Raadsinformatiebrief over de meicirculaire 2022

Gemeenteraad Neder-Betuwe Burgemeester Lodderstraat 20 4043 KM OPHEUSDEN

uw brief van uw kenmerk ons kenmerk behandeld door bijlage(n)

Z/22/083341/173322 Bedrijfsvoering -

Opheusden

21 juni 2022

Onderwerp Meicirculaire 2022 Geachte raad, Met deze raadsinformatiebrief informeren wij u over de uitkomsten van de meicirculaire 2022. De ontwikkelingen in de algemene uitkering uit het gemeentefonds, conform de meicirculaire 2022, hebben samengevat de volgende invloed op onze financiële positie. Samenvatting Effect meicirculaire 2022 op de financiële positie Verschil meicirculaire 2022 t.o.v. decembercirculaire 2021 Totaal op te nemen extra of minder baten en of lasten Effect op financiele positie Neder-Betuwe meerjarig

2022 -2.526.228 835.110 -1.691.118

2023 -4.006.895 640.927 -3.365.968

2024 -5.510.821 640.927 -4.869.894

2025 -6.709.895 640.927 -6.068.968

2026 -3.391.666 380.714 -3.010.952

Per saldo heeft deze meicirculaire een positief financieel effect op onze financiële positie ter hoogte van afgerond € 1,7 miljoen in 2022 oplopend naar € 6,1 miljoen in 2025, waarna deze afneemt naar € 3,0 miljoen in 2026. Over het algemeen kan gezegd worden dat deze meicirculaire financieel zeer gunstig uitpakt voor alle gemeenten in Nederland. Hij is onze verwachtingen in ieder geval flink te boven gegaan. Dat heeft ermee te maken dat het Rijk de komende jaren miljarden raamt om uit te geven aan diverse onderwerpen: loonontwikkeling, klimaat, defensie, enzovoort. Het Gemeentefonds lift hierop mee1. Tegelijk ligt hierin ook een risico. Het is de vraag of het Rijk alle politieke wensen met betrekking tot deze extra uitgaven in de praktijk daadwerkelijk de komende jaren (volledig) zal kunnen waarmaken. Met andere woorden: het is goed mogelijk dat het Rijk vanwege politieke redenen in de nabije toekomst moet besluiten tot inperking van diens uitgaven of dat uitgaven worden uitgesteld. Om te voorkomen dat we dan heel hard gezamenlijk ‘de trap weer af’ gaan, stelt het college voor om behoedzaam te zijn met het inboeken van de voordelen uit deze circulaire.

In de uitwerking van deze meicirculaire in de tweede bestuursrapportage (voor 2022), begroting (voor 2023) en meerjarenraming (voor 2024) overweegt het college om de raad voor te stellen om vanuit het voorzichtigheidsprincipe een negatieve stelpost bij de begroting 2023 meerjarig op te nemen. Ook heeft het college het voornemen om de heroverwegingen voor de komende jaren opnieuw te bezien tegen het licht van de nieuwe financiële positie. 1 De ontwikkeling van de totale omvang van de algemene uitkering is gekoppeld aan de ontwikkeling van

rijksuitgaven. Geeft het Rijk meer uit in een jaar, dan groeit het Gemeentefonds automatisch (en proportioneel) mee. Andersom kan ook. Dit wordt ook wel het ‘samen-trap-op, samen-trap-af’ principe genoemd. Postbus 20 | 4043 ZG Opheusden | Burgemeester Lodderstraat 20 | 4043 KM Opheusden | telefoon 14 0488 |www.nederbetuwe.nl | info@nederbetuwe.nl

Verschil met de vorige circulaire van het Gemeentefonds Middels de volgende stappen wordt u duidelijk gemaakt hoe het effect op onze financiële positie tot stand is gekomen: 1. Verschil meicirculaire 2022 t.o.v. decembercirculaire 2021. 2. Extra op te nemen baten en lasten. 1. Verschil meicirculaire 2022 t.o.v. decembercirculaire 2021. Hieronder ziet u het verschil van de meicirculaire 2022 t.o.v. de decembercirculaire 2021. Ontwikkeling meicirculaire 2022 t.o.v. decembercirculaire 2021 Totaal meicirculaire 2022 (excl stelposten) Stelpost onderuitputting BCF Stelpost areaaluitbreiding (kadernota 2020) Stelpost bommenregeling Stelpost jeugdzorg (RIB septembercirculaire 2021) Totaal meicirculaire 2022 (incl stelposten) Totaal decembercirculaire 2021 (incl stelposten) Ontwikkeling meicirculaire 2022 t.o.v. decembercirculaire 2021

2022 2023 2024 2025 2026 -40.336.670 -41.488.977 -41.795.609 -43.828.953 -41.484.973 -100.000 -100.000 -100.000 -100.000 -100.000 0 -176.800 -176.800 -176.800 -176.800 -102.000 -102.000 -102.000 -102.000 -102.000 0 0 -1.515.176 -1.396.406 -962.370 -40.538.670 -41.867.777 -43.689.585 -45.604.159 -42.826.143 -38.012.442 -37.861.243 -38.179.125 -38.894.626 -39.434.838 -2.526.228 -4.006.534 -5.510.460 -6.709.534 -3.391.305

Verklaring verschillen op hoofdlijnen 2022 A. Algemene ontwikkelingen van de algemene uitkering Herverdeeleffect algemene uitkering per 2023 0 Ontwikkeling accres en overige onderdelen zoals uitkeringsbasis en uitkeringsfactor -1.719.718 Opschalingskorting (lagere apparaatskosten), schrappen oploop 0 0 Uitname accres voor volkshuisvestingsfonds en woningbouwimpuls Subtotaal algemene ontwikkeling van de algemene uitkering -1.719.718

2023

2024

2025

2026

-120.000 -3.441.649 -461.550 288.469 -3.734.730

-120.000 -5.062.055 -609.947 285.507 -5.506.494

-120.000 -6.105.110 -762.889 282.431 -6.705.568

-120.000 -3.267.339 0 0 -3.387.339

B. Specifieke ontwikkelingen van de algemene uitkering Energietoeslag Uitvoeringskosten klimaatakkoord Extra capaciteit BOA's Jeugdzorg (extra middelen ter egalisatie opgenomen stelpost, zie verder) Subtotaal specifieke ontwikkelingen van de algemene uitkering

-456.945 -202.513 -32.927 0 -692.385

0 0 -32.927 -1.881.804 -1.914.731

0 0 -32.927 0 -32.927

0 0 -32.927 0 -32.927

0 0 -32.927 0 -32.927

C. Mutaties integratie- en decentralisatieuitkeringen Suppletie-uitkering bommenregeling Inburgering (DU) Participatie (IU) Voogdij/18+ (IU) Subtotaal mutaties integratie- en decentralisatieuitkeringen

-38.859 -8.444 -70.385 -25.037 -142.725

0 0 0 0 0

0 0 0 0 0

0 0 0 0 0

0 0 0 0 0

28.600 0 28.600

28.600 1.613.966 1.642.566

28.600 0 28.600

28.600 0 28.600

28.600 0 28.600

D. Muaties in stelposten Stelpost areaaluitbreiding Stelpost jeugdzorg Subtotaal mutaties in stelposten Totaal

-2.526.228 -4.006.895 -5.510.821 -6.709.895 -3.391.666

Verklaring/toelichting van de verschillen op hoofdlijnen: A. Algemene ontwikkeling van de algemene uitkering Zoals u kunt zien staat hier het belangrijke onderwerp van de afgelopen jaren in opgenomen, namelijk de herijking van de algemene uitkering per 2023. Een jaar geleden was de verwachting dat NederBetuwe te maken zou krijgen met een voordelig herverdeeleffect van afgerond € 0,5 miljoen. Enkele maanden geleden stelde het Rijk dit door een herrekening bij naar € 0,5 miljoen nadelig. Nu de feitelijke uitwerking heeft plaatsgevonden in deze meicirculaire, is het naar verwachting uiteindelijk een bedrag geworden van € 120.000 structureel positief. We schrijven bewust ‘naar verwachting’, omdat het herverdeeleffect niet concreet te berekenen valt. Reden hiervoor is dat het rijk de achterliggende informatie niet geheel heeft vrijgegeven. Vandaar dat het bedrag is afgerond op € 120.000 en gebaseerd is op de in de meicirculaire genoemde effect van afgerond € 4,95 positief per inwoner voor de gemeente Neder-Betuwe. De herijking van het Gemeentefonds heeft tot doel om stabiliteit in de financiële ontwikkelingen van de algemene uitkering te krijgen en de schommelingen (pieken en dalen) tot een minimum te beperken. Zodoende kunnen de gemeenten hier vervolgens hun structurele beleid op bepalen en uitvoeren.

Pagina 2 van 5

Z/22/083341/173322

Dit goed bedoelde doel wordt vervolgens uiteraard niet gerealiseerd door de ontwikkeling van met name het accres – de uitkeringsontwikkeling – voor de komende jaren. Deze ontwikkeling van het accres, die gebaseerd is op de rijksuitgaven voor de komende jaren, kent zijn weerga niet en hebben gemeenten niet eerder meegemaakt. Naast de ontwikkeling van het accres zit hierin ook opgenomen de actualisatie van de maatstaven, ontwikkeling van de uitkeringbasis/factor, afrekening van het BTW Compensatiefonds 2021 en hoeveelheidsverschillen. Maar al deze onderdelen vallen in het niet bij de ontwikkeling van het accres. Per saldo is hier sprake van een positief financieel effect van € 1,7 miljoen in 2022 oplopend naar € 6,1 miljoen in 2025, waarna het afneemt naar € 3,4 miljoen in 2026. Daarnaast heeft het Rijk wederom besloten de opschalingskorting2 voor gemeenten op te schorten, ditmaal voor de jaren 2023, 2024 en 2025. Dit heeft voor deze jaren een positief financieel effect van afgerond € 460.000 in 2023 oplopend naar € 760.000 in 2025. Naast al deze extra middelen heeft het Rijk ook besloten om middelen beschikbaar te stellen voor een volkshuisvestingsfonds en woningbouwimpuls en deze middelen te onttrekken uit het gemeentefonds. Voor de jaren 2023, 2024 en 2025 heeft dit een nadelig financieel effect van afgerond € 285.000 per jaar.

In totaliteit is sprake van een positief financieel effect van afgerond € 1,7 miljoen in 2022 oplopend naar € 6,7 miljoen in 2025, waarna het afneemt naar € 3,4 miljoen in 2026 als gevolg van enkele algemene ontwikkelingen van de algemene uitkering. B. Specifieke ontwikkelingen van de algemene uitkering Het Rijk heeft voor 2022 besloten incidentele middelen beschikbaar te stellen voor de uitvoering van de energietoeslag (€ 456.945) en uitvoeringskosten klimaatakkoord (€ 202.513). Structureel worden extra middelen beschikbaar gesteld voor extra capaciteit boa’s (€ 32.927). Het college stelt voor deze middelen 1-op-1 in te zetten als extra budget binnen de begroting om de door het Rijk beoogde doelstellingen te kunnen realiseren. Verderop bij extra op te nemen baten en lasten kunt u zien dat deze extra middelen worden meegerekend als beschikbaar budget voor deze doeleinden. Daarnaast heeft het Rijk extra jeugdmiddelen voor 2023 beschikbaar gesteld van afgerond € 1,9 miljoen voor Neder-Betuwe. Meerjarig hadden we hier reeds in onze begroting voor dat jaar in overleg met de provincie een stelpost voor opgenomen ter hoogte van 75% van de extra te verwachten jeugdmiddelen. Deze extra jeugdmiddelen ter hoogte van € 1,9 miljoen valt hoger uit dan de hiervoor in de begroting opgenomen stelpost extra jeugdmiddelen ter hoogte van € 1,6 miljoen voor het jaar 2023.

Per saldo is sprake van een incidenteel surplus van afgerond € 0,3 miljoen voor 2023. Voorgesteld wordt, mede op basis van de voorgestelde structurele ophoging van de jeugdbudgetten in de Eerste bestuursrapportage 2022, deze middelen vooralsnog niet in te zetten als extra budget jeugdzorg voor 2023. Mocht achteraf blijken dat toch extra middelen voor jeugdzorg noodzakelijk zijn, dan zal dat via een volgende bestuursrapportage aan u voorgesteld worden. De vereffening van de stelpost extra middelen jeugdzorg (€ 1,6 miljoen voor 2023) ziet u verderop terugkomen. C. Mutaties integratie- en decentralisatieuitkeringen Voor het jaar 2022 zijn enkele integratie- en decentralisatieuitkeringen door het Rijk incidenteel in positieve zin bijgesteld. Het college stelt voor deze extra incidentele middelen 1-op-1 bij te ramen bij de betreffende budgetten, aangezien het Rijk de uitvoering van deze integratie- en decentralisatieuitkeringen monitort. Het gaat hierbij in totaliteit om een bedrag van € 142.725 voor het jaar 2022. Verderop bij extra op te nemen baten en lasten kunt u zien dat deze extra middelen worden ingezet als beschikbaar budget voor deze doeleinden. D. Mutaties in stelposten Bij de Kadernota 2020 (vertaald in de begroting 2020 en meerjarenraming 2021-2024) heeft u rekening gehouden met een verwacht areaaluitbreiding voor de komende jaren.

Op basis van onze woningbouwplannen worden de komende jaren extra woningen en een toename van de inwoners verwacht, waardoor de algemene uitkering met die verwachting mee zou gaan stijgen. Hiervoor is een 2 In 2015 besloot het Rijk tot een efficiencykorting op het Gemeentefonds, omdat gemeenten door gedwongen

opschaling kosten zouden besparing. De landelijke beleidswijziging ‘opschalen van alle gemeenten naar 100.000+ gemeenten’ is tot nu toe echter nooit gerealiseerd. Pagina 3 van 5

Z/22/083341/173322

stelpost in onze begroting meerjarig opgenomen (extra te verwachten algemene uitkering op basis van een verwachte stijging van het aantal inwoners en woningen) die jaarlijks vereffend wordt met de daadwerkelijke stijging van de algemene uitkering. Voor nu wordt voorgesteld om het restant van de structurele stelpost areaaluitbreiding 2022 te vereffenen. Dit betreft een bedrag van € 28.600 structureel vanaf 2022. Deze verwachte toename zit ruimschoots verwerkt in de actualisatie van onze maatstaven en kan derhalve vereffend worden. Hierna resteert van de stelpost areaaluitbreiding nog een bedrag van € 176.800 vanaf 2023 dat vereffend zal worden bij de komende rijkscirculaires waarin verdere verhogingen verwerkt zullen worden met betrekking tot extra woningen en toename van de inwoners. Naast de stelpost areaaluitbreiding wordt in de uitwerking van deze meicirculaire ook de stelpost extra middelen jeugdzorg 2023 vereffend. Voor 2023 betreft dit een incidenteel bedrag van afgerond € 1,6 miljoen en dient u zoals onder B. is aangegeven in relatie te zien met de extra middelen die nu door het Rijk voor 2023 aan extra jeugdmiddelen beschikbaar zijn gesteld ter hoogte van afgerond € 1,9 miljoen.

Per saldo is voor de onderdelen A tot en met D in totaliteit sprake van een positieve ontwikkeling van de algemene uitkering van € 2,5 miljoen in 2022 oplopend naar € 6,7 miljoen in 2025, waarna deze afneemt naar € 3,4 miljoen in 2026. 2. Extra op te nemen baten en lasten Het college stelt voor om als gevolg van de bijstellingen van de hoogte van de algemene uitkering de volgende lasten en baten aan te passen. Op te nemen extra of minder baten en of lasten Energietoeslag Uitvoeringskosten klimaatakkoord Extra capaciteit BOA's Suppletie-uitkering bommenregeling Inburgering (DU) Participatie (IU) Voogdij/18+ (IU) Extra middelen jeugdzorg (surplus 2023) Accresontwikkeling nieuwe jaarschijf 2026 Aanpassing stelpost loonstijging 2023 (van 1% naar 3,6% over € 8 miljoen) Aanpassing stelpost prijsstijging 2023 (van 1% naar 3,0% over € 20 miljoen) Op te nemen 1% loonstijging 2026 (1% van € 8 miljoen) Op te nemen 1% prijststijging 2026 (1% van € 20 miljoen) Stelpost algemene uitkering (voorzichtigheidsprincipe) Totaal op te nemen extra of minder baten en of lasten

2022 456.945 202.513 32.927 38.859 8.444 70.385 25.037 0 0 0 0 0 0 PM 835.110

2023 0 0 32.927 0 0 0 0 0 0 208.000 400.000 0 0 PM 640.927

2024 0 0 32.927 0 0 0 0 0 0 208.000 400.000 0 0 PM 640.927

2025 0 0 32.927 0 0 0 0 0 0 208.000 400.000 0 0 PM 640.927

2026 0 0 32.927 0 0 0 0 0 -540.213 208.000 400.000 80.000 200.000 PM 380.714

- is een afname van de exploitatiebudgetten en + is een toename van de exploitatiebudgetten

Het eerste deel van bovenstaande tabel van energietoeslag tot en met extra middelen jeugdzorg betreffen onderdelen die in deze raadsinformatiebrief eerder zijn toegelicht, waarbij de claim op het surplus van de extra jeugdmiddelen 2023 vooralsnog niet is meegenomen als extra budget jeugdzorg. Vervolgens ziet u de reguliere onderdelen bij de meicirculaire terugkomen: -

Accresontwikkeling nieuwe jaarschijf 2026 voor de komende meerjarenraming (deze dient u in relatie te zien met de op te nemen stelpost loon- en prijsstijging voor het jaar 2026). Aanpassing stelpost loon- en prijsstijging 2023 naar de percentages zoals aangegeven in deze meicirculaire. Op nemen van het jaarlijks cumulerend meerjarig percentage van 1% voor de stelpost loonen prijsstijging voor de nieuwe jaarschijf 2026. Zoals aangegeven dient u dit in relatie te zien met de accresontwikkeling van de nieuwe jaarschijf 2026.

Per saldo is voor de extra op te nemen baten en lasten sprake van een nadelig effect van € 0,8 miljoen in 2022 aflopend naar € 0,4 miljoen in 2026.

Pagina 4 van 5

Z/22/083341/173322

Hoe verder? Deze meicirculaire biedt de gemeente de komende jaren extra financiële ruimte. Dat biedt de mogelijkheid om de heroverwegingen waartoe uw raad vorig jaar besloot, opnieuw tegen het licht te houden: liggen deze besluiten nog steeds voor de hand met dit nieuwe perspectief? Het college doet de raad hierover een voorstel in de Begroting 2023. Daarnaast overwegen we uw raad bij de begroting voor te stellen om uit behoedzaamheid een negatieve stelpost op te nemen voor de mogelijke ontwikkeling van de algemene uitkering. De omvang daarvan bepalen we nog nader. Met deze stelpost willen we voorkomen dat als het Rijk niet al haar forse uitgaven heeft gerealiseerd, we vanwege de systematiek ‘samen trap op, samen trap af’ grote gevolgen ondervinden van een nadelige bijstelling van de algemene uitkering de komende jaren. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Neder-Betuwe, {{esl:signer1:Capture:size(150,40)}}

Gerrit Stam Secretaris

Pagina 5 van 5

{{esl:signer2:Capture:size(150,40)}}

Jan Kottelenberg Burgemeester

Z/22/083341/173322