 1. Begrotingswijziging 2. Vastgestelde motie RAAD/22/03129-M4 3. Ter informatie: concept beleidsregels Bijzondere bijstand 2023.

Pagina 4 van 5

Raadsbesluit

Zaaknr.: Z/21/078685/RAAD/22/03184

De raad van de gemeente Neder-Betuwe; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders; gelet op het bepaalde in -artikel 35 van de Participatiewet - de motie RAAD/22/03129-M4, vastgesteld op 10 november 2022; BESLUIT: 1. in te stemmen met de verhoging van de inkomensgrens voor het verlenen van Bijzondere bijstand naar 120%; 2. hiervoor structureel € 147.000 beschikbaar te stellen, ten laste van de financiële positie; 3. de uitvoeringskosten van € 133.333 in 2023 en €200.000 in 2024 incidenteel ten laste te brengen van de Algemene Reserve; 4. hiervoor een begrotingswijziging vast te stellen; 5. de structurele uitvoeringskosten te betrekken bij de integrale afweging bij gelegenheid van de Kadernota 2025; 6. kennis te nemen van de beleidsregels zoals die na aanpassing geformuleerd worden.

Aldus vastgesteld in de raadsvergadering van 9 februari 2023 de griffier, de voorzitter,

E. van der Neut

A.J. Kottelenberg