Memo afwegingskader/denkrichting heroverwegingen

Memo Aan Kopie aan Van Datum Betreft

Raad College 10 februari 2021 Afwegingskader/denkrichting heroverweging

Beste raadsleden, In het heroverwegingsproces wordt gewerkt van grof naar fijn. Van een groslijst met alle mogelijke heroverwegingen via een shortlist met kansrijke heroverwegingen naar de kadernota 2021 waarin de definitieve heroverwegingen zijn verwerkt. Deze werkwijze vraagt op meerdere momenten om besluitvorming. Het afwegingskader is een hulpmiddel bij het nemen van besluiten. Deze memo beschrijft het proces en de elementen van het afwegingskader. Doel afwegingskader Het doel van het afwegingskader is het bieden van handvatten om besluiten te nemen in de verschillende fases van het heroverwegingsproces. Het afwegingskader draagt bij aan de robuustheid en transparantie van het heroverwegingsproces en is ondersteunend aan de prioritering van ideeën voor heroverweging. Opbouw van het afwegingskader Het afwegingskader bestaat uit drie onderdelen: • Financieel: wat zijn de financiële implicaties van een heroverweging? • Maatschappelijk: wat zijn de maatschappelijke implicaties van een heroverweging? • Haalbaarheid: wat is de haalbaarheid van een heroverweging? Deze drie onderdelen worden gewaardeerd op basis van meerdere aspecten (zie hieronder). Door de drie onderdelen op twee assen tegen elkaar af te zetten krijgen we inzicht in de onderlinge verhoudingen tussen de heroverwegingen. Op onderstaande wijze visualiseren we de heroverwegingen die op de shortlist staan.

De focus is op de heroverwegingen in de periode 2022-2025. Heroverwegingen die pas daarna besparingen opleveren kunnen ook worden gepresenteerd.

1 | nieuwe perspectieven

Omvang besparing

Besparing vraagt eerst investering De waardering van de drie onderdelen is opgebouwd uit meerdere aspecten. Deze zijn hieronder toegelicht. Deze aspecten bevatten kwantitatieve en kwalitatieve elementen. Voor het proces, de uitwerking van de shortlist, betekent dit dat onderstaande aspecten moeten worden uitgewerkt en getoetst, zodat het afwegingskader goed kan worden toegepast. Voor de uitwerking komt een format beschikbaar. Financiële impact De financiële impact van de heroverweging wordt geplot op de twee assen. Hoe groter de structurele besparing hoe groter is de blauwe cirkel. Rekening moet worden gehouden met incidentele kosten die moeten worden gemaakt om besparingen te kunnen realiseren en met eventuele financiële neveneffecten. 1 Directe financiële gevolgen A Structurele besparing B Benodigde investering om de besparing te realiseren C Frictiekosten en desintegratieschade (impact op de organisatie valt onder dit onderdeel)

2 Financiële neveneffecten D Structurele financiële gevolgen elders in de begroting E Risico van desinvestering, financiële schade op langere termijn

Bepaling financiële impact: We maken op basis van beide onderdelen twee eenvoudige formules om de impact te bepalen. Structurele gevolgen = A+D, uitgedrukt in de omvang van de blauwe cirkel in de grafiek Incidentele gevolgen = B+C uitgedrukt in de dikte van de oranje rand om de blauwe cirkel. Beschrijving van risico E

Alle onderdelen moeten duidelijk worden toegelicht in het format Maatschappelijke impact De as maatschappelijke impact laat zien welke gevolgen heroverwegingen hebben voor het beleid, de voorzieningen en de inwoners, bedrijven en instellingen.

1 Gemeente en inwoners A Impact op het voorzieningenniveau B Impact op inwoners, bedrijven en instellingen

2 Ambities C Impact op het coalitieprogramma (bestuurlijke ambities)

Bepaling maatschappelijke impact • Voorzieningen en inwoners ca.: de impact wordt bepaald aan de hand van de onderstaande tabel, onderdeel A en B. De score wordt in het format toegelicht. In de grafiek nemen we op de as maatschappelijke impact de hoogste score van A en B op. • Ambities: de heroverwegingen worden getoetst aan het coalitieprogramma, zodat de impact op de bestuurlijke ambities duidelijk wordt; dit is een beschrijvend onderdeel. In het format wordt de impact toegelicht en geduid volgens onderstaande tabel, onderdeel A. Soort impact A Voorzieningen

B Inwoners ca.

C Ambities

Geen of weinig Geen tot weinig veranderingen

Geen tot weinig veranderingen

Coalitieprogramma kan worden uitgevoerd

Merkbaar Substantieel Enkele veranderingen, maar Substantiële veranderingen, lager voorzieningen blijven grotendeels in aanbod voorzieningen. Raakt een stand. Raakt een beperkt deel van groot deel van de inwoners de inwoners Individuele inwoners en organisaties Substantiële veranderingen, lager ervaren veranderingen in de voorzieningenniveau, aanzienlijk werkwijze, de ondersteuning, de minder ondersteuning, aanzienlijk lokale lasten etc. Hoofdlijnen blijven hogere lokale lasten en organisatie gelijk moeten veranderen/afschalen Delen van het coalitieprogramma Een belangrijk deel van het worden niet gerealiseerd coalitieprogramma wordt niet gerealiseerd

Haalbaarheid De haalbaarheidsvraag is relevant voor de heroverwegingen. Centraal staat de vraag vanaf welk jaar de baten van een heroverweging gerealiseerd worden. Dit staat op de as haalbaarheid. Het op de as plaatsen bij een bepaald jaar betekent dat ook is getoetst of die haalbaarheid realistisch is.

1 Quick win versus lange adem A Wanneer gerealiseerd?

2 Risico’s B Realisme heroverweging: onzekerheden en implementatierisico’s C Juridische risico’s D Risico’s gemeentelijke organisatie

Bepaling haalbaarheid De haalbaarheid wordt bepaald door een concreet jaartal aan te geven waarin de besparing voor de volle omvang is gerealiseerd. Dit jaar ligt binnen de scope van de volgende meerjarenbegroting (2022-2025). Het kan wel zo zijn dat al in eerdere jaren de besparing stapsgewijs wordt gerealiseerd. In het format wordt dit aangegeven. De haalbaarheid wordt getoetst aan de hand van 3 risicogebieden: realisme, juridische risico’s en risico’s voor de gemeentelijke organisatie. Gekeken wordt naar: • of de aannames onder de heroverweging robuust genoeg zijn • of de implementatie haalbaar en voldoende beïnvloedbaar is • of het juridisch kan • in hoeverre door heroverwegingen of de implementatie daarvan de basale taakuitvoering van de organisatie raakt Deze risico’s worden toegelicht in het format. De risico analyse dient ter onderbouwing van de bepaling van de haalbaarheid. Kaderstellende elementen Over het afwegingskader heen liggen drie kaderstellende elementen: • De financiële doelstelling van de heroverwegingsoperatie wordt gehaald: o structureel sluitende begroting o ruimte voor ambitie o Gezonde financiële positie borgen o Hiertoe is het maatregelenpakket groter dan het bedrag om de begroting sluitend te krijgen. • Categorisering van de heroverwegingen op basis van impact. Voor de meest impactvolle (maatschappelijk) nemen we zo veel mogelijk tijd.

• De gemeente voldoet aan wettelijke kaders Toepassing in het heroverwegingsproces Zoals hierboven beschreven is het afwegingskader een hulpmiddel om besluiten te nemen. Daarbij zetten we het afwegingskader in als hulpmiddel bij: • De stap van groslijst naar shortlist. Omdat in die fase nog veel informatie ontbreekt, kijken we met name naar het aspect haalbaarheid: welke heroverwegingen zijn kansrijk

om binnen de periode 2022-2025 te realiseren? En uiteraard schatten we in welke heroverwegingen nodig zijn om de financiële doelstellingen te halen. • Bij de uitwerking van de shortlist komt een format beschikbaar waarop alle aspecten uit het afwegingskader staan. De heroverwegingen dienen op deze aspecten te zijn onderbouwd en toegelicht en dit wordt door de project- en stuurgroep ook getoetst. • De formats vormen de basis voor de visualisatie van de heroverwegingen: duidelijk wordt hoe de heroverwegingen zich tot elkaar verhouden: financiële omvang, investeringskosten, wanneer realiseerbaar en maatschappelijke impact. Deze visualisatie is een hulpmiddel. Bij de uiteindelijke besluitvorming spelen o.a. de bovengenoemde kaderstellende elementen een rol.